CIKLI I PUNIMEVE KERKIMORE TE QAM VITI 2008

Transcription

1 MINISTRIA E MBROJTJES KOMANDA E DOKTRINES DHE STERVITJES QENDRA E ANALIZAVE TE MBROJTJES CIKLI I PUNIMEVE KERKIMORE TE QAM VITI 2008 Tiranë, Qershor 2009 [email protected] 1

2 CIKLI I PUNIMEVE KERKIMORE TE QAM Komanda e Doktrinës dhe Stërvitjes Qendra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) Ky Cikël i Punimeve Kërkimore i Qendrës së Analizave të Mbrojtjes është i pari në llojin e tij dhe bazohet në zbatim të detyrës së Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të FA në shkresën me Nr dt.19/02/2008. Ajo janë zhvilluar si detyra kërkimore, studime te orientuara, raste studimore, zhvillim politikash apo konceptesh, studime te krahasuara, etj. Ky botim mbi Ciklin e Punimeve Kërkimore të QAM gjendet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni në internet, lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] Pikëpamjet dhe opinionet e shprehura në këtë botim janë tërësisht të autorit/ autorëve dhe jo domosdoshmërisht reflektojnë politikat apo pozicionet zyrtare të Ministrisë së Mbrojtjes, Shtabit të Përgjithshëm dhe Komandës së Doktrinës dhe Stërvitjes. Autori/ Autorët e shkrimeve të Revistës Ushtarake nuk do të jenë subjekt i ndëshkimit për shprehjen e lirë të qëndrimeve e pozicioneve të tyre individuale edhe sikur përmbajtja e tyre të mos jetë në përputhje me qëndrimet zyrtare të institucionit të mbrojtjes. Njëkohësisht, autori/ autorët mbajnë përgjegjësi për shpifjet, shtrembërimet e fakteve, sharjet si dhe kopjimet e pa referuara të krijimeve dhe mendimeve të autorëve të tjerë. Copyright 2008 nga Qendra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) të Komandës së Doktrinës dhe Stërvitjes). Copyright 2008 by the Center for Defence Analysis (CDA) of the Albanian Training and Doctrine Command. Tiranë, Qershor 2009 [email protected] 2

3 Tabela e Lëndës 1. Kolonel Thimi Hudhra: Sfidat ushtarake te integrimit nё NATO Përtej Strasburg & Kehl. 2. Nënkolonel Alfred Disha: Sfidat e transformimit të FA në një Forcë Profesioniste Nënkolonel Tomor Tare: Koncepti për ngritjen e sistemit të Standardizimit në FA të RSH. 4. Nënkolonel Arben Bregu: Mbi zhvillimin e një koncepti Task Force në nivel batalioni në FA të dislokueshme për operacionet e NATO-s. 5. Nënkolonel Halil Vata: Krijimi i kapaciteteve operacionale për pjesëmarrje në operacionet ndërkombëtare. 6. Nënkolonel Rajmonda Rugji: Kontraktimin e shërbimit të mbështetjes me transport për personelin në aktivitetin e përditshëm në FA. 7. Nënkolonel Pëllumb Bajrami: Mbështetja me transport e FA sipas niveleve të komandimit dhe misioneve të njësive. 8. Nënkolonel Fatmir Qaniu: Zhvillimi i politikave dhe procedurave për përcaktimin dhe përdorimin e rezervave materiale në FA. [email protected] 3

4 SFIDAT USHTARAKE TE INTEGRIMIT NЁ NATO PERTEJ STRASBURG & KEHLIT Detyrë Studimore Kolonel Thimi Hudhra Shef i Qendrës së Analizave të Mbrojtjes Ky botim mbi Ciklin e Punimeve Kërkimore të QAM gjendet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni në internet, lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] [email protected] 4

5 Tabela e Lendës 1. Abstrakt 2. Hyrje retrospektivë 3. Bisedimet e Pranimit, Kalendari i Reformave dhe angazhimet ushtarake të integrimit në NATO. 4. Gjendja dhe perspektiva e kontributeve të FA në operacionet e drejtuara nga NATO. 5. Paketa e Objektivave të Forcёs, FG 2008 sfida kryesore ushtarake me NATO-n. 6. Gjendja dhe perspektiva e përfaqësimit ushtarak dhe e kontributeve kombëtare me personel në strukturat e NATO-s. 7. Sfida të tjera ushtarake tё integrimit në NATO. [email protected] 5

6 Abstrakt Kjo temë studimore synon të japë një panoramë të perspektivës së zhvillimeve të pas 4 Prillit 2009, kur në Samitin e Strasbourg&Kehl, Shqipëria u ul për herë të parë me të drejta të plota në tavolinën e Aleancës më të suksesshme të njerëzimit; Aleancës së Atlantikut te Veriut. Bazuar në një analizë retrospektive dhe perspektive, duke lidhur arritjet e deritanishme dhe angazhimet e marra dhe objektivat që do të arrihen, kjo temë studimore trajton në mënyre të grupuar faktorët themelorë që përbejnë sfidat ushtarake përtej Samitit të Strasbourg & Kehlit. Festa tashmë ka mbaruar, tani fillon puna e vërtetë si vend aleat; puna me përgjegjshmëri për të justifikuar besimin e dhënë. Përgjegjësitë përpara janë shumë më të vështira se ato në të kaluarën si vend partner apo aspirant. Nga një këndvështrim realist, Forcat e Armatosura kane bere shumë për plotësimin e kërkesave themelore te integrimit ne NATO, duke qene ne pararoje të përpjekjeve të institucioneve kombëtare, megjithatë po nën këtë këndvështrim realist, gjykojmë se ka akoma shumë për të bere. Anëtarësimi në Aleancë nuk është fundi i përpjekjeve tona; ai është vetëm fillimi i një fazë më cilësore të pjekurisë dhe seriozitetit të institucioneve të shtetit shqiptar. Procesi i anëtarësimit dhe procesi i integrimit janë dy procese jo të njëjta në dimensionin kohor dhe cilësor. Anëtarësimi de jure u arrit, ndërsa integrimi kërkon akoma shumë kohë, përpjekje dhe resurse. Kjo është një nga fazat më të vështira, sepse është faza e përmbushjes të gjithë atyre detyrimeve që për shume arsye nuk ka qenë e mundur të përmbushen në fazat e kaluara. Praktika ka treguar se faza e integrimit në Aleancën e NATO-s për 10 vendet e reja të anëtarësuara para nesh ka zgjatur apo vazhdon të zgjasë nga 5 deri në 10 vjet nga dita e anëtarësimit të tyre. Cilat janë përfitimet? Cilat janë kontributet? Janë pyetje normale që i bëjnë të gjithë. Përfitimet e integrimit në Aleancë për një vend të vogël si Shqipëria janë të pakrahasueshme me kontributet që ne do të ofrojmë për Aleancën. Ne do të ofrojmë kontribute modeste duke marrë përfitime të paimagjinueshme, ku një pjesë e tyre është e pakalkulueshme me shifra. Por, anëtarësimi në NATO nuk ishte një çështje thjesht përfitimesh; kjo do të ishte absurde. Ajo është edhe një çështje kontributesh të përbashkëta mbi bazën e parimit të "ndarjes se përgjegjësive, te peshës dhe te roleve" midis anëtarëve te Aleancës. Një gjë është e sigurt, që kontributet tona ushtarake që rrjedhin nga anëtarësimi në Aleancën e NATO-s janë në përputhje me mundësitë që ne kemi, si dhe bazuar në rregullat e përbashkëta të vendosura në Aleancë. Ndryshimi më i madh konceptual në reformën e mbrojtjes të një vendi të ri anëtar të NATO-s konsiston në adoptimin e një procesi kompleks të transformimit te Forcave të Armatosura, nga një force e bazuar ne konceptin e mbrojtjes individuale në një forcë të bazuar mbi konceptin e mbrojtjes kolektive. Për më tej, lexoni temën studimore... Falënderime: U jam mirënjohës të gjithë kolegëve ushtarakë dhe civilë që kontribuan, secili në pozicionin e vet të punës për anëtarësimin e Shqipërisë në NATO. Në mënyrë të veçantë i jam mirënjohës Kolonel (R) Bektash Kolasi, i cili ka qenë paraardhësi im në detyrën e Drejtorit të Planifikimit të Mbrojtjes J5, i cili në mendimin e autorit, është promotori i parë në listën e kontribuesve në fushën ushtarake për sa i përket integrimit në NATO. Pas tij, lista e kontribuesve euroatlantistë u rrit aq shumë sa që preferoj të rezervohem më tej të përmend dikë dhe të mos përmend të tjerët. Me këtë rast, autori i përshëndet të gjithë ata që kontribuan dhe vazhdojnë të kontribuojnë me shpirt, përpjekje e modesti në fushën e integrimit në NATO, dhe ju uron punë të mbarë në këtë biznes që sapo ka filluar. Po ashtu, një proces të ngjashëm kemi përpara; atë të përgatitjeve për anëtarësim dhe integrim në BE. [email protected] 6

7 SFIDAT USHTARAKE TË PAS-ANTARËSIMIT NË NATO HYRJE Ata që e njohin procesin e integrimit nё NATO, shpesh shprehen se anëtarësimi nё NATO ёshtё më shumë njё çështje politike se ushtarake. Kjo ёshtё e shumë e drejtë, po aq sa është e vёrtetё qё fusha ushtarake jep njё impakt tё ndjeshëm nё përmbushjen e objektivave politike. Të gjitha dokumentet themelorë të NATO-s e pёrcaktojnё natyrën e saj si njё Aleancë ku vendimet merren nё nivelet e larta politike të antarëve tё saj, nё Këshillin e Atlantikut tё Veriut. Megjithatë, nё kёtё trajtesë studimore do tё trajtojmë çështjet mё themelore që lidhen me komponentin ushtarak tё integrimit nё NATO. Qëndrimet në këtë kapitull shprehin tërësisht mendimet e autorit dhe jo domosdoshmërisht pasqyrojnë pozicionin zyrtar të institucionit të mbrojtjes. Me mirëkuptimin e kujtdo që arrin të lexojë këtë kapitull, autori synon të krijojë bindjen që lexuesi ka mendim të përafërt me të mbi dy nocione themelore që janë aq të diskutueshëm kohët e fundit: nocioni i anëtarësimit në NATO dhe ai i integrimit në këtë Aleancë. Shpesh flasim për të dy proceset duke i ngatërruar apo dhe identifikuar me njeri tjetrin, gjë që për gjykimin tim nuk është e drejtë. Krahas gjërave të përbashkëta, në pikëpamje të dokumenteve themelorë të Aleancës, anëtarësim në Aleancë është arritja e bërjes anëtare me të drejta të plota në të dhe që lidhet me ditën de jure të anëtarësimit të një vendi, ndërsa integrim në Aleancë është një proces më i gjatë që lidhet me arritjen e kapaciteteve të qëndrueshme politike, ekonomike, ushtarake e financiare të një vendi aleat për të ushtruar normalisht si përfitimet ashtu dhe kontributet e sigurisë dhe mbrojtjes kolektive, gjë që jo domosdoshmërisht arrihet në ditën e anëtarësimit në Aleancë. E quaj me vend, që të sqaroj se sipas vetë konceptit tё Aleancёs pёr vendet e reja anëtare (bazuar nё nenin 10 tё Traktatit tё Atlantikut tё Veriut), si dhe sipas eksperiencës sё 10 vendeve më të fundit tё antarёsuara nё të, procesi i integrimit nё NATO ndahet nё tre faza kryesore: faza e parë, faza e para ftesës (pre-invitation phase), faza e dytё, faza e para hyrjes (pre-accession phase) dhe faza e tretë, faza e integrimit (integration phase). Aktualisht ne i kemi kaluar me sukses fazën e paraftesës dhe atë të para hyrjes dhe prej 4 Prillit 2009, jemi përfundimisht në fazën e integrimit; pra Shqipëria është një vend antar me të drejta të plota në NATO. Kjo është një nga fazat më të vështira, sepse është faza e përmbushjes të gjithë atyre detyrimeve që për shume arsye nuk ka qenë e mundur të përmbushen në fazat e kaluara. Jo vetëm koncepti teorik, por edhe praktika e ka treguar se faza e integrimit në Aleancën e NATO-s për 10 vendet e reja të anëtarësuara në të gjatë dy valëve të fundit të zgjerimit ka zgjatur apo vazhdon të zgjasë nga 5 deri në 10 vjet nga dita e antarësimit të tyre. Faza e integrimit tё plotë ёshtё faza e transformimit tё Forcave tё Armatosura sipas standardeve tё NATO-s bazuar nё konceptin DOTMELPFI: tё zhvillimit tё doktrinave (D), tё strukturës organizative (O), tё sistemit tё stërvitjes (T), tё modernizimit tё sistemeve dhe pajisjeve luftarake (M), tё arsimimit ushtarak (E), tё zhvillimit tё lidershipit (L), tё menaxhimit tё personelit (P), tё infrastrukturave ushtarake (F), si dhe tё ndërveprimit me njёsitё ushtarake tё vendeve tё NATO-s(I). Mbi këtë këndvështrim, kjo trajtesë ka pёr qёllim tё ndihmojё sadopak ata qё punojnё nё fushën e mbrojtjes mbi sfidat qё kemi pёrpara, pra të reflektojë sado pak vlera aplikative për vitet në vijim. Po ashtu, synohet që edhe lexuesi i zakonshëm të ndërgjegjësohet më shumë për përfitimet e padiskutueshme dhe shumë planëshe, por edhe për kontributet e natyrshme që rrjedhin nga anëtarësimi. Qytetari shqiptar i Europës së ardhshme të Bashkuar e meriton të jetë shumë më i informuar jo vetëm për përfitimet e tij dhe të Shqipërisë, por edhe për kontributet që ai do të [email protected] 7

8 japë nëpërmjet taksave të tij në këtë process. Gjykoj që ne nuk duhet të dëshpërohemi nëse pas 5 apo 10 vjetësh, mbështetja publike për integrimin në NATO mund të shkojë nga 94%, le të themi në 80%. Nuk është çudi; biles mund të themi që gjatë historisë çudi kanë qenë për ne rreshtimet me përqindje të larta, që e kanë origjinën tek mungesa e informacionit, entusiazmi i tepruar dhe mbështetja tek organizmat ndërkombëtarë, si rezultat i humbjes kalimtare të besimit tek ato kombëtarë. Megjithëse i prirur tek integrimi, për shkak të vogëlsisë territoriale, vuajtjeve të izolimit dhe shumë arsye të tjera, mendoj se shqiptarët duhet të jenë më shumë të përfshirë në njohjen më të plotë të proceseve të integrimit, ku tani e në vijim jo vetëm që do të jemi pjesë e përfitimeve, por edhe do të marrin pjesë me djemtë dhe vajzat tona ushtarakë dhe civilë në misionet e NATO-s, BE, OKB apo koalicioneve të ndryshme. Po ashtu, kjo trajtesë synon edhe qytetarin e thjeshtë që do të ketë mundësi ta lexojë këtë studim, për ti thënë atij sa më thjesht se çfarë fitojmë e çfarë humbasim me hyrjen në NATO, në mënyrë që ai ta kuptojë dhe ta pranojë procesin si një proces që ka shumë përfitime, por që shoqërohet edhe me sfida e kontribute të merituara nga xhepi i tyre. Cilat janë përfitimet? Cilat janë kontributet? Janë pyetje normale për u njohur çdo qytetar, politikan, specialist, ushtarak apo gazetar dhe që meritojnë një përgjigje të formatuar sipas nivelit të tyre të informacionit dhe të kulturës? E para, përfitimet e integrimit në Aleancë për një vend të vogël si Shqipëria janë të pakrahasueshme me kontributet që ne do të ofrojmë për Aleancën. Ne do të ofrojmë kontribute modeste duke marrë përfitime të paimagjinueshme, ku një pjesë e tyre është e pakalkulueshme me shifra. Kjo nuk do të thotë, siç mund të jenë shprehur disa nihilistë, që nuk kemi përse e duam më ushtrinë se tani jemi pjesë e Aleancës. Kjo do të thotë që forca jonë ushtarake do të ndryshojë shumë formën dhe përmbajtjen se si do ta përmbushë misionin kushtetues, ndryshim që ka filluar me këtë synim të kryhet qysh gjatë të qenurit vend partner dhe aspirant. Kjo do të thotë që, nga një ushtri në sistemin totalitar ku në rastin maksimal kemi pasur gati 100 mijë vetë forcë aktive dhe 500 mijë vetë forcë në rezervë e vullnetarë për mbrojtjen e atdheut në konceptin e mbrojtjes totale me forcat e veta dhe të gjithë popullit ushtar, të zhvillojmë vetëm një forcë prej 14 mijë vetë forcë profesioniste të vërtetë, për të mbrojtur vendin dhe kontribuar në mbrojtjen e Aleancës, por edhe për të përfituar nga mbrojtja kolektive që ajo ofron, nëse ne mund të bëhemi subjekt i një agresioni të jashtëm. Ajo që është themelore, është se anëtarësimi në Aleancë do të japë efekte anësore të shumëfishta pozitive edhe në ekonominë dhe zhvillimin e vendit, saqë kontributi financiar prej 2% të GDP i alokuar për zhvillimin e reformave të mbrojtjes është një kontribut minimal krahasuar me efektet që anëtarësimi jep në interes të sigurisë dhe zhvillimit të ekonomisë së vendit. Shumë vënde të reja në NATO e kanë ndjerë efektin e rritjes së konsiderueshme të investimeve të huaja, si Bullgaria, Sllovakia, Rumania, tre vendet Baltike, etj. Shqipëria ka filluar ta ndjejë një gjë të tillë qysh para antarësimit të plotë, dhe më shumë pritet që këto efekte të shtrihen në vitet në vijim. E dyta, marr përsipër të shprehem se antarësimi në NATO nuk ishte një çështje thjesht përfitimesh; kjo do të ishte absurde. Ajo është edhe një çështje kontributesh të përbashkëta mbi bazën e parimit të ndarjes sё pёrgjegjёsive, tё peshёs dhe tё roleve midis antarëve tё Aleancës. Një gjë është e sigurt, që kontributet tona ushtarake që rrjedhin nga antarësimi në Aleancën e NATO-s janë në përputhje me mundësitë që ne kemi, si dhe bazuar në rregullat e përbashkëta të vendosura në Aleancë. Meqë fokusi kryesor i gjithë këtij publikimi është mbi sfidat e integrimit, dhe në mënyrë që kjo trajtesë studimore të jetë sa më pak propagandistike, vëmendje kryesore në vijim do ti kushtohet jo [email protected] 8

9 vetëm çështjes së përfitimeve, por kryesisht të kontributeve dhe sfidave kryesore ushtarake të integrimit. Vlen tё pёrmendet se procesi i integrimit nuk ёshtё njё proces thjesht formal; ai ёshtё njё proces i gjatё, kompleks dhe i vёshtirё qё kёrkon përkushtimin e burimeve njerëzore, materiale e financiare dhe zhvillimin e kapaciteteve nё pesë fushat kryesore: atë politiko-ekonomike, tё mbrojtjes, tё resurseve, tё fushës ligjore dhe tё sigurisë sё informacionit. Nёqoftёse para prillit 2009 ishim vend aspirant dhe nuk kishim ndonjё pёrgjegjёsi detyruese ndaj Aleancёs, me marrjen e statusit tё vendit aleat, ne detyrimisht duhet të ndjehemi mё shumë tё pёrgjegjshёm pёr ndarjes e pёrgjegjёsive, tё peshёs dhe tё roleve. Në këtë kontekst, duke kujtuar edhe një herë dallimin midis nocioneve të antarësimit dhe të integrimit, do të thoja se kemi përpara sfida qё janё imediate, pra që kërkojnë vendim marrje dhe reagim të shpejtë brenda vitit 2009, por ka dhe sfida te tjera më afatgjatё, qё kërkojnё mё shumё kohё, planifikim të kujdesshëm, pёrpjekje dhe resurse të bazuar mbi prioritete. Ndryshimi më i madh konceptual në reformën e mbrojtjes të një vendi të ri anëtar të NATO-s konsiston në adoptimin e një procesi kompleks të transformimit tё Forcave të Armatosura, nga njё forcё e bazuar nё konceptin e mbrojtjes individuale nё njё forcё tё bazuar mbi konceptin e mbrojtjes kolektive. Ky transformim nënkupton vazhdimin me vendosmёri tё reformave ushtarake pёr integrimin e 9 komponentëve tё mёsipёrm të DOTMELPFI nё kapacitete tё nevojshme ushtarake pёr misione kombёtare dhe nё kuadrin e mbrojtjes kolektive. Nё pikëpamje ushtarake, njё vend i ri aleat duhet tё plotёsojё, me hyrjen nё kёtё Aleancё, ato kërkesa që në konceptin e NATO-s quhen Kёrkesat Minimale Ushtarake. Tani, me hyrjen në Aleancë, vend ynë duhet të jetë përgatitet të integrohet sa më shpejt në sistemin e planifikimit tё mbrojtjes kolektive tё saj, duke marrё pёrsipёr pjesёn e vet të kontributit kombёtar nё Aleancё me forca ushtarake, me personel, me buxhet, me infrastruktura, me resurse, etj. Gjykoj që kjo hyrje informative mund ti shërbejë sadopak lexuesit për të kuptuar më mirë këndvështrimin e autorit për sfidat ushtarake të integrimit, ato afatshkurtër menjëherë pas samitit të Strasburg&Kehl-it, dhe sidomos ato që shtrihen në perspektivë disa vjeçare. Nga njё kёndvёshtrim realist, mund tё rezultohet se Forcat e Armatosura kanё bёrё shumё pёr plotёsimin e kёrkesave themelore tё integrimit nё NATO, duke qenё nё pararojё tё pёrpjekjeve tё institucioneve kombёtare, megjithatё po nёn kёtё kёndvështrim realist mund tё themi se ka akoma shumё gjera pёr tё bёrё. Institucioni i mbrojtjes ka bёrё shumё pёr tё pёrballuar shumё sfida nё statusin e vendit partner dhe aspirant, ka pёrballuar me sukses kryerjen e reformave nёn spektrin sasior dhe cilёsor; por si vend aleat, gjykoj qё sfidat pёrpara do tё kenё si target dhe fokus kryesor mbi cilёsinё e transformimit tё mёtejshёm tё Forcave tё Armatosura. Fusha ushtarake e RSH ka qenё de facto e angazhuar aktivisht shumё herёt nё çёshtjet e integrimit nё NATO. Forcat e Armatosura (FA) kane kontribuar qysh nga viti 1996 nё IFOR, pastaj SFOR, ALTHEA etj, mё tej nё Irak, nё Afganistan, nё Chad, nё Gjeorgji, etj. Personeli i Forcave tё Armatosura, oficerё, nёnoficerё, ushtarё profesionistё e civilё, ka pasur fatin e mirё tё marrё pjesё nё qindra e qindra aktivitete e veprimtari tё përvitshme si stërvitje ndërkombetare, konferenca, seminare, simpoziume, tavolina tё rrumbullakta, trajnime e deri arsimime afatgjata nё pothuaj tё gjitha vendet e NATO-s, si dhe nё shkollat e saj nё Romё e Oberammergau. Kjo pjesëmarrje i ka dhёnё Forcave tё Armatosura eksperiencë e dije bashkëkohore, si dhe ekspertizën e duhur pёr ti pёrcjellё dhe zbatuar konceptet, praktikat dhe standardet e NATO-s nё realitetin e njёsive tona ushtarake. Po ashtu, vёrejmё se Shqipёria dhe Forcat e saj tё Armatosura janё nё njё situatё shumё mё tё favorshme tё integrimit se sa ishin shtetet e tjera partnere dhe aspirante nё Washington, nё Pragё apo nё Stamboll. Kjo sepse ne shfrytëzuam me kujdes shumë mёsime të nxjerra, anët [email protected] 9

10 pozitive dhe negative tё tyre para antarësimit. Rekomandimi ynë është që të vazhdojmë të bëjmë të njejtën gjë: të mësojmë nga gabimet e bëra dhe nga sukseset e arritura prej tyre në vitet e para pas antarësimit. Nga kёto mёsime rezulton një konkluzion i përgjithshëm: pёrshtypja qё do tё lemё nё vitin e parё do tё mbetet pёrshtypja e 27 vёndeve tё Aleancёs pёr Shqipёrinё pёr gjithё 10 vitet e ardhshme. Pra duhet te angazhojmё njerёzit mё tё mirё, tё ndёrtojmё procedurat mё tё mira dhe strukturat më të përshtatshme, si dhe tё përqëndrojmё resurset kryesore aty ku janё kёrkesat prioritare, etj. Bazuar në një analizë retrospektive dhe perspektive, duke lidhur angazhimet e marra me objektivat që do të arrihen, mё poshtё do tё trajtojmё nё mёnyrё tё grupuar faktorёt themelorё qё pёrbёjnё sfidat ushtarake përtej Samitit të Strasboug & Kehlit. BISEDIMET E PRANIMIT, KALENDARI I REFORMAVE DHE SFIDAT KRYESORE USHTARAKE TË INTEGRIMIT. Menjёherё pas marrjes sё ftesёs nё Bukuresht në prill 2008, Shqipëria së bashku me Kroacinë, si asnjëherë më parë, kishin në dispozicion vetëm një vit për të mbyllur të gjitha procedurat e antarësimit, gjë që normalisht është kryer në një periudhë dy-tre vjeçare nga vëndet e tjera. Shqipёria zhvilloi dy raunde bisedimi me Aleancёn nё 23 Prill dhe 9 Maj 2008, tё quajtura Accession Talks. Nё kёto bisedime intensive u diskutuan midis delegacioneve tё Shqipёrisё dhe tё Aleancёs, çёshtje tё rolit dhe tё angazhimeve tё vendit tonё si vend antar i saj. Po ashtu, gjatë muajit Qershor u përpunua Kalendari i Zbatimit të Reformave Timetable for Completion of Reforms nga një grup ndërministerial, i cili pasi u miratua nga Komiteti Ndërministerial i Integrimit në NATO, u prezantua në NATO në korrik Eveniment i rëndësishëm ishte gjithashtu nënshkrimi i Protokolleve të Pranimit nga ambasadorët e 26 vendeve të Aleancës në 9 Korrik 2008, i cili shënon datën e futjes së vendit tonë në rrugën e ratifikimit të tyre në Parlamentet e vendeve të Aleancës në periudhën deri në Shkurt Po ashtu, në muajin Gusht 2008, Shqipëria prodhoi dhe dorëzoi në NATO dy dokumente themelorë: Dokumentin e Ciklit të 10-të të Planit të Veprimit për Anëtarësim - MAP dhe dokumentin e Pyetësorit të Planifikimit të Mbrojtjes DPQ Kam mirëkuptimin e lexuesit kur shpreh mendimin se të gjithë këto dokumente strategjikë nuk janë thjesht dokumente në letër; përkundrazi, ato janë dokumente veprimi dhe përbëjnë një kontratë mirëbesimi me Aleancën për vazhdimin e reformave në fushat politike, ekonomike, të mbrojtjes, të fushës ligjore, të resurseve, si dhe të sigurisë së informacionit. Në mënyrë të veçantë, duke qenë se këto dokumente shërbejnë si udhërrëfyes për zhvillimin e reformave të mbrojtjes dhe të Forcave të Armatosura për 10 vitet e ardhshme, mbetet imperativ fakti i ndërtimit të konsensusit të plotë midis forcave politike shqiptare për një Plan Afatgjatë të Zhvillimit të FA deri në vitin 2020, pavarësisht nga ndryshimet apo rotacionet e mundshme të pushtetit politik në vend. Është pozitiv fakti që integrimi në NATO nuk ka asnjë ngjyrë politike; NATO nuk të pranon se vendi udhëhiqet nga të majtët, të qendrës, apo nga të djathtët. Forcat politike në Shqipëri kanë dhënë secila kontribut të ndjeshëm dhe merita është realisht e të gjitha krahëve politikë. Ky është opinioni i përgjithshëm i komponentit ushtarak për forcat politike shqiptare. Nuk ka si të mos evidentojmë faktin pozitiv që kur në Kuvendin e Shqipërisë votohen ligjet për Forcat e Armatosura, votohet pro tyre pothuaj nga të gjitha krahët. Kjo është një arritje e de-politizimit jo vetëm të Forcave të Armatosura, por dhe e vetë de-politizimit të forcave politike kur bëhet fjalë për promovimin e reformave në Forcat e Armatosura. Më poshtë po japim në mënyrë të përmbledhur dhe të grupuar çfarë angazhime ne duhet të përmbushim në fushën e mbrojtjes, arritje të cilat do të përbëjnë edhe sfidat kryesore në fushën ushtarake: [email protected] 10

11 - Shqipёria merr përsipër të punojё me tё gjitha vendet e Aleancёs pёr tё ndёrtuar konsensusin mbi rritjen e efektivitetit të Aleancёs nёpёrmjet ndarjes sё pёrgjegjёsive, tё kostos, të peshës dhe tё pёrfitimeve nё fushёn ushtarake pёr çdo mision, operacion apo veprimtari tё saj. - Shqipëria pranon të zhvillojë kapacitetet ushtarake qё rrjedhin nga detyrimet e Traktatit tё Washingtonit per misionet dhe operacionet e drejtuara nga Aleanca, tё cilat negociohen sipas politikave tё Aleancёs nёpёrmjet Paketёs sё Objektivave tё Forcёs (FG). Ne duhet tё zhvillojmё dhe tё jemi tё gatshёm tё vemё nё dispozicion forca ushtarake pёr mbrojtjen kolektive tё Aleancёs dhe pёr misione tё tjera nё pёrputhje me Direktivёn gjithёpёrfshirёse Politike tё Samitit tё Rigёs; - Shqipёria angazhohet të zgjerojё pёrfaqёsimin ushtarak nё Shtabin e NATO-s nё Bruksel dhe komandat strategjike të Aleancës, duke krijuar njё Pёrfaqёsi Ushtarake Kombёtare tё pёrhershme në Bruksel dhe nga njё Pёrfaqesi Ushtarake Kombëtare pranё dy komandave strategjike tё Aleancёs, ACO nё Mons, Belgjikё, dhe ACT nё Norfolk, SHBA. - Shqipёria angazhohet të jetë gati tё marrё pjesё nё sistemin e planifikimit tё mbrojtjes kolektive dhe në sistemin e planifikimit operacional të Aleancёs, duke kontribuar me personel të kualifikuar ushtarak pёr strukturën e integruar tё Aleancës, për Shtabin Ushtarak ndёrkombёtar (IMS), për dy Komandat Strategjike, për Komandat e Bashkuara tё nivelit operacional, si dhe për komponentët tokësorë, ajrorë e detarë të tyre. Po ashtu, Shqipëria duhet tё jetё e gatshme tё marrё pjesё, sipas rastit, në Komitetet, Agjencitë dhe Grupet e Punës së Aleancës; - Shqipёria duhet tё jetё e pёrgatitur pёr tё zhvilluar standardizimin dhe ndёrveprimin e Forcave tё saj tё Armatosura me ato tё vendeve tё NATO-s pёr sa i pёrket doktrinave, pajisjeve, sistemeve, infrastrukturave, personelit, etj. Shqipёria do tё ndjekё rrugen e implementimit tё integruar të Objektivave tё Forcёs (Force Goals) qё do tё bien dakord me NATO-n; - Shqipёria angazhohet të jetё gati tё paguajё kontributin e saj financiar nё fondin e pёrbashkёt tё Aleancёs, duke kontribuar nё Buxhetin Ushtarak, Buxhetin Civil, Buxhetin pёr Programin e Investimeve tё Sigurisё (NSIP), si dhe nё buxhetin pёr ndërtesёn e re tё NATO-s. Bazuar nё politikёn financiare tё cost sharing tё Aleancёs, ku çdo vend i saj paguan njё kosto tё ndarё sipas njё formule kryesisht tё bazuar nё GDP-nё e secilit vend dhe të fuqisё blerёse (power parity), Shqipёria parashikohet tё paguajё si kosto tё antarёsimit pёr fondin e pёrbashkёt tё Aleancёs njё pёrqindje tё barabartё me 0,0685% - 0,0771% tё buxhetit ushtarak tё NATO-s dhe të buxhetit të NSIP (NATO Security Investment Program), si dhe 0,0938% tё kostos sё pёrgjithshme të infrastrukturёs së shtabit tё ri tё Aleancёs; - Shqipëria duhet të evitojë të gjitha pengesat ligjore tё pёrdorimit tё forcave tona ushtarake nё interes tё misioneve e operacioneve tё NATO-s dhe evitimi i pёrdorimit nga NATO tё forcave tё saj nё territorin shqiptar, nёse Aleanca aktivizon nenin 5 tё mbrojtjes kolektive, ku njё sulm ndaj njё apo disa vendeve tё Aleancёs do tё konsiderohet si njё sulm ndaj tё gjithё vёndeve tё saj. Po ashtu, Shqipëria angazhohet të kompletojë në kohë tё gjithё paketën ligjore të detyrueshme për integrimin në Aleancë të quajtur NATO Legal Acquis të përbërë nga një numër Marrëveshjesh dhe Protokollesh; - Shqipëria duhet të alokojë mbёshtetje financiare të mjaftueshme për zhvillimin e Forcave tё Armatosura, me synim prioritar zhvillimin e motivimit tё forcёs profesioniste 2010, të pajisjeve dhe sistemeve moderne e tё ndёrveprueshme me Aleancёn, si dhe të zhvillimit të njё [email protected] 11

12 sistemi standard tё trajnimit dhe tё arsimimit tё oficerёve, nёnoficerёve, ushtarёve profesionistё dhe civilёve tё institucionit tё mbrojtjes; të mbёshtetjes së operacioneve ushtarake tё drejtuara nga NATO, të pёrfaqёsive ushtarake, e të kontributeve me personel ushtarak nё strukturёn e integruar tё Aleancёs, të kuotёs sonё tё antarёsimit sipas parimit tё cost sharing, etj; - Shqipëria duhet të përgatisë, trajnojë e arsimojë personelin dhe njësitë e Forcave të saj të Armatosura për pjesёmarrje nё operacionet e Aleancёs nё tё gjithё spektrin e misioneve tё saj nga misionet e paqes (peacekeeping) deri në misionet luftarake (warfighting), sidomos nё misionet luftarake tё nenit 5 tё mbrojtjes kolektive, si dhe ato jashtё nenit 5 nё mbёshtetje tё paqes dhe tё pёrgjigje sё krizave; Në vijim, po trajtojmë më në detaje gjëndjen aktuale të angazhimeve të marra më sipër dhe disa nga sfidat kryesore të përmbushjes së tyre: GJENDJA DHE PERSPEKTIVA E KONTRIBUTEVE TË FA NË OPERACIONET E DREJTUARA NGA NATO. Forcat e Armatosura të RSH që prej vitit 1996 krahas misionit të tyre kushtetues, mbrojtjes së tërësisë territoriale të Shqipërisë janë angazhuar dhe kontribuojnë edhe në operacionet ndërkombëtare të mbështetjes së paqes. Me integrimin në NATO dhe më vonë në BE, është e natyrshme që angazhimi në operacionet e drejtuara nga Aleanca të bëhet të bëhet jo më mbi baza vullnetare, por mbi bazën e detyrimeve që rrjedhin nga antarësimi, e të bazuara në gjendjen, mundësitë, metodologjinë, riskun dhe avantazhet, përfitimet dhe kontributet që vendi ynë do të shkëmbejë me strukturat e sigurisë ndërkombëtare. Kush ka qenë deri tani angazhimi i Forcave të Armatosura në misionet ndërkombëtare dhe çfarë do të synojnë ato në të ardhmen si një vend anëtar i saj? Me një përgjigje të shpejtë e të përmbledhur mund të themi se angazhimi dhe kontributi i FA ka qenë në rritje dhe performanca e misioneve ka qenë e admirueshme dhe e larmishme. Ne kemi qenë prezentë nga viti 1996 deri në 2007, për 11 vjet pa ndërprerje në Bosnje Herzegovinë, në operacionet SFOR, IFOR, ALTHEA të BE-së dhe të NATO-s me 23 kontingjente me një numër total rreth 1500 vetë dhe vazhdojmë të angazhohemi me nje ekip te EOD për municionet e rrezikshme. Kemi qenë dhe jemi prezentë në misionin ISAF të NATO-s në Afganistan prej vitit 2002 në nivel toge, ndërsa prej vitit 2005 me një ekip mjekësor në kuadrin e Kartës së Adriatikut "A3", dhe prej qershorit 2007 jemi të angazhuar me një kompani prej 113 vetë në Herat. Kemi qenë dhe jemi prezentë prej muajit Prill 2003 në misionin Iraqi Freedom të Koalicionit të Vullnetit. Kemi qenë aktivë në misionin vëzhgues të UNOMIG-ut të Kombeve të Bashkuara në Gjeorgji me 3 vëzhgues njëherësh. Kemi pasur prezencë aktive në strukturat e NATO-s, në përbërje të misionit tonë në Bruksel, në dy komandat strategjike apo si përfaqësues në PSE (Elementë të Stafeve të Partneritetit) gjithsej 18 vetë. Po ashtu jemi pjesëmarrës me oficerë ndërlidhës, operacione bordingu, dhënien e lejes së kontrollit, apo shkëmbim informacioni në operacionin Active Endeavor të Nenit 5 të NATO-s në Detin Mesdhe. Kush janë angazhimet ndërkombëtare të kryera të vitit 2008 si dhe disa të tjera që priten deri në fund të vitit 2009? Prej muajit Gusht 2008, një tjetër kontingjent shtesë prej 95 vetë filloi detyrën e re në misionin Liria e Irakut, mision i cili u mbyll në fund të vitit Një mision i ri, prej muajit Korrik 2008 me një efektiv prej 63 vetësh filloi në kuadër të operacioneve të BE në Tchad. Po ashtu, prej muajit Prill 2008 një ekip i specializuar për municione të rrezikshme (EOD) me një efektiv prej 13 vetë filluan kryerjen e misionit Althea në kuadër të BE në Bosnje Hercegovinë. Pritet gjithashtu [email protected] 12

13 së shpejti angazhimi me ekipe personeli trajnues dhe këshillues (OMLT) në ISAF Afganistan, si dhe po vlerësohet pjesëmarrja në Misionin Trajnues të NATO-s (NTM) në Iraq. Një angazhim i veçantë është ngritja e një Qendre të Koordinimit e të Mbështetjes së Vendit Pritës (HNS Coordination Center) brenda vitit 2009 për të plotësuar një nga kërkesat bazë të zhvillimit të kapaciteteve logjistike e infrastrukturore për operacionet e NATO-s në territorin shqiptar në kuadrin e mbrojtjes kolektive apo tranzitit të trupave të saj në territorin e vendit tonë. Sa më sipër, e marrë në total, tregon se pjesëmarrja numerike e njëhershme për një rotacion e personelit të FA në misionet dhe operacionet ndërkombëtare jashtë kufijve kombëtarë është rritur nga 355 vetë në 2007 në 450 vetë në Duke e krahasuar këtë angazhim me disa shtete të tjera anëtare të NATO-s, ose që synojnë të anëtarësohen në këtë organizatë, kontributi ynë është me të vërtetë i konsiderueshëm dhe domethënës. Për efekte krahasuese, mund të përmendim se pjesëmarrja e disa vendeve në operacionet e NATO-s, BE-së UN-it, dhe Koalicionin anti-terror në Irak për një rotacion njëherësh në vitin 2007 është përkatësisht; Maqedonia me rreth 202 trupa, Kroacia me 366 trupa, Lituania me 289 trupa, Estonia me 267 trupa, Bullgaria me 570, Çekia me 1244 trupa, Rumania me 1416 trupa dhe SHBA me rreth trupa, etj. Pjesëmarrja e FA në operacionet ndërkombëtare ka një kosto të konsiderueshme, e cila parashikohet të ketë një rritje akoma më të madhe në vitet në vijim. Më poshtë jepet statistika të përfaferta të kësaj pjesmarrjeje: SASIA DHE KOSTOJA E OPERACIONEVE NDERKOMBETARE TE SHQIPERISE SASIA DHE KOSTOJA E PJESMARRJES 2008 VENDET/ MISION SASIA E FORCAVE PAGA DITORE (Euro) TOTAL (Euro) SIGURACION OPERACION (Euro) (Euro) TOTAL (Euro) AFGANISTAN ,131, ,680 3,508,380 IRAK = ,701, ,547 7,284,947 BOSNJË ,350 35, , ,232 CHAD ,379, , 100 1,549,800 UNOMIG , ,900 NATO/UN 18 Afro 40 mijë Euro për person në vit 720, ,000 TOTALI 450 personel 13,815,259 Bazuar në realitetin e shifrave të vitit 2007 të pjesëmarrjes njëherësh me 355 vetë, si dhe ato të vitit 2008 që e çuan shifrën totale të përfaqësimit të njëhershëm në 450, më poshtë po japim, [email protected] 13

14 perspektivën e pjesëmarrjes së personelit të FA në operacionet ndërkombëtare, sipas nivelit të ambicjes së vendit tonë, i cili është shprehur me një pjesëmarrje maksimale të njëhershme prej deri 1000 vetë në vitin 2014 (niveli i ambicjes sipas FG L 0035) në misionet, operacionet dhe shtabet e Aleancës. Në rastin më maksimal të pjesëmarrjes së njëhershme të grupimit taktik grup-batalion 2014 prej 1000 vetë, ky rast do të kryhet pa përsëritje të rotacionit. Sqarojmë se ky është niveli maksimal i ambicjes që jo domosdoshmërisht mund të ndodhë, sepse kjo do të varet nga spektri i angazhimit në operacione e misione ushtarake të Aleancës apo edhe i organizmave të tjerë si OKB, BE, apo koalicione të ndryshme. Nëse angazhimi i tyre do të jetë më i ulët, edhe angazhimi ynë rrjedhimisht do të jetë më i ulët. Sidoqoftë llogaritjet e mëposhtme janë bërë për rastin më të keq (maksimal) të angazhimit tonë: PLANI MAKSIMAL I MUNDSHEM I PJESMARRJES NE MISIONE NDERKOMBETARE DERI 2014 VITET Niveli Maksimal i Pjesëmarrj Pjesëmarrjes ne e ne Operacionet Strukturat Ndërkombëtare NATO Përfaqësia ushtarake në NATO dhe dy Komandat Strategjike Përqindja ne Fondin e Përbashkët te NATO-s Përqindja për infrastruktur at e reja te NATO HQ Shpenzimet në % të Buxhetit të Mbrojtjes vete 7 vete 0 % 0% 5,4 % SHQIPERIA vete 15 vete 0,7 % 0,9 % Deri % vete 20 vete 0,7 % 0,9 % Deri 15-20% [email protected] 14

15 PJESMARRJA E RSH NE OPERACIONET NDERKOMBETARE Istanbul, Turkey, 2 Coy SEEBRIG, UN Mission, Georgia 3 Observers UNOMIG 1 Coy ( ) 1EOD Plt 2008 ALTHEA (BiH) One Plt, TU, 2003 One JMT, A3, 2005 One Coy, IT, 2007 One OMLT 2008 ISAF 11 Staff Oficers in PSE, Naples, Brussels,Norfolk, Oberammergau One Coy 2003 One Coy 2008 IRAQI FREEDOM Operation OAE 1 Coy Tchad/ RCA 2008 Një shumë prej 450 ushtarakësh njëherësh Krahas arritjeve numerike, pjesëmarrja në operacione e njësive të forcave tona të armatosura ka qenë një shkollë e vërtetë në operacionet reale globale, në koalicione së bashku me aleatët dhe partnerët. Megjithë rreziqet që mbart, pjesëmarrja në operacione ndërkombëtare është disa dhjetëra herë më e vlefshme se një stërvitje e zakonshme apo trajnim në njësitë ushtarake. Kjo sepse këto operacione mbajnë në vetvete realitetin e misionit dhe mësimet e nxjerra, ato qe ne konceptin e NATO-s quhen Lessons Learned. Po ashtu, ja vlen të përmendet që tendencat e operacioneve të sotme dhe të ardhme ndërkombëtare, kryesisht ato të drejtuara nga NATO, do të bazohen në Operacionet e Bazuar mbi Efektet (EBAO) të cilat janë sintetizuar në Konceptin 3D (Defence, Diplomacy and Development), që do të thotë, që krahas forcës ushtarake, një operacion ndërkombëtar nuk mund të ketë sukses nëse nuk shoqërohet me përpjekje për zhvillimin e kapaciteteve shtet-ndërtuese dhe zhvillimin ekonomik të një vendi të caktuar, për të qenë në gjendje të menaxhohet nga autoritetet qendrore dhe lokale kombëtare; pra kombinimin e kontributeve diplomatike, ushtarake, infrastrukturore, mjekësore, ligjore, policore, financiare etj. Ky koncept është shprehur sot në ISAF në formën e Ekipeve të Rindërtimit Lokal (PRT) dhe Ekipeve Këshillimore të Trajnimit Operacional (OMLT), ku shtete si SHBA, Anglia, Italia, Gjermania, Spanja, por edhe shtete më të vogla si Norvegjia, Letonia, [email protected] 15

16 Kroacia e Maqedonia, etj kanë kombinuar kontributet ushtarake e diplomatike me projekte shumëplanëshe zhvillimi dhe kapacitete trajnimi në operacionet ndërkombëtare. Me kontributet e ofruara deri tani për operacionet ndërkombëtare, dhe sidomos për ato të drejtuara nga NATO, mund të themi se Shqipëria është kthyer tërësisht nga një vend që ka KONSUMUAR siguri në një vend që GJENERON siguri. Por, e parë në këndvështrimin e operacioneve të sotme dhe të ardhme, megjithë kontributin e konsiderueshëm në operacionet ndërkombëtare, do të ishte me vend të vlerësoheshin edhe disa mësime të nxjerra në operacionet aktuale, të cilat përbëjnë sfida ushtarake të integrimit në fushën e pjesëmarrjes në operacione ushtarake, dhe që kërkojnë vëmendjen e planifikuesve ushtarakë të të gjitha niveleve. Gjykoj që duke filluar nga viti 2009 e në vijim, planifikuesit e politikave të MM dhe operacioneve ndërkombëtare të Shtabit të Përgjithshëm, por edhe në nivele të tjera përgjegjëse, rekomandohen të mbajnë në konsideratë sa më poshtë: - Shqipëria deri tani ka ofruar vetëm kapacitete ushtarake nga Forcat e Armatosura, ndërkohë që vendet e NATO-s kanë integruar kontributet ushtarake me ato të karakterit diplomatik, forca policore, kapacitete të rindërtimit ekonomik, të investimeve financiare, etj. Koordinimi për krijimin elementëve kombëtare nga të gjitha fushat për kontributet ndërkombëtare në kuadër te NATO/BE/UN apo koalicioneve te tjera, kërkon që Shqipëria në të ardhmen duhet të kontribuojë në operacionet ndërkombëtare jo vetëm me kapacitete ushtarake si deri tani, por edhe kapacitete civile të natyrës diplomatike, mjekësore, policore deri edhe realizime projektesh modeste rindërtimi etj. Prioritet kryesor në këtë çështje duhet ti jepet identifikimit dhe zhvillimit të kapaciteteve që shprehen në Paketën e Objektivave të Forcës Për herë të parë, një mesazh i këtij lloji u dha nga kryeministri shqiptar në samitin e Strasbourgut, duke deklaruar pjesmarrjen në ISAF me ndërtimin e dy shkollave të mesme, 4 shkollave fillore, ekipeve policore si dhe aseteve të tjera civile. - Rritja e pjesëmarrjes numerike në operacione ndërkombëtare duhet të bëhet duke synuar evitimin e mbingarkesave operacionale që shpesh vijnë si pasojë e vullnetit jo të balancuar politik në raport me mundësitë aktuale të FA. Vendi ynë ka një pjesëmarrje shumë të pranueshme në raport me popullsinë, mundësitë ekonomike dhe kapacitetet ushtarake që disponojmë, konkretisht shifra aktuale (njëherësh 355 vetë në vitin 2007, dhe 450 vetë në vitin 2008, ose pothuaj 6 % e komponentit operacional tokësor). Po ashtu, Shqipëria ka adoptuar konceptin e një Seti të vetëm Forcash për operacionet ndërkombëtare; pra jo forca të veçanta për operacionet e NATO-s, të tjera për operacionet e BE-së, të OKB-së etj, por një grupim forcash që përdoren sipas rastit për të gjitha organizmat ndërkombëtarë, sipas prioritetit politik, disponueshmërisë dhe situatës kombëtare e ndërkombëtare. Vlerësojmë që me angazhimin e vitit 2008 të kontingjentit të Heratit në Afganistan, të Bosnje Hercegovinës e të Çadit, si dhe të rritjes së pjesëmarrjes me një kompani shtesë në Irak, balanca e pjesëmarrjes në operacione ndërmjet NATO-s, UN, BE, dhe koalicioneve, është tërësisht e pranueshme dhe në përputhje me objektivat kombëtare të integrimit në NATO. Por, nuk duhet të harrojmë që një prioritet i veçantë duhet gjithmonë ti kushtojmë mbajtjes së kapaciteteve operacionale tё mjaftueshme në vend për të reaguar shpejt, me efektivitet dhe nё mënyrë proporcionale ndaj skenarëve të ndryshme simetrik dhe asimetrik kombёtarё. Raporti i forcave të pjesëmarrjes së njëhershme nё operacionet ndёrkombёtare me ato nё vёndislokimet kombëtare duhet tё mbahet nё raportet 1 me 3 deri nё 1 me 5, (8-10% me 40%-50) pёr tё pёrballuar rotacionet ndёrkombёtare, por edhe pёr tё reaguar shpejt dhe me forca tё besueshme ndaj situatave të mundshme emergjente kombёtare. - Pjesëmarrja në operacionet ndërkombëtare do të imponojë modernizimin e FA me pajisje e sisteme të ndërveprueshme me aleatët në operacione ndërkombëtare në kushte të vështira [email protected] 16

17 të motit e të terrenit. Synimi i operacioneve të sotme ndërkombëtare është kryerja e operacioneve larg nga dislokimet e kohës së paqes; synimi pra është forca e dislokueshme në distancë dhe e mbështetur nga ana logjistike për të vepruar e pavarur për një kohë relativisht të gjatë, gjë që kërkon jo vetëm kosto të lartë, por edhe ndryshim thelbësor në stervitjen dhe përdorimin e forcave. - Pjesëmarrja e vendit tonë në operacionet ndërkombëtare të deritanishme është kryer me mbështetjen logjistike e transportin strategjik mbi baza bilaterale me vendet e tjera të NATO-s, (aktualisht ato janë siguruar nga marrëveshjet bilaterale me Gjermaninë, Turqinë, SHBA-në, Italinë, Francën, etj). Vlen për tu përmendur, që tani si vend i NATO-s, bazuar në politikat dhe konceptin e operacioneve të Aleancës, mbështetja e forcës në mision me të gjitha shërbimet logjistike në operacion është përgjegjësi tërësisht kombëtare. Një shembull pozitiv i pavarësisë së mbështetjes logjistike është pjesëmarrja në operacionin e EUFOR në Bosnje Hercegovinë, ku ekipi i EOD, megjithëse në përmasa modeste, mbështetet plotësisht nga vendi ynë në pikëpamje logjistike. Kostoja e mbështetjes së plotë logjistike si përgjegjësi kombëtare dhe e shpenzimeve te tjera do të bëjë që vendi ynë nga rreth 5,4 % të kostos së operacioneve ndërkombëtare në fund të vitit 2007, të shpenzojë në rastin e angazhimit maksimal me Aleancën deri ne % të buxhetit të përgjithshëm të mbrojtjes në vitin Pjesëmarrja në mision ka dhënë impakte direkte në përmirësimin e kapaciteteve operacionale të njësive; rreth 3500 ushtarakë kane marrë pjesë në operacionet ndërkombëtare deri në fund të vitit Operacionet ndërkombëtare kane ndikuar ne zhvillimin e një force profesioniste të certifikuar ne mision. Kjo pjesëmarrje e spektrit aktual dhe të pritshëm të misioneve ndërkombëtare duhet të shërbejë për transformimin e sistemit të trajnimit, arsimimit, stërvitjes dhe vlerësimit të njësive e reparteve të FA, si dhe duhet të reflektohet realisht në kurrikulat dhe programet e stërvitjes dhe të arsimimit të oficerëve, nënoficerëve dhe ushtarëve profesionistë në Universitetin e Mbrojtjes, Akademinë e Mbrojtjes, Akademinë e Nënoficerëve, Shkollën e Trupës, Brigadën e Stërvitjes Bazë e në të gjitha njësitë e tjera të FA. - Mungesa e një mekanizmi funksional të sistemit të mësimeve të nxjerra, që do të thotë se problematikat që hasin trupat tona në operacion për të transformuar, konceptet, strukturat, trajnimin, mbështetjen logjistike dhe procedurat duhen të merren më shumë në konsideratë e të jenë pjesë e trajnimit të trupave tona. Së fundi, sistemi i mësimeve të nxjerra u institucionalizua në Mars 2009 me një Udhëzim të Shefit të SHP dhe një program te MN , e cila krijon premisat paraprake për një sistem funksional dinamik për mësimet e nxjerra nga operacionet dhe aktivitetet stërvitore kombëtare e ndërkombëtare, ku përvoja e çdo kontingjenti në mision të konsiderohet realisht në transformimin e koncepteve, strukturave, pajisjeve e sistemeve, programeve të trajnimit, arsimimit, të mbështetjes dhe procedurave standarde të veprimit për njësitë pjesëmarrëse në këto operacione, sipas aksiomës së zhvillimit të Forcës që na duhet dhe jo të forcës që dëshirojmë. - Miratimi i një politike të procesit të gjenerimit të forcës në nivel strategjik për pjesëmarrje në një mision ndërkombëtar pra i një liste detyrimesh mbështetur ne konceptin kush bën çfarë, kur, dhe në bashkëpunim me kë - që konsideron të gjitha fazat nga shprehja e vullnetit politik, marrja e vendimit, dërgimi i një ekipi fakt-mbledhës në zonën e operacionit, negociatat deri të hartimi i MOU/TA me strukturat e NATO-s, BE, UN ose Aleatët, përcaktimi i personelit, kontrolli sigurisë, trajnim në vend dhe trajnim para dislokimit, deri tek sistemi i informimit dhe i mësimeve të nxjerra. [email protected] 17

18 - Vlerësimi i kapaciteteve reale që zotërojnë FA për të marrë pjesë në misione të ndryshme duke u fokusuar ne zhvillimin e kapaciteteve të vogla (niche) deri nivel kompanie dhe EOD, MT, PU, OMLT, PRT etj, të përmendura më sipër. Po ashtu, këto kapacitete duhet të zhvillohen më tej e të çertifikohen jo më sipas programit OCC E&F, por duke iniciuar ne planin afatmesëm certifikimin e njësive tokësore ajrore e detare sipas sistemeve CREVAL, TACEVAL, MAREVAL, për të qenë të afta për të ndërvepruar me trupat e NATO-s dhe partnerëve në teatrin e operacionit. Është e nevojshme që në një pjesë të operacioneve ndërkombëtare, sidomos ato që kërkojnë ekipe trajnimi e instruktorë, të mbahet në konsideratë personeli që ka dalë në rezervë nga FA, i cili të inventarizohet në skedarin elektronik roster të MM, sidomos ai personel që ka shërbyer më parë, që ka eksperiencë dhe që dëshiron të aktivizohet në raste të tilla. - Forcat pjesëmarrëse në operacionet jashtë vendit duhet të jenë nga të gjitha FA e jo vetëm nga pak njësi tradicionale. Po ashtu, realizimi i rotacionit të trupave duhet të synojë të bëhet mbi struktura unike të njësive dhe jo mbi krijimin e fragmentizuar të kontingjenteve, gjë që rezulton në zbehjen e vlerave të performancës së njësisë, të humbjen e homogjenitetit të trajnimit, të frymës dhe shpirtit të njësisë, dhe të familjarizimit të përbashkët, etj. Synimi i njësive duhet të jetë zhvillimi i kapaciteteve të plota operacionale të njësive dhe jo thjesht plotësimi i numrave të efektivave për mision. Për vetë spektrin dhe natyrën e sotme të operacioneve ndërkombëtare është e nevojshme të aktivizohen kapacitetet e mundshme të dy komandave të tjera, krahas KFB, e cila ka mbuluar deri tani të gjithë spektrin e misioneve te FA etj. Fokusi i tyre tё jetë nё evidentimin e kapaciteteve niche duke përzgjedhur ato kapacitete tё vogla tё specializuara ku mund të ndihmohet realisht nё NATO dhe BE, etj, psh si toga EOD, ekipe mjekësore, ekipe trajnimi, PU, etj. PAKETA E OBJEKTIVAVE TË FORCЁS, TFG 2008 SFIDA KRYESORE USHTARAKE ME NATO-N. Ç janё Objektivat e Partneritetit/ tё Forcës dhe cili ёshtё impakti i tyre nё marrёdhёniet me NATOn? Objektivat e Partneritetit (Partnership Goals - PG) janё objektiva qё lidhen me zhvillimin e kapaciteteve ushtarake qё njё vend partner apo aspirant ka rёnё dakord pёr tё kontribuar nё mёnyrё vullnetare nё operacione tё drejtuara nga Aleanca, ndёrsa Objektivat e Forcës (Force Goals - FG) janё objektiva qё merren pёr tu arritur nga njё vend Aleat bazuar nё ndarjen e pёrgjegjёsive dhe tё peshёs nё NATO. Pra Objektivat e Forcёs janё njё stad i avancuar i Objektivave tё Partneritetit nё kuptim tё pёrgjegjshmёrisё sё zhvillimit tё kapaciteteve ushtarake pёr mbrojtjen kolektive tё Aleancёs, nё sasi, cilësi dhe nё kohën e parashikuar. Nё 22 korrik 2008, u miratua me procedurë tё heshtur Draft-Paketa e Objektivave të Partneritetit 2008 tё Shqipёrisё, e ardhur nga Shtabi Ndërkombëtar i NATO-s. Kjo paketë objektivash është përgatitur mbi bazën e Direktivës Ministeriale të NATO-s të vitit 2006 si dhe vlerësimit të dokumentit të PARP-it (Procesi i Planifikimit dhe Rishikimit të Partneritetit për Paqe) për Shqipërinë pёr vitin Në një analizë paraprake, dhe bazuar në eksperiencën e vendeve të reja aleate në dy raundet e fundit të zgjerimit të Aleancës, gjykojmë që Paketa e re e FG-2008 do të përbëjë bazën themelore të Reformës në Forcat e Armatosura për 10 vitet e ardhshme deri në 2018, dhe që do të thithë shumicën e resurseve të FA për këtë periudhë. Është shumë pozitiv fakti që Paketa FG-2008 e propozuar nga NATO është në linjë të përafërt me Planin tonë Afatgjatë të Zhvillimit të FA (PAZH- 2020). Duhet të mbajmë në konsideratë, se një pjesë e konsiderueshme e FG-ve të Paketës PG-2008 janë shumë të kushtueshme, sidomos ato që kanë të bëjnë me vënien në dispozicion të operacioneve të drejtuara nga Aleanca, të kapaciteteve ushtarake të forcave të luftimit, të mbështetjes së luftimit dhe të mbështetjes me shërbime. [email protected] 18

19 Shqipëria ka pasur paketa të Objektivave të Partneritetit (PG) qysh prej vitit 1999, por kjo paketë është ndryshe nga ato të kaluarat. Ndryshe nga paketa e PG të vitit 2002, 2004 dhe 2006 të cilat ishin vullnetare për shkak të statusit partner të vendit tonë, çdo PG e kësaj paketë të re PG-2008 pasi u negociua me NATO-n dhe nënshkrimit të Protokollit të Pranimit (Accession Protocol) në 9 korrik 2008, u konsideruan si Synime tё Objektivave tё Forcës (Target Force Goals - TFG), si dhe me pranimin zyrtar të vendit në NATO në prill 2009, ato konsiderohen përfundimisht si Objektiva të Forcës së NATO-s (NATO Force Goals, FG-s). Pra nga faza vullnetare e statusit tё vendit partner e aspirant, kalohet në një fazë të angazhimit me detyrime ndaj Aleancës, nё statusin e vendit aleat. Paketa e re FG përmban 49 Objektiva Force nga të cilat 26 janë të përgjithshme (General) me aplikim në të gjithë fushën e mbrojtjes; 14 të fokusuara në forcat tokësore (Land); 4 për tu zbatuar në forcat detare (Maritime) dhe 5 për zbatim në forcat ajrore (Air). Ajo qё bie nё sy, në krahasim me paketën e PG-ve të vitit 2006, paketa e re përmban 24 Objektiva Partneriteti të reja; 8 të rivlerësuara; 16 të amenduara dhe 1 e përsëritur. Objektivat e reja tё Forcёs (FG), mbulojnë një periudhe deri në vitin 2018, periudhё nё tё cilёn Shqipёria duhet tё angazhohet seriozisht pёr tё ndёrtuar kapacitete ushtarake dhe civile pёr misionet dhe operacionet e drejtuara nga Aleanca; qё mund tё jenё pёr misionet e mbrojtjes kolektive tё saj, ose ndryshe ato qё rrjedhin nga Neni 5 i Traktatit tё Washingtonit, dhe misionet e tjera jashtё Nenit 5, ose ato pёr Operacionet nё Mbёshtetje tё Paqes, dhe qё konsistojnё nё sa mё poshtё: - Zhvillim të një Batalioni të Këmbësorisë së Motorizuar dhe tё një Kompanie Komando si forca të luftimit, duke arritur në zhvillimin e një Grup Batalioni tё Motorizuar prej afro 1000 vetë, deri në fillim të vitit 2014; - Zhvillim tё një kompani xhenjere dhe një togë EOD si forca të mbështetjes së luftimit; dhe nje kompani te mbrojtjes civile dhe një toge të policisë ushtarake, si forca të mbështetjes me shërbime. - Zhvillim të kapaciteteve të zbulimit njerëzor (Human Intelligence - HUMINT) dhe tё Operacioneve Psikologjike-PSYOPS, për tu dislokuar në operacionet e drejtuara nga Aleanca. - Zhvillim të sistemeve të Komunikimit e Informacionit (CIS) të cilat përbëjnë një sfidë për Forcat e Armatosura duke pasur parasysh teknologjinë e larte të pajisjeve e sistemeve që kërkohen, mbrojtjen ciber ciber defence, por edhe rekrutimin e personelit të kualifikuar. Gjithashtu, kjo fushё përbën sot edhe fushën kryesore të transformimit të NATO-s. - Zhvillim të kapaciteteve të transportit ajror të mesëm (një çift helikopterësh transporti) për trupa e pajisje në teatrin e operacioneve deri në vitin Zhvillim të kapaciteteve të dislokueshme të mbështetjes mjekësore të trupave në operacion, roli 1 dhe 2, të afta të operojnë edhe në një mjedis të ndotur me lëndë kimike, bërthamore e biologjike. - Prokurim pajisjesh për zbulimin e neutralizimin e pajisjeve eksplozive të improvizuara, IED për trupat e dislokuara në operacion. - Zhvillim të kapaciteteve të mbështetjes me zjarr indirekt (bateri artilerie) me municion të precizionit të lartë për mbështetjen e grupit të batalionit. - Prokurim të sistemeve moderne dhe pajisjeve individuale luftarake pёr përballimin e kushteve tё vёshtira për dislokimet e forcave në zona tё nxehta e të thata. [email protected] 19

20 - Zhvillim tё njё ekipi për operacionet informative, njё ekipi tё marrëdhënieve civilo-ushtarake (CIMIC) brenda Grup Batalionit 2014, - Zhvillimin ose kontraktimin e kapaciteteve tё tjera tё transportit strategjik nga ajri e deti tё trupave e rezervave logjistike pёr forcat e dislokueshme nё operacione 5 deri 15 mijë kilometra nga Brukseli, - Zhvillim tё kapaciteteve tё vogla ushtarake niche nё mbështetje tё forcave tona tё dislokuara nё operacione tё NATO-s, etj Po ashtu, duke pasur parasysh dinamikën e re të operacioneve të cilat drejton Aleanca, të cilat në shumicën e rasteve nuk janë vetëm ushtarake, paketa e re e Objektivave të Partneritetit/ Forcёs kërkon zhvillim kapacitetesh njerëzore e materiale jo vetëm nga Forcat e Armatosura, por edhe nga Ministri e agjenci të tjera shtetërore me fokus tё veçantë nё operacionet tё stabilizim rindёrtimit tё pas-konfliktit. Në kёtё kontekst, pёrgjegjёsi të tilla marrin Ministria e Brendshme (forca policore), Ministria e Financave (kapacitete doganore), Ministria e Transportit (mjete transporti tё dislokimit strategjik), Ministria e Punëve të Jashtme (kapacitete diplomatike), Ministria e Shëndetësisë (kapacitete mjekësore) etj, për të cilat del e nevojshme sensibilizimi i autoriteteve drejtuese të këtyre institucioneve për planifikimin, zhvillimin dhe vënien në dispozicion të këtyre kapaciteteve. FA kanё nё fuqi njё Plan Afatgjatё tё Zhvillimit tё tyre (PAZH-2020). Megjithëse ky PAZH-i aktual i vitit 2007, u ndёrtua bazuar mbi supozimet e marrjes sё ftesёs nё Bukuresht dhe arritjen e antarësimit të plotë në Strasbourg&Kehl, ai pёrsёri ka nevojё pёr harmonizim me paketёn e re tё FG-2008, sidomos pёr sa i pёrket Planit tё Modernizimit tё FA. Modernizimi i FA është një nga sfidat kryesore në periudhën afatshkurtër, afatmesme dhe afatgjatë, i cili do të ketë një kosto të lartë. As që bëhet fjalë për të shkuar në operacionet e së ardhmes me pajisjet e sistemet e viteve 70 apo 80. Bëhet fjalë për një force të armatosur që do shkojë në misione të nenit 5 të mbrojtjes kolektive, me teknike e pajisje hi-tech që të jenë të ndërveprueshme me Aleatët. Kërkohen një seri kapacitetesh të forcës në misione të NATO-s sidomos për ndërtimin e Grup Batalionit 2014 prej 1000 vetёsh, ato të kapaciteteve të transportuesve të blinduar për mision, të helikopterëve të transportit, të pajisjeve tё veprimit në kushte te shkretëtirës, te akujve arktike, te pajisjeve jo vrasëse për lufte urbane, për pajisje te zbulimit te eksplozivave te improvizuar, tё NNEC-së, tё mbështetjes me zjarr, etj sipas angazhimeve konkrete të Objektivave të Forcës. Bazuar nё disa eksperienca tё vendeve tё tjera, rekomandoj se do tё ishte favorizuese pёr FA qё ky PAZH i përmirësuar tё kalojё me miratim nё Kuvend pёr tё siguruar konsensus tё vazhdimёsinё sё reformave tё FA dhe programeve të modernizimit të tyre, pavarësisht rotacioneve tё mundshme tё pushtetit deri Po ashtu, tё gjitha institucionet qё kanё pёrgjegjёsi zhvillimin e kapaciteteve tё nevojshme sipas Paketёs sё FG-2008, duhet tё organizojnё njё Strukturё Pёrgjegjёse pёr çdo FG, e cila do tё bёjё njё Plan Veprimi tё shtrirё nё afatet kohore tё pranuara, duke pёrcaktuar koston qё sjellin ndryshimet organizative, doktrinore, tё trajnimit e arsimimit, tё pajisjeve e sistemeve, tё infrastrukturave e tё elementёve tё tjerё pёrbёrёs. Për mbështetjen e PAZH kërkohet domosdoshmërisht një mbështetje financiare e balancuar drejt. Sipas kalkulimeve të MM, që bazohen në Direktivën Ministeriale të NATO-s dhe në angazhimet e Qeverisë Shqiptare, është parashikuar që për përmbushjen e objektivave të modernizimit, Forcave të Armatosura duhet ti alokohet për 10 vitet e ardhshme një buxhet tё paktёn 2% tё Prodhimit tё Pёrgjithshёm Bruto (GDP) të vendit, dhe 20 % e të cilit duhet të alokohen pёr zhvillimin e pajisjeve dhe sistemeve tё FA, pra tё modernizimit të tyre. Mbajtja [email protected] 20

21 e këtij angazhimi nga të gjitha qeveritë në dhjetëvjeçarin e ardhshëm është gur prove për ecurinë e reformës së mbrojtjes, duke mos përsëritur eksperiencën negative dhe mësimin e nxjerrë nga disa vënde aspirante që me futjen në Aleancë, pavarësisht angazhimit për premtimin mbi 2% të GDP për mbrojtjen, nuk e kanë mbajtur atë. Ndryshe nga praktika e ndjekur më parë, ku zbatimi i Objektivave të Partneritetit ishte mbi baza vullnetare dhe kishte tolerancë nga ana e NATO-s, nga Prilli 2009 zbatimi i tyre bëhet detyrimisht i zbatueshëm në afatet e rëna dakord bashkërisht. Kjo përgjegjësi kërkon që ekipi ynë që do të negociojë të jetë në përgjegjshmërinë maksimale të detyrës, dhe të gjitha pranimet të bëhen me një vendim marrje paraprake nga Ministri i Mbrojtjes dhe Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, si dhe për disa FG (Objektiva të Forcës) që dalin jashtë kuadrit të Ministrisë së Mbrojtjes, vendimmarrja ti kalojë Ministrive përkatëse, dhe në ndonjë rast edhe zhvillimit tё aseteve kombёtare tё disa Ministrive apo agjencive kombёtare. Ne kemi pothuaj të njejtët paketë të FG që ka edhe Kroacia dhe që kanë pasur edhe ish vëndet e tjera me antarësimin e tyre të plotë; pra kriteret janë pothuaj të njëjta, por sasia dhe niveli i kontributit te vёndeve tё ndryshme ёshtё i ndryshёm; psh niveli ynё maksimal i kontributit pёr operacionet e NATO-s ёshtё njё Grup Batalion prej 1000 vetёsh nё fillim tё vitit 2014, ndёrsa niveli maksimal i kontributit tё Kroacisё ёshtё njё Brigadё prej 4000 vetёsh nё fund tё vitit Po ashtu ne kemi pёr tё kontribuar me dy helikopterё tё mesёm transporti, ndёrsa Kroacia me 4, etj. Pra mund tё themi se çdo Target FG është përzgjedhur me kujdes nga ekspertët e Planifikimit të Forcës në NATO, të cilët e njohin në detaje gjëndjen dhe perspektivën e zhvillimit të FA Shqiptare, si tё çdo vendi tjetёr aleat; çdo FG është një vijimësi cilësore e Objektivave të Partneritetit që ne kemi pasur në ciklin e kaluar Sistemi i pranimit tё paketёs sё FG i takon Komiteteve të larta të Aleancës, dhe vёndet aleate paketa e tё cilёve diskutohet nuk kanё tё drejtё vote pёr paketёn e tyre; vendimi përfundimtar merret në formatin 28 minus 1, pra Shqipëria vetëm jep argumentet dhe vendimet i marrin vendet e tjera të Aleancës në formatin 28 minus 1; nëse argumentet janё politike vendimi merret nё Komitetin Politik tё Aleancёs, nёse ёshtё ushtarake i takon Komitetit Ushtarak tё vendosё, nëse arsyeja është Financiare i takon Komitetit Financiar, dhe nëse është Ligjore i takon Komitetit Ligjor të Aleancës etj... Sqarojmë se, me të njejtën procedurë veprohet edhe për Objektivat e Forcës tё tё gjithё vendeve të tjera Aleate. Nё kёtё kontekst, njё sfidё e vёrtetё ёshtё njohja e mirё nga ekspertёt dhe drejtuesit e institucioneve tona tё mekanizmave tё vendimarrjes nё NATO, të cilat janë shumë komplekse. Ka rёndёsi tё dorёs sё parё njohja nё detaje e Komiteteve, Nёn-Komiteteve, Agjencive e Grupeve tё Punёs nё Aleancё, tё rolit dhe pёrgjegjёsive tё tyre nё pёrgatitjen e vendimarrjes graduale nga poshtё lartё pёr Komitetet Kryesore vendimarrёse, sidomos pёr Kёshillin e Atlantikut tё Veriut (NAC). Me pranimin e Paketёs sё FG-2008, sfida kryesore pёrpara ёshtё planizimi sa mё konkret i zhvillimit tё kapaciteteve qё kёrkohen nga secili FG tё kёsaj pakete, duke aktivizuar planifikuesit mё tё mirё brenda institucionit tё mbrojtjes, por edhe nё institucionet e tjera qё kanё detyrime. Duke qenë se një pjesë e mirë e këtyre objektivave lidhen edhe me zhvillimin e kapaciteteve kombëtare, mund tё kёrkohet ndërhyrja edhe e zyres tё Kryeministrit për të mundësuar planifikimin dhe zbatimin e detyrimeve që lidhen me Objektivat e Partneritetit nga Ministrite e tjera si edhe caktimin e Pikave të Kontaktit me Ministrinë e Mbrojtjes. [email protected] 21

22 GJENDJA DHE PERSPEKTIVA E PËRFAQËSIMIT USHTARAK DHE E KONTRIBUTEVE KOMBËTARE ME PERSONEL NË STRUKTURAT E NATO-S. Struktura aktuale e përfaqësimit të vendit tonë në NATO dhe e kontributeve me personel për strukturën e integruar të Aleancës nuk janë akoma në formën dhe përmbajtjen e një vendi aleat. Po ashtu, edhe strukturat aktuale qё kanё si pёrgjegjёsi çёshtje tё integrimit nё Ministrinё e Mbrojtjes dhe Shtabin e Pёrgjithshёm i pёrmbahen pothuaj tё njëjtit format. Antarësimi i plotë në Strasbourg, kërkon që krahas të tjerash, tё pёrshtasim nё pёrputhje me realitetin e ri, si strukturat kombёtare, ashtu dhe ato tё pёrfaqёsimit dhe tё kontributeve me personel pёr Aleancёn, nё mёnyrё qё ato tё bёhen funksionale sa më shpejt pas Prillit 2009, si anëtar me të drejta të plota. Vlerёsojmё, bazuar nё mёsimet e nxjerra nga vendet e tjera qё e kanё kaluar kёtё proces, qё MM dhe SHP tё zhvillojmё njё koncept, synimi i tё cilit tё jetё mbajtja e një balance të drejtë midis kapaciteteve tona cilësore të personelit për strukturat e NATO-s dhe të atyre që duhet të kemi në MM, SHP e Komandat Kryesore. Sipas mësimeve të nxjerra të 10 ish-vëndeve të tjera aspirante që janë bërë anëtare të NATO-s në dy raundet e fundit të zgjerimit të Aleancës në Pragë dhe Stamboll, në përputhje me strategjinë tonë të përfaqësimit dhe kontributeve, ne duhet të kemi gati qysh tani edhe një plan të saktë implementimi, në mënyrë që të mos befasohemi e krijojmë disekuilibra pas antarësimit të plotë, ku edhe ngarkesat e bashkëpunimit me Aleancën do të jenë disa herë më të mëdha se deri tani. Kujtojmë që nga muaji Gusht 2008, Shqipëria morri pjesë si vëzhguese, pa të drejtë vote, në disa Komitete, Agjenci apo Grupe Pune të NATO-s, dhe luajti rolin e një antari të heshtur i Aleancës deri në Prill Po ashtu, ka shume rëndësi të kuptohet nga stafi kryesor i MM dhe SHP, se tani jemi pjesë e vendimmarrjes së Aleancës, vendime të cilat mund tё merren me konsultime në kohë, por edhe me procedurën e heshtjes silence procedure deri 24 deri 48 orë, për të cilën marrja ose mosmarrja e vendimeve të sakta apo formulimi i pozicioneve të gabuara mund të na kushtojë kosto politike, ushtarake dhe financiare. Del e nevojshme që personeli që do te përzgjidhet për në strukturat e Aleancës dhe personeli i strukturave të integrimit në MM/SHP/Komandat Kryesore duhet qysh tani të trajnohet me intensitet për të përballuar problematikat e komplikuara të kësaj faze të antarësimit të plotë, e cila për të qenë realist, njihen jo sa duhet nga personeli ynë civil dhe ushtarak. Me këtë rast, mendojmë se është shumë e rëndësishme, që në procesin e negociatave të pranimit, të krijohet paraprakisht një tablo e plotë mbi artikulimin e një perspektive të qartë të përfaqësimit kombëtar dhe kontributeve tona në strukturën e integruar të Aleancës, në balancë të drejtë me detyrimet ndaj NATO-s dhe ruajtjes së interesave tona të përfaqësimit në këto struktura. Është shumë e rëndësishme që bëhet e qartë, që Përfaqësimi Kombëtar (MILREP) në misionin e NATO-s në Bruksel dhe në dy komandat strategjike të saj ruajnë vartësinë kombëtare, pra janë përfaqësues të MM dhe SHP në këto komanda. Nga ana tjetёr, personeli ynё ushtarak që ne kontribuojmë në strukturën e integruar të Aleancës, për gjatë gjithë kohës që ata janë në këtë detyrë, marrin statusin e oficerit/nënoficerit të Aleancës dhe nuk kanë vartësi nga MM dhe SHP i RSH, megjithatё kjo nuk do të thotë që këta oficerë të mos kontribuojnë brenda fushës së tyre tё përgjegjësisë në Aleancë, në kërkesat për ekspertizë dhe bashkëpunim që kanë FA me komandën ku ata janё atashuar. Para antarësimit, Shqipëria kishte një Mision të Republikës së Shqipërisë pranë Selisë së NATO-s, Bruksel, i cili në përbërje të tij kishte një Përfaqësi Ushtarake (MILREP) me 6 vetё. Po ashtu, ne kishim nga një koordinator ushtarak (Liaison Officer) në Komandat Strategjike të NATO-s: Komandën Strategjike për Operacionet, ACO PCC (SHAPE - Belgjikë) dhe Komandën Strategjike për Transformimin (ACT - SHBA). Me marrjen e statusit tё vendit antar, kёrkohet nje riorganizim esencial nё formё dhe nё pёrmbajtje i Pёrfaqёsisё Ushtarake nё Bruksel, duke përmbushur të gjitha [email protected] 22

23 funksionet e një përfaqësie të një vendi anëtar të Aleancës, sa më shpejt pas prillit Sqarojmё se, me anëtarësimin e plotё, funksioni zyrtar i koordinatorёve ushtarakё nё Komandat Strategjike kalon nё statusin e zyrёs sё Përfaqësuesit Kombëtar Ushtarak (NMR- National Military Representative) pranё ACO dhe ACT, të cilët do të kenë detyra dhe përfshirje shumë më të gjerë se deri tani në të gjitha aktivitetet e komandës ku atashohen. Vlerësojmë se ristrukturimi i Përfaqësisë Ushtarake Bruksel dhe i Zyrave të Përfaqësuesve Ushtarakё në Komandat Strategjike merr një rëndësi prioritare. Kjo Përfaqësi Ushtarake dhe këto dy Zyra Përfaqësimi do të jeni syri dhe veshi i Ministrit të Mbrojtjes dhe Shefit të Shtabit të Përgjithshëm për çdo vendimarrje që ka të bëjë me Aleancën. Nënvizojmë se ristrukturimi i tyre, nuk imponohet nga Aleanca, por është në detyrimin tonë që të transformojmë këto pozicione në përputhje me ambiciet politike tё RSH për përfaqësimin ne strukturat politike, të planifikimit dhe procesin e vendimmarrjes se Aleancës me cilësitë e anëtarit të plotë. Si rrjedhojё, riorganizimi i misioneve tona kombёtare nё strukturat e NATO-s nё Bruksel, nё Mons dhe nё Norfolk, si dhe kontributi me personel ne strukturen e integruar te Aleancёs, parashikohet tё jetё njё sfidё komplekse dhe e kushtueshme, qё do tё absorbojё njё pjesё tё konsiderueshme tё personelit cilёsor nga strukturat tona. Si i tillё, nё vijim rekomandojmё qё ky riorganizim tё bёhet duke vlerёsuar njё nivel modest tё ambicjes sё pёrfaqёsimit, duke ngritur struktura pune me mision e fushё pёrgjegjёsie tё qartё, larg strukturave tё fryra tё bazuara nё maninё maksimale tё pjesmarrjes: - Bazuar nё eksperiencёn e 26 vёndeve tё Aleancёs, rekomandojmё ri-organizimin e Misionit tё RSH në Bruksel në tre seksione (blloqe): (1) Seksioni Politik, (2) Seksioni i Politikave te Mbrojtjes dhe (3) Seksioni i Çështjeve Ushtarake ose Përfaqësia Ushtarake (MILREP). Seksioni Politik është përgjegjësi dhe vartësi e MPJ dhe nuk është subjekt i këtij kapitulli, ndërsa dy seksionet e tjera janë përgjegjësi e Ministrisë se Mbrojtjes dhe Shtabit të Përgjithshëm. Seksioni i Politikave të Mbrojtjes, me vartёsi institucionale nga Ministri i Mbrojtjes, gjykojmë se mund të ketë një personel special prej 6 vetësh në fushat tona të interesit, me pozicione për civilë/ushtarakë ose civilë me bekgraund ushtarak nga fushat e planeve dhe politikave të mbrojtjes, të çështjeve ligjore, tё buxhetit dhe financave, të armkontrollit, të infrastrukturёs, tё logjistikës, etj për tu përfaqësuar respektivisht në procesin e politikave dhe vendimmarrjes në NATO (Komitetet, Grupet e Punës, Bordet etj). Po ashtu, njё opsion i Përfaqësisë Ushtarake bazuar nё misionin, nivelin e ambicjes kombёtare dhe strukturat homologe tё 10 vendeve tё reja tё pranuara nё NATO nё dy raundet e fundit, mund tё ishte me njё personel prej 10 vetёsh të drejtuar nga njё Gjeneral Brigade, duke u fokusuar kryesisht nё fushat kryesore tё veprimtarisё sё Komitetit Ushtarak tё NATO-s dhe atyre Komiteteve qё kёrkojnё ekspertizё ushtarake. Duke qenё se Misioni i RSH nё NATO ёshtё unik dhe drejtohet nga Ambasadori, si pёrfaqёsues i pёrhershёm shtetit shqiptar nё kёtё organizatё, rekomandojmё qё struktura e tij tё mos bёhet veç e veç dhe e fragmentizuar nga Ministritё e linjёs, por nga njё grup pune me ekspertё nga intitucionet e interesuara dhe titullarёt e misionit, pёr tё synuar njё strukturё pune tё integruar, duke evituar dublikimet dhe strukturat paralele tё padёshiruara nёpёr seksionet e tij. - Nënvizojmë se marrja e statusit të Anëtarësimit të plotё në NATO, nënkupton që pozicionet aktuale tё Koordinatorёve tanё (Liaison Officers) në PCC/SHAPE Belgjikё dhe ACT Norfolk, USA të ndryshojnë gradualisht statusin zyrtar përkatësisht nga Koordinator në Përfaqësues Ushtarak Kombëtar (National Military Representative ). Rekomandojmë që tё procesi i akreditimit të Përfaqësuesit Ushtarak Kombёtar (NMR) në SHAPE me gradë Kolonel të shoqërohet me një strukturë operacionale të ngjashme me ACO, duke e plotёsuar nё mёnyrё [email protected] 23

24 graduale me 6 vetë gjithsejt deri në vitin 2010, ndёrsa nё ACT pёrfaqёsimi mund tё jetё me 2-3 vetё tё drejtuar nga NMR me gradё kolonel. - Hartimi i një plani dhe harte tё kontributeve kombёtare tё përfaqësimit në strukturёn e integruar të NATO-s kёrkon njё studim mё tё detajuar, proces negociatash me strukturat pёrkatёse tё Aleancёs, pёrzgjedhje, trajnime dhe implementim gradual afatmesёm. Nga një vlerësim i vendeve të reja anëtare dhe tё politikës së NATO-s për përfaqësimin me personel të vendeve të reja anëtare NATO Manpower Policy and Procedures rekomandojmë që numri total që vendi ynë të negociojë për të ofruar për NATO-n të jetë jo më shumë se vetë, duke filluar me 10 ushtarakё pёr vitin 2009 dhe duke e plotёsuar kёtё numёr nё mёnyrё graduale deri nё vitin Nuk duhet harruar se për një total prej oficerësh dhe nënoficerësh cilësorë, duhet të kemi të paktën vetë për të siguruar rotacionet dhe ndërrimet e tyre sipas afateve të detyrës. Për më tepër, procesi i kontributeve me personel nuk është thjesht vënie në dispozicion të oficerëve të çdo lloj niveli, sepse për të gjitha postet e NATO-s konkurohet mbi baza kriteresh shumë strikte të Job Description dhe i nënshtrohen procesit të konkurrimit bidding process pёr plotësimin e kritereve profesionale për çdo post që do të na ofrohet, plotësimin e niveleve të gjuhës angleze sipas pozicionit të detyrës, si dhe plotësimin e kritereve të sigurisë së informacionit, nëpërmjet klerancës përkatëse për nivelin e sigurise të vendit të punës. Rekomandojmё qё në totalin e kontributit tonë prej 10 vetë për vitin 2009 në strukturën e integruar të Aleancës, është në interes të periudhës që po kalojmë në FA, të aplikojmë e negociojmë për pozicione pune, duke qenë fleksibël në këto negociata (propozimi mund shtrihet më gjerë deri 15 poste për mundësi përzgjedhjeje, ku njё variant pёr tu negociuar mund tё jetё pёr 1 kolonel, 2 nënkolonelë, 5 majorë, 4 kapitenë, 2 togerë dhe 2 kapterë). Duke pasur një kuotë përfaqësimi me 0,1 në cost sharing (rrumbullakosur në 0,5) nuk përjashtohet mundësia që, bazuar në politikat e reja te NATO-s (Komitetit Ushtarak) ne të rrisim nivelin e ambicjes për mundësinë e përfaqësimit me rotacion të një oficeri në rang Gjeneral Brigade në strukturën e integruar të Aleancës, duke shfrytëzuar rotacionin me ndonjë shtet tjetër që ka po këtë kuotë përfaqësimi në Aleancë. Kuota e një Gjeneral Brigade sipas standardit të NATO-s kërkon që të shoqërohet me 50 ushtarakë të tjerë nga kolonelë deri në nënoficerë, dhe nëse bëhet me rotacion me negociata me një shtet tjetër, kjo shumë mund të ndahet përgjysëm (ose në raporte të negociueshme) për secilin shtet. Harta e institucioneve dhe komandave ku ne kemi interesa prioritare tё negociojmё pёr tё kontribuar mund tё jenё poste NATO në Shtabin Ushtarak Ndërkombëtar (IMS), në Komandën e NATO-s për Operacionet ACO (SHAPE), në Komandën e NATO-s për Transformimin (ACT), në Komandën e Bashkuar JFC Naples, në JFC Brunssum, nё Komponentët e Komandës JFC Naples, CC Land Madrid, CC Maritime Naples, CC Air Izmir, në Agjencinë e NATO-s për Standardizimin (NSA), nё Kolegjin e NATO-s nё Romё dhe shkollёn e NATO-s në Oberammergau, etj. - Duke pasur në konsideratë ngarkesën e mësipërme të përfaqësimit, gjykojmë që mbajtja e vendeve aktuale që lidhen me statusin e vendit partner nё PSE, do të jetë një barrë jo e leverdishme pas prillit 2009, në një kohë kur synojmë të përforcojmë Përfaqësitë Kombёtare në Bruksel, SHAPE dhe ACT; prandaj rekomandojmë që tё synohet gjëndja e hapësirave që edhe për 7 postet që e përfundojnë mandatin matanё vitit 2009 të negociohet që ti kalojmë në kontributet nё strukturën e NATO-s me statusin NATO Posts Quota ose në plotёsimin me personel tё përfaqësive tona ushtarake. - Është e nevojshme qё edhe struktura organizative e integrimit nё nivel tё Ministrisё sё Mbrojtjes, Shtabit tё Pёrgjithshёm dhe tre Komandave Kryesore ti nёnshtrohet ndryshimeve nё formё dhe pёrmbajtje pёr t ju pёrshtatur realitetit tё ri tё integrimit në NATO. Kёto struktura pёrveç se janё tё formatuara pёr tё pёrballuar procese tё para- integrimit, [email protected] 24

25 aktualisht për shkaqe të ndryshme nuk i kanë kapacitetet e plota për të përballuar cilësisht proceset përpara. Duhet tё vlerёsohet transformimi i Drejtorisё sё Planifikimit tё Mbrojtjes (J5) nё njё Drejtori tё Planifikimit tё Forcёs sipas paketёs sё Objektivave tё Forcёs-2008, si dhe ndryshimi i Drejtorisё sё Integrimit dhe e Politikave tё Mbrojtjes, nё një Drejtori të Politikave tё Mbrojtjes dhe Marrёdhënieve Ndёrkombёtare. - Njё çёshtje tjetёr ёshtё riorganizimi i funksionimit tё sistemit tё komunikimit tё misionit nё Bruksel, SHAPE, ACT, etj me MM dhe SHP dhe Komandat Kryesore, sidomos nё rastet e vendimarrjeve tё shpejta qё do tё na kёrkojё Aleanca (sidomos ato me procedurё tё heshtur), gjё pёr tё cilёn duhet tё fillojmё nga puna pёr tё ndёrtuar njё Rregullore (SOP) tё veçantё. Nё kёtё kuadёr, njё çёshtje shumё sensitive ёshtё edhe çёshtja e sigurisё sё informacionit pёr vënien nё dispozicion tё informacionit tek autoriteti pёrgjegjёs nё kohёn e duhur pёr vendimarrje. Eksperienca e vendeve tё tjera tregon se puna me informacionin e klasifikuar pas antarёsimit tё plotё shtohet deri 8-10 herё. Zyrat pёrkatёse tё sigurisё sё informacionit tё klasifikuar duhet tё intensifikojё trajnimin, tё kryejnё çertifikimin e nevojshёm, dhe tё lehtësojnё marrjen e dokumentacionit të klasifikuar të Aleancёs pёr tu përpunuar për vendimarrje sa mё tё shpejtё duke respektuar rregullat e sigurisё, duke u pёrgatitur pёr instalimin dhe trajnimin pёr sistemet e klasifikuara MINERVA dhe/apo CRONOS. Kujdes i veçantё duhet tё tregohet me vendimmarrjen me procedurё tё heshtur, e cila imponon vëmendje, pёrgjegjshmёri dhe cilёsi tё lidёrshipit në MM dhe SHP. - Dhe e fundit, ashtu siç kanë vepruar të gjitha vendet e tjera të reja aleate, përves rritjes numerike tё tyre, duhet tё rishikohet pёrmirёsimi i mёtejshёm i infrastrukturёs mbështetëse për tu përfaqësuar me dinjitet në këto struktura e NATO-s. Është për tu evidentuar fakti se me antarësimin e plotë në Aleancë, personeli ynë ushtarak dhe civil i Misionit të RSH në Bruksel dhe Komandat Strategjike, apo në strukturën e integruar të saj i humbet pothuaj të gjitha privilegjet e statusit të ish-shtetit partner për mbështetje me arsimim dhe përkujdesje e veçantë për familjet dhe fëmijët, koston e së cilës duhet ta paguajë detyrimisht shteti ynë. Pajisja e Përfaqësimit tonë Kombëtar me mjete pune minimale pёr detyrёn si dhe plotësimin e detyrimeve normale për familjet e tyre duhet të synojë mbylljen e kapitullit të vështirë të përfaqësimit të deritanishëm të tyre në Aleancë dhe rikthimin e dinjitetit normal të vendit tonë në Aleancë në përputhje me nivelin tonë të ambicjes. SFIDA TE TJERA USHTARAKE TЁ INTEGRIMIT Forca Profesioniste Pjesëmarrja në operacionet ndërkombëtare kërkon zhvillimin e një force të vërtetë profesioniste; jo thjesht një forcë nën efektin e pagës së profesionit, por një forcë me vlera dhe cilësi të përmbushjes profesioniste së misionit. Misionet e sotme dhe të ardhme të FA do të jenë gjithmonë e më të vështira, mё të gjata në kohë, më komplekse, multinacionale dhe në rajone e terrene tërësisht të panjohura e në kushte të vështira të motit. Kjo forcë profesioniste duhet të motivohet, të trajnohet, të pajiset dhe të mbështetet për të luftuar në çdo vend të globit, duhet të ketë cilësitë më të mira të forcës profesioniste të dislokueshme shumë larg territoreve kombëtarë. Sot ёshtё e vёshtirë të kryhen operacionet ndërkombëtare nga forca e shërbimit të detyrueshëm në kushtet kur ky shërbim zgjat vetëm një vit, nё njё kohё kur vetёm rotacioni nё mision zgjat 6 muaj. Nga ana tjetёr, pёrgatitja pёr mision kёrkon sot njё pёrgatitje tё gjithanshme e tё gjatё pёr operacione qё kryhen mijёra kilometra larg territoreve kombёtare. Elementё si domosdoshmëria e njohjes më mirë e kulturës dhe traditave të popullsisë lokale, njohja e gjuhës angleze nga forcat pjesëmarrëse, përgatitja dhe njohja me detyrat dhe terrenin, motin dhe popullsinё në zonën e operacionit, dhe përdorimi me aftësi i teknikës dhe sistemeve moderne IT mund të bëhet vetëm nga forca profesioniste e vërtetë. [email protected] 25

26 Me realizёm pozitiv mund tё themi se sa mё shumё kalon koha dhe aq mё shumë duket si një sfidё shumё e vёshtirё pёr tu pёrballur me sukses. A mund tё arrihet ky objektiv me ritmet aktuale tё rekrutimit tё forcёs profesioniste? Edhe nёse arrihet me sforco sasiore, a mund te arrihet me cilёsinё e kёrkuar? Vёshtirё, pёr tё mos thёnё e pamundur. Nuk mund tё zhvillohet forca profesioniste me mentalitetin dhe konceptin e forcёs sё shёrbimit tё detyrueshёm. Pra njё forcё e bazuar mbi profesionizmin kёrkon trajnim, arsimim, pajisje, sisteme, doktrina, infrastruktura dhe lidership shumё mё tё kualifikuar se forca e shërbimit tё detyrueshёm. Dhe mbi tё gjitha kёrkon motivim tё pranueshёm pёr personelin e saj, gjё e cila ёshtё larg niveleve tё njё forcё profesioniste tё vendeve te NATO-s. Ushtarakёt asnjёherё nuk kanё qenё e nuk mund tё bёhen tё pasur, por ata duhet tё motivohen nga shteti pёr misionet shumё tё vёshtira qё ata kryejnё e pёr shumё detyra qё pak institucione të tjera kombëtare i përmbushin. Nё njё farё mёnyrё, me kontributin që ata japin, ata janё institucioni pararojё i integrimit nё NATO. Kjo ёshtё pohuar nga lideret e shtetit tonё dhe sidomos nga drejtuesit civilo ushtarake tё NATO-s me dhjetra herë. Forca e ardhshme profesioniste do të përgatitet për tё luftuar nё tё gjithë spektrin e operacioneve tё drejtuara nga Aleanca brenda dhe jashtë vendit. Ajo duhet tani të trajnohet me prioritet sidomos për operacionet e nenit 5 tё mbrojtjes kolektive, pra njёsitё tona duhet tё jenё nё gjёndje tё shkojnё tё mbrojnё njё shtet tjetёr tё NATO-s nёse ai kёrcёnohet dhe Aleanca aktivizon Nenin 5, si dhe anasjelltas, të presin përfitime të këtij Neni, nëse integriteti territorial i vëndit tonë kërcënohet, duke qenë në gjëndje tё zhvillojnё së bashku me aleatët luftime nё mbrojtje, nё mёsymje, nё qendrat e banuara e luftime të tjera shumë tё vështira, qё sot nuk i kryejmë dot, sepse nuk kemi trajnimin, pajisjet, doktrinat, mbështetjen logjistike, etj. Pra njё sfidё e pёrgatitjes sё forcave ushtarake pёr të gjithë spektrin e operacioneve te mbrojtjes kolektive ёshtё pёrpara, dhe jo vetёm ajo e misionit pёr ruajtjen e forcave, bazave dhe infrastrukturave ushtarake force and base protection qё po kryejmё deri tani. Zhvillimi i forcës profesioniste duhet të synojë të gjithë kategoritë e personelit të saj dhe jo vetëm ushtarët profesionistë. Një kujdes i veçantë kërkohet në zhvillimin e një administrate cilësore civile të mbrojtjes. E vërteta është se deri tani shumë pak të rinj me nivel universitar afrohen në FA, sepse ata janë më shumë të favorizuar nga biznesi privat. Po ashtu, një aspekt për tu përmirësuar më tej është rritja e kapaciteteve promovuese për Forcat e Armatosura dhe të ardhmen e tyre. Zhvillimi i Grupimit Taktik Grup Batalion Grupimi Taktik Grup-Battalion 2014, një grupim taktik forcash i tipit Task Force me rreth 1000 vetё, me personel të motivuar, të trajnuar, të pajisur me armatim e pajisje moderne, dhe të gatshёm për misione të NATO-s në çdo vend të globit, nё terrene tё vёshtira dhe mot arktik apo shkretёtire, përbën një nga sfidat kryesore të FA, por edhe të vendit tonë, deri në fund të vitit Ky objektiv e ka burimin tek Direktiva Ministeriale të Aleancës qё të gjitha vëndet Aleate tё zhvillojmё 8%-10% të komponentit tokësor me kapacitete te dislokueshme tё njёhershme nё nivel strategjik dhe 40%-50% e këtij komponenti te ketë kapacitete te dislokueshme për rotacione të mundshme. Ky grupim taktik do të vihet në dispozicion të NATOs, BE-Së, OKB-së, apo Koalicioneve tё ndryshme globale, nën konceptin e njё seti tё vetёm forcash. Ndёrtimi i njё koncepti, doktrine, strukture organizative, trajnimi, arsimimi, pajisja me armatime e sisteme, me infrastruktura dhe ndërveprimi i këtij grupimi taktik Grup Batalion 2014, ёshtё një nga sfidat kryesore afatmesme deri nё fund tё vitit Prandaj, rekomandojmё qё për zhvillimin e Grup Batalionit-2014, SHP tё ngrejё një Grup special Pune me ekspertёt mё tё mirё kombëtarë pёr tё diskutuar me Komandat e NATO-s (JFC Naples) pёr organizimin e komponentёve tё kёtij grupimi, kompletimin prioritar me personel, blerjen nё afatet e kёrkuara (2014) tё pajisjeve e sistemeve, trajnimet komplekse, zhvillime doktrinore e standarde tё luftimit Task Force, ndёrveprim me forcat e koalicionit, etj. [email protected] 26

27 Po ashtu, duke qenё se ky Grupim Taktik prej rreth 1000 vetësh ushtarakë profesionistë do tё jenё prioriteti numër njё i Forcave tё Armatosura, mund tё rekomandohet qё ky personel (të gjitha repartet dhe nënrepartet e tij) të ketë një status të veçantë ligjor dhe nënligjor në Forcat e Armatosura në mbështetje të motivimit, trajtimit, arsimimit dhe trajnimit, etj. Partneritet i barabartё nё bashkёpunim. Antarёsimi nё NATO na imponon njё fytyrё tё re tё zhvillimit tё marrёdhёnieve tё partneritetit tё barabartё nё bashkёpunimin ushtarak. Siç shumё vetё mund ta dinё, nё statusin aktual tё vendit partner dhe aspirant, NATO zbaton njё formulё sponsorizimi tё çdo aktiviteti ushtarak apo trajnimi tё personelit nё masёn 80%, duke na lёnё ne mbulimin e vetёm 20 % tё kostos totale tё tyre. Me antarёsimin nё NATO, kjo formulё pushon sё funksionuari, dhe çdo gjё mbulohet nga secili vend nё masёn 100 %. E njejta gjё do tё ndodhё edhe me tё gjitha bursat, arsimimet apo trajnimet e personelit tonё ushtarak nё vёndet e NATO-s, kjo nё kuptimin qё çdo vend partner me fitimin e statusit tё vendit aleat i humbet tё gjitha atributet e pёrfitimit tё asistences si vend partner, duke e transformuar bashkëpunimin nё fushёn e mbrojtjes mbi bazat e partneritetit tё barabartё me vendet e tjera aleate. Po ashtu, tani me antarёsimin nё NATO, Ministria e Mbrojtjes duhet tё bёjё njё rishikim i plotё tё tё gjithё misioneve tё huaja nё vendin tone tё cilat kanё ardhur me mision asistence gjatё periudhes sё partneritetit, apo nё kushtet e vёshtira qё kaloi ushtria dhe vendi nё vitin Duke qenё se ky kuadёr ёshtё tejkaluar tashmё plotёsisht, ka ardhur koha qё tё gjitha kёto misione tё rishikohen pёr tё kaluar nё njё format tjetёr bashkёpunimi, apo pёr tu larguar nga vendi ynё me frymёn e mirёkuptimit. Po ashtu, Ministria e Mbrojtjes dhe Shtabi i pёrgjithshёm duhet tё fillojnё tё reflektojnё nё planet e bashkёpunimit ushtarak formatet e vendeve tё NATO-s tё bisedimeve tё shtabeve tё nivelit staff talks mbi çёshtje themelore tё sigurisё e tё mbrojtjes kolektive, duke ndërtuar konsensusin për çështje të interesit të pёrbashkёt. Rritja e kapaciteteve pёr pjesmarrje efektive nё Aleancё. Pjesëmarrja ne Komitetet dhe Grupet e punës pёr ndёrtimin e konsensusit dhe arritjes se vendimmarrjes ne Aleance ёshtё njё nga sfidat e diplomacisё sonё ushtarake. Deri tani pjesëmarrja ka qenё e kufizuar, pa tё drejtё vote dhe ndonjёherё mbi baza vullnetare, ndërsa tani kjo pjesëmarrje bëhet e detyrueshme dhe pjesëmarrja nё vendimmarrje ka koston e saj te shoqёrueshme me vendimet qe merren. Nё NATO funksionojnё mbi 80 Komitete dhe mbi 400 nёnkomitete, borde e grupe pune, dhe produktet e punёs nё grup janё me efekte vendimtare pёr efektivitetin e Aleancёs. Kёto forume pёrgatisin vendimmarrjet pёr takimet nё nivel tё Shefave tё Shtabeve, tё Ministrave tё Jashtёm e tё Mbrojtjes, tё Kryeministrave apo tё Kryetarёve tё Shteteve. Rritja e numrit, riorganizimi, dhe rritja e cilësisë sё misionit ne Bruksel dhe nё dy komandat Strategjike tё Aleancës, intensiteti i punёs dhe ngritja nё perfeksion e funksionimit te marrëdhënieve me institucionet e shtetit shqiptar për vendimmarrje duhet tё jetё pikёrisht nё funksion tё plotё tё ndjekjes dhe formulimit tё qendrimeve kombёtare pёr nivelet e ndryshme tё vendimmarrjes. Zhvillimi i punёs nё grup nё borde ka qenё dhe mbetet njё pikё e dobёt e institucioneve tona, e cila mbetet pёr tu pёrmirёsuar. Ngritja e njё sistemi tё ndershёm tё menaxhimit tё personelit tё FA. Aplikimi i njё sistemi modern tё menaxhimit tё personelit profesionist tё FA pёrbёn njё detyrё imediate pёr periudhёn aktuale tё pas antarësimit nё NATO. Sistemi aktual i menaxhimit tё personelit ёshtё akoma i brishtё dhe fragmentar, ai shpesh bёhet subjekt i ndërhyrjeve nga më të shumtat nga persona tё papёrgjegjshёm nё zinxhirin e komandimit, qё ashtu siç kanё ardhur vetё nё pozicione tё rёndёsishme sjellin rreth tyre njerёz qё s kanё asgjё tё pёrbashkёt me profesionizmin. Gjykoj se çështja është serioze dhe nëse nuk ndërhyhet me vendosmëri nga lidershipi civil dhe ushtarak, nuk përjashtohet mundësia që të krijohet një frymë e mosbesimit tek sistemi i menaxhimit të personelit dhe të gjithë të përdorin të gjitha format jashtë sistemit, duke bërë që të lulëzojë antisistemi. Në mënyrë të veçantë, çёshtja e lidershipit ushtarak, pavarësisht se duket si mё pak e [email protected] 27

28 dukshme nё progresin e reformave tё integrimit, mbetet çёshtja mё vendimtare nё rrugёn e reformave pёrpara. Kjo sepse proceset pёrpara janё shumё mё cilёsore dhe kёrkojnё personel me nivel cilёsor dhe lidership tё afirmuar nё drejtim te reformave. Mbas ngjarjeve tё Gёrdecit, FA kaluan njё tulatje dhe pasivitet tё shkaktuar nga largimi apo tёrheqja e lidershipit te lartё ushtarak, gjё qё ka dhёnё efekte edhe nё progresin e çёshtjeve tё integrimit ne NATO. Fatkeqёsisht ka akoma tentativa dhe ndёrhyrje për të afruar nё pozicione tё lidershipit persona qё nuk kanё shkёlqyer ndonjёherё, qё kanё shumё pak lidhje me progresin e mirёfilltё, qё pёrzgjidhen nga baza jo profesioniste si servilizmi, ndërhyrjet, krahinizmi dhe rekomandimet nga lartё. Kjo situatë duhet tё kalohet sa mё shpejt dhe me maturinё e nevojshme, duke e lёnё profesionizmin nё dorё tё profesionistёve dhe duke evituar një krizë të besimit të sistemit. Rritja e cilёsisё sё antarёve dhe e punёs sё Komisioneve tё Karrierёs dhe pavarёsia e plotё e tyre nga ndёrhyrjet e ndryshme ёshtё njё nga faktorёt e promovimit tё profesionizmit tё vёrtetё nё FA. Centralizimi i theksuar i vendimarrjes në Forcat e Armatosura. Centralizimi i theksuar në institucionin e mbrojtjes ka qenë dhe është akoma një problem i pazgjidhur. Kjo ka bërë që të krijohet një ngarkesë rutine e jashtëzakonshme në nivelet e larta, e cila ka prodhuar zvarritje të theksuara të proceseve dhe praktikave të punës, mosrealizime të aktiviteteve, duke krijuar njëkohësisht edhe mosbesim tek vartësit që u takon delegimi i kësaj përgjegjësie, etj. Praktika e NATO-s, ku tashmë jemi antarë, na rekomandon zbatimin e konceptit të planëzimit të centralizuar dhe të ekzekutimit të decentralizuar. Kjo praktikë megjithëse pranohet parimisht, kur vjen fjala për tu zbatuar, ka rezultuar shumë e vështirë, sepse prish interesin e segmenteve e të strukturave që aktualisht e shfrytëzojnë sistemin aktual për favore të pamerituara. Aq shumë është stimuluar centralizimi saqë edhe për një ushtar apo kapter që të shkojë në një aktivitet jashtë vendit duhet që kandidatura e tij të miratohet në linjë vertikale deri tek autoriteti më i lartë i Ministrisë dhe Shtabit të Përgjithshëm, kur krahasuar me praktikat e vendeve të NATO-s, praktika të niveleve të tilla janë autoritet i vetëm i një travel order të komandantëve direkt. Një shfaqje tjetër e këtij lloji është edhe fakti që ndryshimet e lidershipit shoqërohen me ndryshimin e shpeshtë të strukturave organizative të FA, duke ja hedhur fajin e mangësive të strukturës së vjetër. Është gjëja më e thjeshtë që për mos-suksesin e një elementi të reformës ti hidhet faji strukturës organizative të mbrojtjes. Kjo për faktin se strukturat janë diagrama të vdekura dhe nuk reagojnë. Ata që u japin shpirt dhe që i bëjnë ato të funksionojnë apo të mos funksionojnë janë njerëzit e aftë apo të paaftë, të cilët janë njëkohësisht të suksesshëm apo fajtorë për këtë. Gjykoj që ndryshimi shumë i shpeshtë i strukturave të institucionit te mbrojtjes nuk është praktikë e drejtë, sidomos kur përdoret si qëllim në vetvete. Po ashtu, rekomandojmë të rishikohen qëndrimet e fundit në institucionin e mbrojtjes, që synojnë mbajtjen e pjesës kryesore të emërimeve të profesionisteve ushtarakë në duar të autoriteteve politike civile, gjë që mund të çojë në një politizim të padëshiruar të strukturave ushtarake. Gjykoj që kjo praktikë nuk synon forcë profesioniste alla NATO. Vlerësojmë që detyra e stafeve të autoriteteve politike të jetë zhvillimi i politikave të tilla që të synojnë që vlerësimin e profesionizmit ushtarak ta bëjnë vetë profesionistët e vërtetë ushtarakë në linjën e komandim-drejtimit të mbështetur në vlerësimin e komisioneve të karrierës, ndërsa autoritetit civil ti lihet vetëm lidershipi i lartë ushtarak. Vetëm kështu mund të shkohet në një forcë profesioniste Ngritja nё sistem e Standardizimit dhe Mёsimeve tё Nxjerra. Njё nga sfidat e tjera është arritja e ndërveprimit me NATO-n e cila nënkupton standardizimin apo përafrimin me mënyrat e operimit te Aleancës. Sidomos standardizimi në operacion është vendimtar për të koordinuar në operacione të përbashkëta për të arritur suksesin. Standardizimi kërkohet në fushën operacionale, në fushën administrative si dhe ne atë materiale. Sasia e STANAG-eve te Aleancës kalon tashme numrin 6000, por aftësia e stafeve tona të të tre fushave të standardizimit është ngritja e një sistemi [email protected] 28

29 funksional te standardizimit i cili aktualisht nuk ekziston, dhe përzgjedhja e atyre Stanageve vendimtare për ecurinë e përafrimit me NATO-n. Ngritja e sistemit tё Lessons Learned ne procesin e transformimit te FA mbi bazën e operacioneve qe ajo kryen ne vend dhe jashtё vendit. Njё nga fushat prioritare tё standardizimit qё pёrbёn njё sfidё tё vazhdueshme ёshtё rritja e kapaciteteve të gjuhës angleze dhe franceze tё personelit ushtarak dhe civil te FA, me prioritet ne ato pozicione, nivele dhe njësi te deklaruara ne NATO. Në tё kaluarën e afërt, shpesh ka pasur devijime nga këto prioritete, por kjo gjë duhet tashme te vihet ne rruge me te mbare. Nuk behet fjale vetëm për njohjen e gjuhёs bazё angleze dhe franceze, por sё bashku me tё edhe tё gjuhёs operacionale qё kёrkon krahas gjuhёs bazike edhe përpjeke tё tjera pёr gjuhën operacionale dhe doktrinore me dhjetra mijё akronime, shkurtime, kodifikime dhe definicione. Gjithçka më sipër është një panoramë e përgjithshme në fushën e mbrojtjes, aspekte të së cilës mund të mbahen në konsideratë nëse vlerësohet e nevojshme, në një periudhë afatmesme dhe afatgjatë. Arritjet janë shumë pozitive, janë për tu inkurajuar, por mbetet akoma shumë për të bërë. Vlen për tu përmendur se arritjet në fushën e integrimit në NATO nuk kanë ngjyrime politike, ato janë arritje e të gjitha forcave politike, të Forcave të Armatosura, por sidomos e opinionit publik shqiptar dhe e komunitetit ushtarak, të cilët kanë mbështetur me veprime në vijimësi integrimin e vendit në NATO dhe bashkimin me vlerat Euro-Atlantike të sigurisë e të mbrojtjes kolektive. PËRFUNDIME: Në përfundim po japim në mënyrë të përmbledhur një menu rekomandimesh për veprime në fushën e mbrojtjes, pa pretenduar ezaurimin e çështjes, të cilat mund të vlerësohen nga autoritetet në linjën e komandimit dhe drejtimit strategjik të Forcave të Armatosura: 1. Një Koncept mbi Nivelin e Ambicjes së Shqipërisë në NATO. Jemi në kohën e duhur për zhvillimin e një koncepti politiko-ushtarak për Nivelin tonë të Ambicjes, pra kush do të jemi ne në NATO? Pyetja kryesore e pas antarësimit është se sa do të synojmë ne si vend aleat në përputhje me sa kemi mundësi? Bazuar në këtë koncept, ne do të përcaktojmë resurset njerëzore, materiale e financiare për ta realizuar atë; kjo sepse deri tani niveli i shprehur i ambicjes nuk është shoqëruar me resurset e alokuara sipas standardeve të një vendi anëtar të Aleancës, por të një vendi aspirant/ partner; 2. Plani Veprimi afatmesëm për Integrimin në NATO. Rekomandojmë zhvillimin dhe zbatimin e një plani afatmesëm të integrimit në NATO për përmbushjen e të gjitha kritereve dhe standardeve kryesore, ne nje periudhë afatmesme Në qendër të këtij plani të jetë përmbushja e detyrimeve të paketës së 49 Objektivave të Forcës, caktimi i institucioneve dhe afateve përgjegjëse, kostimi dhe alokimi i fondeve në periudhën afatmesme për zhvillimin e kapaciteteve të kërkuara në këtë paketë kombëtare. Si e tillë, kjo është e vlefshme jo vetëm për pjesën ushtarake, por për të gjitha institucionet përgjegjëse; 3. Strategji për një Forcë të vërtetë Profesioniste Rekomandojmë zhvillimin dhe zbatimin e një strategjie për zhvillimin dhe konsolidimin e forcës profesioniste afatgjatë; jo thjesht të plotësimit të numrave të një force të ushtarëve profesionistë nën pagë, por të një force të vërtetë profesioniste me ushtarë, nënoficerë, oficerë dhe civilë profesionistë në përmbushjen e spektrit të misioneve të reja të FA, sidomos ato të nenit 5 të Traktatit të Washingtonit. Po ashtu, rekomandojmë zhvillimin e një pakete të motivimit të forcës cilësore profesioniste, e cila aktualisht është në nivele më të ulta krahasuar me të gjithë vendet e NATO-s. Trajtimi i ushtarakëve të liruar mbetet gjithashtu një pikë referimi për cilësinë e forcës së ardhshme profesioniste, dhe respektin e shtetit për ata që kanë kontribuar një jetë të tërë në shërbim ndaj vendit; [email protected] 29

30 4. Koncept për pjesëmarrjen e FA në operacionet ndërkombëtare. Rekomandojmë që, duke qenë se mbështetja logjistike e pjesëmarrjes se vendit tonë në operacionet ndërkombëtare si vend aleat do të jetë normalisht një përgjegjësi tërësisht kombëtare e me kosto shumë më të lartë se deri tani, zhvillimin e një politike e koncepti kombëtar për pjesëmarrjen në to, ku të sqarohen jo vetëm vullneti politik por edhe të gjitha implikimet e tjera. 5. Riorganizimi i strukturave të integrimit në NATO. Rekomandojmë riorganizimin sa më shpejtë të Përfaqësisë sonë kombëtare në NATO, në dy komandat strategjike, përcaktimin e një politike të qartë të kontributit tonë me personel ushtarak në strukturën e integruar të Aleancës, riorganizimin e strukturave në MM, SHP dhe tre komandat kryesore në përgjigje të realitetit të ri të vendit anëtar të NATO-s; si dhe shumë e rëndësishme, ndërtimin e një skeme kombëtare funksionale të përfaqësimit në Komitetet, nën-komitetet, grupet e punës dhe agjencitë e Aleancës për të ushtruar përfaqësimin e Shqipërisë nё sistemin e planifikimit tё mbrojtjes kolektive dhe në sistemin e planifikimit operacional të Aleancёs; 6. Miratimi në Kuvend i një Plani Afatgjatë të Zhvillimit të FA. Rekomandojmë që brenda vitit 2009 të bëhet përmirësimi i Planit Afatgjatë aktual të Zhvillimit të FA (PAZH 2020) dhe të symnohet miratimi i këtij Plani në Parlament, sipas eksperiencës së shumë vendeve të reja të Aleancës. Si dokument udhërrëfyes për 10 vitet e ardhshme, mbetet imperativ fakti i ndërtimit të konsensusit midis forcave politike shqiptare për një Plan Afatgjatë të Zhvillimit të FA deri në 2020, pavarësisht nga rotacionet e mundshme të pushtetit politik në vend; 7. Ndërveprimi dhe standardizimi i FA. Rekomandojmë ngritjen e një sistemeve të standardizimit dhe të përvojës së fituar lessons learned në Forcat e Armatosura. Këto sisteme do të synojnë standardizimin e doktrinave, pajisjeve, sistemeve, infrastrukturave, personelit, me ato të NATO-s etj. Baza kryesore e këtyre sistemeve duhet të jetë paketa e Objektivave të Forcës me NATO-n; 8. Modernizimi i Forcave të Armatosura. Rekomandojmë vazhdimin e modernizimit të FA profesioniste 2010, me pajisje e sistemeve moderne e tё ndёrveprueshme me Aleancёn, bazuar në paketën e Objektivave të Forcës, si dhe të zhvillimit të njё sistemi standard tё trajnimit dhe tё arsimimit tё oficerёve, nёnoficerёve, ushtarёve profesionistё dhe civilёve tё institucionit tё mbrojtjes për pjesёmarrje nё operacionet e Aleancёs nё tё gjithё spektrin e misioneve tё saj nga misionet e paqes (peacekeeping) deri në misionet luftarake (warfighting), sidomos nё misionet luftarake tё nenit 5 tё mbrojtjes kolektive, si dhe ato jashtё nenit 5 nё pёrgjigje sё krizave; 9. Rishikimi i Strukturës së FA dhe i MM. Rekomandojmë rishikimin e strukturës organizative të FA dhe të strukturës së integruar të MM/SHP për t ju përgjigjur situatës së re të një vendi anëtar të Aleancës. Rekomandojmë që kjo strukturë të bëhet me ekspertizën e Komandës së NATO-s për Transformimin (ACT) e cila është institucion i specializuar për këtë qëllim. 10. Rritja e cilësisë së menaxhimit të institucionit të mbrojtjes. E fundit, por jo për nga rëndësia, institucioni i mbrojtjes duhet të zhvillojë një sistem menaxhimi modern, bazuar në planifikimin e centralizuar dhe ekzekutimin e decentralizuar duke institucionalizuar më mirë aspektet e kontrollit demokratik civil dhe të profesionizmit ushtarak. Krahas anëve pozitive, kjo vazhdon të ngelet një nga pikat e dobëta të këtij institucioni, e cila duhet të riparohet me vullnet pozitiv dhe veprime konkrete me integrimin në NATO. [email protected] 30

31 SFIDAT E TRANSFORMIMIT TË FA NË NJË FORCË TËRËSISHT PROFESIONISTE 2010 Nënkolonel Alfred Disha Shef i Degës së Zhvillimit të Koncepteve në QAM Ky botim mbi Ciklin e Punimeve Kërkimore të QAM gjëndet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni në internet, lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] [email protected] 31

32 Abstrakt PËRMBAJTJA Kapitulli 1. Eksperiencat bashkëkohore për kalimin nga ushtri me konskript në ushtri profesioniste. 1.1 Të përgjithshme 1.2 Eksperienca e SHBA 1.3 Eksperienca e vendeve europiane Eksperienca e vendeve perendimore të NATOS Eksperienca e vëndeve të Europës Jug-Lindore Eksperienca e vëndeve Balltike Mësime të përfituara Kapitulli 2. Nevoja e FA të RSH për të kaluar në një ushtri profesioniste Arsyet ushtarake Kapitulli 3. Koncepti dhe drejtimet kryesore mbi të cilat ngrihet ushtra profesioniste Koncepti 3.2. Profesionalizëm në kryerjen e reformave për të kaluar në një ushtri tërësisht profesionistë Përmiresimi i bazës ligjore 3.4. Menaxhimi i burimeve njerëzore Identifikim dhe rekrutimi Menaxhimi i karieres Efektshmëria ushtarake Kapitulli 4. Kosto financiare. Kapitulli 5. Sfidat për kalimin në një ushtri profesioniste dhe mënyrat e zgjidhjes. 5.1.Balancimi i forces deri në fund te vitit Mbështetja Përgatitja Vendosja e standarteve Transformimi 5.2. Rekrutimi dhe financimi Rekrutimi Mbështetja financiare Kapitulli 6. Perfundime dhe Rekomandime Bibliografia [email protected] 32

33 Abstrakt Kjo temë studimore ka për qëllim që të japë një tabllo të qartë për kalimin e ushtrisë shqiptare në një ushtri tërësisht profesioniste deri në fund të vitit 2010, si dhe konsolidimin e saj pas vitit Ajo analizon rëndësinë e kalimit të FA në forcë tërësisht profesioniste brënda kontureve të bazës ligjore në fuqi, vendimarrjes politike, dokumentave kryesore strategjik dhe doktrinor të FA, dhe profesionalizmit ushtarak të të gjitha strukturave ushtarake të FA. Kalimi në një ushtri profesioniste është parë si një imperativ i domosdoshëm në kuadrin e shfrytëzimit të eksperiencave të vëndeve të NATO-s dhe qënies tashmë pjesë e saj për të patur një ushtri bashkëkohore, të vogël në numër, të aftë nga ana profesionale, operacionale dhe të disllokueshme, për të kryer misionin e saj kushtetues si brenda vendit, por edhe në kuadër të aleancës. Materiali trajton problematika që kanë të bëjnë me eksperiencën e vëndeve të NATO-s, nevojën e FA për të patur një ushtri tërësisht profesioniste, kollonat mbi të cilat ajo duhet të ngrihet, sfidat që na dalin në këtë proces të vështirë dhe përfundime. Falenderime: U jam mirënjohës të gjithë kolegëve ushtarakë dhe civilë që ofruan bashkëpunim, asistencë, të dhëna, komente dhe mendime të ndryshme për kryerjen e kësaj teme studimore. Në mënyrë të veçantë do të falenderoja Kolonelin Thimi Hudhra, Shef i QAM për ndihmën e dhënë për përmirësimin e këtij studimi në aspektin fakt-analizë-sinteze-përfundime e rekomandime për të ardhmen, Kolonelin Tonin Marku, Drejtor i J-1 (SHP), dhe N/kolonelin Vasillaq Balca, J-1 (SHP) për të dhënat statistiore të nevojshme për këtë studim, si dhe të gjithë kolegët e QAM për mbështetjen me komente dhe rekomandime të rëndësishme. [email protected] 33

34 1. EKSPERIENCAT BASHKËKOHORE PËR KALIMIN NGA USHTRIA ME KONSKRIPT NË USHTRI PROFESIONISTE 1.1. Të përgjithshme Në përgjithesi vendimi për të kaluar nga një ushtri me konskript në një ushtri profesioniste (vullnetare) ne vënde të ndryshme ka qënë një vendim kombëtar dhe ështe parë si në aspektin e një ambjenti politik por edhe në arsye specifike të secilit vënd. Vëndet Europiane janë dëshmitare të rënies së ushtrive të mëdha të bazuar në shërbimin ushtarak me konskript. Një numër i madh vëndësh kanë kaluar në ushtri profesioniste kurse disa të tjera janë në rrugë e sipër për ta kryer këtë. Shumica e ushtrive europiane janë duke kaluar në një force tërësisht profesioniste (vullnetare). Sipas ekspertëve të NATO-s, ushtritë profesioniste do të përshtaten më mirë në misionet e pas luftës së ftohtë dhe mund të paraqesin kapacitete moderne të një teknologjie të lartë më të përshtatëshme dhe më efektive nga ana ekonomike se një ushtri me konskript për të vepruar në mënyrë efikase në një shumllojshmëri misionesh ushtarake me spektër të gjërë. Vënde si SHBA, Kanadaja, Britania e Madhe, dhe Luksenburgu kanë dekada që kanë kaluar në forcë profesioniste dhe kanë krijuar një traditë të gjatë në këtë drejtim. Me mbarimin e luftës së ftohtë vende te tjera si Belgjika, Franca, Hungaria, Hollanda, Portugalia dhe Spanja e kanë përfunduar kalimin në profesioniste. Po kështu edhe vënde të tjera si Italia, Sllovakia, Rumania, Repuplika Çeke, Bullgaria etj. pothuaj se kanë kaluar tëresisht në ushtri profesiosniste 1. Nëse studjon faktorët që çojnë në kalimin në një ushtri profesioniste dallohen anë të përbashkëta dhe diferenca nga njëri vënd në tjetrin. Më poshtë po paraqesim eksperienca të vëndeve të ndryshme Eksperienca e SHBA Shtetet e Bashkuara të Amerikës kaluan në një ushtri profesioniste duke u nisur nga politikat e brëndëshme, problemet sociale dhe padrejtësitë raciale që rridhnin nga ushtria me konskript. Megjithatë marrja e vendimit u parapri nga studime të gjëra që kishin të bënin kryesisht me faktorët e mëposhtëm 2 : Social dhe demografik Kundërshtimi i luftës në Vietnam Efektiviteti ushtarak Efektiviteti ekonomik Roli i gruas në ushtri Roli i forcave rezerviste Të tjera Kalimi nga ushtri me konskript në ushtri profesioniste në SHBA u bë brënda një dekade dhe u realizua duke përdorur këto mjete kryesore: Pagesë të mirë Përfitime në arsimim Rekrutim professional Përmirësim të kushteve të jetesës së ushtarakëve 1 From conscripts to volunteers: NATO's transitions to all-volunteer forces.(north Atlantic Treaty Organization), Author: Ëilliams, Cindy 2 The Evolution of the All-Volunteer Force, Research Paper by Bernard Rostker RAND Coorporation From conscripts to volunteers: NATO's transitions to all-volunteer forces.(north Atlantic Treaty Organization), Author: Ëilliams, Cindy [email protected] 34

35 Plane për mbështetje të familjeve të ushtarakëve Masave të tjera që motivonin rekrutimin dhe mbajtjen e kontigjenteve cilësore Analizat e kryera dhe mësimet e nxjera kanë treguar se faza e tranzicionin për kalimin në ushtri profesioniste nuk ka qënë aq e thjeshtë sa është menduar dhe nuk është materializuar menjëherë duke patur një kosto dhe vështirësi më të lartë se ishte menduar Eksperienca e vëndeve europiane Edhe vëndet Europiane në vetvete paraqesin eksperienca të ndryeshme. Anglia dhe Luksenburgu kanë kaluar në ushtri profesioniste para viteve 90, ndërsa vënde të tjera kanë kaluar ose po kalojne pas viteve 90. Pamvarësisht nga arsyet e ndryeshme që kanë shtyrë vëndet, ndërmjet tyre ka edhe pika të përbashkëta. Për efekt studimi po i ndajme vëndet Europiane si më poshtë: Eksperienca e vëndeve perëndimore të NATO-s (pas luftës së ftohtë) Vëndet e para të Europës përëndimore që planizuan për të kaluar në ushtri profesioniste pas luftës së ftohtë ishin Belgjika, Hollanda, Franca Spanja, Portugalia dhe Italia. Pamvarësisht nga veçoritë e secilit vënd arsyet e përbashketa kanë qënë: Përfundimi i luftës së ftohtë Ndryshimi i ambientit gjeopolitik Perspektiva paqësore e së ardhmes. Ushtri më të vogla. Ndryshimi i misionit. Politikat e brëndëshme Eksperiencat e vëndeve të Europës Jug-Lindore Për vëndet e Europës Jug-Lindore si Republika Çeke, Hungaria, Rumania, Sllovenia, perceptimi për të kaluar në ushtri profesioniste ka qënë pak më ndryshe. Më poshtë po japim disa nga rrethanat krysore që çojnë në faktorë të ndryeshëm Ambjenti i ri i sigurisë Prespektiva për t u bërë antarë të NATO-s, duke siguruar një mbrojtje kolektive nën ombrellën e saj. Si rezultat i këtij objektivi u kalua në: o Zvogëlim të numrit të personelit. o Zhvillim të ushtrive të krahasueshme me NATO-n në pikpamje të kapaciteteve operacional, profesionalizmit dhe dislokimit të shpejtë në interes të misioneve të udhëhequra nga NATO. o Përdorim më të mirë të burimeve financiare. Pikpamja e liderëve të NATO-s se ushtritë me konskript i përkasin periudhës së ftohtë Eksperiencat e Vëndeve Balltike Prej tre vëndeve Balltike vetëm Letonia ka planizuar për të kaluar në ushtri profesioniste brënda kësaj dekade. Dy vëndet e tjera janë duke menduar për të kaluar në ushtri profesioniste. Kalimi në ushtri profesioniste nga këto vënde ka të bëjë kryesisht me disa karakteristika kryesore: Këto vënde janë duke krijuar ushtri krejtësisht të reja në çdo pikpamje. Kalimi gradual dhe në kohë kushtëzohet në një farë mase nga shqetësimi për vetëmbrojtje. Integrimi i forcave të tyrë në misione të NATO-s në rajone të ndryeshme të globit. Kosto Financiare. [email protected] 35

36 2. NEVOJA E FORCAVE TË ARMATOSURA PËR TË KALUAR NË NJË USHTRI PROFESIONISTE. Forcat e Armatosura të RSH kanë si synim strategjik që deri në fund të vitit 2010 të kalojnë në një forcë të armatosur tërësisht profesioniste të gatshme dhe të përgatitur ushtarakisht për realizimin e misionit të tyre kushtetues dhe objektivave të Politikës së Mbrojtjes 3. Natyrisht që vendimi për të kaluar në një ushtri profesioniste ështe marrë në rradhë të parë nga vendimarrja politike dhe e mbështetur nga një ekspertizë e mirfilltë ushtarake e Shtabit të Përgjithshëm në bashkëpunim me ekspertë të NATO-s dhe SHBA-së. Eshtë e rendësishme të kuptohet se për një vënd që është pjesë e NATO-s dhe zbaton parimet demokratike, ushtria është pjesë e gjithë shoqërisë. Kalimi në një ushtri profesioniste është hapi i nevojshëm dhe në kohën e duhur për transformimin e forcave tona të armatosura në kapacitete të plota operacionale për kryerjen e misioneve të ndryeshme si brënda vëndit por edhe jashtë tij. Rritja e aftësive dhe standarteve profesionale të oficerëve, nënoficerëve, ushtarëve profesionistë dhe civilëve që do të përbëjnë bërthamën e FA, do të bëjë të mundur zvogëlimin e personelit të panevojshëm, do të rrisë cilësinë dhe efektivitetin dhe do ta bëjë ushtrinë me operacionale, të ndërveprueshme dhe të dislokueshme shpejt për operacione të karakterit luftarak dhe jo luftarak brënda dhe jashtë vëndit. Si në të gjitha vëndet e tjera edhe në vendin tonë, pamvarsisht nga specifikat respektive të vëndeve të ndryshme kalimi në një ushtri profesioniste është përcaktuar jo vetëm nga faktoret e jashtëm e të brëndëshëm por edhe nga arsye të forta profesionale ushtarake. Për forcën profesioniste sekretari i forcave toksore amerikane Pete Geren, është shprehur: Të gjithë duhet ta kuptojnë se një forcë profesioniste është një thesar për kombin 4. Faktorët e brëndëshëm dhe të jashtëm: Në kushtet e sotme ku në përgjithesi i gjithë rajoni ështe përfshirë në ndryshime të thella demokratike dhe ushtarake është zvogeluar se tepërmi kërcënimi i drejtperdrejte ushtarak. Aleanca e atlantikut verior (NATO) është duke u bërë gjithnjë e më shume garant i sigurise kolektive per vendet e rajonit. Aderimi në strukturat euro-atlantike dhe europiane. Pasja e një ushtrie të krahasueshme me vëndet e NATO-s. Ndryshimi i misioneve ushtarake dhe politikave të brëndëshme. Mbështetja e operacioneve të NATOs jashtë territorit të RSH Arsyet ushtarake Kalimi në një forcë profesioniste gjithashtu do të siguroje: Plotësimin e misionit kushtetues për mbrojtjen e integritetit të RSH në kuadrin e sigurise kolektive të NATO-s. 3 Direktiva e Mbrojtjes , faqe 3, prioritetet dhe objektivat 4 (Army, Oct 2007 by Geren, Pete) [email protected] 36

37 Reduktimin e FA dhe krijimin e kapaciteteve operacionale kompakte, të përgatitura profesionalisht, të disllokueshme shpejt dhe të afta për të kryer operacione luftarake dhe jo luftarake të udhëhequra nga NATO. Kryerjen e operacioneve humanitare brënda vëndit në interes të popullsisë civile. Përdorimin e sistemeve të armatimit dhe paisjeve më të sofistikuara së më parë. Shikimin e detyrës së ushtarakut si një profesion me specifika të veçanta që në shumicën e rasteve mësohet vetem në ushtri. Mësimi i këtyre profesioneve në shumicën e rasteve kërkon kohë. Kjo nuk mund të realizohet nga një ushtri me ushtarë të shërbimit të detyrueshëm sepse kosto financiare del e lartë. Në një ushtri me ushtarë profesionist ku të gjithë janë vullnetarë, problemet disiplinore janë më të vogla, eksperienca më e madhe dhe si rrjedhim, aftësia për të kryer misione më e madh. Përdorimi i resurseve financiare në mënyrë më efektive. 3. KONCEPTI I ZHVILLIMIT DHE DREJTIMET KRYESORE TË FA PROFESIONISTE Koncepti Menaxhimi i një ushtrie profesioniste është krejt i ndryeshëm nga ai i një ushtrie me konskript. Në një forcë profesioniste kemi konceptin e njerëzve vullnetare që dëshirojnë t i shërbejnë vëndit vullnetarisht dhe që janë të orientuar në drejtim të karrierës së tyre ushtarake. Atje ku ata shërbejnë sjellin me vete edhe familjet e tyre. Sa më të larta të jenë teknollogjia dhe modernizimi i forces aq më të larta do të jenë kërkesat për aftësi profesionale dhe për arsimim të personelit profesionist. Rëndësi të veçante ka jo vetëm përgatitja e kësaj force por mbajtja e saj. Sot në një ekonomi të lirë tregu, ku tregu i punës është i liberalizuar njerëzit kanë mundësi të ndryshme për t u punësuar dhe nëse nuk i trajton, ata largohen nga FA. Koncepti i forcës profesioniste mbështetet në një përpjekje rekrutimi që duhet të përfshijë të gjithë gamën e kushteve të punës dhe të jetesës, të cilat krijojnë fizionominë e shërbimit ushtarak. Është e vështirë të arrish sukses nëse planet dhe programet për tarnsformim në një forcë profesioniste zbatohen të pjesëshme Profesionalizëm në kryerjen e reformave për të kaluar në një ushtri tërësisht profesionistë. Trazicioni për të kaluar në një ushtri tërësisht profesioniste mund të kryhet në disa mënyra; shumë shpejt, gradual në një periudhe të shkurter kohore, ose gradual në një peridhe të gjatë tranzicioni. Të tre këto mënyra kanë avantazhet dhe disavantazhet e tyre. Duke u nisur nga kushtet aktuale, plani aktual i FA për të kaluar në një ushtri profesioniste deri në fund të vitit 2010 është plotësisht i pranueshëm dhe i mundëshëm. Ai kërkon vetëm përkushtimin e të gjithë aktorëvë që luajnë rol kyç në këtë ndërmarrje Përmirësimi i bazës ligjore Kalimi sa më i suksesëshem në ushtri profesioniste duhet që të përfshijë në mënyre të padiskutushme edhe përmirësimin e bazës ligjore në fuqi. Në shumë raste ligjet, VKM-të, udhëzimet, dhe politikat që zbatohen sot në FA janë përgatitur për një ushtri jo tërësisht 5 Letha P. Willingham, Colonel, USAF, Analysis of Civilian Attitudes on a Voluntary Military Service in the Post- SEA Period, unpublished Air War College Professional Study, Maxwell AFB, Alabama, 1970, p. 9. [email protected] 37

38 profesioniste. Baza ligjore dhe nënligjore duhet t i vijë sa më mirë në mbështetje misionit të ri të FA si një forcë profesioniste që do të kryejë detyra jo vetëm brenda vëndit por edhe jashtë saj në kuadër të aleancës. Këto akte ligjore duhet të shprehin qartë parimet bazë për të qënë pjesë e forcës profesioniste, shërbimit në të, mbështetjes së FA dhe familjeve të tyre, si dhe përkujdesjen e shtetit pas daljes në rezervë. Konfigurimi sa më i mirë i bazës ligjore dhe nënligjore do të bënte që forca profesioniste të formohet shpejt, konsolidohet dhe të bëhet plotësisht profesionale për kryerjen e misionit të saj Menaxhimi i burimeve njerëzore Që një ushtri profesioniste të ndërtohet me sukses për të kryer të gjitha detyrat e saj kushtetuese dhe detyrat që rrjedhin nga fakti i të qënurit pjestarë e NATO-s, duhet të bëjë përpjekje për të menaxhuar sa më mirë forcën e saj njerëzore. Menaxhimi i personelit duhet të bëhet në bazë të sistemit të zhvillimit të ciklit jetesor të personelit i mbështetur në : Identifikimin dhe rekrutimin, Arsimimin, Kualifikimin dhe Trainimin, Caktimin në Detyrë, Mbështetjen, Gradimet dhe Largimin nga FA (dalja në rezervë, pension, etj.). 6 Ky system duhet të mbështësi një forcë profesioniste, të jetë i pranushëm, i parashikueshëm dhe transparent; si dhe të pranojë ndryshimet strukturore organizative për forcën e ardhëshme. Të gjitha pjesët e sistemit duhet te jenë të aprovuara dhe të integruara dhe ndryshimi qoftë edhe i një hallke të këtij sistemi do të shkaktonte konfuzion dhe mos funksionim normal të tij. Konsolidimi i këtij sistemi dhe përkujdesja ndaj tij duhet të mbetet një nga detyrat parësore të Forcave te Armatosura për të patur në qëndër të vëmëndjes ruajtjen e balancës së nevojshme në kategoritë e personelit si dhe përgatitjen e tyre me njohuritë dhe aftësitë e nevojshme për të shërbyer në detyra brënda dhe jashtë vendit. Për të dalë në konkluzione dhe rekomandime të rëndësishme për përmirësimin e menaxhimit të burimeve njerëzore është e domosdoshme të analizojmë planifikimin e bërë për zhvillimin e personelit, si dhe gjëndjen aktuale në të cilën ndodhemi. Për këtë arsye po shfrytëzojmë të dhënat për personelin që jepen në Plan i Afatgjatë të Zhvillimit të FA (Vizioni Strategjik 2020), si dhe të dhëna faktike të Drejtorisë së Personel Organizimit në SHP. TABELA E ZHVILLIMIT TË PERSONELIT Vitet Oficer Nënoficer Ushtar Profesionist Civile USHD Shuma GJËNDJA AKTUALE EUSHTARËVE PROFESIONIST DERI MARS Manuali i Personelit 7 Plan i Afatgjatë i Zhvillimit të FA (Vizioni Strategjik 2020), Aneksi A, faqe 55 8 Të dhëna nga Drejtoria e Personel Organizimit. Draft-strategjia e rekrutimit të ushtarëve profesionist, DPO [email protected] 38

39 Nr Emertimi Nentor Janar Mars 2008 Tetor Shkurt Nënoficerë Ushtarë profesionist buxhetor Nëse analizojmë planin e zhvillimit të personeli do të shikojme se problemi kyç në kompletimin e forcës profesioniste mbeten dy kategoritë kryesore të personelit: ushtarët profesionistë dhe nënoficerët. Kompletimi dhe cilësia e tyre në përgjithësi ka qënë problematike. Më poshtë po japim disa nga shkaqet kryesore. Mos pasja tradite e një korpusi n/oficerësh dhe ushtarësh profesionistë. Mungesa e specialistëve të mirfilltë në fusha speciale. Kufizimet në limit. Gradimet e pakta në n/oficerë nga ushtarët profesionistë. Hyrjet dhe daljet pa kriter në FA (mungesë e bazës ligjore, por në të njëjtën kohë edhe shkelje e saj). Puna jo profesionale e strukturave rekrutuese. Mbështetja e dobët financiare për ta dhe familjet e tyre. Kategoritë kryesore të personelit duhet të zhvillohen në mënyrë progresive, duke ruajtur raportin e duhur ndërmjet oficerëve, nënoficerëve dhe ushtarëve profesionistë. Nëse bëjmë një analizë të të dhënave faktike të tremujorit të fundit të vitit 2008 me të dhënat e planizuara do të shohim se raporti oficer-n/oficerë+ushtarë profesionistë është afërsisht 1:2.6 kur duhej të ishte 1:3.5, raport që në përgjithësi e kanë edhe vëndet e NATOs. Në të njëjtën kohë duhet të synohet që kontigjentet e rekrutuara (ushtare profesionistë, n/oficerë dhe oficerë të jenë të një cilësie sa më të mirë dhe me dëshirë për të shërbyer në FA. Prioritet i duhet kushtuar sidomos transformimit në profesionistë njësive prioritare, atyre që marrin pjesë në misione jashtë vendit dhe strukturave të emergjencës civile që kanë impakt në bashkëpunimin e ushtrisë me shoqërine civile Identifikimi dhe rekrutimi Identifikimi dhe rekrutimi i kontigjenteve cilësorë janë hapi i parë dhe sfida më e vështirë që po ndeshin dhe do të ndeshin FA. Kur flasim për rekrutim duhet të nënkuptojmë të gjitha kategorite e personelit që bëjnë pjesë në të si oficerë, nënoficerë, ushtarë profesionistë dhe civilë që do të kryejnë detyra të rëndësishme në operacione. Motivimi i të rinjëve për një karrierë ushtarake në FA duhet të fillojë në Qëndren e Personel Rekrutimit. Procesi i rekrutimit për të rekrutuarit duhet të jetë një experiencë pozitve. Qëndra e Personel Rekrutimit që ka në mision të saj rekrutimin e ushtarëve profesionistë ka një detyrë tepër të vështirë për të krijuar kontigjente të afta për një ushtri profesioniste. Strukturat në FA duhet t i kushtojnë personelit ushtarak, oficerëve, nënoficerëve dhe ushtarëve profesionist një kujdes të vecantë. Qëndrimi në shërbim nuk do të zgjasë për jetë. Ata do të hyjnë dhe do të largohen nga ushtria në bazë të principeve dhe bazës ligjore në fuqi. Ushtarakët do ta planifikojnë karrieren e [email protected] 39

40 tyre ushtarake në bazë të modeleve të ushtrive të NATO-s dhe do të qëndrojnë në ushtri për aq kohë sa atyre u përmbushen kërkesat dhe e shikojnë të ardhmen e tyre të sigurtë. Ndërtimi i strukturave në drejtimin e rekrutimit është shumë i domosdoshëm për të realizuar sa më mirë kuoatat e nevojshme që i duhen një ushtrie profesioniste në personel ushtarak. Për të realizuar procesin e rekrutimit, FA duhet të përdorin të gjitha mjetet që kanë në dispozicion si; marketingun, aktivitetet promovuese, rekrutuesit e specializuar, figurat me reputacion të FA dhe pushtetit lokal. Ajo që është me e rëndësishme është rritja e imazhit të FA si institucion në shoqëri jo vetëm për misionin e vecante që ka, por edhe për përfitimet që jep në interes të individit si pjestar i FA. Le t i trajtojme këto kategori në vijueshmëri. Rekrutimi i studentëve UU Skëndërbej në bashkëpunim me Qëndrën e Personeli Rekrutimit duhet të kenë përgjegjësinë kryesore për rekrutimin e kontigjenteve cilësore të kandidateve që deshirojne të bëhen oficerë. Oficerët e FA duhet të përzgjidhen duke pasur parasysh kërkesa profesionale, intelektuale, teknike dhe etike të përcaktuara qartë në politika, strategji dhe kërkesa të pasqyruara qartë në dokumentat kryesorë të FA. Qëndra e Personeli Rekrutimit dhe UU Skëndërbej duhet të krijojnë struktura të përbashkëta jo vetëm për indentifikimin e resurseve të tilla por edhe për të përcaktuar parametra me anë të të cilave kandidatët potencialë afrohen, informohen, selektohen dhe në fund përzgjidhen. Ekipe apo individe të specializuar dhe me reputacion duhet të veprojnë në të gjithe territorin e vendit. Psh. në SHBA, Akademinë e Detarisë, për të informuar dhe rekrutuar kandidatë përdoren të ashtëquajurit "Blue and Gold Officers" 9, të cilët janë në shërbim aktivë ose në reservë. Veprimtaria e këtyre oficerëvë është tepër cilësore dhe shërben si experiencë për shumë vënde të tjera. Studentët që do të pranohen për t u bërë oficerët e ardhshëm të ushtrisë shqiptare duhet dipllomohen me një koncept të qartë për statusin e tyre profesional të armës ku do të shërbejnë por edhe duke pasur në konsiderate njohuritë dhe ekspertizën e tyre për përgjegjësitë që kanë në përgjithësi ndaj shoqërisë. Rekrutimi i nënoficerëve dhe ushtarëve profesionistë Nëse FA pak a shumë kanë një trupe oficëresh të konsoliduar, por që natyrisht kërkon rinovim të vazhdueshëm, problemi i kompletimit të FA me ushtarë profesionistë dhe nënoficerë paraqitet pak më i vështirë. Kjo vjen për vetë faktin se ky korpus ështe i ri dhe në formim e sipër. Në disa raste baza ligjore në fuqi krijon vështirësi në rekrutimin dhe arsimimin e tyre. Mosha e lartë dhe mungesa e specialistëve në fusha specifike krijojnë vështirësi në plotësimin e pozicioneve organike operacionale. Bazuar në këto vështirësi është e domosdoshme rekrutimi i ushtarëve profesionistë cilësorë dhe shëndrrimi i tyre me kalimin e kohës në nënoficerë karriere. Krahas vështirësive ligjore shpesh rekrutimi i kontigjenteve cilësore bëhet i vështirë edhe si rezultat i mospasjes së një pakete financiare të pëlqyeshme. Sot ku tregu i punës eshte i lirë cilido që mendon t i bashkohet FA, shikon në radhë të parë përfitimet ekonomike si paga, mundësia për strehim, arsimim, kujdesi shëndetësor etj. Në këto kushte intensifikimi i punës të strukturave të 9 Leading Canada's Armed Forces In The New Millenium. Recruiting/Retention [email protected] 40

41 personelit si; Qendra e Personel Rekrutimit dhe struktura të tjera të FA duhet të japin maksimumin për arritjen e kuotave të caktuara. Në të njëjtën kohë edhe strukturat e tjera të FA, duhet të mos zvarrisin procedurat e pranimit dhe të punojnë për të krijuar një klimë sa më të ngrohtë për këto kontigjente të reja që i bashkohen FA. Shfrytëzimi i eksperiencës së vëndeve të tjera që kanë kaluar në këtë eksperiencë është i domosdoshëm. Studjues dhe rekrutues të vëndeve të ndryshme që kanë një experiencë të gjatë në këtë drejtim vënë në dukje se: Një rekrutues për të përzgjedhur një ushtarë të mirë duhet të flase me njerëz. Ai duhet t i gjejë ata duke bërë qindra biseda telefonike, duke shkuar në shkollat e mesme dhe në ato vënde ku kontigjentet e mundëshme janë prezente. Prej këtyre kontakteve rekrutuesi duhet të beje 20 intervista ballë për ballë. Vetem 4 nga këta do të kalojne testin e pranimit në ushtri. Kështu që lind pyetja. Si duhet vepruar për t i tërhequr dhe mbajtur ata? Dhe pergjigja është që të krijojmë një ambient sa më miqësor për ta, t i ulim fillimisht kërkesat në përgatitje dhe të rrisim më shumë inkurajimin dhe mirkuptimin. Më pas kërkesat për stërvitje duhet të vinë duke u rritur. Brian Mockenhaupt shkruan: Kthimi i civilëve në ushtarë dhe stërvitja e tyre për të vrarë gjithmonë ka qënë një detyrë e vështirë, por kërkesat dhe sfidat e reja e kanë bërë këtë edhe më të vështirë, kështu që ushtria duhet të bëjë ndryshime të gjithanëshme dhe çdo ushtarë duhet kalojë në një stërvitje bazë tepër të fortë Menaxhimi i karrierës. Produktiviteti i një force profesioniste do të varet në mënyrë të pashmangshme nga menaxhimi i karieres së forcës. Krijimi i politikave të qarta në arsimim dhe trainim, si dhe në promocion dhe mbështetje financiare do të bëjnë të mundur krijimin e një force profesioniste moderne. Megjithëse, FA kanë të konsoliduar në rruge institucionale një system arsimimi dhe trainimi bashkëkohor për të gjitha kategoritë e personelit (oficerë, n/oficerë dhe ushtarë profesionistë) detyrë kryesore mbetet arsimimi dhe stërvitja në baze të standarteve të NATOs. Njohja e procedurave të punës së NATO-s, perfeksionimi i gjuhës angleze operacionale dhe ushtrimi në sa më shumë stërvitje të përbashkëta me NATO-n dhe vëndet partnere duke marrë më shumë përgjegjësi do të krijonte kushtet për të kaluar sa më shpejt në një ushtri tërësisht profesioniste. Politikat e promocionit dhe të mbështetjes me një pakete financiare duhet të jenë në vëmendjen e strukturave vendim-marrëse për mbështetjen e një ushtrie profesioniste. Studjuesit Asch dhe Ëarner duke studjuar nga ana shkencore këtë problem identifikojne se individi që kërkon të shërbejë në një ushtri profesioniste mund të prodhojë kapacitet vetëm duke u bazuar në këto 4 faktore: 1. Strukturën e pagës. 2. Mundësitë përfituese të jashtëme (dytësore); 3. Kënaqësia për jetën ushtarake. 4. Fitimi i pensionit kur del në reservë. Duke u bazuar në këto parametra kryesore ai vazhdon të punojë dukë dhënë një përformancë të qëndrueshme ose jo. Pikërisht duke vlerësuar këtë përformance periodike individuale të paraqitur, merret vendimi për ta mbajtur apo larguar nga ushtria. Psh. sigurimi i përfitimeve kur del në reservë, pra largohesh nga ushtria, luan rol jo vetëm në rritjen e përformancës për kohën që je në 10 The army we have : June 2007 Atlantic, monthly, by Brian Mockenhaupt [email protected] 41

42 ushtri por edhe në rastet kur kërkohen reduktime të personelit të FA. Eshtë e domosdoshme të kuptohet se një rëndësi në përformancën e individit kanë jo vetëm përpjekjet e tij por edhe ato të të tjerëve, d.m.th. të strukturave ku ai bën pjesë. Pra, përgjegjësia për ruajtjen e përformancës në një ushtri profesioniste është dy palëshe Efektshmëria ushtarake Aftësia e një ushtrie profesioniste për të funksionuar në mënyre efektive varet nga shumë faktorë. Më poshtë paraqesim disa prej tyre: 1. Aftësia e forcës për të menduar ndryshe. Ndryshimi i mentalitetit për të kaluar nga një ushtri me konskript (ushtarë të shërbimit të detyrueshëm) në një ushtri profesioniste merr një rëndësi vendimtare. Shumë gjëra do të bëhen ndryshe nga sa janë bërë më parë dhe për këtë në radhë të parë na duhen njerëz të mirë-arsimuar dhe me një vision të qartë për të ardhmen. Rinovimi dhe përmirësimi i vazhdueshëm i sistemit arsimor në bazë të satndarteve të NATO-s, do të luajë një rol të rëndësishëm në këtë drejtim. Në revistën ushtarake amerikane Airpoëer Journal, Arsimimi profesional ushtarak në 2020 citohet shkrimtari amerikan Alvin Toffler që thotë: Një ushtri e re ka nevojë për ushtarakë që vënë në punë trurin e tyre, përballen me njerëz dhe kultura të ndryshme, që tolerojnë mendimet ndryshe, marrin inisiativën dhe bëjnë pyetje edhe në dyshimet që kanë ndaj autoritetit sipas hierarkisë ushtarake Cilësia e kontigjenteve të rekrutuara. Arsimimi, trainimi, menaxhimi i karrierës dhe në të njëjtën kohë mbështetja e mirë financiare me paga dhe përfitime të tjera dytësore (arsimim, qera banesë, përkujdesje shëndetësore etj), do të influenconte ndjeshëm në rritjen e cilësisë së personelit të një ushtrie profesioniste. Studimet e deri tanishme kanë treguar se efektivitet më të larte në FA kanë pasur ato kontigjente që kanë një arsimim më të kompletuar, kanë kaluar me sukses të gjitha testet e ushtrisë dhe kanë krijuar një experiencë në stërvitje dhe misione krejt të ndryshme nga ato që kanë qënë më parë. Ne artikullin; Ushtria që ne kemi analisti Brian Mockenhaupt thotë: Të marrësh sot pjesë në operacione me një ushtri profesioniste nevoitet më shume mendim i shpejte, ushtarë më të fortë, të përgatitur mirë dhe më të disiplinuar Shfrytëzimi i avantazheve të teknollogjisë dhe modernizimit. Efektshmëria ushtarake e një force profesioniste do të rritet nëse ajo do të dije të harmonizoje mirë forcën njerëzore të kualifikuar me avancimet e teknologjisë dhe modernizimit. Një ushtri profesioniste duhet të zëvëndësojë aramtimet dhe sistemet e vjetëra me të reja dhe me aftësi operacionale të larta për t ju përgjigjur standarteve të ushtrive të NATO-s për të kryer misione në të gjitha llojet e operacioneve ushtarake. 4. Lidhja me shoqërinë civile. Natyrisht që një force vullnetare nuk mund të operejë në një demokraci politike pa pasur një shumllojshmëri lidhjesh me shoqërinë civile. Gjeneral Albert P. Clark në shkrimin e tij, Motivation A Challenge to Leadership, lidhur me ketë citon: ne kemi një shoqëri me shumë probleme dhe Forcat e Armatosura, si pjesë e kësaj shoqërie mund ta gjejnë veten në vështirësi. Ne nuk mund të qëndrojmë indiferentë ndaj kësaj 11 Professional Military Education (PME) in 2020 AIRPOWER JOURNAL 12 The army We have : June 2007 Atlantic, monthly, by Brian Mockenhaupt [email protected] 42

43 çështje. Ne duhet të marrim pjesë me përpjekjet tona kombëtare për ta ruajtur këtë shoqëri ose ndryshe, ne do të vdesim bashkë me të KOSTO FINANCIARE Transformimi në ushtri të vogla profesioniste, për vendet e vogla dhe të varfëra, siç është dhe Shqipëria, ndesh në problemin serioz të kostos. FA dikur të afta për të mbajtur ushtri të mëdha me bazë shërbimin e detyruar ushtarak, duhet të aftësohen për të përballuar forca të rregullta profesioniste, shumë më të vogla e të mirëpajisura. Kostoja shumë e lartë e forcave të rregullta, bazuar në forcat profesioniste, rrjedh nga tre faktorë: personeli; paisjet; dhe mbajtja e tyre. Ushtritë e së ardhmes duhet të jenë më elastike, më të lëvizshme dhe më të afta për t u mbajtur edhe për operacione jashtë vendit, prandaj kostoja e tyre do të rritet dhe madhësia e forcës që mund të përballohet do të zvogëlohet. Në fakt, kostoja e mbajtjes së forcave të tilla, që mund të përdoren për operacione me spektër të gjërë, mund të rezultojë më e madhe se sa ajo e mbajtjes së forcave me ushtarë të shërbimit të detyrueshëm. Kalimi nga një ushtri me konskript në një ushtri profesioniste shpesh ka hapur edhe debatin e kostos financiare. Lidhur me koston financiare të një ushtrie ka mendime të ndryshme. Disa studjues mendojnë se një ushtri me konskript kushton me pak si rezultat i pagesave më të ulta, mungesës së perfitimeve shtesë, si për vetë personelin por edhe për familjet e tyre. Disa studjues të tjerë mendojen së është e kundërta. Por në përgjithësi përvoja e vëndeve të ndryshme sidomos në kohën e sotme ku tregu i punës është mjaft konkurues si SHBA, Anglia dhe vende të tjera që e kanë aplikuar këtë prej një kohe të gjatë vërtetojnë se një ushtri profesioniste kushton më shumë. Megjithatë kosto financiare do të varet nga specifikat e çdo vendi, në bazë të misionit dhe detyrave që do t i ngarkohen një ushtrie profesioniste për të kryer dhe nivelit të jetesës së vetë shoqërisë. Atje ku niveli i jetesës është i lartë dhe mundësitë për të shfrytëzuar tregun e punës janë të mëdha kosto mund të rritet. Kurse në vënde të tjera kosto mund të jetë më e ulët. Megjithatë për të dhënë një mendim shkencor duhet që specialistë përkatës të parashikojnë studime specifike në këtë drejtim. Kostoja e lartë e forcave profesioniste, bazohet kryesisht në shpenzimet që nevoiten për mbajtjen e personelit dhe modernizimin teknologjik të paimeve dhe paisjeve që i nevoiten një ushtrie bashkëkohore sipas standarteve të NATO-s. Megjithëse llogaritja e drejtimeve kryesore të kostos financiare të një ushtrie profesioniste është e vështirë dhe jo gjithmonë e parashikueshme, mbështetur në literaturën bashkëkohore, kosto financiare e një ushtrie profesioniste mund të përcaktohet duke patur parasysh këto drejtime kryesore: Resurset në dispozicion. Modernizimin Misionet ndërkombëtare (operacionet jashtë vëndit). Mënyrën, intensitetin dhe sasinë e stërvitjeve. Planifikimin e resurseve financiare për të gjithë forcën njerëzore. Paketën financiare mbështetëse (pagesa plus përfitimet në kujdesin shëndetësor, mundësite për arsimim të mëtejshëm, qeraja e banesave, pensione suplementare etj). Mbështetjen e programit të marketingut për vazhdimin në vijueshmëri të procesit të rekrutimit. 13 Implications of a Volunteer Force: Major Neal G. Sorensen [email protected] 43

44 Bazuar në eksperiencën bashkëkohore të vëndeve të tjera, në këtë tabelë po japim se sa duhet të shpenzohet për të pasur një rekrutim të suksesshëm me ushtarë profesionist cilesorë vetëm në disa drejtime kryesore. Nr Zërat e shpenzimeve përqindja 1 Paga bazë fillestare Bonuse Marketing Pagesë për rekrutë Përfitime në arsimim 19.8 Pra siç shikohet në tabelë paga ështe burimi më i ulet dhe kosto e marketingut, bonuseve, shpenzimeve të rekrutuesve dhe përfitimet në arsimim përbëjnë koston më të madhe SFIDAT PËR KALIMIN NË NJE USHTRI PROFESIONISTE DHE MËNYRAT E ZGJIDHJES. Procesi i kalimit në një ushtri profesioniste nuk është i lehtë. Ai ndeshet me sfida që kanë të bëjnë me përmirësimin e bazës ligjore, ndryshimin e mentalitetit për një ushtri profesioniste mënyrën e përzgjedhjes dhe trainimit të personelit, mënyrën e mbështetjes etj. Në këtë mori sfidash konkludojmë se në thelb dy janë më të rëndësishme për forcen tonë të armatosur. Balancimi i forcës deri në fund të vitit Financimi i forcës profesioniste 5.1. Balancimi i forcës deri në fund të vitit Me shprehjen balancim të forcës duhet të kuptojmë tërësinë e veprimeve që duhet të marrim për të ruajtur dhe çuar me tej si në thellësi ashtu dhe në gjerësi kapacitetet kryesore operacionale nëpërmjet menaxhimit të burimeve njerëzore modernizimit dhe transformimit të forcës. Vendosja e kësaj balance duhet të realizohet nëpërmjet këtyre imperativave kryesore: plotësimit; mbështetjes; përgatitjes; standartizimit; dhe transformimit Plotësimi operacional: Me plotësim të forcës do të kuptojmë plotësimin e pozicioneve organike të FA me ushtarë profesionistë n/oficerë, oficerë dhe civilë për kryerjen e detyrave organike operacionale në bazë të planifikimit të forcës dhe Tabelës së Organizimit e Paisjeve. Plotësimi operacional duhet të synojë: Rekrutimin e kontigjenteve të nevojshme për ushtarë profesionistë dhe n/oficerë për plotësimin e kuotave të kërkuara. Rinovimin e kontigjenteve aktuale. 14 Italy's All-Volunteer Army: An Analytical Framework for Understanding the Key Policy Issues and Choices. During the Transition. Author : Zanini, Michele [email protected] 44

45 Vendosjen e njerëzve të duhur në vëndet e duhura të punës dhe në kohën e duhur. Ruatjen e raporteve të duhura në kompletim duke pasur parasysh raportin meshkuj -femra. Plotësimin e pozicioneve operacionale dhe vendosjen e raportit të duhur operacionilitetadministratë për n/oficerët dhe ushtarët profesionist. E një rëndësie të veçantë mbetet rinovimi i moshës së nënoficerëvë dhe ushtarëvë profesionistë. Studimet e kryera këto 2 vitet e fundit në Drejtorinë e Personel Organizimit në Shtabin e Përgjithshëm tregojnë se kjo balancë ka nevojë që të përmirësohet ndjeshëm deri ne fund të vitit Sipas të dhënave rezulton se mosha mesatare e N/oficerëv është afërsisht 38 vjec dhe e ushtarëve profesionistë afërsisht 34 vjeç. Këto kategori personeli kërkojnë rinovim sa më të shpejtë dhe në të njëjtën kohë rritje të cilësisë së tyre. Një problem tjetër shqetësues është edhe vendosja e këtyre kategorive në një raport të drejtë operacional dhe admnistrativ. Deri tani balanca anon nga pozicionet administrative rreth 60% me 40%. Një e gjë tillë është e pa pranueshme për një ushtri profesioniste. Pozicionet administrative (roje, shoferë, nëpunes administrate) duhet të shkurtohen në maksimum dhe t i jepet më shume hapësirë pozicioneve operacionale. Pamvarësisht nga problemet që ka ushtria jonë në ruajtjen e objekteve ushtarake duhet të gjënden mënyra të tjera alternative për zgjidhjen e problemit si; ngritja e strukturave provizore, kontraktimi i strukturave private të specializuara të ruajtjes etj, ndërsa për pozicionet e tjera administrative mund të shikohet mundësia e zëvëndësimit të tyrë me punonjës civilë. Këto mënyra zgjidhje mund të jenë edhe më efiçiente nga ana financiare Mbështetja: Kalimi në një ushtri profesioniste do të kërkojë në radhë të parë mbështetjen e forcës si për kryerjen e detyrave të tyre kushtetuese brënda vëndit por edhe të atyre jashtë vëndit në interes të misioneve të drejtuara nga NATO. Ne duhet të jemi të bindur se po rekrutojmë ushtarë profesioniste, nënoficer dhe oficerë të një qualiteti të lartë dhe po bëjmë më të mirën për mbështetje me një paketë financiare dhe përfitime të tjera jo vetëm për ta, por edhe familjet e tyre. Mbështetja duhet të synojë në realizimin e këtyre qëllimeve kryesore: Krijimin i shanseve të barabarta për të gjithë në arsimim, trajnim, ecuri në karrierë dhe mbështetje. Të ofrojë përfitime dinamike që bëjnë të mundur tërheqjen e ushtarëve profesioniste dhe n/oficereve cilësore për të arritur objektivat për kompletimin e forcës profesioniste deri në fund të 2010 dhe përmirësojë ndjeshëm cilësinë e forcës pas vitit Të mos lejojë largimin e kontigjenteve cilesore nga FA. Të përmirësojë cilësinë e jetës së ushtarakëve dhe familjeve të tyre si në shërbim aktiv ashtu edhe kur dalin në rezervë duke vënë në jetë programe që ndihmojnë në zgjidhjen e problemeve të ushtarakëvë si; Plan Veprimi për Ushtarakët dhe familjet e tyre, (strehim, arsimim, kujdes shëndetësor etj.), Plan ri-integrimi në jetën civile kur del në rezervë Përgatitja Forca profesioniste duhet të synojë të përgatisë ushtarakët e saj dhe njësitë e repartet me një nivel të lartë gatishmërie dhe operacionaliteti për një game të gjërë operacionesh me spektër të gjërë, brënda dhe jashtë vëndit. [email protected] 45

46 Qëllimet për këtë përgatitje duhet të jenë: CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Të vazhdojë të rrisë trainimin institucional dhe individual të ushtarakëve dhe reparteve për të vepruar me sukses jo vetëm në operacione luftarake por edhe në ato jo luftarke. Të përgatisë forcën të veprojë në operacione me spektër të plotë si pjesë e kontigjenteve Joint ose forcës multinacionale. Të përgatisë forcën për t u stërvitur në bazë të standarteve të NATO-s. Të stërvise forcën me armatimin dhe paisjet bashkëkohore për kryerjen e misionit Vendosja e standarteve. Vendosja e standarteve në arsimim, stervitje dhe operacione duhet të shikohet si imperativ për integrim sa më të shpejtë me strukturat e NATO-s. Ngritja e sistemit të standartizimt dhe funksionimi i tij në Forcat e Armatosura do të bënte të mundur që ato të afrohen sa më shumë me ushtritë e NATOs. Vendosja e standarteve duhet të arrije: Standartizimin e menaxhimit të forcës njerëzore. Standartizimin e arsimimit dhe stërvitjes të të gjithë kategorive të personelit. Standartizimin operacional Standartizimin e procedurave të punës në shtab sipas kërkesave te NATOs. Standartizimin e materialeve, armatimit dhe paisjeve Transformimi Transformimi i forcës duhet të arrihet nëpërmjet përmirësimit të aftësive, shtimit të kapaciteteve operacionle dhe modernizimit të sistemeve dhe paisjeve për të arritur kërkesat e vendosura nga NATO për të vepruar në një ambient të ndryshuar të sigurisë si në operacione luftarake por edhe ato jo luftarake e humanitare. Transformimi duhet të arrijë: Të bëjë ndryshime strukturore dhe doktrinore në interes të misionit të FA. Të ndihmojë në balancimin sa më të mirë të forcës dhe të rrisë kapacitetet operacionale për të qënë të afta, të ndërveprueshme dhe të disllokueshme në gamën e madhe të misioneve si brënda dhe jashtë vëndit. Të përmirësojë dhe modernizojë teknologjinë dhe sistemet ushtarake. Të përmirësojë bazën ligjore, politikat dhe procedurat në menaxhimin e burimeve të mbrojtjes dhe ato njerëzore. Të zhvillojë drejtues të mirë nga nivelet më të ulta deri në ato më të larta për të vepruar në mënyrë efektive në të gjitha llojet e operacioneve dhe zonave vepruese. Të rrisë bashkëpunimin me shoqërinë civile Rekrutimi dhe financimi Krahas arritjeve që janë evidentuar vitet e fundit për rekrutimin e ushtarëve profesionistë dhe nënoficereve si dhe krijimin e një korpusi më të vërtet profesional me këto kontigjente evidentojmë se akoma ka vështirësi dhe probleme ne këtë drejtim. Vështirësitë vijnë si rezultat i mungesës se profesionalizmit të strukturave që merren me rekrutimin, përpunimit dhe evidentimit të politikave [email protected] 46

47 dhe strategjive përkatëse, mungesës së një marketingu profesional dhe mbi të gjitha mbështetjes financiare. Detyra e strukturave dhe komandave nuk është vetëm që t i sigurojnë këto kontigjente por edhe t i përgatisin, mbështesin dhe mbajnë ato. Sot ku tregu i punës ështe i liberalizuar dhe individet kanë mundësi zgjedhje duhet të përmirësojmë në maksimum politikat mbështetëse financiare, si për ushtarakët por edhe për familjet e tyre. Rritja e buxhetit të FA në 2% të GDP ështe tepër e rëndësishme. Po aq e rëndësishme është edhe planifikimi i saktë dhe ekzekutimi i fondeve sipas drejtimeve me kryesore prioritare. Në kushtet aktuale ku FA akoma nuk ka balancuar forcën ushtarake, duke pasur mangësi në kompletimin me ushtarë profesionistë dhe nënoficere cilësorë për të arritur objektivin e vendosur për të qënë tërësisht profesioniste deri në fund të vitit 2010 është e rëndësishme që të përmirësohen politikat dhe strategjitë e rekrutimit dhe mbështetjes financiare Rekrutimi Hapat kryesore të rekrutimit Procesi i rekrutimit të personelit për FA duhet të kryhet duke kaluar nëpërmjet këtyre hapave kryesore: 1. Ndryshime të bazës ligjore dhe nënligjore (ligje, VKM, rregullore udhëzime) në mbështetje të rekrutimit të të gjitha kategorive të personelit profesionist. 2. Konsolidimi i strukturave që merren me rekrutimin 3. Marrja në konsideratë të zhvillimeve aktuale. Hyrja në tregun e punës si një konkurues i denjë si në vlera por edhe në nivelin e mirëqënies. 4. Zhvillimin e procesit të komunikimit dhe informimit nëpërmjet: a. Medias (gazeta, internet, Tv, radio,) dhe mjeteve të tjera. Ky proces duhet të adresohet në mënyrë të tillë që të jetë i vlefshëm duke marrë parasyesh kohën, kriteret dhe objektivin (grupin) e duhur. Gjithashtu është e domosdoshme të zgjidhet media e duhur (vizive apo e shkruar). Informacioni i duhur, në kohën e duhur dhe në audiencën e duhur do të bënte edhe një vetë-seleksionim duke na kursyer kohe dhe resurse njerëzore e materiale. b. Vizitave në institucione arsimore; si shkolla, universitete, si dhe organizimi i evenimenteve të rendësishme të aktivitetit të FA si; stërvitje, dita e hapur e shkollave ushtarake, aktiviteteve sportive etj. 5. Ri-dimensionimit të pozicionit te Forcave të Armatosura në shoqëri Mbështetja financiare Përmirësimi i paketës financiare. Është e qartë se pasja e një pakete financiare në mbështetje të forcës profesioniste është e domosdoshme. Përfitimet ekonomike dhe përmirësimi i përgjithshëm i jetës së ushtarakut dhe familjeve të tyre është bazë për suksesin e një force profesioniste. Sukses do të thotë jo vetëm aftësia e sistemit të menaxhimit të forcës njerëzore për të rekrutuar personelin e kërkuar për të poltësuar kuotat për repartet dhe njësitë ushtarake, por atë më të rëndësishmen, për të aftësuar sistemin për të rekrutuar, zhvilluar dhe mbajtur ushtarakë cilësorë që do të sigurojnë një forcë njerëzore profesionale. Një paketë financiare duhet të përmbajë këto zëra kryesore: a) Pagën bazë. b) Bonuse të ndryshme. c) Qiranë e banesës. [email protected] 47

48 d) Koston e rekrutimit (pagesa për rekrutues, reklama, spote publicitare etj) e) Projekte e programe në ndihmë të familjeve të ushtarakëve. Rekomandime për disa mënyra profesionale rekrutimi. Shfrytëzo avantazhet që të jep personeli i FA. Shfrytëzimi i kapaciteteve të brëndëshme të personelit të FA (ushtarakë e civilë) për të rekomanduar kontigjente të rëndësishëm për rekrutim në FA. Ndihmesë e madhe mund të jenë edhe kandidatet që janë regjistruar për t ju bashkuar ushtrisë. Ata duhen pyetur edhe për shokët e tyre, pjestarë të familjes që dëshirojnë të bashkohen me FA. Fokusimi te prindërit. Është gjithmonë e rëndësishme të identifikojmë këta njerëz që influencojnë drejtë përdrejtë në karrieren e të tjerëve. Prindërit, mësuesit, njerëz të tjerë me influencë duhet të paisen me informacion për FA, përfitimet dhe përgjigje për pyetje të ndryshme që bëhen. Kordinimi i strukturave qëndrore (Qëndra e Personeli Rekrutimit) të rekrutimit me ato lokale (Qëndrat e Rekrutimit). Drejtuesit e strukturave kryesore duhet të ndërtojnë mardhënie bashkëpunimi me ato të strukturave lokale për t i këshilluar se si duhet t i dizenjojnë programet e tyre. Zhvillo marketing në vënde që frekuentohen nga të rinjtë (Stadiume, kinema, shkolla, konvikte etj) Kontrakto rekrutues professional. Për të plotësuar kuotat e kërkuara është e domosdoshme që krahas rekrutuesëve të FA të rekrutohen edhe rekrutues me influence dhe që kanë reputacion në brezin e ri. Fillo shpejt dhe identifiko kontigjente që kanë ngelur në studimet e larta (universitete). Rekrutuesit kanë një shans të mirë për të bindur individe që janë akoma në shkollë të mesme apo kanë ngelur në studimet e larta dhe nuk janë bërë objekt i tregut të punës. Reklamo adresat e sakta të institucioneve që merren me rekrutimin. Për të bërë këtë shfrytëzo ambjente publike si stadiume kinema, supermarkete të mëdha etj. Fokusohu kryesisht në përfitimet që sigurohen nëse punon për ushtrinë. Premtimi i bonuseve që në fillim më shumë do ta vononte procesin se sa do e avanconte atë. Cdo gjë duhet bërë hap pas hapi dhe në kohën e duhur. Fokusohu në zhvillimin profesional. Një përpjekje e madhe duhet bërë për të bindur kandidatët që ushtria është një vënd ku mund të mësohen profesione dhe njohuri që do të ishin shumë të shtrënjta për t u mësuar në tregun privat të punës dhe se përfitimet në ushtri do të ishin shumë më të mëdha. Identifiko burimet. Eshtë e domosdoshme që të identifikohen zonat dhe burimet që kanë pasur sukses në rekrutim dhe sigurojnë kualitete më të larta. Një mënyrë e tillë veprimi do të kursente kohë dhe resurse. Rekrutimi i kontigjenteve të mëparëshme. Krahas kontigjenteve që dëshirojne t i bashkohen ushtrisë për herë të parë i duhet kushtuar kujdes edhe kontigjenteve që kanë shërbyer [email protected] 48

49 më parë në ushtri, por koha e shkëputjes të mos jetë më e madhe se 1-5 vjet. Këto kontigjente duhet të plotësojnë kriteret ligjore dhe profesionale të vendosura për ta. Realizo feedback-un. Kryej anketime në kontigjentet e rekrutuara se cilat praktika rekrutimi funksionojnë dhe cilat jo. 6. PËRFUNDIME Kalimi në ushtri profesioniste është imperativ i kohës, tashmë e vendosur nga strukturat vendim marrëse politike dhe ushtarake dhe kërkuar e mbështetur nga NATO. Ndërtimi i një ushtrie profesioniste modern, të vogël në numër, por të ndërveprueshme, të disllokueshme dhe operacionale ka për qëllim të përmirësojë ndjeshëm kapacitetet dhe aftësitë ushtarake për kryerjen e misionit të saj. Krijimi i ushtrisë profesioniste do të çojë në mënyrë të padiskutueshme në rritjen e profesionalizmit ushtarak duke i fokusuar drejtuesit ushtarak në qëllime të mirëfillta ushatarake për t i bërë institucionet më të forta dhe efektive, për të qënë më eficiente në përdorimin e burimeve dhe për të përmirësuar teknologjinë e sistemit të armëve dhe paisjeve. Përgjegjësitë dhe detyrat gjithmonë në rritje për një ushtri profesioniste do të çojë në rishikimin e vazhdueshëm të misionit të saj, përmirësimin e strukturave, adoptimin e standarteve profesionale për ushtarakët, duke siguruar një arsimim dhe trainim professional të forcës për të kryer misionin, rritur disiplinën dhe përgjegjësinë për veprimet e saj. Megjithëse FA mund të kalojnë në një ushtri profesioniste, kritike do të mbetet ndryshimi i mentalitetit për menaxhimin e saj. Me krijimin e ushtrise profesioniste deri në fund të vitit 2010 perfundon vetëm faza e parë. Përpjekje më të mëdha do të duhen për kosolidimin e saj pas vitit Shfrytëzimi i përvojave të vëndeve të tjera për të mos bërë gabimet e tyre duhen shfrytëzuar. Eksperiencat e këtyre vendeve na bëjnë të nxjerim këto mësime 15 : 1. Periudha e tranzicionit për kalimin në ushtri profesioniste nuk është aq e thjeshtë sa paraqitet. 2. Kosto financiare në momentet e tranzicionit mund të jetë më e lartë se në një ushtri me konskript. 3. Strukturat e rekrutimit nuk janë të konsoliduara dhe rekrutimi nuk është profesional. 4. Të rekrutuarit në përgjithësi janë me kualitet të ulët. Ndërtimi i një ushtrie profesioniste kërkon konsolidimin e strukturave që merren me rekrutimin si dhe përmirësimin e procedurave të rekrutimit dhe marketingut për të përzgjedhur kandidatë cilësorë dhe të qëndrueshëm për forcat e armatosura. Qëndra e Personel Rekrutimit duhet të marrë fizonominë e saj të plotë ashtu siç është konceptuar. Ajo duhet të mbështetet me të gjitha facilitetet e nevojshme për ta bërë atë bashkëkohore si simotrat e saj në vëndet e NATO-s. Është e domosdoshme që të zgjidhet edhe hierarkia ushtarake në zinxhirin e komandimit. Ajo do të ishte me operative dhe funksionale nëse do të varej nga SHP dhe jo nga Komanda Mbështetëse. 15 From conscripts to volunteers: NATO's transitions to all-volunteer forces.(north Atlantic Treaty Organization), Author: Williams, Cindy [email protected] 49

50 Ndërtimi i një pakete financiare të qëndrueshme me përfitime të dukshme krahasuar me sektorin civil do të jetë baza për ndërtimin e një ushtrie profesioniste modern sipas standarteve të NATO-s. BIBLIOGRAFIA 1. Direktiva starategjike e Ministrit të Mbrojtjes për vitin Direktiva e mbrojtjes Nr. 456, date Udhëzimet e Shefit të Shtabit të Përgjithshëm në zbatim të Direktivës së Mbrojtjes për vitin 2008, faqe 1, 3, 8, Plani i Zhvillimit Afatgjatë të FA (PAZH). 5. Strategjia e Zhvillimit të Personelit. 6. From conscripts to volunteers: NATO's transitions to all-volunteer forces.(north Atlantic Treaty Organization), Author: Ëilliams, Cindy 7. Morris Janoëitz, The Professional Soldier (Glencoe, Illinois: Free Press of Glencoe, 1961), p U.S. Army Recruiting Needs Your Help! Best recruiting practices that could help the military or any organization Monday, June 13, 2005, by Dr. John Sullivan. 9. Building in the All-Volunteer Force. Royal Military College of Canada Lieutenant-Colonel Charles A. Cotton, Canadian Forces (RET). 10. Does Your Recruiting Manager Have AAA? The attributes, association, and application to produce a superb team, Thursday, April 03, 2008, by Mike Nale. 11. Implications of a Volunteer Force, (Major Neal G. Sorensen). 12. The Future of the All-Volunteer Force, (Dr. Curtis Ë. Tarr). 13. Samuel Huntington, The Soldier and the State, 14. Building a sustainable effective military capability force. Comparison of Professional and Conscript Forces, December 2003, Bratislava, Slovakia. (From conscripts to volunteers. The transition to all volunteer in NATO countries, by Cindy Williams. ) 15. Research Brief RAND corporation, The Evolution of the All-Volunteer Force. 16. Italy's All-Volunteer Army: An Analytical Frameëork for Understanding the Key Policy Issues and Choices During the Transition. Author : Zanini, Michele. 17. U.S. Army Recruiting Needs Your Help! Best recruiting practices that could help the military or any organization Monday, June 13, 2005 by Dr. John Sullivan [email protected] 50

51 KONCEPTI I STANDARDIZIMIT NË FORCAT E ARMATOSURA STUDIM I ORJENTUAR N/kolonel Tomor TARE [email protected] 51

52 Falënderime Autori është mirënjohës kolegëve ushtarakë dhe civilë që ofruan të dhëna, asistence, komente dhe mendime për kryerjen e kësaj teme studimore. Ata janë të shumtë dhe të pozicioneve të ndryshme. Falenderimet e mia shkojnë për gjithë Kolegët e Qendrës së Analizave për asistencen e vlefshme për fushën e standardeve, mbështetjen me komente të rekomandimeve. REFERENCA Ligji 9870 dt për Standartizimin dhe cilësinë në RSH. Udhëzim Nr 2329 datë mbi procedurat e punës për realizimin e oblektivave të partneritetit. Direktiva e Ministrit të Mbrojtjes Direktiva e Ministrit të Mbrojtjes për vitin Udhëzimet e Shefit të Shtabit të Përgjithshëm për vitin Gjen.lejt. Pellumb Qazimi Implementimi i Standarteve (STANAG-ve të NATO-s në FA të RSH. Kolonel Kristaq Birbo Marëvëshjet e standartizimit të NATO-s (STANAG) dhe botimet e Aleancës (AP). Kolonel Th. Hudhra: Mbi gjendjen dhe nevojën e përmirësimit të punës me standartet e NATO-s në FA Major Ahmet Krasniqi- Domosdoshmëria e standartizimit në FA. C-M(2000)0054,NATO Policy for Standardization, 13 Sep 00 C-M(2001 )0057, Charter of the NATO Standardization Organisation, 20 Aug 01 AAP-3 Direktiva e Zhvillimit dhe Prodhimit të STANAG/AP AAP-6 Manuali i Procedurave të përdorimit të Stanagëve dhe Manualëve Dokumentat e Strategjise Kombëtare. Objektivat e Partneritetit (PG). [email protected] 52

53 Hyrje PËRMBAJTJA: Veprimtaria e deritanishme në FA në fushën e Standartizimit. Principet e Standartizimit. - Zhvillimi dhe implementimi i Standarteve. - Ratifikimi i Standarteve. - Nivelet e Standartizimit. Përvojat e disa vendeve aleate në Standartizim. Strukturat e nevojshme për punën me STANAG/AP si edhe procedurat e punës me to. Përfundime. Cilësia është e lire, por ajo nuk të dhurohet Kur cilësia rritet, kostoja ulet prandaj ajo është e lirë. 16 Phil Crosby Procesi i Standardizimit është zhvillimi dhe zbatimi i koncepteve, i procedurave dhe i rregullave të përbashkëta me synimin për të zhvilluar dhe mbajtur kapacitetet e duhura operacionale në tre nivelet e standardizimit: të përputhshmërisë, të ndërkëmbyeshmërisë, e të përafrueshmërisë në fushat e operacioneve, të procedurave, të materialeve, si dhe ato teknike e administrative, për të arritur ndërveprimin optimal të tyre. HYRJE Vendimet e rëndësishme të Samitit të fundit (Strasburg-Kőln) në prill 2009 treguan se Objektivi Strategjik i RSH në integrimin në strukturat Euro-Atlantike tashmë është një realitet. Do të gjykonim jo në mënyrë të drejtë po të shpreheshim se përvoja në proceset standartizuese në të kaluarën ka lënë një vakum edhe në këtë lëndë mjaft të rëndësishme të ndërtimit dhe funksionimit të Forcave të Armatosura. Por në analizimin e tyre me proceset e sotme jetike edhe për ushtrinë mundet të themi që ato kanë qenë më tepër të karakterit të funksionimit të brendshëm në trajtën e objektivave me të cilat punohej për t`u përvetsuar arti ushtarak, në trajtën e normave specifike për cdo shërbim në ushtri si dhe standarte teknike në fushën e ish-industrisë ushtarake të asaj kohe. Veprimtaria e FA pasqyrohesh në një mori rregulloresh dhe manualesh deri dhe të detajuar për çdo armë dhe shërbim. Këto botime ushtarake bënin të mundur rregullimin dhe funksionimin në mënyrë të unifikuar të proceseve, aktiviteteve, shërbimeve dhe urdhërave që zbatoheshin atëhere. Në atë kohë ato kanë funksionuar në mënyrë të drejtë por sot me ndryshimin 16 Phil Crosby-Cilësia është e lirë në se ju e kuptoni atë. [email protected] 53

54 e strategjisë dhe politikave të mbrojtjes ato kërkojnë një tjetër trajtim pasi forcat tona sot plotësojnë misionin dhe detyrat në bashkëpunim me aleatët dhe me kontribut të përbashkët. Intensifikimi në proceset integruese politike, ekonomike dhe ushtarake janë treguesit kryesorë që po tregon FA në ballafaqimet me Aleatët dhe vëndet e tjera partnere të NATO-s. Kontributi ynë i konsiderueshëm për nga sipërfaqja dhe popullata po vjen përherë edhe më tepër në rritje me cilësinë dhe kualitetin. FA kanë bërë progres të vazhdueshëm në drejtim të kontributit për zhvillimin e paqes dhe sigurisë në rajon dhe Europë. Tashmë po kuptohet nga të gjithë, edhe me shumë akoma dhe më heret si fenomen nga FA se kontributi për paqen dhe sigurinë nuk mundet te jetë i sukseshm pa efektivitetin në drejtim të ndërveprimit të Forcave tona me ato te Aleatëve. Shqipëtarët e kanë mjaft të domosdoshme aderimin në NATO, po kështu edhe Aleatët kanë tepër të domosdoshëm rolin shqiptar të kontribojë kudo dhe kurdoherë aty ku nevojitet paqe-siguri, mbrojtje të aspiratave të qytetërimit. Forcat e Armatosura do të jenë të parët ato që do të sigurojnë besimin e aleatëve nëpërmjet kontributeve konkrete në kualitetin e brendshëm dhe pastaj në zgjidhjen e detyrimeve në situatat e pritshme. Ne kemi vite që kontribojmë dhe vlerësimet jane të konsideruara relativisht të mira. Në çdo mision të ndërmarrë nga FA tona deri më sot jane vlerësuar shumë mirë dhe shpesh duke thyer afatet kohore integruese. Aleatët tanë kanë gjetur tek radhët tona bashkëpuntorë të spikatur me vlera të përbashkëta me të tyret dhe kjo të bën të ndihesh mire, por dhe të ngarkon me përgjegjesinë e kombit tënd që të beson. Standartizim do të thotë kualitet sipas studiusit të njohur të kësaj fushe Phil Crosby. Sipas tij, kur cilësia është e varfër shoqërohet me disa tregues të cilat mundet ti paraqesim si më poshtë: 17 Humbje Kohe Menaxhim i kohës Rënie kapacitetesh Vonesa Programesh Rënie e niveleve të gadishmerise Fushë dështimesh Misione të dështuara Sens i humbur Rënie e numërit të procedurave te përbashkëta Program mundësish të humbura Këputje e zinxhirit të furnizimit. Frenim Ripunime pa limite. Rirregullime pafund. 17 Phil Crosby- cilësia ësjtë e lirë në se ju e kuptoni atë. [email protected] 54

55 Përpjekjet tona në aspektin ndërveprues kanë qenë deri tani të segmentizuara në formacione të vecanta të cilave u është dashur të veprojnë në kohë dhe vënde të cakturara, nën drejtimin e aleatëve. STANAG-ët dhe botimet e Aleancës janë të përdorshme jo vetëm mbi bazën e rasteve të paraqitura gjatë operacioneve, por njëherazi ato janë edhe mjete të përditshme të forcave ushtarake të NATOs. Ato formojnë shtyllën themelore intelektuale të Aleancës, duke u dhënë kështu forcave ushtarake të vendeve të ndryshme një emërues të përbashkët, një bazë themelore të përgjithshme e të qëndrueshme për të vepruar së bashku në një shumëllojshmëri të rrethanave. Kjo periudhë ka nxjerrë gjithashtu edhe probleme që kanë të bëjnë me mosnjohje, neglizhime, moskordinime të duhura me ato që kërkojnë aleatët në zgjidhjen e misioneve. Në studimin e mëposhtëm do të mundohemi të kalojmë në atë që ka të bëjë me STANDARTIZIM në FA, çfarë është arritur deri më sot, pengesat që ka hasur ky proces, si mundet të operohet si edhe të vendoset në kualitetet e kërkuara. Ato që mundet të shprehim këtu kanë të nevojshme një diskutim profesional tepër kualitativ me ata që janë marrë gjatë gjithë kësaj periudhë me procesin e standartizimit, me ata që kanë një përvojë në këtë lëndë, me ata që kanë përvojën në misione, stërvitje të përbashkëta etj. 1. Veprimtaria e deritanishme e FA në fushën e Standardizimit Viti 1994 ka qenë periudha e hedhjes së hapave të para për FA-shqipëtare në procesin ndërveprues. Fillimisht u punua për realizimin e Objektivave të Ndërveprimit (IO) të cilat kishin të bënin me arritjen e ndërveprimit të trupave konkretisht të nënreparteve tona të vëna në dispozicion të Aleances për të marrë pjesë në operacione të përbashkëta. 1 Mbas Samitit të Washingtonit (1999) NATO në kuadër të Objektivave Strategjik të saj për Partneritetin Operacional dhe Iniciativën e Aftësive Mbrojtëse parashtroi detyra konkrete për vendet partnere dhe aspirante për Integrim në Aleancë. Nën asistencen dhe ndjekjen nga afër e të vazhdueshme të organizatës (NATO) u bë kalimi në Objektiva të Partneritetit të cilët përfshijnë element të strukturave organizativë, të ndërveprimit duke shoqeruar me stërvitje me tematikë konkrete brenda dhe jashte atdheut. Këto ishin mjaft të vlefshme për misionet e ardhshme që ndërmorën formacionet tona. Realizimi i PARP-it, Objektivave te Partneritetit dhe i Planit të Veprimit për Antarësim ( MAP ) përbëjnë detyra të rëndësishme për Forcat tona të Armatosura në një forcë të aftë për të ndërvepruar me forcat e aleatëve në operacione të përbashkëta të mbështetjes së paqes si dhe për të kontribuar në mbrojtjen kolektive. Ashtu sic ka patur edhe objektivat e saj parësor reformuese FA fokusoi fillimisht që këto objektiva të fokusoheshin në Komandim-Drejtim(C2), Komunikimit(C3), krijimit të strukturave organizative homologe të Shtabit të Përgjithshëm, Forcave, njësive, trajnimit e stërvitjes, gjuhës së përbashkët operacionale, shëndetsisë, mardhënieve civilo ushtarake, mbështetjes së luftimit dhe mbështetjes me shërbime të luftimit, etj. Në fillim të vitit 2004 Shqipëria pranoi 48 Objektiva Partneriteti (Partnership Goals) nën klasifikimin e mëposhtëm: 29 objektiva ishin të karakterit të përgjithshëm, 10 për operacionet (Forcat ) Tokësore, 3 për operacionet (Forcat) detare dhe 6 për operacionet (Forcat )ajrore. Në këtë vit është për t`u përmendur se për herë të parë tek ne u aplikuan 6 - PG që kishin lidhje me luftën kundër terrorizmit, në frontin e luftës me pjesmarrësit e parë ne krah të Forcave ushtarake Amerikane me formacione e mision konkret që vazhdon edhe sot. 1 Objektivat e Partneritetit PG - botim MM 2005 [email protected] 55

56 Progres i vlerësur mirë u bë në këtë kohë në trajnimin e një mase tepër të konsiderueshme në gjuhën angleze.vlen të përmendet gjithashtu se ky objektiv i marrë nga FA vazhdon edhe sot me të njëjtin ritëm duke tentuar në ngritjen cilësorë të aftesive të pjestarëve të FA nëpërmjet ndërveprimit intensiv. Në fund të vitit 2004 dhe fillim të vitit 2005 në takimet midis përfaqesuesve tanë të lartë ushtarakë me krerët e NSA( Agjensia Standarteve të NATO-s) dhe Komitetit të Standartizimit u konkludua se në këto institucione nuk gjëndesh asnjë dokument zyrtar midis institucioneve kompetente për proceset e standartizimit. Këto konkluzione tregonin një kuptim jo të drejtë nga organet tona të atëhershme si edhe tërheqje vëmendje për ato probleme tepër jetike për ardhëmërinë e forcave tona. Në këtë kohë u ndërmorën veprime konkrete me përcaktimin e stanagëve të parë, vlerësimin e tyre dhe deklarimin në organet aleate. 2 Në këto organe u deklaruan 2-STANAG në procesin Komandim-Kontroll për punën me shtabet me NATO-n, si dhe u institucionalizua Marveshja MAP për bashkëpunimin me aleatët, 3-STANAG në shërbimin logjistik dhe atë shëndetsor, 1-STANAG për implementimin e gjuhës angleze, 1-STANAG për CIMIC, Doktrinat dhe Procedurat e komunikimit, 3-STANAG në Mbrojtjen Kundër Ajrore, 5- STANAG për Forcat Detare. 3 Filloi puna për përcaktmin e statutit të implementimit si dhe prioritetet e implementimit sipas vlerave dhe mundësive. Me to filloi të punohej në Komanda, e reparte që kishin detyrime në planin e përgjithshëm të aktiviteteve por ngelën duke mos u njohur nga pjesa tjetër e forcave, nuk u përfshinë në planin kombëtar të shpenzimeve duke sjellë shpesh herë probleme dhe në kuadrin tonë ligjor. Një veshtirësi tjetër e këtij procesi vazhdon të ngelet moskuptimi i duhur i personave që merren me këto probleme për shkak të ndërrimit të tyre në pozicione të ndryshme dhe pa kritere. Samiti i Rigës përcaktoi shumë detyrime për përmbushjen e objektivave që kishin FA-shqiptare edhe në proceset e lartëpërmendura. Drejtoria e Planifikimit të Mbrojtjes në MM dërgon në Sektorin e Ndërveprimit me NATO-n tashmë 33- STANDARTE të tjera në gusht të 2007 që përfshinin pothuajse të gjitha fushat tona prioritare ushtarake. Pjesmarrja e Forcave tona të Armatosura me stërvitje së bashku me formacionet shumëkombëshe përmirësuan përgatitjen profesionale të tyre në këto aktivitete dhe operacione të PfP. FA deklaruan për vënien në dispozicion të NATO-s/PfP një kompani komando, një kompani xhenjere për MPFSEE si pjesë e ETF e vlefshme edhe për operacionet e NATO-s, një bateri artilerie, një togë e EOD-së, një kompani të Mbrojtjes Civile, një togë të Shërbimit Shëndetsor dhe dy anije patrulluese. Këto njësi dhe reparte të deklaruara për përmbushjen e misioneve paqëruajtëse kishin nevojë për pajisje e standarte ushtarake që përcaktohen sipas MTI dhe TOP që do të thonin përmbushje të detyrave elementare ushtarake. Sigurisht koncepti task force do të shkonte më shumë në trajtimin e niveleve të pajisjeve që do të kërkoheshin nga këto njësi. Përvoja e trupave tona në misione jashtë atdheut vërejti edhe probleme dhe mospërputhje të standarteve të përgatitjes taktike, pajisjeve materiale e teknike sic janë ende pajimet personale të luftetarit, mjetet mbrojtësë kundër kimike, mjetet e vrojtimit dhe zbulimit individual, mjetet e duhura teknike në ndërmarrjen e patrullimeve, shoqërimeve, pikave të kontrollit, detyra që kryejnë çdo ditë trupat tona në misione etj. Kjo bën akoma më të ngutshme dhe emergjente nevojën për përafrimin e koncepteve stërvitore dhe doktrinore me ato të NATO-s, njësimin sa më shumë të pajisjeve tona me ato të vendeve aleate. Duke u nisur nga gjendja e deriatëhershme e punës me standartet, nevoja për rritjen e shkallës së adoptimit të standarteve të Aleancës në FA, në konsultë me eksperiencat e strukturave të vendeve anëtare dhe partnere të NATO-s në vjeshtë të 2007 SHP (J-5) propozojnë një strukturë të vecantë e cila do të përgjigjesh për ecurinë e zhvillimit të tyre. Ky propozim kishte të bënte gjithashtu edhe 2 Gjeneral Lejtnant - P.Qazimi. Implementimi i Standarteve (STANAG-ve) te NATO-s në FA. 3 Deklarim për Implementimin e Standarteve STANAG-ve të NATO-s/ Kap Rang I-rë K.Gërveni /dhjetor-2004). [email protected] 56

57 me platformen e planit afatshkurtër dhe afatgjatë të kesaj strukture. Më në detaj, kjo strukturë ngrihet me përberjen: Komiteti (Bordi) i Standartizimit (Ad-hoc). Në këtë Komitet drejtimi përcaktohej prej Kryetarit që është Zv/Ministri i Mbrojtjes/ Zv/Shefi Shtabit të Përgjithshëm, me përbërje të Zv/komandantëve të Komandave kryesore (FB,KDS,KM), drejtorëve (J1-J9, Drejtorisë së Harmonizimit të Legjislacionit dhe Mardhënieve me Parlamentin, Shefit të Sektorit të Standartizimit në QAM(KDS), Shefit të Sektorit të Standartizimit në QSP (KM), Shefit të Sektorit të Kodifikimit (DrL) etj. Komiteti organizon, kordinon funksionimin e ciklit të standartizimit në FA, rishikon politikat e kësaj fushe, kordinon aktivitetin midis MM dhe SHP me strukturat e NATO-s, si dhe me institucionet e tjera qeveritare etj. Sektori Ndërveprimit J-5 i cili kryen harmonizimin e punës për funksionimin e ciklit te standartizimit në FA sipas detyrave të Komitetit të Standartizimit. Ky sektor është pika lidhëse midis NSA dhe MM-së tek ne. Sektori Standartizimit në QAM. (KDS). Misioni i këtij sektori ka të bëjë me studimin e veprimtarisë së FA për standartet operacionale, njohjen e tyre, mënyrën se si mundet të adoptohen, kryen procesin feedback në Kom.Stand. etj. Sektori Standartizimit në QSP (KM). Misioni i këtij sektori ka të bëjë me studimin e standarteve materiale dhe administrative, përcaktimin e kostove finanaciare në rrugën e implementimit të standarteve në FA sipas fushave të përcaktuara më lart. Specialistët për Standartizimin. Në Komandën e Forcës së Bashkuar, KDS, KM, Drejtoritë e SHP, çdo brigadë të FA veprojnë specialistë të cilët marrin pjesë në grupet e punës për përzgjedhjen, vlerësimin dhe zbatimin më tej të standarteve në fushat e tyre përkatëse. Grupet e përhershëm të Punës për Standartet. Këto grupe kryejnë studime mbi adoptimin e marëveshjeve të standartizimit dhe bëjnë rekomandime për vlerësimin e STANAG-ve të rinj. Veprimtaria e këtij organizimi të ri u bë e mundur të shtrihesh edhe në Udhëzimet e Shefit të SHP për planin e veprimtarive kryesore të FA për vitin Pavarësisht nga arritjet dhe sukseset, puna e deritanishme ka patur të meta dhe shfaqi dobësi. Këto të meta kanë ardhur për shumë arsye siç janë ato: të mungesës së eksperiencës, mungesës së vizionit dhe e strategjisë, të strukturave përkatëse organizative që kërkon puna me standartet, kostot financiare që kërkon implementimi standarteve material në vecanti, nivel të pamjaftueshëm të kordinimit të veprimeve ndërmjet hallkave dhe organizmave të NATO-s për standartizimet. Lidhur me këtë problem në një studim të kryer prej Seksionit të Standartizimit në fillim të vitit 2005 dhe publikimit të vlerësimeve që kryen ky seksion në organin e KDS Revista Ushtarake, Domosdoshmëria e Standartizimit në FA theksohet se puna standartizuese njihet dhe vlerësohet në mënyrë të përgjithshme. Një vision më të gjerë në këtë fushë kanë struktruat që punojnë, stërviten e veprojnë në operacionet PfP dhe më pak ose aspak kanë vision të drejtë strukturat e tjera të FA. 5 Prej asaj kohe janë bërë hapa në vendosje të parametrave të kërkuar nga SHP, MM në Planet e Veprimtarive kryesore të FA por ato nuk kanë mundur të kuptohen dhe më tej të implementohen në struktura dhe procedura standarte. Ende puna me standartet ka mbetur detyrë e pak njerëzve në SHP, Drejtorinë e Planifikimit të Mbrojtjes, në Sektorin e Standarteve të KDS duke mosmarrë zhvillimin e duhur në strukturë organizative, mision të goditur dhe ndërveprim midis hallkave të organizimit të mesipërpërmendur. 4 Udhëzimet e Shefit të SHP për vitin Revista ushtarake KDS- Nr Major Ahmet Krasniqi- Domosdoshmëria e standartizimit në FA. [email protected] 57

58 Në informacionin Mbi gjendjen dhe nevojën e përmirësimit të punës me standartet e NATO-s në FA të Drejtorit të J-5 në SHP në fund të vitit 2007 të Kolonel Thimi HUDHRA drejtuar SHSHP raportohet se gjate vitit 2007 është trefishuar numëri i përdoruesve të faqes elektronike (webpage) të NSA, është marrë pjesë në takimet në katër grupet bazë të punës me NSA përkatësisht në JWG(Joint Working Group), LWG (Land Working Group), MWG (Maritime Working Group) dhe AWG (Air Working Group). 6 Në studim të eksperiencës së vendeve anëtare dhe partnere të NATO-s vlerësojmë se megjithë përpjekjet për cështjen e standartizimit në FA ende mungon cikli i standartizimit si dhe një koncept i qartë për të. Ende tek ne mungon një strukturë e qartë përgjegjese për stanadartizimin në FA që të përfshijë nivelin vendimmarrës të adoptimit të marrëveshjeve të standartizimit të NATO-s deri në strukturat e zbatimit. Në analizimin që është bërë për këtë problem në Degën e Standarteve(QAM-KDS) është vërejtur se edhe në organizimin e ri të Standartizimit nuk ka një formulim të qartë të misionit, përgjegjesitë, efektivitetit të organizimit, mundësive që mundet të ketë kjo degë kur rrok tërë veprimtarinë e FA dhe atje ndodhen vetëm 2-3 specialistë. Të jesh efektiv në studimin e standarteve kërkon një përvojë të thellë në këtë fushë, të kesh një ekip të konsoliduar dhe trajnuar prej organizmave të NSA, vendeve anëtare ose anëtare në NATO. Kjo tek ne ende vlen për të dëshiruar dhe anashkalohet me një mendjelehtësi amatorësh. Standartizimi në FA është detyrë e përbashkët dhe shkon në kufijtë e detyrës kombëtare. çdo doktrine, koncept, pajisje, material e re barazvlerësohet me një kosto prandaj kjo kërkon një kordinim me Drejtorinë e Standarteve dhe Cilësinë në Ministrine e Ekonomisë si dhe kooperim ndërministerial efiçent. Lidhur me këto çdo ditë ngelet e domosdoshme që nevoja për standartizim qëndron në rend të ditës për FA. Cështja 2: ZHVILLIMI DHE IMPLEMENTIMI I STANDARTEVE TË NATO-s Cfarë është një STANAG dhe çfarë është një Publikimi Alaeancës (AP)? NATO STANdardization AGreement Një regjistrim dokumenti normativ i një marëveshje midis disa ose gjithë vendeve pjesëmarrës në NATO, të cilët e kanë ratifikuar atë në nivelin kombëtar, me e implementu një standart të plotë ose të pjesshëm me ose pa rezerva. Allied Publication Një marëveshje është një dokument standart zyrtar i NATO-s për disa ose të gjithë vendet pjesmarrës në organizatë të cilët kanë pranuar një dokument ndërveprues përkatës dhe i cili është shpërndarë poshtë në nivelet tona. 7 Qëllimi i Standartizimeve të NATO-s është për të nxjerr në pah efektet operacionale të Aleancës nëpërmjet arritjes së ndërveprimit midis forcave aleate si edhe midis forcave të NATO-s dhe forcave partnere të vendeve të tjera në mënyrë eficente në përdorimin e burimeve të mundshme. Principet e Standardizimit në NATO. 8 6 Kolonel Th. Hudhra: Mbi gjendjen dhe nevojën e përmirësimit të punës me standartet e NATO-s në FA 7 AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. 8 AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. [email protected] 58

59 Principet e mëposhtme tregojnë përdorimin e Standartizimit në NATO: Objektivat themelorë të ALEANCËS- Standartizimi nuk është një fund në vetvete. Nevoja për standartizim rrjedh prej objektivave të përgjithshëm politikë të Atlantikut të Veriut, marveshjes dhe vecantive nga Koncepti Startegjik i Aleancës si dhe direktiva ministeriale për aktivitetet e planifikimit të mbrojtjes në NATO. Harmonizimi i stanadrtizimit me Planifikimin Mbrojtës Kordinimi midis disiplinave të planizimit të mbrojtjes të NAT0-s eshtë process esencial në arritjen e suksesit në ndërveprim. Planifikimi forcës për vendet pjesëmarrëse në aleancë është një celës i duhur i proceseve standartizuese nëpërmjet objektivave të forcës dhe ciklit pasqyrues të mbrojtjes. Objektivat e Bashkëpunimit adresojnë kërkesat standartizuese për tek vendet pjesmarrëse në Planifikimin PfP dhe Procesin (PARP). Zbatimi është pasqyruar në Vlerësimin PARP. Bashkimi i përpjekjeve pasqyrohet me harmonizimin dhe kordinimin e aktivitetit të standarteve me vendet pjesëmarrëse, Komandën Startegjike dhe Komitetin e Lartë të NATO-s nëpërmjet Organizimit të Standarteve të NATO-s. Përdorimi i standarteve civile. Aleanca do të përdorë me vend standartet civile në shkallë maksimale praktike. Vetëm kur standartet civile nuk janë të mundshme atëhere do të mundet të zhvillohen një standart i NATO-s Përmbushja e niveleve të standartizimit.- Vendet pjesmarrëse do të përdorin nivelet e standartizimit të diktura sipas kërkesave standartizuese. Nivelet e standartizimit janë të ndërtuara sipas rregullit: Ndërshkueshmëri, Bashkëveprushmëri, Përafrim. Feedback- Feedback në përfundim të Kërkesave Standartizuese dhe të zbatimit të marveshjeve standartizuese eshtë një pjesë esenciale e procesit të standartizimit. Angazhimi i vendit pjesmarrës.- Standartizimi në princip është një proces vullnetar për vendet pjesëmarrës.vëndet do të implementojnë standartet si shkallë përdorimi në maksimumin e mundur. Instancat e disa vendeve mundet të pranojnë zbatimin e detyrueshëm për standarte specifike. Përputhja e plotë me objektivat e forcës për vëndet pjesmarrëse në Planifikimin e Forcës është një aspekt kyc i angazhimit vendor për të përmirësuar standartizimin. Terminologjia Dokumentat e NATO-s përcaktojnë pranimin e përdorimit të terminologjisë së NATO-s. [email protected] 59

60 Skema Organizative e Standardeve në NATO. 9 NAC Keshilli Atlantik.Veriut Organizimi STANDARTEVE ne NATO SCEPC SNLC NADC Konf.Lart.Logjist Konf. Drej.Komb.Arm Komit. Mbrojt. Ajror report COMEDS Kom. Shef. Sanit MC NCS Kom. NCS A CNAD CNAD Standartizimit Konf.Drejt. Arm. NC3B NC3B nacional NCSREPS B A Kom.Usht. support Kom. Paraq.Stan B report NSA kryesia Civil Operacional Materiel / C 3 NSSG NATO Standardization Staff Group Kwshill-komand kontroll SCs SCs Kom.Strat. Për të kuptuar më mirë se cfarë ndodh me procesin zhvillues të standarteve mendojmë që ta ndajmë atë në dy etapa thelbësore: Etapa e parë i përket procedurave dhe veprimeve të organizmave të NATO-s. Etapa e dytë i përket procedurave dhe veprimeve të vendit që do të aplikojë STANAG/AP përkatëse. Le të fillojmë të analizojmë procesin zhvillues gjatë etapës së parë. Duhet të kuptojmë gjithashtu se pavarësisht se ne më lart cituam se ekzistojnë 2-etapa mundet të themi gjithashtu se këto etapa ndërthuren dhe kalojnë në një cikël rrethor deri sa arrin në përfundim. PROCESI I ZHVILLIMIT - STANAG / AP Bottom-Up (i.e. WG) Top-Down (i.e. SC) NATIONS (Capitals) RATIFIKIMI DETYRA/ PROPOZIME TA(Autorit. Detyr) KONFIRMIM WG ( = Nations/SCs) RISHIKIMI WG ( = Nations/SCs) GRUPI PUNWS STUDIMI DRAFT NATIONS & SCs Vendet&Komand Strat IMPLEMENTIMI NATIONS (Capitals) RATIFIKIMI SHPALLJA DREJTORI NSA 1. Të Përgjithshme. Zhvillimi i një STANAG është i bazuar në NATO- Proceset e Standartizimit Zhvillimi i Standarteve të NATO-s është përgjegjesi direkte e Autoritetit me të Larte Drejtues i 9 AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. [email protected] 60

61 identifikuar në AAP-3. Kjo përgjegjësi përmban menaxhimin dhe azhornimin e të gjitha STANAG-ve dhe marëveshjeve, identifikimin, formulimin dhe lënien në fuqi. 2. Konfirmimi i Standardeve. Procesi zhvillues i STANAGËVE starton me identifikimin për nevojat për një standrt të ri brenda proceseve te detyrave nga: a. Objektivat Standarte ne programin e STANDARTEVE ne NATO (Top-Down, Nga Lart- Poshtë) ose, b. Standarte të propozuara (Bottom-Up / Nga Poshtë lart) 3. Formulimi & Studimi i Standarteve te NATO-s. Formulimi ose azhornimi i standarteve te NATOs ështe veprim ndërkombëtar në karakter. Pra keto veprime duhet të kordinohen ne kufijte ekzistues te NATO-s. Mundet më mirë që formulimi i standarteve të përfundojë nga ekspertë ndërkombëtarë të këtyre vendeve. Në rregullin për t`ia dalë mbanë në përshtatshmëri dhe kohë nivelit të standartizimit, vendet duhet të tentojne në kohë vëmendjen e tyre me pjesmarje në zhvillimin dhe implementimin e standarteve te NATO-s përpara se zhvillimi i STANAG-ve të jenë inicuar. 4. Ratifikimi i Standardeve të NATO-s.-Komiteti i Standarteve aprovon draftin e ratifikuar për qarkullim në vëndet e tjera anëtare duke kërkuar detaje në ratifikim, të tilla të dhëna për implementimin efektiv. Disa prej standarteve të NATO-s të propozuara nuk mundet të jenë përkatesisht të duhura për të gjitha vendet e Aleances. Prandaj vëndet që do të aplikojnë ato kanë mundësi për të shprehur ose mos të marrin pjesë në zhvillimin dhe ratifikimin e një standarti. 5. Shpallja e standarteve të NATO-s. Një STANAG do të njihet i shpallur kur ky i fundit pjesa më e rëndësishmë e vendeve pjesmarrës do ta kenë ratifikuar. Përjashtim këtu do të bëjnë dokumenta kyc doktrinorë dhe kërkesa urgjente operacionale me rregulla të vendosura. 6. Kërkesa urgjente për standartet.- Duke njohur kërkesat urgjente operacionale të specifikuara prej Autoritetit Ushtarak të NATO-s për STANAG e relatuar bën zhvillimin e përshpejtuar të procedurave të përshtatshme. 7. Konsensusi.- Për STANAG e zhvilluar nën një procedurë të përshtatshme, me njoft kërkesat urgjente operacionale dhe relation drejt Publikimit të Aleancës të dokumentave tek Keshilli Politik i Anëtarëve konsesusi është thelbësor. 8. Implementimi i Standarteve të NATO-s. Implementimi i Standarteve të shpallura të NATO-s është një përgjegjesi e cdo vendi aleat në aleancë. Cdo vend do të implementojë standartet e NATOs sipas vullnetit të vet. 9. Verifikimi i STANAG-ve- Verifikimi i një STANAG-u të aplikuar mundet të zbatohet në Operacione krizash, stërvitje të ndryshme dhe operacione të karaktereve të tjera. Verifikimi i një STANAG-u ka të bëjë me zhvillimin sipas një plani verifikimi bazë duke u pranuar prej Vendeve që e kanë pranuar. Informacioni ka të nevojshme kohën për verifikim Procesi i Standardizimit Top-Down AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. [email protected] 61

62 Politika e NATO-s për Standartizimin përcakton se si duhen zbatuar proceset standartizuese. Proceset standartizuese gërshetojnë propozimet, zhvillimin, aprovimin, ratifikimin dhe azhornimin e STANAG-ve dhe AP-ve.m. Ajo përfshin 2-elementë të plotë të quajtur Bottom-Up and the Top- Down Elementi Top-Down përfshin: Njohjen e nevojave për standarte të raportuara, mungesat dhe të carat në ndërveprueshmëri. Mësimet e nxjerra nga lessons learned, kërkesat e Komandave, përfundimet praktike të nxjerra nga eksperienca në operacione stërvitore ose ato reale. Procedurat Standarte të formulura dhe të konfirmuara prej NATO-s përshtaten në Autoritetin e Detyrave. Kompletohet me Bottom-Up me përfundimin e standarteve të adresuara në Planifikimin e Mbrojtjes. Elementi standartizues Top-Down përfshin 4-faza: 1. Identifikimin, formulimin dhe aprovimin e Kërkesave Standartizuese. 1. Identifikimin, formulimin dhe pranimin e Objektivave standartizues. 2. Ekzekutimin e detyrave të aprovuara nga Objektivat standartizues 3. Zbatimi dhe Feedback. Standartizimi Top-Down inicohet kur Komandat Strategjike identifikojnë Kërkesat Ushtarake Standarte (MSRs) si pjesë e Propozimeve të Forcave e vendeve pjesëmarrëse në Proceset e Planeve Mbrojtëse. Elementi Top-Down kompleton elementin Bottom-Up duke përfunduar me adresimin e standarteve nëpërmjet Proceseve të Planeve Mbrojtëse, prandaj është edhe më i gjatë dhe i ngadaltë. PROCESI- TOP-DOWN ACO Qend.Kont. Ajror 1 ACT Kom.Tranns. Aleanc FPs MC aprovim FGs Obj. Forc Vendet pjs (capabilities) 2 NSA (MSR Book) STANAG/AP zhvillimi WGs Staf Grup. Punes detyra 3 co-ordinate DTAs Vendet pjs. SCs Kom.Stratg. NSA (ASR Book) DTAs SOs Aprovuar ASRs NCS propozim Sqaruese: [email protected] 62

63 NCS Komiteti i NATO-s për Standardizimin MC- Komiteti Ushtarak NSA-Agjensia e Standardizimit të NATO-s SCs- Komandat Strategjike. ACT- Komanda Aleate për Transformimin. ACO - Qendra e Kontrollit Ajror FPs Planifikimi i Forcës FGs - Objektivat e Forcës MSR Kërkesat Ushtarake për Standardizimin DTAs- Autoriteti Delegues i Detyrave WGs- Grupet e Punës Kërkesat Standarte do të veprohen paralel për në planifikimin e forcës dhe do të ratifikohen prej Autoritetit urdhërues të detyrave. Mbas miratimit prej NCS, ato bëhen pjesë e Programit të standartizimit të NATO-s, një database e ardhshme. Procesi mbaron me inisiativën e një STANAG-u të ri. Procesi i Standardizimit Bottom-Up 28 Procesi Bottom-Up inicohet me rapotimet e nevojave standartizuese ose prej mungesave të vendeve ose komandave të NATO-s. Kjo ndiqet me Propozimet Standartizuese (SPs), formulohen prej Grupeve të Punës të NATO-s të cilat janë konfirmuar me përshtatje të Autoritetit të Detyrave, propozim i cili ka startuar përpara zhvillimit të një dokumenti normativ (STANAG/AP) Bottom-Up është rruga më e mirë për të siguruar në kohën më të shkurtër të përshtatshme të mungesave dhe boshllëqeve ndërvepruese në eksperiencën e Komandës në fushën e lessons learned në stërvitje dhe operacionet reale në botë. THE PROCESS - BOTTOM-UP - TA/DTA Autorit Dety/ Autorit Det Deleg ratifikues detyrues Working Group Standardization Propozim (SP) NATIONS NATO Commands STANAG/AP Zhvillimi Procesi i përshkuar në mënyrë të plotë me të dy llojet e rrugëvë paraqitet në skemën e mëposhtme AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. 29 AAP-3 Direktiva për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG/AP-ve. 63

64 NATO PROCESI STANDARDIZIMIT T O P D O W N SCs Vendet Identifikimi i mungesave ne nderveprim Draft SO ASR Detyrat TAs KONFIRMIMI Stand. Propo zuar. Vendet Komandat B O T T O M U P NSP STANAG Feedback (SOs) Ratif. + Dek retimi Implementation Feedback 16 RATIFIKIMI Vendet mundet... Jo Ratifikojne Ratifikojne Jo pjesemarres Ratifikojne / jo zbatojne Ratifikojne me Reservations 1. Procedura. Ratifikimi i drafteve të vendeve të ndryshme paraprihen me një kërkesë për ratifikim dhe të dhëna të nënkuptuara të zbatimit (ose të dhëna në se zbatimi është realizuar), si edhe tek Komanda Strategjike e NATO-s për komente dhe detaje të mëtejshme. Ratifikimi i draftit formulohet sipas një formati specific. Vendet normalisht duhet të plotësojnë me përgjigje brenda 6 muajve nga data e kërkesës për një standart të ri (nga kjo kohë 3-muaj për rishikim). Një kohë shtesë nevojitet në këto raste edhe për aprovimin prej Autoritetit që ka vënë Detyrën. 2. Përgjegjësia. Sigurimi i zbatimit është i domosdoshëm që të gjitha vendet dhe së bashku të dy komandat strategjike janë përgjegjëse për ratifikimin e kërkesave. Këto komanda duhet të rishikojnë përgjegjësitë me siguruar nivelet ndikuese të vendeve pjesmarrëse. Komentet e vlerësuara prej Komandave Strategjike ndikojnë në NATO për caktimin e forcave që do të asistojnë në këtë diskutim. 3. Vendet pjesmarrëse përdorin procedurën sipas figurës së mësipërme që e komentuar do të thotë si më poshtë: a. I Ratifikuar. Kjo është përgjigja dhe ndikimi i dëshiruar i gjithë marëveshjes me STANAG/AP dhe zbatimi i saj pa një kohë specifike. STANAG/AP duhen konsideruar gjithmonë për aplikim prej të gjithë shërbimeve. Një marëveshje e ratifikuar duhet të përmbajë një referencë ratifikimi, ndikimet e shërbimit ku do të zbatohet, ndikimet tek dokumentat e implementimit të vendeve, parashikimet e të dhënave të ndikimit të zbatueshmërisë. b. Ratifikimi me rezerva. Ky rast përmbledh rastet kur një vend konsideron në parim në mënyrë të përgjithshme marveshjen për STANAG/AP por ka fusha specifike ku mund të afrohet për një zbatim të plotë të tyre. Vendet duhet të sigurojnë një informacion sa më shpejt që është e mundur për rezervat që ata kanë me përgjegjësitë e tyre respective. Një marëveshje e ratifikuar me rezerva duhet të përmbajë një referencë ratifikuese, ndikimet e shërbimit kur do të zbatohet, ndikimet në dokumentat vendore dhe duhet të tregojnë të dhëna aktuale sa më të mira për rezervat e paraqitura. Vendet me ratifikim me rezerva 64

65 duhet të rishikojnë rregullisht rezervat e paraqitura për të siguruar që ato të rishikohen për tu rizgjidhur. c. Ratifikuar me komente. Rasti i ratifikim me komente do të thotë që një vend është dakort me STANAG por nuk është e mundur për të dhënë një parashikim për zbatimin. Megjithatë kjo do të thotë që ky vend në të ardhmen do të zbatojë dhe kjo kërkon disa kohë. Një marveshje E ratifikuar me komente duhet të përmbajë një referencë ratifikuese. Vendet me këtë përgjigje duhet të ndryshojnë përgjegjesinë e tyre për të ratifikuar këtë STANAG sa më shpejt. d. Jo Ratifikuar. Një përgjigje jo ratifikuar shoqërohet me informacionin tek Autoriteti Detyrës (TA) ose Grupi i Punës (G) për të siguruar në se ky rast kundërshtohet me e dekretu ose është thjesht paaftesi e vendit. Vërejtjet e sugjeruara që mundet ti bëhen STANAg-ut pranohen prej Autoritetit te Detyrave kur ato bëhen me rekomandime të mëtejshme për tu aprovuar. e. Mos pjesmarrës. Përgjigja Mos pjesmarrës do të qëndrojë tek ato vende që nuk janë pajisur me subjekte materialë që bëhen fjalë në STANAG. Mos pjesmarrje është efektive në abstenimin e përgjigjes dhe jo kundër vendeve që do ta aprovojnë këtë STANAG. 4. Vendet në se ratifikojnë ose jo mundet të sugjerojnë komente për STANAG/AP por këto komente janë informative dhe nuk e kufizojnë natyrën e tyre. 5. Komandat Starategjike kushtëzojnë vendet të sigurojnë forcat në akordancë me STANAG-ët e aprovuar. Kur jo të gjitha vendet kanë zbatuar një STANAG, ose kushtet e nevojave vendore shfaqin më tepër specifikime për sigurimin e STANAG-ve atëhere Komandat e NATO-s hartojnë direktiva për sigurimin e forcave të nevojshme. 6. Komandat Startegjike sigurojnë një përgjigje të kordinuar nga komandat e tyre vartëse me përmbajtje komentesh dhe detaje implementimi. Komandat Strategjike vlerësojnë dhe raportojnë (në të njëjtën formë) zbatimet e mundshme të vecanta të STANAG-ve /AP që do të aplikohen në operacionet e NATO-s për ato vende që nuk kanë ratifikuar ato. 7. Draftet konsolidohen pranë Autoritetit të Detyrës i cili do të selektojë një prej kurseve të mundshme. a) Përcjellja e STANAG-ve për aprovim të rekomandimeve tek Drejtoria e NSA do të përfshijë edhe modifikime të ndonjë redaktimi dhe kjo bën të mundur sigurimin e NSA që ka për ta ratifikuar dhe zbatuar në detaje. b) Tërheqja nga procesi i ratifikimit dhe rekomandimit bëhet përpara se të fillojë procesi i zhvillimit. Autoriteti i Detyrave do të përcjellë amendametët e propozuara ose rezervat e shfaqura nëpërmjet Grupit të Punës për ruajtje dhe përputhje si dhe kërkon leje veprimi për ratifikimin e draftit të ri. Në këtë rast Autoriteti i Detyrës bën furnizimin me drejtimet prioritare. c) Tërheqja nga ratifikimi bën të mundur zhvillimin përpara të procesit të STANAG-ve. Nivelet e Standardizimit 30 Politika e NATO-s në fushën e standartizimeve është të inkurajojë vendet dhe autoritetet e saj që të zhvillojnë, të bien dakort dhe të zbatojnë doktrina, procedura, kritere dhe projekte të përbashkëta për të arritur dhe mbajtur nivelet më të larta dhe më efektive të standartizimeve. Kjo politikë ka përcaktuar edhe nivelet e standartizimeve të cilat janë si më poshtë: Përshtatshmëria. Përshtatshmëria e produkteve, proceseve ose shërbimeve për përdorim të përbashkët nën kushte specifike me përmbush kërkesat përkatëse pa shkaktuar efekte të papranueshme. Shkëmbyeshmëria. Aftësia e një produkti, procesi, ose shërbimi me e bë të përdorshëm në një vend me të tjerë për të plotësuar kërkesa të njëjta. Njehsueshmëria. Gjëndja e arritur e vendeve kur përdorin doktrina, procedura ose pajisje të njëjta. 30 AAP-6 - Manuali i Procedurave të përdorimit të Stanagëve dhe Manualëve 65

66 Ndërveprueshmëria. Nënkupton aftësitë e sistemeve, njësive ose forcave të një pale për të pranuar ose siguruar shërbime ndaj sistemeve, njësive apo forcave të palëve të tjera. Dokumentat bazë për Standartet Operacionale ku mbështetet NATO janë: MC Deklaruar më 28. Korrik Komiteti Politik për Standartet Operacionale. NSAP-2- Deklaruar më 9 Tetor 2006-Bordi i Standarteve dhe Procedurat e Grupit të Punës. AAP-3- Deklaruar më Shkurt 2004-Direktivat për Prodhimin dhe Zhvillimin e STANAG dhe AP. AAP-47- Deklaruar si Procedurë e vitit të kaluar- Doktrina e Përbashkët e Zhvillimit të Aleancës. NSA numëron tashmë një numër total Dokumentash Standarte prej 1240, numër ky i variushëm me detyrat dhe misionet e reja qe merr kjo strukturë. STANDARTET e NATO-s sipas N ATO S tandards klasifikimit do të shpreheshin edhe grafikisht. Aktualisht NATO bën ndarjen e standarteve: MA T E R IA L 1 5% A D M IN IS T R AT IV E 20 % 6 5% O P ER AT IO N A L Operacionale Materiale Administrative Shpërndarja e Standardeve sipas ndarjes së mësipërme është sipas përqindjes në grafik. Cështja 3 Përvojat e disa vendeve aleate në procesin e Standartizimit 31 Do të ishte tepër e vështirë për tu konceptuar dhe ndërtuar sistemin e standartizimit në vendin tonë pa marrë parasysh përvojat e disa vendeve aleate të cilat tashme kanë stabilitet në këtë fushë. Menduam që në këtë studim të përmendim disa shembuj të vendeve të tjera të cilët kanë kapacitete të plota të hershme për standartet si dhe disa vende të cilët kanë bërë të mundur adoptimin e modeleve teknologjike për shkak të mungesave të kapaciteteve ekonomike si dhe kostove financiare që disponojnë. Në studim analizuam pesë vende (ushtrinë gjermane, polake, bullgare, estoneze dhe letoneze) të cilat janë më përvojë në fushën e standartizimit, dmth kanë atribute të prodhojnë standarte si dhe vende të cilat janë anëtare të reja të NATO-s që përafrohen me ne. Këto vende kanë sukses në procesin standartizues dhe ne mendojmë që janë shembuj të mirë referimi. Në analizimin e këtij procesi tek ta nxjerrim këto përfundime: Principet, procedurat, marëveshjet standartizuese duhen vlerësur për ti bërë të reflektueshme në konceptet kombëtare, doktrinat dhe dokumentat bazë. Ndërveprimi në bordet e standartizimit në rangun kombëtar por edhe atë multinacional arrihet nëpërmjet Grupeve të Punës të ngritur enkas për këto probleme. Në krye të këtyre grupeve drejtojnë ushtarakë më grada deri kolonel. Këto grupe pune bëjnë identifikimin dhe adresimin e prioriteteve kombëtare për detyrat e standartizimit, nxjerrn instruksionet në standartizim për gjithe elementet organizative, zhvillojnën pozicionin kombëtar në lëndën e standarteve, shpërndan ato në strukturat e NATO-s. 31 Standartization Course NSA Warshavë

67 Vendet e vogla të përafrueshme me ne nuk zhvillojnë standarte ushtarake por ato bëjnë vetëm adaptime të standarteve dhe marëveshjeve të nevojshme të formuluara prej NSA. Është e nevojshme nënshkrimi i protokolleve të nevojshme për procesin standartizues në rang qeveritar. Vendet që nuk arrijnë të prodhojnë standarte mundet që skemën organizative të këtij procesi e shtrijnë edhe jashtë kufijve të MM. Sistemet e vendeve që prodhojnë standarte përfshijnë element kordinativë( struktura që bëjnë vlersimin dhe përzgjedhjen e nevojave për standarte te reja), subjekte sponsorizimi (struktura, nderrmarrje, monopole) të cilat eksperimentojnë dhe prodhojnë materiale të reja, subjekte implementuese (ata që ndjekin në vazhdim futjen e STANAG-ve të rinj), agjensi drejtuese që merren me drejtimin e procesi të standartizimit, struktura përfaqësimi në NATO të cilat kryejnë prezantimin e STANAG/AP të reja. Të gjitha vëndet aleate botojnë manual, udhëzues, dokumenta për STANAG/AP si dhe ku tregohen puna që ndiqet me to. Një përvojë e mire që mundet tu afrohemi ne është rasti i formimit të sistemit të standartizimit në Bullgari dhe Letoni. Cështja 4 METODIKA e punës për pranimin e standarteve të NATO-S në FA A është i pajisur STANDARTIZIMI në FA me të gjithë elementët organizativë brenda kuadrit të Ministrisë së Mbrojtjes? a. Standartizimi në FA ndjek principet standarte dhe procedurat në NATO. Ajo përdor nivelet dhe përcaktimet standarte të NATO-s. Standartizimi kërkon për FA standartizimin e proceseve sipas NATO dhe proceseve standartizuese ndërkombetare të Ushtrisë shqiptare. Indentifikimi dhe ratifikimi i rasteve të nevojshme standarte, të ngjashme në NATO, në dy rrugë të ndryshme por të paplotësuara ende: Top-Down (nga Lart Poshtë) dhe Bottom- Up (nga Poshtë Lart) b. Standartizimi në FA është një detyrë e përbashkët. c. Ajo eshte e harmonizuar me planifikimin e forcave ushtarake. d. Vlereson principet dhe procedurat, marëveshjet standartizuese për ti bërë të reflektueshme në konceptet kombëtare, doktrinat dhe dokumentat bazë. FA në tëresi kontrollon realizimin progresiv në fushën e standartizimit. Ngarkesa e tërë kësaj force ështe e vendosur në disa elemente pune dhe strukturash të cilat ne i përmendëm edhe në cështjen e parë. Për të përmirësuar dhe ngritur në një shkallë më të lartë procesin standartizues propozojmë hallkat e mëposhtme organizative e cila është e paraqitur në skemen e lidhjeve. Më poshtë po trajtojmë etapën e dytë të analizimit të STANAG/AP tashmë në atë se çfarë ndodh në vendin që do të aplikojë të ratifikojë stanagëve të rinj. Procedurat e Zhvillimit të sistemit të STANAG/AP që rekomandojmë të aplikohet në FA. VLERESIMI SELEKSIONIMI PERZGJEDHJA KOMENTE KONSULTIMI PERKTHIMI APROVIMI RATIFIKIMI ZBATIMI 1. Vlerësimi.- Puna për pranimin e një standarti të ri fillon nëpërmjet fazës së vlerësimit. Vlerësimi kalon nëpërmjet Autoritetit të lartë të Forcës ose TRADOC-ut. Identifikimi i kërkesës për një lloj 67

68 STANAG buron nga nevojat operacionale ose doktrinore që duhet për të përmbushur një ose disa TFG, një detyrë ushtarake(mti) që në gjuhën e NATO-s paraqitet si përmbushje e ndërveprimit të detyrës ushtarake. MTI janë problem kyc në procedurat tona për identifikimin dhe përzgjedhjen e një STANAG-u. Kërkesa për llojin e ri të STANAG/AP do të vijë nga përfundimet e analizave që kanë bërë Komandat në SHP, FB, KM, KDS, rol të vëcantë këtu do të këtë studimi që i bëjnë këtij problem specialistët për ndërveprimin në këto komanda, si edhe mendimi i QAM(KDS). 2. Seleksionimi.- Komanda e Forcës së Bashkuar, Komanda e Mbështetjes, Komanda e KDS si dhe Drejtoritë në Shtabin e Përgjithshëm mbasi kanë mbledhur kërkesat dhe nevojat për Stanagët e rinj analizojnë masat e pranimit, shkallën e rëndësisë, janë për t`u pranuar ose jo, masën e tyre për ta marrë në konsideratë plotësisht ose pjesërisht, sa janë të disponueshme ato edhe nga aleatët, sa janë kostot në prodhim apo në implementim, sa mundet të plotësohen ato në mënyrë të koperueshme me aleatët. Në bazë të pluseve dhe minuseve të marra për secilin Draft-STANAG bëhet renditja përfundimtare e listës së standarteve që u seleksionuan. 3. Përzgjedhja.- Komiteti i Standartizimit do të përcaktojë përfundimisht duke kaluar në aprovim tek SHP llojin e STANAG/AP. 4. Përkthimi.- Përkthimi i një stanagu origjinal kryhet nga specialist ushtarak të liçensuar në zotërimin e gjuhës angleze ose franceze. Përkthimi i një STANAG kërkon një kujdes rigoroz për dy arsye: sepse terminologjia ushtarake e NATO-s është metodë që kërkon eksperiencë të nevojshme në punë me shtabet dhe komandat e NATO-s për shkurtimet, përdorimin e terminologjisë operacionale ushtarake si dhe praktika e jonë gjuhësore e deritashme ka ndryshime në atë që përdoret në këto organizma. Përkthimi do të nënkuptojë jo vetëm emërtimin e STANAG/AP ose dicka të përmbledhur të tij, ai duhet të jete i shqipëruar në detaje dhe do të shërbejë si kopja e origjinalit e vetme me të cilën do të punojnë të gjitha palët e interesuara. Gjithashtu rekomandimet, propozimet e ndryshme që do të dërgohen për në strukturat e NATO-s do të dërgohen me të njëjtën përgjegjesi. Lidhur nga ky fakt mendojmë që kjo punë mundet të vendoset pranë Degës së Standartizimit pranë QAM në KDS, e cila duhet të përforcohet me kapacitete te tilla. 5.Konsultime.- Projekt Standarti i përgatitur për pranim nga grupi i punës në përbërje të Komisionit Ad hoc dërgohet për oponencë në Komandat e FA, Drejtoritë e SHP, Degës së Standarteve QAM, duke marrë mendime nga grupe të gjera dhe specialistë tek të cilët mendohet se ky standart do të zbatohet në të ardhmen. Oponenca mundet të zhvillohet shumë formëshe dhe përbën një pikë të fortë në vazhdimin e ciklit të mëvonshëm. 6. Komente.- Komentet përbëjnë vlersimin e shkruajtur të palëve të interesuara brenda afateve të lejuara për rishqyrtim nga Komisioni Teknik i ekspertëve ËG(Grupi Punës) përkatës. 7. Aprovimi.- Sipas rasteve të paraqitura Komisioni Ad Hoc pasi ka marrë në shqyrtim të gjitha mendimet e vlefshme bën rishikimin edhe njëherë të draftit të radhës duke kryer harmonizimin e terminologjisë. Mbas këtij veprimi drafti përfundimtar dërgohet pranë Komitetit të Standartizimit në MM. 8. Ratifikimi.- Nënkupton deklarimin e një vendi anëtar i koalicionit për të pranuar me ose pa rezerva përmbajtjen e plotë ose të pjesshme të një marëveshje standartizuese. Autoriteti përgjegjës në këtë rast Ministri Mbrojtjes bën nënshkrimin për ratifikim të STANAG/AP në fjalë. 9. Zbatimi- Standarti i ratifikuar hyn në fuqi për një periudhë deri 3-muaj nga data e miratimit të tij. Procedurat administrative të punës me standartet si sekretimi, hartimi i përdorimit të stanagëve do të kryhet sipas kërkesave të manualit C-M(55)-Dokument i miratuar ky i aleancës. 68

69 PËRFUNDIME Në kuadër të përmbushjes së objektivit strategjik për antarësimin në NATO, FA-shqiptare kanë intensifikuar veprimtarinë për përafrimin dhe zbatimin e standarteve të Aleancës në të gjitha fushat dhe strukturat e saj. Procesi i Standartizimit vazhdon të mbetet një nga drejtimet më të rëndësishme të punës në FA. Ky proces lidhet drejtpërdrejt me rritjen e ndërveprimit të Forcave të Armatosura me strukturat ushtarake të NATO-s si dhe vendeve anëtare të saj si një nga kushtet thelbësore të vlerësimit për antarësim. Disa mendime dhe sygjerime të cilat kanë të nevojshme të diskutohen, jepen përgjigje duke u gjetur vendin e duhur në një kohë të shkurtër: FA shqipëtare nuk do të zhvillojnë standarte, ato kanë të nevojshme të adoptojnë duke ratifikuar standarte të domsdoshëm që disponon NATO dhe që janë jetike për plotësimin e misionit të saj. Standartizimi në FA është detyrë kombëtare dhe si e tillë duhet të gjejë pasqyrim edhe në Ligjin Kombëtar për Standartet dhe Cilësinë. 32 Aktualisht Ligji 9870 dt për Standartet në RSH nuk merr në studim fushën ushtarake. Pavarsisht se ky ligj është miratuar kohët e fundit lind e domosdoshme përgatitja e studimit bashkëveprues ministerial për fushën e standartizimit. Aktiviteti veprues i FA përfshin pothuajse gjithe fushat jetësorë dhe si të tilla edhe standartet civile që tashmë po përafrohen me ato të BE. Kooperimi midis Drejtorisë së Përgjithshme të Standardizimit (Ministria e Ekonomisë) si dhe FA-së duhet të vendoset shpejt, pse jo edhe me përfaqesim ushtarak në të apo lidhje bashkëpunimi. Përfaqësimi i tillë do të bëjë të mundur përcaktimin koherent të politikave të FA në qeveri, përcaktimin e kostove reale të proceseve standartizuese në ushtri në kuadër vendi. Karakteri i përgjithshëm veprues i FA, si dhe plotësimi i principeve për standartizimin me NATO-n kërkon përdorimin e standarteve civile dhe si të tilla lind e nevojshme aplikimi sa të jetë e mundur maksimalisht i standarteve civile. Prioritare në aplikimin e kësaj pike duhet të jenë standartet civile që kërkohen nga BE. Organizimi aktual i procesit standartizues në FA ka paraqitur dobësi, jo eficensë dhe shpesh herë jo kordinues. Lind e nevojshme që ky process të ngrihet nga ana e përgjegjësisë një shkallë më lart. Përvoja e vendeve të tjera për ngritjen dhe funksionimin e ciklit të standartizimit na tregon që çdo fillim vlen të shprehet në urdhër të autoritetit më të lartë politik të FA. Është e vërtetë që FA-shqipëtare luajnë një rol tepër modest në kuadrin e ndërveprimit me të tjerët por sado modest që kërkohet ky kontribut ai përfshin gjithë fushat vepruese të forcave si dhe kapaciteteve kombëtare, prandaj ndërtimi i sistemit të standartizimit duhet të jetë i ngjashëm me ato të vendeve aleate, me ato vende të cilat do të zbatojnë standartet e NATO-s por që nuk do të prodhojnë standarte ose të eksperimentojnë modele, pajisje, armatim etj. Lidhur me këtë problem në studimin tonë mendojmë që një shembull i mirë për këtë proces është përvoja e forcave të armatosura letoneze ose bullgare që tashmë kanë dhënë rezultat duke u konsoliduar më tepër në aftësitë operacionale. 32 Ligji Kombëtar për Standardizimin në RSH 69

70 Përqëndrimi i specialistëve më me përvojë në fushën ushtarake të ndërthurur sipas llojit të armës dhe shërbimit në rang Sektori Standartizimi, Zyre Standartizimi me NATO-n, Degë Standartizimi, Grupe Ekspertësh në Komandat Kryesore, SHP, MM. Në strukturën e mësipërme të grumbullohet, sistemohet gjithë dokumentacioni për STANAG/AP. Kjo strukturë do të bëjë të mundur seleksionimin sipas karaktereve të këtij dokumentacioni. Atje është e nevojshme për krijimin e data baze që do të përdoren midis MM tonë dhe organizmave të NATO-s si dhe kur të krijohet intraneti i brendshëm i FA. Duke u nisur nga raportet e klasifikimit të standarteve që ka aktualisht sot NATO mundet të shpreheshim që pesha më e madhe e specialistëve duhet të jenë të angazhuar me standartet operacionale duke vazhduar me ato material dhe më pak me ato administrativë. Sistemi i trajnimit i personelit që do të punojë në fushën e standarteve është një cikël tjetër që duhet vlerësuar shpejt në FA. Lidhur me këtë duke u mbështetur edhe në përvojën e vendeve anëtarë të rinj në NATO mendojmë që ky trajnim të përfshijë kurse javorë për standartet bazë, procesin e zhvillimit të standarteve si dhe kurse mujorë për standarte që përdor NATO. Përfshirja e studimeve të mëtejshme për procesin në zhvillim të standarteve. Tashmë është e vlefshme përfshirja në këto studime koncepte të zhvillimit të standarteve civile dhe atyre të BE. Ky bashkëpunim është e nevojshme të nisët nga motoja: Ne duhet të veprojmë së bashku sa më shumë që të jetë e mundur. Së bashku ne mundet të bëjmë shumë dhe shpenzojmë më pak. Lidhja reciproke ndërministeriale që kërkon procesi standartizues ka të nevojshme ratifkimin e procedurave të këtij procesi në qeverinë shqipëtare. Përgatitja e handbooks për standartet operacionalë, material dhe administartivë do të lëhtësojë punën e niveleve të komandimit. Duke marrë parasysh përvojën polake mendojmë që pranë Drejtorisë së Standardizimit (Departamentit të Standartizimit) të krijohet një Zyrë Regjistrimi e cila të arkivojë të gjithë dokumentacionin, të ketë të pranishme gjithë STANAG/AP në versionin origjinal në gjuhët anglisht dhe shqip. Gjithashtu prej kësaj zyre duhet të dalin përgatitjet për botimet për gjithë këto dokumenta të rëndësishme që ratifikohen tek ne dhe në NATO. Kjo zyrë do të ketë eskluzivitetin për dërgimin e këtyre dokumentave në njësitë, e komandat e FA. Është e nevojshme që hartimi i dokumentacionit, korespodencës me NSA dhe organizmat e tjera përgjegjëse në NATO të hartohet tashmë edhe në gjuhën frënge. Studimi i Degës së Standarteve pranë QAM (KDS) do të ishte jo i plotë në rast se në të nuk do të kontribonin me mendime dhe oponence për këtë çështje kaq të rendësishme për FA të gjithë palët e interesuara. Vlerësimi i saj fillon dhe mbaron me atë që partnerët tanë kërkojnë në kuadrin e njohjes, vlerësimit dhe më pas atë të ndërveprimit. 70

71 Detyrë Kërkimore Mbi zhvillimin e një koncepti Task Force në nivel batalioni në FA të dislokueshme për operacionet e NATO-s. Nënkolonel Arben Bregu Oficer shtabi ne Degën e Analizës së Përvojës Qendra e Analizave të Mbrojtjes Ky studim gjëndet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni ne internet lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] 71

72 PËRMBAJTJA Parathënie (Abstrakt) Kapitulli 1. Koncepti Task Force 1.4 Historiku i lindjes dhe përdorimit të konceptit Task Force 1.5 Ç përfaqëson Task Forca? Kapitulli 2.Organizimi dhe Përgjegjësitë për funksionimin e Task Force Organizimi i Task Forcës Komandimi dhe kontrolli i Task Forcës Përgjegjësite e strukturave të Task Forcës Kapitulli 3. Përvoja e vendeve anëtare të NATO-s në organizimin e Task Forcës 3.1.Disa shëmbuj të organizimit të Task Force Kapitulli 4. Aftësitë e FA për krijimin e një Task Force në nivel Batalioni. 4.1.Koncepti Task Forces, si struktura te pritshme per FARSH. Kapitulli 5. Perfundime dhe Rekomandime 72

73 Abstrakt. Kjo temë studimore ka për qëllim që të japë një tabllo të zhvillimit të kapaciteteve te tipit Task Forcë në Forcat e Armatosura. Operacionet e sotme po tentojnë të jene gjithmonë e më shumë asimetrike dhe me të papritura për shkjallën, përfshirjen, taktikat dhe elementët e tjere të operacioneve ushtarake. Po ashtu, veprimi i mundshëm i Forcave tona të Armatosura në misione jashtë vendit do të bëjë që ne të shkojmë në këto misione qindra apo mijëra kilomemetra larg territorit kombëtar me forca që duhet të jenë të afta të kryejnë operacione të mëvehtesishme, si dhe të jenë të mbështetura përe një kohë të gjatë me forca të mbështetjes së luftimit dhe ato të mbështetjes me shërbime. Për të realizuar misione të tilla jashtë dhe brënda vendit kërkohet formatimi i njësive jo tradicionale të zhdërvjellta për mission. Këto njësi që në terminologjinë e NATO-s dhe BE-së quhen Task Force apo Battle Group, kërkojnë një studim të thellë për sa i përket ngritjes së tyre për misione të veçanta, komandim drejtimit të tyre, mbështetjes me shërbime dhe shumë element të tjerë Materiali në vinim trajton problematika që kanë të bëjnë me eksperiencën e vëndeve të NATO-s, si dhe nevojën e FA për të ngritur struktura të tilla për misione specifike, përpilimin e Procedurave Standarde të eprimit etj. Falenderime: U jam mirënjohës të gjithë kolegëve ushtarak dhe civilë që ofruan bashkëpunim, asistencë, të dhëna, komente dhe mendime të ndryshme për kryerjen e kësaj teme studimore. Në mënyrë të veçantë do të falenderoja Kolonel Thimi Hudhra, Shef i QAM, për ndihmën e dhënë për përmirësimin e këtij studimi në aspektin fakt-analizë-sinteze-përfundime e rekomandime për të ardhmen. Po ashtu, Kolonel Dilaver HOXHA, J-5 (SHP) për të dhënat statistiore të nevojshme për këtë studim, si dhe të gjithë kolegët e QAM për mbështetjen me komente dhe rekomandime të rëndësishme. 73

74 Parathënie CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Që nga fillimi i konflikteve të armatosura dhe krijimi i grupeve të armatosura të fiseve apo tribuve dhe më vonë i ushtrive apo formacioneve luftarake, drejtuesit ushtarakë, janë kujdesur që krahas zgjedhjes së luftëtarëve, stërvitjes së tyre, brumosjes tek trupat e veta të virtyteve të luftetarit, shfrytëzimit të terrenit dhe fortifikimit në betejë, të ndajnë ushtritë e tyre në formacione luftarake të tilla që të mundësonin komandimin në fushën e betejës dhe të krijonin epërsi mbi kundërshtarin e të siguronin fitoren.. Formacionet luftarake të ushtrive në mbarë botën kanë evoluar nga falangat tek Task Force. Ky evolucion është bërë në përputhje me ndryshimin dhe përmirësimin e mendimit ushtarak dhe të strategjive ushtarake, ndryshimin dhe përmirësimin e armatimit dhe teknologjisë në dispozicion të forcave të armatosura. Kombinimi i veprimeve luftarake të forcave që vepronin në tokë me flotat respektive janë mjaft të hershme. Sipas Lidell Hart persianet ne vitin 481 pk.ne fushatën e tyre kundër grekëve kombinuan marshimin nëpërmjet tokës me lëvizjet e flotës e cila bënte furnizimin e trupave. Nga historia e luftërave dhe betejave që nga lashtesia kemi parë se fitorja i ka buzëqeshur në më shumë raste atij komandanti që ka kombinuar më mirë këmbësorinë me kalorësinë, ushtarët e pajisur me heshta e shpata me harkëtarët, veprimet luftarake në tokë të kombinuara me ato në det. - Por pse lindi koncepti Task Force (Force për detyrën)? - Ku ndryshon një TF nga njësia gjitharmëshe? - Cilat jane përparësitë e TF ndaj organizimeve dhe strukturave të meparshme? - Cilat janë anët e dobëta të TF dhe problemet e tyre? - Cilat jane sfidat me të cilat përballet një komandant i një TF? - Cilat janë aftesitë e FA për mundësinë e krijimit të një Task Force, në nivel batalioni plotësisht të aftë, të qëndrueshme dhe të dislokueshme për të vepruar në operacionet e NATO-s? Këtyre pyetjeve dua tu pergjigjem në vazhdim të këtij materiali. I. KONCEPTI I TASK FORCËS 1.1 Historiku i lindjes dhe përdorimit të konceptit Task Forcë: Koncepti është përdorur në fillim te vitit 1941 nga Forcat Detare të USA, si një mënyrë për të rritur fleksibilitetin e forcave të saj. Në atë kohë, anijet ishin organizuar në divizione, skuadrone dhe flotilje. Për tju pergjigjur më mirë dhe më shpejtë situatave që krijoheshin e ndryshonin vazhdimisht dhe për të fituar supërmaci mbi kundërshtarin u pa e nevojshme krijimi i strukturave të tilla fleksible, të cilat siguronin mundësi më të mira manovre, zjarri, bashkëveprimi dhe komandim kontrolli. Kjo strukturë rezultoi e suksesshme dhe në fund të Luftës së Dytë Botërore ishin krijuar rreth 100 Task Force. Çdo task force i ishte vendosur një numër dyshifror. Numri i parë ishte numri origjinal i flotiljes, ndërsa i dyti ndryshonte midis task forcave të së njëjtës flotë. Në mënyrë tipike ishin shkurtuar në referenca të tilla, si psh: TF 11. Nje task force mund të ndahej në disa grupe, task grupe, të identifikuar me presje dhjetore, si TG 11.2, dhe së fundi në Task Units, si psh TU Anijet individuale janë task elementë, si psh: TE , ku kjo e fundit do të jetë anija e dytë e TU Forcat Detare të SHBA-se akoma përdorin me efektivitet TF dhe Departamenti i Mbrojtjes shpesh formon një Joint Task Force ku perfshijnë njësi nga shërbimet e tjera. Në termin e FD, Bordi i Bashkuar Ndërkombëtar për Komunikimet Elektronike, Australian, Kanadez, Zelandë e Re, USA, UK, mandatuar nga sistemi prezent i Botimit të Aleancës për Komunikimet 113 (ACP 113), i cili shpërndan numrat e TF nga Nr. 1 deri në

75 Për shembull, Forcës Detare Franceze i janë ndarë seritë nga TF , ku TF 473 është përdorur në operacionin Enduring Freedom. 1.2 Ç përfaqëson Task Forca? Task Force (Forcë për Detyrë), është një njësi ose formacion i ngritur për të operuar për një detyrë ose veprimtari të caktuar. Në mënyrë origjinale, prezantuar nga Forcat Detare të SHBA-së, ky term ka gjetur një përdorim të gjërë dhe është bërë një pjesë standarte e terminologjisë së NATOs. Sipas Encliklopedisë - Një Task Force është një njësi ose formacion i krijuar për të funksionuar në një detyrë ose aktivitet të vetëm të përcaktuar. Sipas ATP 35 B - Një Task Force në teorinë moderne ushtarake është bazuar në ndërtimin bllok e një force luftimi. Termi BG ose TF është një strukturë bazë e forcave të luftimit të UK. BG është një: bk ose Regj Trbl, ku merret C&HQ dhe sigurohet një përzierje e trbl, këmbësorisë, armatimeve, etj në lidhje me misionin e ngarkuar. Organizimi eshte fleksibël dhe mund të ristruktorohet me shpejtësi në varësi të situatës. BG shpesh ndahen në nëngrupe afërsisht 1 Compani secili, të mbështetur nga një trupë tankiste dhe njësi të tjera të ndryshme. Në Ushtrinë Britanike/Comonwelth një Task Force (BG) zakonisht ndërtohet: nga Komandanti N/Kol, shtabi i tij, një skuadrilje/repart i blinduar me 14 tanke kryesore të luftimit, 2 kompani këmbësorie të blinduara (15 x Warrior, në kompaninë këmbësore të mekanizuar, automjetet janë 15 x Saxon); trupa për zbulim të afert, 8 x Scimitar (kordhe-kellece), skuadër për mbrojtje ajrore të kalibrit të vogël, skuadër të raketave KT me rreze të gjatë veprimi, detashment xhenioje dhe mortaja në mbështetje. Në ditët e sotme, shumë organizata jo-qeveritare krijojnë task force ose task grupe për të kryer aktivitete të perkohshme që mund të realizohen edhe nga komitetet e tipit Ad-Hoc, qe shpesh jemi mesuar ti degjojme ne ditet e sotme. II. ORGANIZIMI DHE PËRGJEGJËSITË PËR FUNKSIONIMIN E TASK FORCES Organizimi i Task Forcës. Në kushtet e sotme ku konfliktet, kërcenimet, fatkeqesitë natyrore apo industriale janë të ndryshme nga ato të mëparshmet apo të ashtuquajturat klasike, dhe për me tepër kur pothuajse asnjë rast nuk ngjan me paraardhesin, strukturat ushtarake, apo të perziera (civilo-ushtarake) që do të kenë mision parandalimin, menaxhimin, zgjidhjen dhe eleminimin e pasojave patjetër do të jenë të ndryshme. Por dhe në rastet kur kercënimi apo problemi do të jetë i ngjashëm me një tjetër të ndodhur më parë, për shkak të ndryshimit të mjedisit dhe veçanërisht të atij shoqëror (opinioni publik), reagimi do të jetë i ndryshëm dhe më dinamik. Reagimi ndaj këtyre situatave duhet të jetë i menjëhershëm dhe i fuqishëm, dhe asnjë organizëm apo strukturë nuk mund t a bëjë më mirë se sa TF ose Battle Group. Kjo tregon se Task Force para se të jetë një koncept ndryshe në organizimet dhe strukturimet e FA është një nevojë që na e dikton koha. Një mesazh të qartë të ndryshimit të vazhdueshëm të organizimit të trupave dhe të zhvillimit të betejës na e jep akti i Gjeneral Schwarchkoph me dërgimin në muze të bazorelievit të artë ku evidentohej zhvillimi i luftës së Gjirit. Ky mesazh duhet lexuar në këtë mënyrë: 75

76 Pavarësisht se ky organizim dhe mënyre luftimi ishin novatore dhe mjaft të përparuara në fushën e mendimit ushtarak, pas ekzekutimit ky plan i perkiste historisë. Pra, nuk mund të përsëritej apo kopjohej për tu perdorur si skemë e gatshme për operacionet e së ardhmes. Në këtë kontekst dhe mesimet që na vijnë nga historia apo dhe nga tradita e përvoja duhen vlerësuar e rivleresuar vazhdimisht në spektrin e kohës që lëviz me shpejtësi drejt së ardhmes. Nëse strukturat organizative që krijoi gjeniu ushtarak Napoleon Bonaparti i rezistuan kohës për rreth dy shekuj, kjo nuk erdhi vetëm ngaqë Bonaparti ishte një nga të mëdhenjtë e mendimit ushtarak botëror, por më së shumti se koha në keto shekuj lëvizte më ngadalë se sot. Por, kush janë hapat që ndërmerren për krijimin e një TF: Kur para autoriteteve të një vendi apo grup vendesh, të grupuar në bazë marrëveshjesh apo traktatesh, shfaqet një problem ushtarak apo joushtarak, zgjidhja e të cilit i detyron të përdorin Forcat e Armatosura më vete apo në përbërje të një strukture civilo-ushtarake, domosdoshmerisht për të bërë të mundur menaxhimin e kësaj sipërmarrje duhet të krijohet një Task Force. Krijimi i kësaj strukture pavarësisht nga madhësia e saj, detyra që do të zgjidhë dhe koha në dispozicion, do të kalojë nëpër këto faza: - Evidentimi i problemit (rrezikut apo kërcenimit) - Llogaritja e saktë e rrezikut. - Llogaritja e fuqisë luftarake të kundërshtarit/problemit. - Krijimi i një force me përbërje, cilësi dhe aftësi të tilla që të përmbushë misionin dhe të dalë fituese mbi këtë kundërshtar. - Krijimi i hapesirës së nevojshme ligjore dhe administrative për drejtuesit e TF. - Mbështetja dhe inkurajimi i kësaj strukture në përmbushjen e misionit. - Shpërndarja e Task Forces Komandimi dhe kontrolli i TF: Marrëdhëniet e Komandim Kontrollit në TF rregullohen në bazë të urdhërit të eprorit për krijimin e kësaj TF. Në këtë urdhër duhet të percaktohet krahas strukturës së TF edhe marrëdheniet ndërmjet Komandantit dhe strukturave vartëse.gjithashtu në këtë urdhër përcaktohet dhe eprori nga i cili do të varet TF. Marrëdheniet do të varen nga shumë faktorë të tille si koha e qëndrimit në detyrë të TF, largësia e rajonit ku zhvillon misionin TF, mundesitë dhe kapacitetet e komandës mbështetëse, rregullat e angazhimit dhe marrëveshjet e ndryshme politike-ushtarake, etj. Krijimi i TF shoqërohet me krijimin e një zinxhiri të veçantë komandimi, përmes të cilit komandanti i TF raporton direkt tek komandanti që e ka krijuar këtë TF. Ky zinxhir komandimi aktivizohet në nivelin stategjik në kohen e caktuar dhe specifikohet tek urdhërat e transferimit të autoritetit. Marredhëniet e komandimit përcaktohen si më poshtë: Komandim i Plote: Është autoriteti dhe përgjegjësia ushtarake e një komandanti epror për të dhënë direktiva, urdhëra e detyra për vartësit në fushën operative, administrative dhe logjistike. Komandimi Operativ: eshte autoriteti që i jepet një komandanti për t u dhënë detyra e misione komandantëve vartës, për të përhapur forcat në Rreshtim Luftarak, për të bërë ndarjen e forcave dhe për të mbajtur e deleguar kontrollin operativ ose taktik, sipas nevojës. Komandimi Taktik: është autoriteti që i delegohet një komandanti për t u caktuar detyra forcave nën komandën e tij për të përmbushur misionin e dhënë nga komandanti epror. Ai nuk përfshin autoritetin për të ndryshuar strukturën organizative të tyre, si dhe për të ushtruar drejtimin administrativ e logjistik. 76

77 Kontrolli Administrativ: është drejtimi ose ushtrimi i autoritetit mbi njësitë a repartet vartëse a organizma të tjerë lidhur me administrimin dhe mbështetjen. Ai përfshin organizimin e forcave, kontrollin e burimeve dhe paisjeve, menaxhimin e përsonelit, logjistikën, mobilizimin, ç mobilizimin, disiplinën dhe çështje të tjera që nuk përfshihen në misionet operative të vartësve ose organizmave të tjerë. Përpara transferimit të autoritetit, komandanti i TF autorizohet të drejtojë planizimin e operacionit përmes shtabit të caktuar të TF dhe në b/p me komandat e caktuara mbështetëse. Komandanti i TF merr përgjegjësinë sapo ndodh transferimi i autoritetit. Komandantët e mbështetjes kanë përgjegjësinë e zakonshme, minus autoritetin dhe përgjegjësinë që i është transferuar komandantit të TF. Ç farë duhet ti specifikohet Komandantit të TF-s: Objektivat strategjike/operacionale të eprorit. Misioni Përberja, pajisja dhe struktura e TF Fazat dhe afatet e operacionit, Agjensitë dhe komandat mbështetëse, Rregullat e angazhimit dhe kufizimet e operacionit, Hapesirën gjeografike të përgjegjësisë, Marredheniet e komandimit, Detyrimet në kohë dhe hapësirë. Metodologjia e drejtim-kontrollit: Në termin e pergjitshëm, numri i resurseve të caktuara dhe shkalla e kërkuar e kontrollit mbi to do të varet nga detyra ose misioni që i është caktuar komandantit të Task Forces. Metoda e drejtim - kontrollit që përdoret për një operacion do të varet nga resurset e caktuara për operacionin, shkalla e autoritetit të deleguar dhe natyra e detyrës ose misionit, si dhe situata operacionale. Metodat e mëposhtme janë të disponueshme për komandantin e task forces per organizimin e drejtim - kontrollit të një TF. Metodat më të përdorshme për drejtim-kontrollin: a. Metoda me komponent: Kjo metodë është normë për operacionet e përbashkëta të mundshme, sot dhe në të ardhmen. Duke përdorur këtë metodë, komandanti i TF ushtron autoritetin mbi TF nëpërmjet komandantëve të komponentëve bazuar në marredheniet e komandimit të përcaktuara me urdher. Komandanti lëshon direktivën operacionale për cdo komandant komponenti, te cilët e përkthejnë atë në urdhëra dhe plane të detajuara për repartet e tyre. Çdo komponent ka një shtab të vecantë. Shtabi i TF dhe shtabet e komponenteve mund të jenë të vendosura në një vend ose të ndara. b. Metoda direkte: Është një metodë alternative e komandimit.kjo metodë zakonisht përdoret në misione komplekse dhe me kohë të kufizuar në dispozicion, por gjithsesi në marreveshje me komandantët e forcave. Sipas kesaj metode, komandanti i Task Forces ushtron autoritetin e komandimit direkt mbi TF nëpërmjet leshimit të urdhërave të detajuara për vartësit. Në këtë rast kërkohet krijimi i një stafi të caktuar dhe mjediset e kontrollit. Në përgjithsesi Komandanti i TF këshillohet nga shtabi i tij dhe nga komandantët e forcave. Nëse është e nevojshme, KTF mund t ju delegojë komandantëve vartës një nivel të autoritetit të komandimit mbi elementët e tjerë të forcës Përgjegjësite e strukturave të Task Forcës 77

78 Pergjegjësitë e komandantit të task forcës: Konfirmon misionin, Përcakton objektivat e nivelit operacional, Cakton detyrat vartësve, Organizon forcën, Përshkruan konceptin operacional, Përcakton prioritetet, Koordinon përdorimin e resurseve logjistike, Përcakton fazat e operacionit. CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Detyrat e komandantëve të strukturave nga del TF: Këto kolektivisht mund të quhen komandantë të mbështejes dhe janë përgjegjës para ShShPFA/KFB për stërvitjen dhe kompletimin e trupës dhe për mbështejen sipas përgjegjësisë që ato kanë. Në përgjithësi, mbështetja përfshin sigurimin e gatishmërisë teknike dhe operacionale nëpërmjet sigurimit të përsonelit dhe bazës materiale, stërvitjes para dislokimit, zbulimin e forcave, analizën e luftës elektronike dhe këshillimin në probleme teknike. Problemet jashtë kapaciteteve të komandantëve mbështetëse, prezantohen tek SHSHP/KFB për t u zgjidhur. Megjithëse komandantët e forcave dhe grupeve kryesore nuk janë pjesë e zinxhirit të komandimit operacional, ato luajnë një rol të pazëvëndësueshëm në gjenerimin dhe mbështetjen e forcave të caktuara në TF dhe në dhënien e keshillave SHSHP/Komandantit të Forcës së Bashkuar për probleme të ndryshme. Marredheniet e Komandantit te Task Forces me ate mbeshtetese: 1. Duhet të shmanget konfuzioni në lidhje me përgjegjësitë. 2. Sapo Komandanti i Pergjithshem ose nepermjet tij SHSHP/Komandanti i Forcës së Bashkuar krijon një TF, aktivizohet një zinxhir i vecantë i komandimit. 3. Komandantët mbështetës mbeten përgjegjës për sigurimin e kapaciteteve të caktuara dhe furnizimin e forcave, në bashkepunim me KFT nëse për këtë nuk urdhërohet ndryshe. 4. Linjat e komunikimit ekzistuese për personelin dhe funksionet logjistike do të vazhdojnë të përdoren në cdo vend që të jetë e mundur. Çdo ndryshim duhet të përcaktohet qartë në urdherin e transferimit të autoritetit. 5. Komandat mbështetëse duhet të marrin përgjegjësinë e tyre, minus përgjegjësinë dhe autoritetin që i është transferuar KFT. Organizimi dhe funksionimi i shtabit të TF: Shtabi përmban tre kategori stafesh: Personal: Grupi i komandantit që e ndihmon atë në oganizimin e kampit, organizimin e takimeve dhe vizitave, mbajtjen e lidhjeve me vartësit dhe SHSHPFA. Special: Ndihmon komandantin në problemet teknike, administrative, ligjore dhe operacionale. Ky zakonisht është grup i vogël i përbërë nga ekspertë, të cilat gjithashtu kanë edhe pozicionet e tyre brënda komponentëve dhe grupeve mbështetëse ose grupit të përgjithshëm. I përgjithshëm: 78

79 Është organizuar sipas linjës tradicionale me një shef shtabit dhe degët respektivë të shtabit. Ky staf, i cili ndihmon komandantin në ushrimin e përgjegjësive të tij përfshihet në planifikim, koordinim dhe mbikqyrjen e ekzekutimit të operacionit dhe stërvitjes dhe dhënien zgjidhje të kërkesave mbështetëse. Ky staf permban: J1-J9 Përparësitë që sjell organizimi i strukturave te FA në TF në krahasim me strukturat tradicionale: 1. Rrit fleksibilitetin e strukturës. 2. Rrit fuqinë luftarake të strukturës nëpërmjet kombinimit më të mirë të armëve dhe shërbimeve. 3. Përmireson marrëdheniet e Komandim Kontrollit. 4. Përqendron më shumë kompetenca në dorën e Komandantit të TF, duke i dhënë atij mundesinë që të përdorë në kohën dhe vendin e duhur atë forcë që do ti siguronte atij epërsi mbi kundërshtarin. 5. Këto struktura kanë vetëm forcat dhe mjetet që u nevojiten dhe janë llogaritur për përmbushjen e misionit, duke mos u ngarkuar me forca dhe mjete të tepërta që krijojnë shpeshherë pështjellim në rajonin e veprimeve luftarake. 6. Komandantët mbështetës i japin Komandantit të TF një ndihmesë të rëndesishme dhe e lehtësojnë nga një sërë detyrimesh. 7. U përgjigjet më mirë situatave dhe sfidave të kohës sonë të tilla si: terrorizmi, kontrabanda e armëve dhe lëndeve të rrezikëshme, ndërhyrja për vendosjen apo ruajtjen e paqes, përballimi i fatkeqësive natyrore dhe industriale,etj. Probleme dhe sfida qe duhet te perballojne komandantet e TF: Krahas anëve pozitive që sjell organizimi i struktutave ushtarake në TF komandantët e këtyre formacioneve do të duhet të përballojnë një sërë efektesh negative të cilat duhen trajtuar me kujdes dhe zgjidhur drejt me qëllim që të mos ndikojnë në suksesin e misionit. 1. TF duke qënë shpeshherë struktura që krijohen dhe shpërndahen pas kryerjes së misionit u mungon ai që në zhargonin tonë ushtarak quhet shpirti i repartit. 2. Në shtabet shumëkombëshe përsoneli vjen nga shkolla dhe përvoja të ndryshme. 3. Komandanti dhe shtabi i TF nuk ka gjithmonë kohë për të eleminuar mangesitë në aspektin stërvitor që mund të demonstrojnë forcat. 4. Shtabet e këtyre strukturave shpeshherë nuk kanë njohje direkte me drejtuesit apo shtabet e strukturave vartëse. 5. Forcat që krijojnë një TF nuk kanë gjithmonë disiplinë dhe traditë të njejtë luftarake. 6. Në strukturat e TF (zakonisht janë frut i marrëveshjeve politike) marrëdhëniet ndërmjet forcave me nacionalitete të ndryeshme jo gjithmonë janë në niveli të lartë miqësor. 7. Krahas interesave të zbatimit të misionit shpeshherë forcat apo komandantët e tyre shohin dhe interesat e ngushta të nacionalitetit të tyre. 8. Forcat demonstrojnë nivele të ndryeshme të kulturës së tyre kombëtare dhe fetare. 9. Forcat nga nacionalitete të ndryshme kanë rregulla të ndryeshme angazhimi. 79

80 III. PËRVOJA E VENDEVE ANËTARE TË NATO-s PER ORGANIZIMIN E TASK FORCËS Disa shëmbuj të organizimit të Task Force JTF TWO Krijuar 1.Prill 1993 Shteti Canada Joint. Personeli vjen nga te gjitha llojet e forcave. (air, land and sea) Joint Task Force Bravo (JTF-B) Krijuar 1983 Lloji i forces Roli Special Force Force per operacione speciale, me se shumti e trajnuar per operacione anti terrorizem Efektivi 250+ (Numri mund te rritet deri ne 600) Ben pjese Kazerma Emri shkurtuar Motoja i Canadian Special Operations Forces Command Dwyer Hill Training Centre JTF2, Dwyer Hill Ski Team Vepra dhe jo llafe, Facta non verba (Deeds not words) Efektivat që bëjnë pjesë në këtë strukturë duhet të kalojnë një test mjaft të vështirë fizik dhe psikologjik, si dhe duhet ti nënshtrohen një trajnimi mjaft special. Është një nga strukturat e Forcave të Armatosura me të cilat krenohet Kanadaja. Misionet në të cilat ka marrë pjesë: Irak 2006, Afganistan 2001, Haiti

81 Shteti Lloji i forces Ben pjese Kazerma United States Joint US Southern Command Soto Cano Air Base Gjithashtu, JTF-B siguroi mbështetje në vende të ndryshme të Amerikës Qendrore për përballimin e fatkeqësive natyrore. Për shembull pas Hurricane Mitch në 1998 kjo strukturë luajti një rol të rëndësishëm në kërkim shpëtimin e të dëmtuarve,dhe më vonë u angazhua në stërvitjen Horizonte të Reja e cila ishte projektuar të ndihmonte ndërtimin e infrastrukturës lokale nëpërmjet konstruktimit të rrugëve, urave, shkollave, klinikave, puseve të ujit etj. Shëmbuj të tjerë të përmbushjes me sukses të misionit nga kjo JTF janë dhe operacionet humanitare te ndermarra ne: Guatemala tetor 2005, Honduras në Nentor 2005, Nikaragua Shtator 2006, Panama Nentor Panama IV. AFTËSITË E FA PËR KRIJIMIN E NJË TASK FORCE NË NIVEL BATALIONI Koncepti Task Forces, si struktura të pritshme për FA të RSH. Në rrugën tonë për të përmbushur detyrimet që rrjedhin me anëtarësimin në strukturat Euro- Atlantike, Forcave tona të Armatosura nuk u kërkohet të arrijnë as më shumë e as më pak se të jenë të ndërveprueshme me strukturat e tjera të Aleancës. Kjo ndërveprueshmeri, kërkon para së gjithash formacione dhe struktura të tilla që të jenë të afta të kryejnë detyra në kuader të formacioneve dhe strukturave të ndryshme multinacionale.të jenë pjesë integrale e këtyre strukturave, të afta të përmbushin misionin e marrë dhe të tregojnë vlerat më të mira të forcave tona të armatosura dhe traditës tonë. Në këtë kuadër krahas punës për përmbushjen e FG-s, familjarizimi me konceptin TF, është një detyrë që shtron koha Po në kuader të përmbushjes së misionit kushtetues të FA brenda vendit kush eshte roli i TF? Tashmë prej disa vitesh mendimi ushtarak shqiptar ka ndryshuar dhe në Strategjinë Ushtarake të RSH dhe doktrinat ushtarake nuk flitet më për mbrojtje pëllembë për pëllëmbë dhe luftë totale, nuk flitet më për koalicion apo aleancë armiqsh. Në dokumentat tona zyrtare është adoptuar tashmë koncepti i mbrojtjes me drejtime. Dhe në këtë kuader formacioni luftarak që do të permbushë këtë mision, do të jetë patjeter një TF. Themi se do të jetë një TF sepse është struktura më rezultative dhe më e gjetur për përballimin e sulmit të kundërshtarit. A mund ta përballojnë vetëm FT, sado të vendosura dhe të motivuara të jenë, një kundërshtar që ka një mbështetje të fuqishme ajrore dhe detare? A munden trupat zbuluese të jenë efikase pa mbështetjen e helikopterit? A munden trupat e pajisura me raketa KA të jenë të efekteshme pa zbulimin ajror? Pra në kushtet e një beteje të mundeshme, pa kombinimin e forcave apo komponentëve të ndryshëm nuk mund të garantohet fitorja. Po në kushtet e dhënies së ndihmës humanitare për popullatën në rast katastrofash apo emergjencash civile e industriale, kush më mire se TF e ngritur për këtë qëllim mund të realizojë me sukses misionin? Le ta argumentojmë: Një situatë e tillë sado e thjeshtë dhe e lokalizuar të jetë do të kerkojë : Verifikim të shpejtë të problemit në vend. Operacione kërkim-shpetimi. Ndihmë të parë mjekësore. 81

82 Evakuim dhe trajtim spitalor. Ngritje kampingjesh. Ruajtje rendi në kete rajon. Transport të ndihmave humanitare. Eleminim pasojash dhe kontribut për kthimin e rajonit të dëmtuar në normalitet. A ka një forcë e vetme resurset e mjaftueshme për zgjidhjen e të gjitha këtyre problemeve? Sigurisht që jo. Pra vetem një TF me forcat dhe mjetet e duhura mund ta zgjidhë këtë situatë. Duke pasur parasysh dinamikën komplekse, shumëllojshmërinë e detyrave me të cilat forcat tona të armatosura do të ndeshen në përmbushjen e misionit të tyre si brenda dhe jashtë territorit të vendit, si në operacionet luftarake ashtu edhe ato me karakter paqeruajtës ose humanitar, është e nevojshme që ato të zotërojnë një autonomi të lartë veprimi. Forcat tona të Armatosura si një forcë e vogël në numër dhe me burime të pamjaftueshme të mbështetjes duhet të ndërtohet, të përshtatet e të stërvitet si një forcë shumërolëshe në përbërje të së cilës të ndërthuren lloje të ndryshme të trupave dhe shërbimeve, të aftë të kryejë një shumëllojshmëri operacionesh. Krijimi i strukturave të tilla, në gjendje që të përshtaten për një kohë të shkurtër në varësi të misionit si dhe përgatitja e çdo komponenti të FA për të vepruar në operacione të përbashkëta, kërkon një fokusim në konceptet e forcave shumërolëshe e të afta për t u përshtatur, si dhe një ndërthurje sa më optimale të trupave të luftimit, të mbështetjes së luftimit dhe të mbështetjes logjistike. Për këtë është e nevojshme që në të gjitha nivelet që nga ato taktike e operative, të sigurohet një mëvetësi veprimesh luftarake e jo luftarake e forcave tona pavarësisht nga vendi i dislokimit të tyre. Këtij synimi do ti paraprijë krijimi i një grup-batalioni task forces deri në fillim të 2014, (batalion i përforcuar me të gjithë elementet e nevojshëm të mbështetjes për autonomi të plotë operacionale) dhe më pas, ky koncept të futet në të gjitha trupat e luftimit. Krijimi i këtij batalioni është nëpërputhje me përmbushjen e detyrimeve që kemi tani si anëtar i NATO-s. Strukturat e NATO-s kanë dhënë përcaktime/ formulime të qarta për vlerësimin e aftësive operacionale të domosdoshme në spektrin e gjërë të operacioneve. Nga ana e saj janë paraqitur aftësitë e përgjithshme të domosdoshme, që duhen plotësuar për të shërbyer si reference për kontributet e deklaruara në këtë OP. Kërkesat kryesore që lidhen me kapacitetet thelbësore operacionale: - Disponueshmëria në kohë e forcave (Timely forces availability (TA) - Zbulim efektiv (Effective Intelligence (EI) - Mobilizimi dhe lëvizshmëria (Deployability and mobility (DM) - Angazhimi efektive (Effective Engagement (EE) - Komandim- Kontrolli efektiv - (Effective C2 (EC2) - Mbështetja e vazhdueshme logjistike - (Logistics Sustainability (LS) - Mbijetesë dhe ruajtja e forcës (Survivability and Force Protection (SFP) Për plotësimin e këtyre kërkesave si dhe të detyrimeve që përcaktohen në FG 0035, ky formacion duhet te ketë elementët e mëposhtëm: a. Elementët strukturorë bazë: Batalioni të ketë minimalisht një personel prej rreth 1,000 vetësh. Saisa e personelit do të varet nga misioni dhe elementët strukturorë bazë të mbështetjes luftarake dhe me shërbime : 82

83 b. Elementët bazë të mbështetjes luftarake njësi/grupe: Artileri dhe mortaja; Xhenio, Mbrojtja ajrore, zbulimi, Sist. i Komunikmit dhe Informacionit (CIS), Zbulim,vrojtim,percaktim objektivash dhe rikonicion (ISTAR), Lufte elektronike (EW), Aftesi per mbrojtje nga ADM (CBRN capabilities); c. Elementët bazë të mbështetjes me shërbime të njesive/ grupeve : d. Aftësitë: Mbështetja logjistike, Mbështetje me CIMIC dhe/ose PSYOPS, Polici ushtarake. Aftësia/zotësia për t u integruar në formacione të nivelit të lartë, siç është Brigada (EE). Aftësia/zotësia për vetëmbështetje dhe veprim të pavarur në operacione në mjedise të vështira për mbështetje në 5 dite luftimi (LS). Për realizimin e plotë që kërkon ky objektiv i detyruar, mendoj që ky formacion të ketë strukturën e mëposhtme: Projekt struktura e Grup Batalionit 2013 II I I I I K I I KSH I AME Medical PU 2-3 Hel EMK CIMIC Kom. Mirmb. Kontr. 83

84 Për përcaktimin e misionit dhe detyrave të kësaj njësie duhet të kemi parasysh: Për pjesëmarrje në operacione ndërkombëtare përcaktimi i misionit do të varet nga definicionet e mëposhtme: 1. Artikulli 5 i Aleancës ( NATO-s): Pjesëmarrja në operacione luftarake të NATO-s në kuadrin e mbrojtjes kolektive, në rast kërcënimi të vendeve anetare te saj. Përgatitja për një intensitet të lartë veprimesh luftarake në zonën e përgjegjësisë. Në këto operacione do të parashikojmë pjesëmarrjen tani që jemi pjesë e Aleancës. 2. Jashtë (Jo) Artikullit 5 te Aleancës ( NATO-s): Merr pjesë në operacionet e drejtuara nga NATO me pjesëmarrjen e vendeve partnere dhe të tjera. Operacionet jane në kuadrin e mbështetjes së paqes dhe humanitare. Në bazë të këtyre përcaktimeve mendojmë që ky formacion të ketë për mision: Misioni: Kryen operacione luftarake dhe jo luftarake në përbërje të Forcës së Bashkuar në përputhje me misionin e saj. Merr pjesë në operacionet ndërkombetare të mbështetje të paqes, si dhe në kuadër të mbrojtjes kolektive të Aleancës Euroatlantike/BE/ apo Koalicione të mundshme. Për realizimin e këtij misioni ky batalion duhet të plotësohet me këto pajisje: A. ARMATIM NR. KODI EMËRTIMI SHUMA PISTOLETE AUTOMATIKE ML MR GHLKT MORTAJE 60 m/m MORTAJE 82m/m RAKETAT HJ MIT. KA 12,7m/m 9 B. MJETET KRYESORE Nr EMERTIMI NJESIA SASIA 1 MJET ME GOMA I BLINDUAR Copë 40 2 KAMIONCINA TRANSPORT TRUPASH, TIP BENZ 3 KAMIONE TRANSPORTI. TRUPA VM-90 Copë 22 Copë 10 4 KAMION ACM-80 (VM-90) Copë 25 84

85 5 A/AMBULANCE Copë 4 6 AGREGAT 20 KË Copë 8 7 VK MOBILE Copë 2 8 MJETE SPECIALE NDERLIDHJE Copë 4 V. PËRFUNDIME DHE REKOMANDIME 5.1. Përfundime 1. Koncepti TF (force për detyrën), nuk është më një koncept i ri por një realitet i testuar dhe pranuar si i suksesshëm. 2. Strukturat TF, janë struktura të së sotmes dhe të ardhmes. 3. E ardhmja e FA te RSH është në përbërje të strukturave TF të NATO-s/BE dhe aleatëve tanë. 4. Theksi i përgatitjes së kuadrove dhe trupave tona duhet vënë në aftesimin e tyre për të qënë në çdo kohë dhe situatë të ndërveprueshëm me strukturat e aleatëve tonë, anëtare të NATOs. 5. Forcat e Armatosura nevojitet të krijojnë dhe mbajnë në nivel të lartë operacional, resurset e nevojshme njerëzore, teknike dhe logjistike të tilla që të jenë në gjendje të organizohen dhe riorganizohen në Task Force për realizimin me sukses të detyrave dhe misioneve të ndryshme luftarake dhe jo luftarake për përmbushjen e detyrimeve kushtetuese. 6. Puna për stërvitjen dhe trajnimin e kuadrove dhe trupës duhet të njohë një dimension të ri, për tju përgjigjur kësaj sfide që koha dhe zhvillimet e reja na kanë vënë perpara Rekomandime 1. Ky formacion luftarak mund të ndërtohet në dy mënyra: - Të ngrihet një battalion me organikë funksionale me të gjitha elementët që kërkon një Task Forcë. - Ti bashkangjiten Batalionit të 2-të të Br.R.SH, elementët e nevojshëm për kryerjen e misionit si Task Forcë. Këta elementë të dalin nga njësitë e deklaruara NATO/PfP. 2. Në programet e shkollave dhe kurseve tona ushtarake, koncepti TF dhe metodologjia e punës në keto struktura të zërë vendin që meriton. 3. Transporti strategjik nga vend dislokimi i Grup Batalionit për në vendin e kryerjes së operacionit të sigurohet me kontraktim me vendet partnere dhe shoqëri të besueshme civile të transportit ajror. 4. Transporti taktik në fushën e operacionit të sigurohet me tre helikopterë të cilat të blihen/ kontraktohen me vendet partnere dhe shoqëri të besueshme civile të transportit ajror. 5. Lëvizja tokësore në fushën e operacionit të sigurohet me mjete të blinduara sipas FG Mbështetja logjistike me ushqim, ujë, karburant, lubrifikante dhe shërbime të tjera në fushën e operacionit të sigurohen duke shfrytëzuar kontraktorët e vendeve partnere dhe shoqëri të besueshme lokale në afërsi të vend dislokimit. 7. Pamvarësisht shërbimit me kontraktorë, të mbahet një rezerve 2 ditore për sigurimin e mbështetjes logjistike me ushqim, ujë, karburant, lubrifikante dhe shërbime të tjera. 8. Sigurimi i shërbimeve dhe kontraktimeve në fushën e operacionit të bëhet duke bashkëvepruar e koordinuar me CIMIC, elementët e mbështetjes kombëtare dhe vendet partnere. 85

86 Bibliografia: 1. Strategjia e Sigurise Kombetare e Republikes se Shqiperise, fq.21-30, DPU-10 Doktrina e Perbashket e FA, 19-34,35, 75,135 dhe Doktrina Taktike e Forcave Tokesore te NATOs, 41, 113,132, 154, MP 3-1, K-2 dhe Procedurat e Punes se Shtabit, 5,25,33 dhe MP 3- Operacionet e perbashketa, MP 5- Planizimi i Operacioneve, MP Manual, Operacionet ne Mbeshtetje te Paqes, 23-31,45, Procedura Standarte Veprimi per Brigaden, 25, 42, Objektivat e Partneritetit (PG), 21, BB6-11 CJTF Concept BN, AJFCom HQ Brunssum

87 STUDIM I ORIENTUAR KRIJIMI I KAPACITETEVE OPERACIONALE PËR PJESËMARRJE NË OPERACIONET NDERKOMBETARE. RRUGËT DHE MËNYRAT MË EFEKTIVE TË VENDOSJES SE NJË RAPORTI TE DREJTE TE PJESMARRJES NE OPERACIONET KOMBETARE DHE ATYRE NDERKOMBETARE. Nënkolonel Halil VATA Shef i Degës së Analizës së Përvojës Qëndra e Analizave të Mbrojtjes (KDS) Ky studim gjëndet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni ne internet lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] 87

88 Abstrakt: Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë kanë hyrë në proçesin e ndryshimeve rrënjësore për reformimin dhe modernizimin e tyre. Në këtë kuadër, në zbërthim të Politikës së Mbrojtjes dhe të Strategjisë Ushtarake dhe në përputhje me objektivat e proçesit të integrimit në strukturat euroatlantike, janë formuluar dhe përcaktuar detyrimet që Forcat e Armatosura kanë në kuadrin e veprimtarive me NATO-n, si anëtar i saj. Për këtë është e domosdoshme që ne të kemi të përgatitura kapacite operacionale për t i vënë ato në dispozicion në kuadrin e operacioneve paqeruajtëse. Në këtë temë janë trajtuar disa drejtime të cilat kanë të bëjnë me zhvillimin e kapaciteteve operacionale, që strukturat e FA të jenë në gjendje të marrin pjesë në operacione të përbashkëta me strukturat e NATO-s. Duke ditur kërkesat që janë për strukturat tona ushtarake, në mënyrë që ato të jenë operacionale me standartet që kërkon NATO, jemi përpjekur që të japim disa aspekte kryesore për zhvillimin e mëtejshëm të kapaciteteve operacionale. Së pari jemi ndalur në njohjen e këtij koncepti, çfarë përfaqëson ai, si duhet kuptuar e zhvilluar ai në kushtet e strukturave të Forcave tona të Armatosura. Së dyti cilat janë rrugët, mënyrat e format që ne duhet të përdorim për t i zhvilluar kapacitetet tona operacionale në të gjithë strukturat tona ushtarake. Së treti përgatitja e strukturave tona për të qënë të ndërveprueshëm me strukturat e NATO-s, përgatitja e tyre me standartet e saj dhe çertifikimi i tyre për nivelin e ndëveprueshmërisë në kuadrin e pjesëmarrjes në operacione të ndryshme luftarake. Natyra e misioneve dhe e operacioneve të ardhëshme të FA, do të vazhdojë të përballet me një dinamikë akoma më të lartë e të panjohur se më parë dhe për këtë qëllim edhe strukturat tona do të duhet të përgatiten. Operacionet e së ardhmes do të zhvillohen në vartësi të ngushtë me zhvillimet e mjedisit të sigurisë në rajon e më gjerë, si dhe realiteteve të sigurisë e mbrojtjes kolektive. Kjo do të kërkojë përshtatjen e FA me këto realitete. Objektiv i pandryshueshëm i zhvillimit të FA, do të jetë edhe në të ardhëmen zhvillimi i kapaciteteve të nevojshme operacionale, për sigurinë kombëtare dhe për të kontribuar në mbrojtjen kolektive në kuadrin e strukturave të NATO-s, ku ne tashmë jemi anëtar i saj. Falenderime Përgatitja e kësaj teme studimore është bërë me ndihmesën dhe kontributin e kolegëve ushtarakë. Ata janë të shumtë dhe të pozicioneve të ndryshme. Falenderimet tona shkojnë për Kolonel Thimi Hudhra, për asistencën e vlefshme për fushën e planifikimit e zhvillimit ushtarak të kapaciteteve tona operacionale, për kolonel Sami Neziri për kontributin e dhënë me të dhëna të FA, në fushën e përgatitjes e pjesëmarrjes në operacionet paqeruajtëse dhe të shumë ushtarkëve të tjerë shefa e specialistë në KDS e AM. 88

89 PËRMBAJTJA E LËNDËS: 1. ZHVILLIMI I KONCEPTIT TË KAPACITETEVE OPERACIONALE. 1.1 Koncepti i NATOS për OCC. 1.2 Qëllimi i përgjithëshëm i zhvillimit të OCC. 1.3 Përgatitja për operacionet e së ardhëmes. 2. KRIJIMI I KAPACITETEVE OPERACIONALE NË FA PËR PJESËMARRJE NË OPERACIONET JASHTË VENDIT. 2.1 Koncepti Strategjik i Përdorimit të Forcave. 2.2 Cilësitë e Forcës. 2.3 Konsolidimi i një Force të Bashkuar. 2.4 Mbështetja me kapacitete. 2.5 Kapacitete për disllokim, lëvizshmëri e mbështetje logjistike. 2.6 Kapacitete për të gjithë spektrin e operacioneve luftarake e jo luftarake. 3. MËNYRAT MË EFEKTIVE TË REALIZIMIT TË KAPACITETEVE OPERACIONALE PËR PJESËMARRJE NË OPERACIONET JASHTË VENDIT NË RAPORT TË DREJTË ME PLOTËSIMIN E MISIONIT KUSHTETUES BRENDA VENDIT. 3.1 Krijimi i kapacitete operacionale. 3.2 Krijimi i kapaciteteve operacionale në kuadër të mbrojtjes kolektive. 3.3 Zhvillimi i Kapaciteteve Operacionale në kushtet konkrete të FA. 3.4 Vështirësitë që janë hasur në pjesëmarrjen e misioneve paqeruajtëse nga FA. 3.5 Rekomandime për krijimin rritjen e mbajtjen e kapaciteteve operacionale (OCC). 89

90 1. ZHVILLIMI I KONCEPTIT TË KAPACITETEVE OPERACIONALE. 1.1 KONCEPTI I NATOS PËR OCC. Kapacitete operacionale sipas konceptit të NATO-s, janë ato mundësi reale në forca e mjete, që mbështesin përpjekjet për të ndërtuar e zhvilluar një siguri e mbrojtje kolektive të saj nën nenin 5 të Traktatit të Washingtonit të vitit 1949, ku një sulm ndaj një vendi të Aleancës konsiderohet sulm ndaj të gjithë vendeve të saj 33 Këto kapacitete, shtrihen në të tre nivelet e luftës tradicionale: Në nivelin strategjik. Në nivelin operacional. Në nivelin taktik. Koncepti i aftësive operacionale (Operational Capability Concept), u hodh për herë të parë si inisiativë në Samitin e NATO-s, të zhvilluar në Washington në Prill të vitit 1999 dhe u zhvillua brenda konceptit të rritjes dhe shtimit të Operacionalitetit të Partneritetit për Paqe, për të forcuar dimensionin ushtarak të inisiativës së PfP. Në Samitin e Pragës u theksua rëndësia e mbështetjes dhe e avancimit të kësaj inisiative. Në Samitin e Stambollit, Koncepti i i Aftësive Operacionale nga kryetarët e shteteve të NATO-s, u pa si një mundësi më e madhe për t u siguruar vendeve Partnere të NATO-s, rritjen e kontributeve të tyre për të marrë pjesë në Operacionet në përgjigje të krizave të udhëhequra nga NATO. Mjedisi i ri i sigurimit, ka nxitur sot debate rreth roleve respektive të OKB dhe organizatave të tjera si NATO, OSBE e BE. Çështjet e bashkëpunimit e të ndarjes së përgjegjësive midis tyre kanë marrë një rëndësi të veçantë. Pas luftës së ftohtë, në mesin e viteve (90-95) ishte institucioni kryesor që përpiqej të ruante paqen. Me nënshkrimin e marrveshjes së Dejtonit që i dha fund luftës në Bosnjë dhe që hyri në zbatim në 20 dhjetor 2005, përgjegjësia në planin ushtarak u transferua tek forca ushtarake e udhëhequr nga NATO fillimisht në Forcën e implementimit IFOR dhe më pas në Forcë stabilizimi SFOR. Kjo shënoi rolin e ri të NATO-s në menaxhimin e krizave e zgjidhjen e tyre nën mandatin e OKB-së. Përvoja e misioneve paqeruajtëse IFOR, SFOR dhe ajo KFOR në Kosovë kanë diktuar nevojën e zgjerimit të kuptimit të asaj që mund të quhet mandati i ushtarakut. Mbi këtë arësye Komandat Strategjike të NATO-s (Nato Strategic Commands), morën si detyrë hartimin e planit për zbatimin e këtij programi, me qëllim përfshirjen e ndryshimeve në zhvillimin e lidhjeve me Programin e Konceptit të Aftësive Operacionale (OCC), për vlerësimin dhe përmirësimin e mëtejshëm të niveleve të Ndërveprueshmërisë dhe Aftësive Operacionale të Forcave partnere, të deklaruara në Operacionet në përgjigje të krizave, të udhëhequra nga NATO. Koncepti i Aftësive Operacionale (OCC), si në të gjithë strukturat e NATO-dhe në Forcat tona të Armatosura, zbatohet e zhvillohet sipas programit të tij. Ky program siguron drejtimet dhe udhëzimet e nevojshme për zbatimin e ndryshimeve në zhvillimin e Konceptit të Aftësive Operacionale (OCC), dhe shërben si një katalizator ndërmjet Planëzimit të Forcës dhe Planëzimit Operacional për proçesin e përgatitjes, stërvitjes dhe çertifikimit të NATO-s. Nga të gjitha forcat aleate e partnere njihet tashmë nevoja e të qënit minimalisht të ndërveprueshëm, ndaj në këtë drejtim rezultatet e eksperiencës operacionale të NATO-s, të fituara nëpërmjet testeve të përzgjedhura dhe të hapura, duke paraparë kontibutet e tyre për të plotësuar Forcën Reaguese të NATO-s, (NFR) kanë një theks të vetëm, rëndësinë e matjes së aftësive ushtarake të tyre. 33 Washington Treaty Document, 1949, Article 5 90

91 Kusht paraprak për zhvillimin e suksesshëm të operacioneve të bashkuara e multinacionale është ndërveprueshmëria, por Programi i Konceptit të Aftësive Operacionale (OCC), përveç vlerësimit të nivelit të ndërveprueshmërisë, është zgjeruar nëpërmjet përfshirjes së masave për Vlerësimin e Nivelit të Aftësive Operacionale të Partnerëve, prandaj ai është fokusuar kryesisht në forcat dhe aftësitë e partnerëve, gjë të cilën ne e kemi bërë. Në këtë kuadër FA të RSH si një vend që tashmë është në NATO, ka obligimin për plotësimin sa më mire të kapaciteve ushtarake dhe dhënien e kontributit real në misionet paqeruajtëse. Për këtë pjesmarrje dhe kotribut që kemi dhënë e po japim prej disa vitesh, FA tashmë kanë përvijuar eksperiencën e tyre. Zhvillimi i kapaciteteve operacionale të afta e ndëveprueshme, tashmë mbetet drejtimi ku duhet të fokusohen Komandat e Shtabet e Strukturave tona ushtarake. 1.2 QËLLIMI I PËRGJITHSHËM I ZHVILLIMIT TË OCC. Zhvillimi e zbatimi i konceptit të kapaciteteve operacionale në FA ka për qëllim: - Të përmirësojë aftësinë e strukturave tona ushtarake për të vepruar në të njëjtat procedura me ato të NATO-s, në zbatimin e detyrave stërvitore e luftarake si dhe në misionet paqeruajtëse. - Të përmirësojë e rrisë fleksibilitetin dhe parashikueshmërinë rreth kontributit real që FA mund të japin në operacionet e përbashkëta me NATO-n. - Të rrisë aftësinë e planizuesit operacional në KFB, njësi operacionale, batalion operacional, e struktura të tjera operacionale, për të krijuar mundësi e pjesëmarrje të përbashkëta me forca të caktuara, për operacionet e drejtuara nga NATO. Për të realizuar këto qëllime Koncepti i Aftësive Operacionale rifokuson instrumentat ekzistuese të tij, si dhe paraqet një seri mekanizmash dhe elementësh në mbështetje të objektivave që përmendëm më lart. 1.3 PËRGATITJA PËR OPERACIONET E SË ARDHMES. Bazuar në skenarët e së ardhmes, operacionet e mundëshme të angazhimit të njësive të FA do të kenë tendencë të bëhen gjithnjë e më larg veprimeve tradicionale thjeshtë mbrojtje- sulm. Operacionet e sotme janë shumë komplekse, shumëdimensionalëshe dhe do të kërkojnë kapacitete më të specializuara se deri tani, për t u përshtatur në kohë e me cilësi me ndryshimin e situatave operacionale. Këtë veçori e bën më të dukshëm mjedisi i sigurisë në vend, rajon e më gjërë. Tani imponohet që FA të zhvillojnë kapacitete operacionale të përshtatëshme për të kryer një spekter më të gjerë misionesh. Këto misione përfshijnë: Operacionet humanitare Operacionet e parandalimit dhe menaxhimit të krizave. Operacionet me intensitet të ulët dhe të lartë luftarak. Njësitë e Forcave tona të Armatosura kanë vepruar dhe do të veprojnë kryesisht në përbërje të forcave ndërkombëtare (NATO, BE, OKB), duke bashkëpunuar ngushtë me të gjitha organizmat kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Kjo në një të ardhëme të shpejtë do të kërkojë që ne të zhvillojmë forca të gatëshme për t u dislokuar në vende e rajone të ndryshme ku janë present konfliktet, në përbërje të Forcave të NATO-s. Drejtim i veçantë për përgatitjen e atyre reparteve që FA kanë angazhuar në misionet paqeruajtëse (N/rep. të BrsSH, Regj.Kom. të KFB etj), kërkohet t i kushtojnë zhvillimit të aftësive të tyre ndërvepruese, të zhdërvjelltësisë në plotësimin e standarteve me aftësi të plota ushtarake në kryerje të misionit. Ky duhet të jetë synimi përgjatë gjithë spektrit të operacioneve luftarake dhe joluftarake, për të përballuar specifikat, ritmin dhe larminë e skenarëve të mundshëm. Kjo do të përbëjë thelbin e modernizimit të nënrepartit, repartit apo njësisë që ne kërkojmë ta bëjmë operacionale me parametra të plota. Synimi këkohet të jetë shndërrimi i tyre në forca të 91

92 dislokueshme me autonomi të qëndrueshme veprimi në pikëpamje të mbështetjes logjistike, të komandim-kontrollit, të informimit në kohë, të vetëmbrojtjes së tyre dhe të gjitha mbështetjeve të tjera që atyre u nevojitet për të kryer misionin. Vetëm plotësimi e raelizimi i këtyre standarteve do të mundësojë vlerësimin për repartet e nënrepartet që kemi objektiv për ti përfshirë në kapacitete operacionale të disponueshme për të vepruar në çdo kohë e situate,që do të këkohet përdorimi i tyre si brenda dhe jashtë vendit. 2. KRIJIMI I KAPACITETEVE OPERACIONALE NË FA PËR PJESËMARRJE NË OPERACIONET JASHTË VENDIT Koncepti strategjik i përdorimit të forcave. Planizimi dhe kryerja me sukses e spektrit të operacioneve, kërkon një orientim më të avancuar drejt një force tërësisht profesioniste për të cilën po punohet dhe që Forcat e Armatosura e kanë si objektiv ta realizojnë atë deri në Kjo do të kërkojë edhe konsolidimin sa më të shpejtë të cilësive të një force të bashkuar Joint, e cila të zotërojë kapacitete operacionale reaguese për gjithë spektrin e misioneve, me aftësi ndërvepruese për operacione shumëkombëshe të drejtuara nga NATO, BE, OKB e nga koalicione të ndryshme. Vizioni i përdorimit të forcave, do të jetë në të njëjtën linjë me konceptin strategjik të aleancës Euroatlantike, i cili kërkon maksimizimin e kontributit të forcave të armatosura në periudhën e konfliktit dhe pas-konfliktit, për stabilitetin dhe rindërtimin e paqes, si pjesë e një orientimi strategjik të integruar. 34 Pjesëmarrja jonë e deritanishme në operacione të tilla ka bërë të qartë domosdoshmërinë e përgatitjes për vazhdimin e kontributit në pjesëmarrjet në operacione të këtij lloji. Kjo eksperience do të konsiderohet e merret parasyshë në zhvillimin e doktrinës dhe proçedurave të veprimit operacional dhe në skenarët e stërvitjes. Gjithashtu, do të kërkohet që pjesëmarrja e n/reparteve e reparteve të FA në këto operacione të ketë mbështetje ligjore e buxhetore. N/repartet tona ashtu si dhe repartet operacionale që po punojnë për rritjen e kapaciteteve e aftësive të tyre ndërvepruese, që do të marrin pjesë në operacionet ndërkombëtare, kërkohet të jenë të mirëpërgatitura për të hyrë me shpejtësi dhe efikasitet në skenarët kompleksë, me prezencën e shumë faktorëve, organizatave dhe realiteteve civile dhe ushtarake të ndryshme. Zhvillimi i kapaciteteve operacionale i njësive, reparteve e nëreparteve të FA, po vazhdon të bëhet në përputhje me PAZH Në këtë kuadër, për të përmbushur të gjithë spektrin e misionit të tyre, angazhimin e tyre për realizimin e objektivave FG( Force goals ), FA po vazhdojnë të përgatiten me programe e angazhime konkrete për të zhvilluar e përmbushur objektiva që çojnë në krijimin e kapaciteteve operacionale si më poshtë: Kapacitete të besueshme për të zhvilluar operacione të nivelit taktik, operacional e strategjik për mbrojtjen e vendit, më vehte ose me Aleatët, bazuar në mjedisin aktual dhe të pritshëm të sigurisë kombëtare, rajonale e globale. Kapacitete për të kryer dhe mbështetur operacione jashtë vendit me pak ose aspak mbështetje nga vendi pritës. Kapacitete niche për kontribute të vogla të specializuara brenda dhe jashtë vendit në fushat ku FA kanë apo krijojnë ekspertizë të tillë; si grupe EOD, ekipe CIMIC, personel xhenier, logjistik, Kapacitete të Mbështetjes së Vendit Pritës etj. 2.1 CILËSITË E FORCËS. Krijimi i kapaciteteve operacionale do të kërkojë së pari që ne të kemi një Forcë Profesioniste. Kjo do të nënkuptojë ndoshta ndryshime në sasinë e Forcës duke qenë më e vogël numerikisht, por me vlera dhe me aftësi të larta luftarake. Krijimi i një force tërësisht profesioniste brenda vitit 2010, është një objektiv që ka filluar të gjejë zbatim në FA dhe bazohet mbi konceptin e NATO-s për forcën profesioniste, duke e vlerësuar atë jo vetëm thjeshtë si personel ushtarak nën page, por në radhë të parë si: 34 PAZH Vizion Strategjik

93 - Forcë me përmbajtje, vlera dhe kulturë profesioniste. - Forcë që karakterizohet nga cilësitë operacionale të përmbushjes së misionit. - Forcë e vogël, por me vlera e aftësi, e mbështetur me buxhet, e mirëtrajtuar financiarisht dhe e mirëpërgatitur ushtarakisht. - Forcë që karakterizohet nga aftësitë për përdorimin e pajisjeve e sistemeve, të teknikave dhe taktikave bashkëkohore të luftimit. Forcë që ka traditën e saj luftarake dhe aftësinë e transmetimit të eksperiencës dhe të mësimeve të nxjerra. 35 Misionet ndërkombëtare, sidomos ato të drejtuara nga NATO apo organizmat e tjerë ndërkombëtare, nuk mund të kryhen nga reparte e nënreparte që nuk kanë aftësi të plota operacionale sipas kërkesave tashmë të njohura të RGJOF.Aplikimi i këtyre kërkesave e ballafaqimi i çdo formacioni ushtarak me to, tregon vlerën e forcën reale të çdo elementi strukturor apo fornacioi ushtarak. Për këtë po përvijohet eksperiencë pozitive në mjaft komanda, njësi, reparte apo n/reparte. Megjithatë duhet të pranojmë se në veprimtarinë e evidentimit të aftësive e kapaciteteve operacionale në njësi e reparte ka edhe fiktivitet në plotësimin e këtyre raporteve.në mjaft raste, për parametra të caktuara, ato plotësohen nga zyra, pa marrë në konsideratë aftësitë reale të përgatitjes, stërvitjes, pajisjes me teknikë e gjendjes së tyre funksionle në momentin për të cilin raportohet. Realizimi i misioneve luftarake, sidomos i atyre të drejtuara nga NATO mund të bëhet vetëm nga personeli profesionist oficer, nënoficer, ushtar dhe civil që ka aftësi të larta. Ky është një nga mësimet e nxjerra nga eksperienca jonë në misionet ndërkombëtare. Zhvillimi i konceptit bazë për forcën profesioniste dhe për rritjen graduale të saj në vitet në vazhdim, deri në krijimin e një force tërësisht profesioniste, do të mundësojë të përfshihen për tu marrë në konsideratë efektet e karakterit social, juridik e financiar, duke përfshirë edhe mësimet e nxjerra nga përvoja e deritanishme apo edhe nga eksperiencat e vendeve të NATO-s. Krijimi i forcës profesioniste, do krijojë kushtet optimale që FA të krijojnë dhe zhvillojnë kapacitet e nevojshme në personel, mundësinë për ta përzgjedhur atë sipas kërkesave e specialiteteve, duke patur një motivim më të lartë në aspektin e zhvillimit të profesionalizmit. 2.3 KONSOLIDIMI I NJË FORCE TË BASHKUAR. Forca e së ardhmes do të vazhdojë të konceptohet, ristrukturohet, zhvillohet dhe konsolidohet si një forcë e bashkuar dhe moderne. 36 Për këtë po punohet të zhvillohet një Forcë e Bashkuar në strukturë, me mission e doktrinë të përbashkët, e stërvitur me ide e programe të njëjta si dhe me vendosje dhe përfaqësim të përbashkët. Krijimi dhe konsolidimi i saj tashmë është bërë realitet jo vetëm me strukturën organizative (KFB ), por së pari në krijimin e një mentaliteti dhe praktike të re Joint në përfaqësim, doktrina, operacione e stërvitje, infrastrukturë e përhapje strategjike, pajisje e sisteme, standardizim, ndërveprim etj. Kjo po arrihet nëpërmjet rritjes së kapaciteteve të përgjithshme me anë të integrimit të kapaciteteve operacionale të veçanta të njësive të komponentëve tokësorë, detarë dhe ajrorë, nën Komandën e Forcës së Bashkuar. Prioritet i veçantë në zhvillimin e kapaciteteve operacionale sidomos në njësitë me objektiva operacionalë (BrSh, Regj. Kom, bat.spec. Regj. Helikoperëve etj) po u kushtohet çështjeve të ndërveprimit brenda komponentëve të forcës së bashkuar në lidhje me trajnimin, modernizimin e pajisjeve e sistemeve si dhe të infrastruktures stërvitore. Zgjerimi i konceptit Forcë e Bashkuar është duke gjetur zbatim në aspektin e zhvillimit të stërvitjes së forcës së bashkuar në interes të misioneve dhe operacioneve brenda vendit dhe ato të drejtuara nga Aleanca. Mbështetja Logjistike po konsiderohet e po punohet që të jetë pjesë integrale e zbatimit të konceptit Joint, në realizimin e operacioneve me mëvetësi luftarake dhe në 35 Plani Afatgjatë i Zhvillimit të FA Direktive e Mbrojtjes

94 përmbushjen e të gjitha detyrimeve që rrjedhin nga procesi i krijimit të një force të aftë, për t u integruar në strukturat ushtarake të NATO-s. Përveç kësaj, në vazhdimësi sipas ndryshimeve të realiteteve, këkohet të jetë prezente mbështetja ligjore pa lënë boshllëqe e vend për interpretime. 2.4 MBËSHTETJA ME KAPACITETE. Aftësia për të grumbulluar, menaxhuar dhe shkëmbyer informonin me anë të një sistemi modern C4I me karakter "net-centric", ka bërë të mundur që fuqia e informacionit në zinxhirin e komandimit në nivelin strategjik, operacional dhe taktik, të shoqërohet me vendimmarrje të shpejtë dhe të drejtë për përballimin me sukses të operacioneve. Kapacitetet e komandim-kontrollit po bazohen në zhvillimet e sistemeve të reja që bëjnë të mundur angazhimin me shpejtësi dhe efikasitet të FA, në mjedise operacionale të ndryshme, brenda dhe jashtë vendit. Menaxhimi i informacionit nga komandantët e shtabet e çdo niveli të komandimit është elment kryesor që do ti ndihmojë ato, për t u paraprirë, parandaluar apo për të përballuar situatat ngado që ato të vijnë e sido që ata të paraqiten.përdorimi me efektshmëri i informacionit, kërkon që ai të mos trajtohet vetëm në kuptimin e tij tradicional të grumbullimit, analizës dhe shpërndarjes, por në radhë të parë si piknisje për t u shfrytëzuar në kuadër të një bashkësie të dhënash, të mundëshme për drejtimin e veprimeve ushtarake. Ky element ndikon së tepërmi në rritjen e efiçencës në nivelin e komandimit e drejtimit të komandantëve e shtabeve si në veprimtarinë stërvitore apo në atë operacionale. Gjithashtu ajo mundëson rritjen e efektshmërisë dhe shpejtësisë në procesin e vendimmarrjes, integrimin në kohë të niveleve e kapaciteteve tona ushtarake me ato aleate. Zbulimi Ushtarak ka vlerën e tij të pazëvendësueshme në rritjen e aftësive operacionale dhe duhet zhvilluar që ai të jetë në gjendje t i sigurojë Komandantit të Operacionit në një mjedis operacional "Joint", një sistem të integruar të zbulimit të bazuar në njohuritë dhe parashikimin e kundërshtarit, nëpërmjet shfrytëzimit të burimeve njerëzore dhe sistemeve të avancuara të teknologjisë së informacionit (TI). Zbulimi Ushtarak do ti paraprijë kryerjes së operacioneve, duke qenë në gjendje të sigurojë një mbulim të gjerë shumë disiplinor të hapësirës së fushëbetejës në kohë të shkurtër e në të njëtën kohë do të mbështesë operacionet për sigurimin e forcave të veta në të gjithë spektrin e misioneve konvencionale dhe jo konvencionale. Zhvillimi i kapaciteteve operacionale të ndërveprueshme për të marrë pjesë në operacionet ndërkombëtare (të drejtuara nga NATO, BE, OKB), kërkon krijimin e kapaciteteve të nevojshme operacionale si dhe të ndërveprueshme me forcat e NATO-s, të cilat duhet të jenë të afta për kryerjen e operacioneve ushtarake si brenda ashtu dhe jashtë vendit pra do të kërkojë një Forcë me ndërveprueshmëri të lartë në personel, procedura, pajisje e cilësi luftarake. Ndërveprueshmëria si një cilësi themelore e çdo strukture të FA, duhet të sigurohet si brenda Forcës së Bashkuar ashtu edhe në operacionet shumëkombëshe të drejtuara nga NATO. Kjo bën të domosdoshme që përgatitjen dhe stërvitjen ta bëjmë në përputhje me doktrinën e përbashkët dhe standardet e NATO-s. Pjesëmarrja në stërvitjet dypalëshe dhe shumëpalëshe, është shfrytëzuar për këtë qëllim. Edhe në të ardhëmen ajo duhet të konsiderohet një tjetër mundësi që kanë strukturat tona, për të rrituar kapacitetet operacionale. Më konkretisht, ajo kërkon që planifikimi të përfshijë detajimin e detyrave për të gjitha strukturat me synimin e krijimit dhe mbajtjen e kapaciteteve integruese dhe ndërvepruese të njësive dhe reparteve në funksion të misionit të tyre, si në mjedisin kombëtar ashtu edhe në atë ndërkombëtar. Në mënyrë të veçantë, pjesëmarrja në operacionet e mbështetjes së paqes përbën një mundësi e faktor të rëndësishëm për rritjen e fuqizimin e kapaciteteve operacionale dhe atë të ndërveprueshmërisë. Nënrepartet tona që kanë qenë në misione, tashmë kanë përvijuar eksperiencën, fizionominë dhe aftësinë për të qenë kompetitiv në operacione të tjera. Eksperienca e përvoja e tyre lypset të evidentohet e të nxirren përfundime për çfarë fushash e praktikash duhen bërë ndryshime, si duhet të veprohet për operacionet e ardhëshme dhe çfarë mbështetjesh të tjera apo plane nevojiten. Forcat tona të Armatosura kanë në misionin e tyre kushtetues sigurinë, mbrojtjen territoriale të vendit dhe përdorimin e tyre në situata emergjente që mud të shfaqen për natyra të ndryshme (natyrore, sizmologjike, kimike, industriale, urbane, interurbane etj). Për rritjen e aftësive në kryerjen e këtyre operacioneve, kanë detyra pothuajse të gjithë strukturat tona ushtarake, ashtu siç 94

95 është i specializur e pajisur për përballimin e emergjencave civile, Brigada e Mbështetjes Rajonale. Faktet kanë treguar se FA i janë përgjigjur menjëherë me gatishmërinë, efektshmërinë e ndihmën e dhënë për popullatën e Pushtetin lokal, në momentet kur tek ne janë shfaqur emergjencat civile. Për operacionet brënda vendit, strukturat tona e sidomos KFB, KM, duke shfrytëzuar dhe eksperiencën e përvojën e deritanishme, kërkohet të përgatisin strukturat e tyre për veprime të shpejta, të afta për të vepruar me autoritetet civile, organizatat jo-qeveritare dhe me agjenci të tjera në vend, për zhvillimin e operacioneve të përbashkëta për eleminimin e pasojave në rastet e emergjencave civile. 2.5 KAPACITETE PËR DISLOKIM, LËVIZSHMËRI E MBËSHTETJE LOGJISTIKE. Ndërtimi dhe zhvillimi i një force me lëvizshmëri të lartë dhe të aftë për dislokim, nënkupton kërkesën për përgatitjen e FA me aftësi e cilësi të larta për veprime të shpejta, si dhe pajisjen e tyre me mjetet e duhura. 37 Lëvizshmëria të mos konsiderohet vetëm si një ç vendosje nga një vend dislokimi në një tjetër por si një manovër e gjërë dhe komplekse për të siguruar epërsinë në veprimeve luftarake dhe jo luftarake që do ta diktojë situata në të cilën do të veprojnë focat. Në kushtet aktuale që FA janë të përqëndruara në vendbanimet kryesore dhe me numër të kufizuar forcash me një spektër të gjerë detyrash të misionit brenda dhe jashtë vendit, në kuadrin e operacioneve të NATO-s, vendeve partnere, BE dhe forcave shumëkombëshe, dislokimi dhe ridislokimi i forcave mbetet një kërkesë e përhershme për përmbushjen e misionit. Aftësia për zhvendosje për çfarëdo drejtimi dhe në kohe, të mbështetura me teknologji bashkëkohore, logjistikë të integruar dhe aftësi operacionale në një mjedis kompleks dhe në ndryshim të pandërprerë, do të jetë prioritet i rritjes së aftësisë operacionale. Në vartësi të aftësive të lëvizshmërisë së lartë dhe dislokueshmërisë së shpejtë të forcave, do varet edhe niveli i kapaciteteve, të cilat do të ndikojnë në suksesin e veprimeve në tërësi dhe në veçanti të dinamikës në operacionet joint. Brenda këtij kuadri, do të zhvillohet edhe synimi për krijimin e kapaciteteve operacionale të ndërveprueshme me forcat e NATO-s, të afta për kryerjen e operacioneve ushtarake jashtë vendit, duke pasur si objektiv që b2k i BrRSH të bëhet plotësisht operacional për operacione të drejtuara nga NATO, ndërsa deri në vitin 2013, FA të jenë në gjendje të marrin pjesë deri në 3 operacione të njëkohëshme, secila në nivel deri kompanie, ose në 1 operacion në nivel batalioni.kjo kërkon angazhim,e përkushtim për të rritur të gjthë treguesit operacionalë që e kushtëzojnë këtë. Forcë me Qëndrueshmëri të Lartë Logjistike, në autonomi dhe veprim. Dinamika komplekse, shumëllojshmërinë e detyrave me të cilat FA do të ndeshen në përmbushjen e misionit të tyre si brenda dhe jashtë territorit të vendit, si në operacionet luftarake ashtu edhe ato me karakter paqeruajtës ose humanitar, kërkon që ato të zotërojnë një autonomi të lartë veprimi. FA si një forcë e vogël në numër dhe me burime të pamjaftueshme e deri diku të kufizuara të mbështetjes, duhet të ndërtohet, të përshtatet e të stërvitet si një forcë shumërolëshe në përbërje të së cilës të ndërthuren lloje të ndryshme të trupave dhe shërbimeve, të afta të kryejnë një shumëllojshmëri operacionesh. 38 Për këtë është bërë ë bëhët në vijimsi krijimi i strukturave që të jenë në gjendje që të përshtaten për një kohë të shkurtër në varësi të misionit. Po ashtu stërvitja e strukturave operacionale është bërë me programe të integruara sipas shumë standarteve të NATO-s, në mënyrë që ato të jenë në gjendje për të vepruar në operacione të përbashkëta. Kjo ka kërkuar e kërkon një fokusim në konceptet e forcave shumërolëshe e të afta për t u përshtatur, si dhe një ndërthurje sa më optimale të trupave të luftimit, të mbështetjes së luftimit dhe të mbështetjes logjistike. Është e nevojshme që në të gjitha nivelet që nga ato taktike e operative, të sigurohet një mëvetësi veprimesh luftarake e jo luftarake e forcave tona pavarësisht nga vendi i dislokimit të tyre. Me këtë synim e objektiv të vënë nga NATO, po përvijohet krijimi i një grup-batalioni me afat deri në vitin 2013, (batalion i përforcuar me të gjithë elementet e nevojshëm të mbështetjes për autonomi të plotë operacionale) dhe më pas, ky koncept të futet në të gjitha trupat e luftimit. 37 Plani Afatgjatë i Zhvillimit të FA Direktive e Mbrojtjes

96 Zbatimi i këtij koncepti do të kërkojë: CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Mbështetje logjistike e ligjore të këtyre strukturave. Motivim të personelit ushtarak për përkushtim e përgatitje të lartë luftarake. Plotësimin e plotë të strukturave sipas TOP. Zhvillim të koncepteve doktrinore e standartizim të tyre sipas koncepteve të NATO-s. Mbështetje me pajisje e teknikë bashkëkohore e infrastrukturë stërvitore moderne. Lehtësim të strukturave operacionale nga detyra shëbimi, e veprimtari të tjera që cënojnë aftësitë operacionale. Mësimet e nxjerra nga pjesëmarrja e nënreparteve tona në operacionet jashte vendit, shtrojnë kërkesën për të evidentuar problemet e dalura në këto operacione, bërjen prezente në Komandat e tyre dhe në Drejtoritë përkatëse në SHP, planifikimin e përgatitjen e kontigjenteve të tjera me procedura të zhvilluara dhe të lehtësuara për njësitë kontribuese në operacione. Kjo procedurë do të ketë në qedër të vemendjes planifikimin, përgatitjen e zhvillimin e operacioneve duke u mbështetur në praktikat më funksionale të vendeve të NATO-s. 2.5 KAPACITETE PËR TË GJITHË SPEKTRIN E OPERACIONEVE LUFTARAKE E JO LUFTARAKE. Zhvillimi i FA do të vazhdojë edhe në të ardhëmen deri sa FA të kenë arritur plotësisht stadin e ndërveprueshmërisë e standartizimit me strukturat e NATO-s. Për këtë problem në programin afatmesëm e afatgjatë, synohetë zhvillimi e përdorimi i konceptit të kapaciteteve ushtarake të tipit task force, si kapacitete të dizenjuara për përmbushjen e detyrave të caktuara. Ato do të karakterizohen nga cilësi të larta luftarake, nga fleksibiliteti i përbërjes së tyre, nga ndërveprueshmëria dhe shpejtësia e lartë e dislokimit të tyre për mision. Kjo do të kërkojë angazhimin e zhvillimin e të gjithë kapaciteteve drejtuese e komanduese me synime, programe e mbështetje të plotë organizative, buxhetore, logjistike e ligjore, për krijimin, rritjen e fuqizimin e tyre. Trajtimi e motivimi i personelit të FA është një tjetër aspekt që lidhet me rritjen e kapaciteteve operacionale sepse: - Krijon kushte që të vijnë në FA njerëz të arsimuar dhe me vlera profesionale. - Rritet profesionalizmi si rezultat i qëndrimit të ushtarëve për një kohë më të gjatë në shërbim. - Krijohen e përvijohen përvoja pozitive që nxisin profesionalizmin e zhvillimin cilësor të përgatitjes luftarake. - Zhvillon itegrimin e jetës ushtarake dhe të vetë strukturave me komunitetin civil, duke bërë këtë të fundit të interesur për FA. Profesionalizmi e cilësia e FA do të bëjë të mundur jo vetëm rritjen e aftësive e kapaciteteve operacionale që ne kërkojmë të përshpejtojmë, por pjesëmarrjen e denjë me aftësi operacionale të zhvilluara e të ndërveprueshme me strukturat ushtarake të NATO-s, ku ne jemi tashmë anëtarë me të drejta të plota. 3. MËNYRAT MË EFEKTIVE TË REALIZIMIT TË KAPACITETEVE OPERACIONALE PËR PJESËMARRJE NË OPERACIONET KOMBËTARE DHE NDËRKOMBËTARE. 3.1 Krijimi i kapaciteteve operacionale. Krijimi i kapaciteteve mbetet përparësi kryesore e zhvillimit të FA për përgatitjen e integrimin në strukturat ushtarake të NATO-s. Qëllimi i krijimit e rritjes së kapaciteteve operacionale është: 96

97 Të garantojë që forcat tona të jenë të afta për përmbushjen e misioneve të caktuara duke vepruar e ndërvepruar me aleatët dhe forcat e koalicionit. Komanda e Bashkuar, Komanda Mbështetëse, KDS kanë tashmë objektivat e tyre të zhvillimi të aftësive e kapaciteteve operacionale në kuadrin e FG (Force Goals). Realizimi i tyre po bëhet sipas programeve të detajuara i ndjekur e asistuar edhe nga partnerët tanë. Krahas arritjeve që përbëjnë pozitiven, në punën e përgatitjet që bëhen ka edhe subjektivizma e në ndonjë rast formalizëm. Nuk është aspak për tu habitur kur një ekip i huaj çertifikimi për SEEBRIG, e bëri atë në një nënrepart tonin me dy sondazhe. Si funksionojnë mjetet e transportit duke caktuar vetëm dy mjete të viheshin në gatishmëri lëvizje gjë e cila dështoi nga ana jonë. Përvec kësaj një situatë që ju dha dy shoferëvë të komunikojnë me radio gjatë lëvizjes në kollonë, përsëri rezultoi dështim. Ekipi me këta të dy elementë jo funksionues, por përcaktues në aftësinë operacionale, e bëri negativ vlerësimin, e nuk pati më nevojë për kontroll të elementeve të tjerë operacional. Për këtë qëllim kërkohet që strukturat tona ushtarake, në mënyrë të vecantë ata që përgatiten për pjemarrje në operacione në përbërje të strukturave të NATO-s, të plotësojnë kërkesat e aftisive e kapciteteve operacionale duke synuar ndërveprimin, plotësimin e elementëve kryesor që rritin operacionlitetin siç është stërvitja, standartizimi i elmetëve të saj, rritja e qëndrueshmërisë fizike, psikologjike, pajisja e mbajtja në efiçence e teknikës, armatimit, aparaturave dhe deri në përpjekjet për mëvehtsinë në lloje të ndryshme të operacioneve paqeruajtëse. Për të arritur parametrat e ndërveprueshmërisë me NATO-n nga strukturat tona ushtarake kërkohet: Të gjithë strukturat tona ushtarake nga nënreparti, reparti e njësia duhet të stërviten sipas doktrinës, procedurave, praktikës dhe standarteve të NATO-s. Pajisjet e teknika luftarake të jetë e tillë, që të përballet me parametrat e atyre të NATO-s dhe ku është e mundur të përputhet me standartet e saj. Personeli (Komandantët dhe Shtabet) këkohet të stërviten në gjuhën operacionale të NATO-s, doktrinën e saj, në mënyrë që të jenë të aftë për të vepruar në përbërje të strukturavëe të saj dhe kur kërkohet për të plotësuar detyrimet që do të kemi në Shtabet dhe Komandat e NATO-s. Mbështëtje logjistike e buxhetore të jetë sa më e plotë, në mënyrë që të mundësojë kompletimin e plotë sipas TOP. 3.2 KRIJIMI I KAPACITETEVE OPERACIONALE NË KUADËR TË MBROJTJES KOLEKTIVE. Përvoja e fituar gjatë dekades së fundit ka treguar se është e domosdoshme të krijohen kapacite ushtarake që të veprojnë jo vetëm brenda vendit por dhe më gjërë. Për të realizuar këtë është e domosdoshme krijimi i një strukture Task Forcë, të stërvitur dhe të pajisur mire për të vepruar në përgjigje të krizave. Rëndësi të dorës së para në këtë drejtim zë ngushtimi i hendeqeve midis planifikimit për menaxhimin e krizës dhe veprimeve konkrete që duhet të hedhim për këtë qëllim. Objektivi i i FA është që deri në vitin 2010, të ketë aftësinë të kryej një operacion të njëkohshëm me pjesëmarrjen e forcave në nivel batalioni, për kryerjen e operacioneve luftarake jashtë vendit dhe me pjesëmarrjen e deri një batalioni të përforcuar me NSE deri në vitin Këto kapacitete janë duke u përvijuar, por kërkesat për ti bërë ato plotësisht të ndërveprueshëm e operacionalë do të kërkojnë krahas masave planizuese, organizuese, trajnuese dhe mbështetje financiare e logjistike, për zhvillim infrastrukture e trajtim personeli.kërkeast në rritje për ndërveprushmëri, kërkojnë gjithashtu t u pergjigjemi me ndryshime në strukture, organizim, përsosje të elementëve të drejtimit e komandimit dhe mbështetja logjistike të integruar.forcat tona do të vijojnë pjesëmarrjen e kontributin e tyre të deklaruara me nënreparte duke synuar pjesëmarrjen me një batalion deri vitin

98 FA do të zhvillojnë një set të vetëm forcash në masën 8% duke i patur ato të angazhuara në misione e operacione paqeruajtëse dhe do të kenë 40 % të komponentit të Forcës në përgatitje, për misionet kombëtare operacionet e pengimit, vonimit, të emergjencave civile etj. dhe për të bërë rotacioninin ( ndërrimin ) e Forcave të anagazhuara në misionet në përbërje të NATO-s, BE-s, OKBs. 39 Ky angazhim do të kërkojë vlerësime serioze, të bazuara në aftësitë operacionale, mundësitë reale për mbështetje të gjithëanshme të forcave tona që do të angazhohen në operacionet e mbështetjes së paqes. Në këtë mënyrë, FA do të duhet të zhvillojnë kapacitete operacionale dhe të përgatiten për të patur aftësitë e mëposhtëme: Aftësi për dislokim dhe ridislokim në nivel strategjik. Aftësia e FA për të bërë vetë me mjetet e saj, ose me kontraktorë, disllokimin e ridisllokimin e Forcave që vendi ynë do të angazhojë në misionet ndërkombëtare paqeruajtëse. Deri më tani ne kemi marrë pjesë në misionet paqeruajtëse vetëm me Forca, ndërsa lëvishmëria e mbeshtetja logjistike është bërë nga aleatët tanë. Për këtë është e domosdoshme që të bëhen llogaritë e mbështetjes dhe kosto që do të duhet të përballohet nga buxheti i shtetit për angazhimet që vendi ynë e FA do të ndërmarrin për kontributet e ardhëshme, në misionet paqeruajtëse në kudrin e NATO-s. Aftësi për lëvizshmëri taktike. Përgatitja e kapaciteteve të nevojshme për të siguruar aftësi për lëvizje, disllokime e ridisllokime të nivelit taktik. Kjo do të nënkuptojë sigurimin e mjeteve të transportit të trupave e mbështetjes logjistike, në mënyrë që të realizohet manovra e forcave e mjeteve në përputhje me idenë dhe vendimin që ka komanda e operacionit për zhvillimin e tij. Modernizimi e pajisja me sisteme e teknikë për FA e sidomos për njësitë, repartet e nënrepartet operacionale do të duhet të jetë e fokusuar për sigurimin e lëvizshmërisë taktike. Aftësi për Komunikim strategjik dhe taktik. Sigurimi i komunikimit strategjik e taktik ka të bëjë me zhvillimin e aftësisë të komandave të njësive, reparteve e nënreparteve për të grumbulluar, menaxhuar dhe shkëmbyer informonin në interes së drejtimit e komandimit të operacionit ushtarak. Zhvillimi i një sistemi modern C4I me karakter "net-centric", ka bërë të mundur që fuqia e informacionit në zinxhirin e komandimit në nivelin strategjik, operacional dhe taktik, të shoqërohet me vendimmarrje të shpejtë dhe të drejtë për përballimin me sukses të operacioneve. Duke e parë në këtë këndvështrim mendojmë se kapacitetet e komandim-kontrollit duhet të bazohen në zhvillimet e shpejta të sistemeve të reja e moderne që bëjnë të mundur angazhimin me shpejtësi dhe efikasitet të Forcave tona të Armatosura, në mjedise operacionale të ndryshme, si brenda dhe jashtë vendit. Aftësi për Mbështetje logjistike deri në 30 dite. Operacionet që do të duhet të kryejnë FA në të ardhëmen e shpejtë, kur vendi ynë dhe FA janë pjesë integrale me të drejta të plota në NATO, do të jenë me kosto të lartë e do të duhet të përballohen plotësisht nga buxheti i shtetit. Përveç kësaj, FA do të jenë të përgatitura me mjete e materiale logjistike, për të mbështetur plotësisht operacionet që zhvillojnë strukturat tona ushtarake si brenda e jashtë vendit. Kjo mbështetje kërkohet të sigurohet nga strukturat përkatëse brenda FA me qëllimin që për 30 ditë të jetë siguruar që para zhvillimit të operacionit. Krijimi i strukturave të mbështetjes logjistike është bërë në funksion të këtij qëllimi, por vëmendja tashmë do të duhet të përqëndrohet nga specialistët e logjistikës se si do të realizohet kjo mbështetje, cilat do të jenë format, mënyrat e mjetet që do ta mundësojnë atë, sidomos kur FA, do të jenë të angazhuara me misione në distanca të largëta. Aftësi për sigurim të plotë të elementëve të mbështetjes kombëtare (NSE). Përgatitja e pasja në dispozicion e elmentëve operacionalë do të duhet të fokusohet edhe në përgatitjen e elmentëve të mbështetjes kombëtare. Siguria e vendit kur anëtarësimi në NATO është realitert, merr një kuptim tjetër për vetë faktin se siguria teritoriale e vendit është e siguruar. Pavarësisht kësaj, stukturat tona ushtarake do të jenë të afta e të përgatitura për të zhvilluar operacione të pengimit e vonimit deri me ardhjen e ndihmës nga vendet aleate të NATO-s. Në një plan tjetër, sot lufta kundër terrorizmit i cili është prezent e kanos me veprimet e tij në çdo vend të globit, mbetet për t u vlerësuar e mbështetur me masa të gjithëanshme sigurie. Po ashtu siguria mund të kanoset edhe 39 Direktive e Mbrojtjes

99 nga trafiqet, kontrabanda, droga, korrupsioni ndëkombëtar etj, për të cilët kërkohen masa të gjithëanshme të të gjithë institucioneve të shtetit. Në këtë këndvështrim edhe strukturat tëna ushtarake do të japin mbështetjen e kontributin e tyre për rritjen e sigurisë kombëtare. Aftësi për kapacitete të zbulimit taktik. Zbulimi taktik do tu paraprijë përgatitjes e zhvillimit të operacioneve luftarake e jo luftarake. Përgatitja e teatrit të veprimeve do të duhet të bëhet në terrene të studiuara mire e të siguruara me masa paraprake që do tu nevojiten trupave që angazhohen në operacione luftarake apo misione të ndryshme. Për këtë nevojitet të përgatiten, stërviten strukturat e zbulimit dhe të pasjisen ato me mjete zbulimi moderne. Aftësi për mbrojtje individuale dhe kolektive të trupave dhe mjeteve. Kjo do të nënkuptojë përgatitjen e trupave e pajisjen e tyre me armatim e teknikë luftarake, që të jenë në gjendje të organizojnë e sigurojnë mbrojtjen individuale e kolektive të trupave e mjeteve. Mbrojtje individuale dhe kolektive do të organizohet e sigurohet në të gjitha rastet qoftë në venddisllokim, në lëvizje, në operacion apo jashtë tij. Për këtë përgatitja e komandave, shtabeve e trupave merr përparësi për ta trajtuar e përfshirë këtë element, në të gjithë përgatitjet e stërvitjet. Aftësi për fuqi të mjaftueshme zjarri. Pajisja e trupave të luftimit me armatime që rritin fuqinë e zjarrit dhe përqëndrimin e tij në ato momente e vende që kërkohet në vartësi të situates operacionale, është drjtim tjetër që kërkon vëmendje nga komandantët e shtabet e njësive e reparteve të luftimit. Zvoglimi i numrit të efektivave, kërkon patjetër rritjen e fuqisë e dendësisë së zjarrit. Në kushtet kur FA kanë paksuar repartet e Artilerisë, lind e domosdoshme gjetja e mundësive e mënyrave të tjera që realizojnë fuqinë e mbështetjen me zjarr në momentet kur ai kërkohet nga trupat e luftimit. Këtë detyrë në kushtet konkrete, brenda vendit mund ta realiojë Regjimenti i helikopterëve, ndërsa në operacionet paqeruajtëse ajo do të duhet të kërkohet për tu siguruar nga forcat aleate. 3.3 ZHVILLIMI I KAPACITETEVE OPERACIONALE NË KUSHTET KONKRETE TË FA. Zhvillimi i Kapaciteteve Operacionale është fushë e gjërë veprimtarie për Komandat, shtabet e të gjithë niveleve të FA. Ky zhvillim nuk mund të bëhet në kushtet e spontanitetit e të pritshmërisë, por ka lidhje me programe e objektiva konktretë afatshkurtër, afatmesëm e afatgjatë. Për këtë të gjthë Komandat e Forcave e ato të Mbështetjes kanë të programuar e të përvijuar mënyrën e rrugët që çojnë në realizimin e këtyre objektivave e programeve. Problemi shtrohet se cilat janë rrugët e mënyrat më të leverdisëshme dhe me kosto më të përballueshme, që të arrihet e mundësohet zhvillimi sipas programeve e objektivave të përcaktuara. Kushti kryesor i këtyre kapaciteteve që do të zhvillojnë FA, për të gjithë komponentët toksor, ajror e detar do të jetë aftësia e mundësia për të qënë të ndërveprueshëm e të ingranueshëm me strukturat e NATO-s. Në këtë kuadër veprimtaria e ardhëshme e strukturave të FA duhet të përfshijë përqëndrimin me synime të qarta për : Përmirësimin e fuqisë së zjarrit të Forcave të Këmbësorisë së Lehtë, Komando dhe atyre Speciale.Kjo do të arrihet duke përmirësuar pajisjen e trupave me armatim, teknikë që rritin fuqinë e zjarrit dhe që përmirësojnë e lehtësojnë lëvizjen e manovrën forcave në fushën e luftimit. Zhvillimin e një Batalioni Këmbësorie të lehtë Task-Force me kapacitete të plota operacionale, me mbështetje të qëndrueshme logjistike dhe aftësi të dislokueshme për të vepruar në operacionet e NATO-s. Ky objektiv i FA do të kërkojë që të mendohet e veprohet me ide të qarta e masa të mjaftueshme në aspektin financiar e material për vetë kostot që do të ketë përgatitja e këtij batalioni me parametrat plotësisht të ndërveprueshëm me forcat e NATO-s. Kjo kërkon jo vetëm përzgjedhje të personelit të rekrukuar, përgatitje e profesionalizëm të lartë, por edhe mbështetje materiale e logjistike që do të kenë kosto të lartë sidomos në misionet jashtë vendit. Krijimin e një kapaciteti helikopterësh të rinj transporti të mesëm, për kryerjen e detyrave shumërolëshe në përputhje me standartet e NATO-s. Lëvizja e çvendosja e shpejtë në fushën e luftimit në kushtet e reja të mbrojtjes e sigurisë, kur nuk kemi trupa të përhapura në të gjithë territorin e vendit, imponon lëvizje të shpejta të trupave në kohë e hapsirë. Këtë do ta mundësojnë pajisja e zhvillimi i një reparti helikopterësh të mesëm transporti. Përdorimi i tyre në operacionet e emergjencave civile, do të jetë tepër i domosdoshëm dhe efikas. 99

100 Zhvillimin e kapaciteteve për kryerjen e operacioneve të transportit me helikopter si dhe të operacioneve të sulmit, ku FA do të rritin kapacitetet operacionale duke futur në strukturë mjete e pajisje luftarake cilësore që mundësojnë lëvizjen, çvendosjen manovrën e zjarrin. Krijimi i këtyre kapaciteteve do të ketë kosto e nevojë për mbështetje financiare, por situatat në të cilat FA po përvijojnë zhvillimin e modernizimin e tyre e bëjnë të domosdoshme këtë. Zhvillimin e kapaciteteve të nevojshme për të kryer operacione në çdo kohë (ditën dhe natën) ku strukturat e FA qofshin këto të luftimit apo mbështetjes kërkohet të përgatiten për të vepruar në situata të vështira si për kohën, terrenin apo llojin e operacionit.veprimet lufarake brenda e jashtë vendit nuk do të njohin ndërprerje të operacionit në vartësi kohore. Ata do të organizohen, përgatiten e zhvillohen si ditën edhe natën në vartësi nga kushtet që do të diktojë plani i operacionit dhe kundërshtari që do të jetë përballë. Implementimin dhe integrimin e kapaciteteve të reja operacionale në kuadrin e Programit të Vëzhgimit të Hapësirës Detare, i cili do të përbëjë një tjetër drejtim ku synohet të zhvillohen e përvijohen aftësi të reja për Forcat Detare. Jo vetëm pajisja me mjetet e reja luftarake detare, por edhe përgatitja e tyre me synimin për të qënë të integruar për veprime të përbashkëta me aleatët në kuadrin e ruajtjes së hapsirës detare. Vijimin e zhvillimit të kapaciteteve të patrullimit të Rojës Bregdetare ku FA kanë në mision të tyre patrullimin e ruajtjen e kufirit detar. Patrullimi e Roja Bregdetare janë të lidhura edhe me luftën aktuale ku jemi të përfshirë e japim kontributin tonë, me mudësitë që aktualisht kemi e që kërkohet ti zhvillojmë më tej, në kushtet e antitrafikut e antiterrorizmit kombëtar e ndërkombëtar. Zhvillimin e kapaciteteve të vëzhgimit dhe mbrojtjes të hapësirës ajrore në përputhje me direktivën e NATO-s për sistemin NATINEADS. Ky sistem kërkon të integrojë hapësirën tonë ajrore në Sistemin e Integruar të Hapësirës Ajrore të Aleancës dhe me projekte alternative që mundet të zhvillohen në bashkëpunim me strukturat homologe në rajon. Ndërtimi i i këtij sistemi do të konsiderojë integrimin e tij në vend dhe me NATO-n, në një periudhë afatmesme, (deri në vitin 2012). Përmirësimin e kapaciteteve për mbrojtjen nga kërcënimi i Armëve të Shkatërrimit në Masë (ASHM). Vendi ynë ka ndërmarrë masa në bashkëveprim me aleatët për shkatrrimin e LHL që përbënin një rrezik për vendin e mjedisin tonë. Krahas kësaj forcat tona në të gjithë stërvitjet e tyre, përgatiten për të qënë të afta të veprojnë në kushtet e përdorimit të Armëve të Shkatrrimit në Masë (AMSH). Zhvillimin e një kapaciteti të Mjeteve të Transportit të reja, sipas standarteve të NATO-s, të aftë për të kryer detyra shumërolëshe të mbështetjes me transport të operacioneve ushtarake brenda vendit, si dhe në rastet e dislokimit të forcave jashtë vendit.lëvzshmëria e forcave në kushtet e sotme nuk mund të imagjinohet pa mjetet e transporit, qofshin këto toksore, ajrore e detare. FA në kushtet e modernizimit të tyre duhet të pajisin stukturat me mjete transporti për të qënë të afta të kryejnë detyrat operacionale në kushtet e hapsirave jo vetëm kombëtare por edhe rajonale e më gjërë. Pajisja ka kosto, por përbën domosdoshmëri për ndërveprim e rritjen e aftësisë e gatishmërisë së Forcave. Përmirësimin e dislokueshmërisë të njësive të FA në misione jashtë vendit. Kjo do të kërkojë, që FA të jenë të afta të realizojnë lëvizje për disllokime e ridisllokime të trupave që do të dërgojnë në operacionet paqeruajtëse. Ky kapacitet kërkon pajisjen e FA me mjete të transportit strategjik ose mbulimin e këtij procesi me kontraktorë gjë e cila në të dy rastet do të ketë koston e vet për t u përmirësuar e realizuar. Përmirësimin e mbështetjes logjistike të njësive të FA në operacione jashtë vendit si dhe në venddislokimet e tyre në garnizonet përkatëse.mbështetja logjistike do të jetë faktor vendimtar që trupat në operacione, të realizojnë me sukses misionin që do t u ngarkohet. Kjo nuk mund të arrihet pa zhvillim të të gjithë aseteve e burimeve logjistike që kemi në dispozicion, por krahas këtyre do të duhet të zhvillohet përgatitja e personelit logjistik, pajsja e trupave të logjistikës me mjete e teknologji bashkëkohore dhe bashkëveprimi i të gjithë elementëve që çojnë në një logjistikë të integruar. 100

101 Transformimin dhe përmirësimin e sistemit të menaxhimit të programeve të trainimit të njësive të FA në përgjithësi, si dhe të atyre njësive që përgatiten për mision. Ky transformim do të duhet të bëhet duke patur si bazë përvojën e deritanishme në procesin e trainimit ushtarak, përvojën e marrë nga NATO e vendet partnere në veprimtaritë e stërvitjet e përbashkëta si dhe mësimet e nxjerra e të marra nga vendet aleate, duke i përshtatur me kushtet konkrete të strukturave tona. Krijimin e programeve të reja më tërheqëse dhe efektive të rekrutimit dhe të mbajtjes (promovimit) së personelit ushtarak të njësive të FA. Sot është momenti kur në FA duhet të rekrutohen përsonel që ka dëshirë të shërbejë në radhët e saj. Kuptohet jo vetëm interesat e frymës kombëtare, por dhe interesat e tjerë social e ekonomik këkohet të aplikohen si elementë nxitës për të tërhequr e mbajtur elementët që janë cilësor, në strukturat tona ushtarake. Zhvillimin e një sistemi konkurues të pagës dhe përfitimeve të tjera për ushtarët e punonjësit civilë që punojnë në FA. Në kushtet e zhvillimit e transformimit të strukturave ushtarake, kërohet të marrë prioritet edhe motivimi i personelit oficer, nënoficer, ushtarë e punonjës civilë që shërbejnë e punojnë në FA. Kjo do të arrihet duke konkuruar pagat e tjera të sektorit shtetëror e privat. Përgatitjen e një programi të integruar për identifikimin dhe asgjësimin e shpejtë dhe efiçent të pajisjeve, armëve dhe municioneve të tepërta. Me gjithë punën e bërë, arritjet e problemet që kanë dalë në asgjësimin e municioneve, do të duhet edhe për disa vite, që FA e sidomos strukturat e KM, që i menaxhojnë ato, të ndjekin e zbatojnë plane e programe të detajuara e me masa të rrepta sigurie, që shpërbërja e asgjësimi i tyre të bëhet pa probleme shqetësuese e pa ngjarje të jashtëzakonshme. FA kanë marrë pjesë përkrah forcave aleate drejtpërsëdrejti në kryerjen e misioneve luftarake dhe përvoja e fituar ka qenë pa dyshim e madhe. Kjo ka bërë që pas çdo misioni të zhvillohen analiza dhe brifingje të ndryshme në të cilat janë trajtuar problemet e hasura dhe janë marrë masa për ndryshimin e programeve të stërvitjes për përgatitjen e kontigjenteve pasardhëse. Këto ndryshime janë bërë edhe në programet e stërvitjes së njësive e reparteve nga kanë dalë këto kontigjente. Përvoja e përfituar nga ushtria shqiptare në këto misione ka gjetur pasqyrim të gjërë në këto drejtime: - Familjarizimi i kuadrove dhe trupës me homologët e tyre të vendeve të NATO-s dhe ato partnere. - Njohja dhe praktikimi i procedurave të vendeve të NATO-s në planëzim, organizim e realizim konkret të misioneve jashtë territorit të Republikës së Shqipërisë. - Njohjen dhe përdorimin konkret të armatimit e teknikës së vendeve anëtare të NATO-s. - Zbatimi në praktikë i koncepteve teorike stërvitore të mëparshme për luftën kundër terrorizmit. - Rritja në një shkallë më të lartë e nivelit të Operacionalitetit të reparteve e nënreparteve. - Rritja e nivelit të përgatitjes psikologjike të personelit për realizimin e misioneve luftarake jashtë vendit. - Përmirësimi i imazhit të Shqipërisë në arenën ndërkombëtare duke treguar se ne jemi të aftë të kontribuojmë për ruajtjen dhe vendosjen e paqes në botë. 3.4 Vështërsitë që janë hasur në pjesëmarrjen e FA në misionet Paqeruajtëse. - Mungesa e mbështetjes ligjore kjo me e theksuar për misionet e para. - Mungesa e përvojës për kryerjen e misioneve luftarake.strukturat tona ushtarake në misionet paqeruajtëse, deri tani kanë realizuar të dorës së dytë si ruajtje objektesh, përforcime të elemntëve të sigurisë së garnizoneve ushtarake etj. - Ndryshimet e koncepteve doktrinore që vinin si rezultat i ndryshimit të sistemit dhe strukturave ushtarake. 101

102 - Përballimi njëherazi i ngarkesës për përgatitjen dhe realizimin e misioneve me vështirësitë e reformimit të vazhdueshëm të FA e ndryshimeve strukturore përgjatë këtyre viteve. - Mosnjohja sa duhet e gjuhës angleze.mungesa e mbështetjes logjistike me materialet e paisjet e nevojshme për realizimin e misioneve. - Mungesa e pajisjeve e infrastrukturës bashkëkohore, mungesa mbështetjes financiare për zbatimin e programeve të modernizimit të pajisjes me armatim, teknikë e aparatura. 3.5 Rekomandime për krijimin rritjen e mbajtjen e kapaciteteve operacionale (OCC). Me qëllim përmirësimin e punës për krijimin, rritjen e mbajtjen e kapaciteteve operacionale rekomandojmë: Theksi i përgatitjes së kuadrove dhe trupave tona duhet vënë në aftësimin e tyre për të qënë në çdo kohë dhe situatë të ndërveprueshëm me strukturat e NATO-s. Përgatitja e aftësimi i tyre duke përdorur vetë standartet e NATO-s do të mundësojë këtë kërkësë. Stërvitjet e përbashkëta me NATO-n e vendet e saj, shfrytëzimi i përvojave të deritanishme i misioneve operacioneve e stërvitjeve do të jenë bazë ku duhet të mbështetet programimi i ardhshëm. Implementimi i përvojave të vendeve të vogla por tashmë të integruara në NATO e BE si pikë referimi për krijimin e kapacitetve operacionale për pjesëmarrje në operacionet e mbështetjes së paqes e njëkohësisht kryerjen e misionit të saj kushtetues, për mbrojtjen e sigurinë e vendit. Kjo për vetë faktin se vendi ynë nuk zotron kapacitete e mundësi të mëdha ekonomike dhe zhvillimi ynë do të duhet të orientohet nga përvojat e vendeve me kushte të përafërta me ne. Forcat e Armatosura nevojitet të krijojnë dhe mbajnë në nivel të lartë operacional, resurset e nevojshme njerëzore, teknike dhe logjistike të tilla që të jenë në gjendje të organizohen dhe riorganizohen në Task Forcë për realizimin me sukses të detyrave dhe misioneve të ndryshme luftarake dhe jo luftarake për përmbushjen e detyrimeve kushtetuese. Organizimi strukturor me këtë ide, modernizimi i tyre për të rritur fuqinë e veprimit ushtarak, zjarrit, lëvizjes, manovrës, mbështetjes logjistike, mëvetsisë së veprimit operacional, janë elementë për të cilët këkohet ndryshimi pozitiv. Fokusimi në plotësimin e standarteve të NATO-s të mos jetë thjeshtë një sllogan që përdoret në raporte e informacione, por ai të jetë pika e referimit për të përgatitur e stërvitur çdo strukturë operacionale. Puna për stërvitjen dhe trajnimin e kuadrove dhe trupës duhet të njohë një dimension të ri, duke përdorur konceptet e NATO-s, për tju përgjigjur kësaj sfide që koha dhe zhvillimet e reja na kanë vënë përpara.zhvillimi i elementëve të mbështetjes së stërvitje për ta bërë atë në kushtet e një tenologjie që vihet gjithnjë e më tepër në dispozicion të përgatitjes luftarake të trupave, kërkon vëmendje e përqëndrim të të gjithë komandave, shtabave të të gjthë niveleve. Stërvitja në poligone me të gjthë elementët e përgatitjes, poligonet e qitjeve e të simulimeve, për të rritur efikasitetin e stërvitjes e vlerësimit të saj, janë gjithashtu drejtime për të rritur aftësitë operacionale. Krijimi i kapaciteteve niche që të shërbejnë për të kontribuar në misionet e Aleancës së NATO-s, të BE apo misione të OKB.Aktualisht FA kanë një togë të EOD në Bosnjë që merr pjesë në operacione të çminimit e asgjësimit të municioneve. Përveç kësaj ne kemi mundësi e eksperienca të zhvillojmë dhe kapacitete të tjera, si për MCU, shëndetsinë, elementë xhenjërë, të zbulimin etj. Përmirësimi i metodës së trajnimit të efektivave, për të bërë të mundur rritjen graduale të nivelit të operacionalitetit të reparteve e nënreparteve. Futja e metodave të reja në stërvitje, përsosja e elementëve të mbështetjes së stërvitjes, modernizimi i teknologjive që mbështesin metodat e reja stërvitore duhet të jetë në vemendjen e zhvillimit të komandave e shtabeve. Për këtë përmirësimi i metodave të stërvitjes, infrastrukturës së saj kërkohet të bëhet duke vënë në shërbim të efektivave arritjet e teknologjisë e shkencës së sotme. Kërkohet të rritet më tej shkalla e kualifikimit të personelit oficer, nënoficer, për përvetësimin në mënyrë të veçantë të gjuhës angleze.stërvitje me përdorimin e gjuhës operacionale të NATO-s, përdorimi e praktikimi i gjuhës angleze jo vetëm në aktivitete stërvitore me të huajt, por edhe në trajnime me strukturat tona. 102

103 Përmirësimi i kuadrit ligjor në përputhje me standartet që kanë ushtritë e vendeve të NATO-s. Mbështetja ligjore si për personelin aktiv e në rezervë, por edhe për elmentë të tjerë të ndërveprimit me të huajt, për arsimin, mbështetjen logjistike në kushtete tregut si brenda e jshtë vendit etj. Mbështetja e plotë nga faktorët politik e vendimarrës për FA, në aspektin e vlësimit të përformancës e arrtjeve, trajtimit të personelit e mbështetjes buxhetore. Përshtatja ndaj sfidave është një nga përparësitë kombëtare dhe çështje politike, ekonomike e uashtarake. Synimet duhet tu përgjigjen realisht kapaciteteve të mundëshme dhe të mos merren më shumë synime se sa mundësitë konkrete. Nevoja gjithnjë e në rritje për fleksibilitet dhe për përgjigje të shpejta ndaj krizës, nxjerr domosdoshmërinë për një shpërndarje më të madhe të burimeve dhe të decentralizimit të kompetencave. Stërvitja e përgatitja e forcave që do të marrin pjesë në operacionet paqeruajtëse për të qënë të ndërveprueshëm me forcat e tjera të NATO-s. Kjo do të arrihet vetëm me plotësim të standarteve të NATO-s. Marrja e përpunimi i informacionit para dhe gjatë zhvillimit të operacioneve paqeruajtëse. Rol kryesor në këtë proces zë shërbimi i zbulimit i cili do të duhet të ushqejë me informacion të vazhdueshëm udhëheqjen politike e strategjike. Këta të fundit duhet të vlerësojnë: - Objektivin e synimin e Forces. - Vendi e kohëzgjatjen e detyrës. - Forcat e mjetet që përdoren. - Pasojat e rreziqet e mundëshme. Zhvillimi i mëtejshëm i veprimeve për rritjen e kapaciteteve operacionale në përshtatje me direktivat dhe planet e miratuara ku dhe vlerësimi i kapaciteteve operacionale të strukturave tona ushtarake, në kushtet kur ne jemi anëtar të aleancës, do të bëhet me mënyra e sisteme të tjera vlerësimi më të avancuara si CREVAL, TACEVAL, MAREVAL. Nisur nga eksperienca dhe përvoja e përfituar në misionet e deritanishme, ekzistojnë të gjitha mundësitë që FA të RSH-së, si anëtar të NATO-s, të vazhdojnë të japin kontributin e tyre modest në bashkëpunim me vendet aleate e partnere, për ruajtjen dhe vendosjen e paqes dhe sigurisë në rajonin tonë e më gjërë, duke qenë të bindur se në këtë mënyre i shërbejmë sigurisë kombëtare. Kjo do të mundësojë objektivin tjetër madhor që ka vendi ynë, atë të antarësimit në BE. Bazë e këtij zhvillimi për të fuqizuar kapacitet tona në fushën e mbrojtjes në përgjithësi dhe atë të rritjes së kapaciteteve operacionale në veçanti, përveç përvojës e arrtjeve që kemi gjatë këtyre viteve të tranzicionit, janë edhe mbështetja politike, ekonomike e financiare për FA e cila ka ardhur e do të vijë gjithënjë në rritje të vazhdueshme, në përputhje me rritjen e ekonomike të vendit. 103

104 Studim i Orjentuar për KONTRAKTIMIN E SHËRBIMIT TË MBËSHTETJES ME TRANSPORT PËR PERSONELIN NË AKTIVITETIN E PËRDITSHËM NË FA. Nënkolonel Rajmonda Rugji, Oficere Shtabi, Dega e Standardeve Qendra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) Ky studim gjëndet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni ne internet lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] 104

105 Abstrakt. Me qëllimi uljen e shpenzimeve financiare, rritjen e cilësisë së shërbimit, zvogëlimi i numrit të personelit brenda Forcave të Armatosura të angazhuar në mbështetjen me shërbime të trupave, ushtri të vendeve të NATO-s kanë bërë kalimin e disa shërbimeve të mbështetjes nga përgjegjësi e strukturave të Forcave të Armatosura në realizimin e tyre nga kontraktorët privat. Eksperienca ka treguar se mbështetja e këtyre shërbimeve logjistike me kontratorë privat ka rezultuar e leverdishme nga ana ekonomike dhe ka çuar në zvogëlimin e numrit të personelit mbështetës, duke e përdorur atë në repartet e luftimit dhe mbështetjes se luftimit. Pjesë përbërëse e shërbimeve logjistike që po mbulohen nga kontratorët privatë është edhe shërbimi i transportit, veçanërisht transporti i personelit në aktivitetet e përditshme. Disa ushtri të vendeve të NATO-s, po kalojnë nga vetë mbështetja me transport në mbështetje me kontratorë private. Ndërsa një pjese e tyre janë në fazën kalimtare. Mbështetja me kontraktorë privatë aplikohet në shumë vende si: Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Franca, etj., ku kontraktorët privatë realizojnë mbështetjen me transport të personelit me automjete autobus, mikrobus dhe në raste të veçanta edhe me vetura (mbështetja e aktiviteteve të madha) Në kuadrin e proceseve të ristrukturimit dhe modernizimit të Forcave tona të Armatosura, gjykojmë se ka ardhur koha për aplikimin e kësaj eksperience edhe në strukturat tona. 105

106 PËRMBAJTJA 1. Qëllimi i studimit. 2. Gjendja e transportit te personelit ne aktivitetin e përditshëm te FA. 3. Shtrirja e reparteve sipas strukturës aktuale dhe mbështetja me transport për personelin. 4. Kompletimi me mjete transporti (autobus, mikrobus) te FA për kryerjen e lëvizjes së personelit dhe gjendjen teknike te tyre. 5. Nevoja për kilometra dhe karburantit në një vit për transportin e personelit. 6. Llogaritja e kostos së transportit të përditshëm të personelit. 7. Të dhënat kryesore që nevojiten për llogaritjen e kostos së transportit. 8. Llogaritja e kostos së transportit duke iu referuar alternativës së blerjes së mjeteve të reja. 9. Llogaritja e tarifës duke marrë parasysh gjendjen aktuale të kompletimit me teknikë të FA. 10. Tarifat aktuale të transportit në vendin tonë (Privati). 11. Krahasimi i tarifave për 1 km në Lekë. 12. Analizimi i leverdisë ekonomike të mbështetjes me transport të personelit. 13. Rekomandime 14. Anët pozitive 15. Anët negative 16. Përfundime V. Referencat 106

107 I. Qëllimi i studimit CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Studimi ka për qëllim që të jap rekomandimet përkatëse për kushtet konkrete dhe mundësinë e aplikimit të mbështetjes së shërbimit të transportit të përditshëm të personelit nga kontraktori. Të marrë në analizë faktorët që ndikojnë në domosdoshmërinë e kalimit të këtij shërbimi në drejtim të mbështetjes më kontraktor. Të përcaktojë një tarifë për transportin e personelit të Forcave të Armatosura me automjetet Autobus dhe Mikrobus gjatë aktivitetit të përditshëm, duke u bazuar në gjendjen aktuale të inventarit të Forcave të Armatosura dhe në kuadrin e modernizimit e kompletimit me teknikë të re. Të bëjë krahasimin e tarifave me ato që aplikohen në shërbimin urban dhe interurban në vendin tonë, si dhe normave të përcaktuara nga Ministria e Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit dhe Ministria e Financës. Të përcaktojë leverdishmërnë ekonomike për mënyrën më të mirë të transportit për personelin gjatë aktivitetit të përditshëm dhe mundësitë për aplikimin e saj në Forcat e Armatosura. Gjendja e transportit te personelit ne aktivitetin e përditshëm te FA. a. Shtrirja e reparteve sipas strukturës aktuale dhe mbështetja me transport për personelin. Në kuadrin e ristrukturimit të Forcave të Armatosura është realizuar edhe përqendrimi i njësive e reparteve në disa pika ose garnizone. Kjo situatë ka sjellë zvogëlimin e numrit të linjave të transporti të personelit dhe rritjen e nevojës për një sasi më të madh mjetesh në përqendrimet kryesore të këtyre reparteve. Drejtimet kryesore ku është e nevojshme përqendrimi i shumë mjeteve për transportin e personelit: - Rajoni i Zall Herrit (BRSH, Komando) Linja: Tiranë Zall Herr - Rajoni Durrësit (KFB, Br.Detare) Linja: Tiranë Durrës Drejtimet ku kërkohet sasi më të vogël të mjeteve për transportin e personelit: - Rajoni Rajoni Bunavi (Br.S.B) Linja: Vlorë Bunavi Linja : Fier Bunavi - Rajoni Pasha Liman Linja: Vlorë Pasha Liman - Rajoni Bisht Pallës Linja: Durres Bisht Pallë - Rajoni Vaut Dejes Linja: Shkodër Vau Dejës - Rajoni Kuçovë Linja: Kuçove Qendra e Riparimit Linja: Berat Qendra e Riparimit - Rajoni Poshnjes Linja: Berat Poshnje Linja: Kuçove Poshnje - Rajoni Peze Helmes Linja: Tirane Peze Helmes - Rajoni Rinas Linja: Tiranë Rinas - Rajoni Rrens Linja: Shkodër Rrens Drejtimet që nuk është e nevojshme mbështetja me transport për personelin. - Rajoni Kukësit - Rajoni Burrelit - Rajoni Elbasanit 107

108 - Rajoni Korçës - Rajoni Gjirokastrës CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Harta e përqendrimit të njësive e reparteve kryesore të FA b. Kompletimi me mjete transporti (autobus, mikrobus) te FA për kryerjen e lëvizjes së personelit dhe gjendjen teknike te tyre. Forcat e Armatosura, sipas TOP kërkojnë rreth 127 autobus dhe 74 mikrobus. Aktualisht në inventar të Forcave të Armatosura janë 69 autobus dhe 47 mikrobus. Autobusët janë prodhime të viteve , ndërsa mikrobusët janë prodhime të viteve dhe origjina e tyre është dhurim nga ushtritë e vendeve te NATO-s dhe ato partnere, shoqatat jo qeveritare (UNHCR) dhe një pjese janë të trashëguara. 108

109 Pjesa më e madhe e këtyre automjete janë të amortizuara për shkak të moshës së tyre, përdorimit të gjatë dhe paraqesin vështirësi për mirëmbajtjen e tyre, kjo për arsye të vështirësisë së sigurimit të pjesëve të ndërrimit. Shpërndarja dhe shkalla e kompletimit me mjete autobus dhe mikrobus në FA është: Autobus Nr Emërtimi i Njësisë Gjendja Aktuale Sipas TOP Diferenca 1 KFB KM KDS Autonomet S H U M A Mikrobus Nr Emërtimi i Njësisë Gjendja Aktuale Sipas TOP Diferenca 1 KFB KM KDS Autonomet S H U M A Përdorimi i këtyre mjeteve në FA është zgjidhja e detyrave të mbështetjes së përditshme, kryesisht transportimi i punonjësve nga qendra e punës në shtëpi dhe anasjelltas, si dhe e aktiviteteve të shtabeve të komandave të reparteve. Situata aktuale e kompletimit dhe gjendjes së këtyre mjeteve nuk i zgjidh nevojat e FA për këtë shërbimi. Duke iu referuar kësaj situate, për përmirësimin e shërbimit të transportit të përditshëm të personelit, dalin si rrugë të nevojshme për zgjidhje, kompletimi me mjete te reja ose kalimi në shërbimin me kontraktor. Kjo bëhet e domosdoshme sidomos për disa shërbime si ato të mbështetjes me transport të aktiviteteve me të huajt, të cilat në kuadrin e integrimin në strukturat euro-atlantike janë shtuar. c. Nevoja për kilometra në një vit për transportin e personelit. Për të bërë një përcaktim të saktë të nevojës për kilometra për transportin e personelit gjatë një viti duhet të analizohen shumë faktor. Këtu mund të përmendim distancën e linjave të transportit, kapacitetet transportuese të mjeteve (autobus dhe mikrobus), koeficientin e përdorimit (ngarkesës), sasia e personelit që lëviz në të njëjtin drejtim, etj. Në planifikimin vjetor të FA për mbështetjen me transport të personelit nevojiten rreth 1,500,000 kilometra për mjetet autobus dhe rreth 450,000 kilometra për mjetet mikrobus (planifikimi i vitit 2007). Për arsye të angazhimit edhe në detyra të pa parashikuara realizimi ka qenë rreth 1,600,000 kilometra për mjetet autobus dhe rreth 500,000 kilometra për mjetet mikrobus. Pra për mbështetjen me transport të personelit në një vit sasia e kilometrave që mund të planifikojmë është afërsisht 1,500,000 kilometra për mjetet autobus dhe 500,000 kilometra për mjetet mikrobus. 109

110 Theksojmë se shërbimi i mbështetjes me transport të personelit zë rreth 20% të sasisë së përgjithshme të kilometrave që harxhojnë FA. III. Llogaritja e kostos së transportit të përditshëm të personelit. a. Të dhënat kryesore që nevojiten për llogaritjen e kostos së transportit Për llogaritjen e kostos së transportit të përditshëm të personelit nevojitet disa çmime të faktorëve kryesor që ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejt në këtë proces. Si referenca janë marrë çmimet dhe normat që ekzistojnë në tregun tonë dhe atë ndërkombëtar, si: - Çmimi i mjeteve (autobus dhe mikrobus), - Çmimi i karburant-lubrifikantëve dhe i sigurimit te detyrueshëm, - Normat dhe përcaktimi i vlerave të nevojshme për mirëmbajtjen e kësaj teknike, - Sistemi i pagave të punonjësve, - Nevojat vjetore për kilometra të Forcave të Armatosura, etj b. Llogaritja e kostos së transportit duke iu referuar alternativës së blerjes së mjeteve të reja. Mbështetur në studimin për modernizimin e teknikës së transportit, situatës aktuale të kompletimit dhe gjendjes së teknikës (autobus dhe mikrobus), Forcat e Armatosura duhet të rifreskojnë dhe kompletohen me këtë teknikë deri në vitin Përvoja e viteve të fundit ka treguar se sigurimi i kësaj teknike nga donatoret (vendet partnere, organizatat e ndryshme jo qeveritare jo fitimprurëse ose shoqëri të ndryshme) nuk është i pritshëm, pasi këto mjete jo vetëm që janë shumë të shtrenjta, por duhet të merret në kondideratë edhe fakti që vendet partnere të NATO-s po kalojnë drejt mbështetjes me kontrator private të shërbimit të transportit të përditshëm të personelit. Pra, i vetmi burim i sigurimit të mjeteve autobus dhe mikrobus për kompletimin e FA është blerja. Projekti i zëvendësimit dhe kompletimit të FA me mjete autobus dhe mikrobus, referuar TOP dhe çmimit të tregut është shumë i kushtueshëm, pasi një autobus i ri kushton minimalisht 20,000,000 Leke dhe një mikrobus 6,000,000 Leke. Kështu për gjithë mjetet autobus dhe mikrobus të kërkuar ne TOP do të nevojiteshin; Lloji mjetit Çmimi Leke Sasia mjeteve Autobus 20,000, ,540,000,000 Mikrobus 6,000, ,000,000 SHUMA 2,984,000,000 e Vlera e projektit te blerjes se mjeteve (Leke) Gjithë projekti i zëvendësimit të mjeteve të transporti të personelit për gjithë strukturat e FA do të kushtojë rreth 2,984,000,000 Lekë. Duke i referuar kërkesave emergjente për mbulimin e shërbimit të transportit të personelit deri në 2013, FA do të kërkonin kompletimin me 80 mjete autobus (63% të TOP) dhe 50 mjete mikrobus (68 % të TOP). Pra do të nevojiteshin rreth 1,600,000,000 Leke për blerje te autobusëve dhe 300,000,000 Leke për blerje të mikrobusëve dhe në total për këtë projekt deri në 2013 do të duhej të planifikonim 1,900,000,000 Leke ose 380,000,000 Lekë çdo vit. Sigurimi i shërbimit të transportit të personelit nga FA, përveç blerjes së mjeteve kërkon edhe shpenzime të tjera, si operative dhe administrative. Në shpenzimet operative që zënë që përqindje të lartë në shpenzimet e përgjithshme të transportit janë; harxhimi i karburant-lubrifikantëve, mirëmbajtja dhe pjesët e këmbimit, etj. Ndërsa në shpenzimet administrative futen pagat e punonjësve të përfshirë direkt dhe indirekt në këtë proces, shpenzimet për sigurimin TPL te mjeteve, etj. Le të analizojmë faktorët kryesor që kanë një ndikim të konsiderueshëm në koston e transportit. 110

111 Studimet e bëra nga institutet e logjistikës në botë mbi koston e mirëmbajtjes së mjetit, kanë nxjerrë si përfundim që pas vitit të parë të përdorimit, shuma e kostos së mbetur pas zhvlerësimit vjetor me koston e përgjithshme të mirëmbajtjes së mjetit përbën rreth 85%-95% të çmimit fillestar të mjetit. Pra kostoja e mirëmbajtjes rritet çdo vit të qëndrimit në përdorim të mjetit. Kostoja e mirëmbajtjes së mjetit për kohën e mbajtjes në përdorim të tij deri në pikën ekonomike të përdorimit është rreth 85% te vlerës fillestare të blerjes së mjetit. Kostoja (Leke) Pika e fundit ekonomike Mirëmbajtja mjetit Zhvlerësimi mjetit koha (vite) Në bazë të VKM Nr.17, datë Për miratimin e afateve të përdorimit të armëve, të teknikës e të pajisjeve të Forcave të Armatosura dhe të rregullave për trajtimin e tyre pas heqjes nga armatimi dhe përdorimi, koha e qëndrimit në përdorim e mjeteve autobus është 17 vjet ose 300,000 km, ndërsa për mikrobusët 12 vjet ose 240,000 km. Për një vit shpenzimet mesatare të mirëmbajtjes për gjithë mjetet e transportit të personelit (sipas TOP) do të jenë: Lloji mjeteve Çmimi i një mjeti Sasia e mjeteve sipas TOP Vitet ne përdorim sipas VKM Vlera e përgjithshme e mirëmbajtjes (Leke) Vlera mirëmbajtjes ne 1 vit për gjithë mjetet (Leke) Autobus 20,000, ,159,000, ,000,000 Mikrobus 6,000, ,400,000 31,450,000 SHUMA 2,536,400, ,450,000 Në shpenzimet administrative pagesa e drejtuesve të mjeteve konsiderohet si shpenzimi më i madh administrativ, ndërsa pagesa e punonjësve që përfshihen në indirekt në procesin e transportit për mungesë informacioni mund të mos e marrim parasysh. Duke iu referuar pagave mesatare, për pagesën e drejtuesve të mjeteve për gjithë sasinë e mjeteve në TOP do të duhej një fond vjetor rreth 72,360,000 Leke. Drejtuesit e mjeteve Paga mujore mesatare Sasia Pagat ne 1 muaj (Leke) Pagat ne 1 vit (Leke) Autobus 30, ,810,000 45,720,000 Mikrobus 30, ,220,000 26,640,000 SHUMA 6,030,000 72,360,000 Shpenzimet për sigurimin e detyrueshëm TPL të mjeteve motorike duke iu referuar tarifave aktuale për gjithë sasinë e mjeteve është 6,278,000 Leke. Këtu nuk është përfshire sigurimi kasko, i cili është relativisht i shtrenjte për mjetet e reja. 111

112 Mjetet Sigurimi TPL vjetor Sasia e mjeteve Autobus 27, ,429,000 Mikrobus 38, ,849,000 SHUMA 6,278,000 Vlera e sigurimit ne 1 vit (Leke) Përveç vlerës së blerjes së mjeteve autobus dhe mikrobus një ndër vlerat më të larta të kostos është karburanti dhe lubrifikantët. Për llogaritje e shpenzimet vjetore për këtë zë, do ti referohemi kilometrave të nevojshëm për një vit për mbështetjen e shërbimit të transportit të personelit, të cilat mesatarisht ishin do të ishin 1,500,000 kilometra për mjetet autobus dhe 500,000 kilometra për mjetet mikrobus. Kostoja e karburant lubrifikantëve në 1 vite mesatarisht do të jetë: Karburant Mjetet Km ne 1 vit Konsumi Litra/100 km Konsumi (Litra) vjetor Çmimi karburantit (Leke) Autobus 1,500, , ,750,000 Mikrobus 500, , ,425,000 SHUMA 2,000, ,000 68,175,000 Vlera karburantit ne 1 vit (Leke) Lubrifikant Mjetet Km ne 1 vit Konsumi karburantit l/100 km Konsumi vjetor i lubrif. 3% e karburantit Çmimi Lubrifikantit (Leke) Autobus 1,500, , ,400,000 Mikrobus 500, , ,000 SHUMA 2,000,000 15,150 6,060,000 Vlera karburantit ne 1 vit Siç e theksuam edhe me larte shpenzimet administrative si, infrastruktura e parqeve, paga administrate, etj., për mungesë të dhënash nuk janë llogaritur, megjithatë ato zënë 5-10% të shpenzimeve direket. Shpenzimet e përmendura me sipër, tregojnë se kush është kostoja reale që zënë faktorët kryesor në përllogaritjen e tarifave të transportit për mjetet e transportit të personelit. Llogaritja e tarifave për mbështetjen e transportit të personelit duke iu referuar variantit të blerjes së mjeteve nga Forcat e Armatosura jepet sipas tabelës: Tipi i mjetit Punonjësi Materiale Administrative Total Paga Sig.sho Karbur Lubri Goma Bateri Pj.ndr Amortiz Sigurac Shp.dir Shpenz te tjera Tarifa Leke/km Autobus Mikrobus

113 Në këto kushte kostoja vjetore për mbulimin e shërbimit të transporti të përditshëm të personelit duke u mbështetur në kilometrat e planifikuara për një vit është 891,600,000 Lekë. Mjetet Km në 1 vit Tarifa Leke/Km Vlera e transportit për 1 vit ne Leke Autobus 1,500, ,650,000 Mikrobus 500, ,950,000 SHUMA 891,600,000 Edhe në rast të blerjes së teknikë së përdorur, përsëri kostoja e këtij shërbimi do të jetë e lartë për arsye të rritjes së fondit të nevojshëm për mirëmbajtje dhe zvogëlimit të kohës së qëndrimit në përdorim të Forcave të Armatosura. Po të krahasojmë shpenzimet e llogaritura më sipër shikojmë se blerja e mjeteve zë përqindjen më të madhe të shpenzimeve vjetore. Kjo vjen pasi çmimi i këtyre pajisjeve është relativisht i shtrenjtë. Në tabelën e më poshtme jepen përqindjet që zënë mesatarisht shpenzimet kryesore vjetore. Shpenzimet vjetore Lekë Blerja e mjeteve 380,000, Paga e drejtuesve te mjeteve 72,360, Mirëmbajtja e mjeteve 158,450, Sigurimi i mjeteve motorike 6,278, Karburanti 68,175, Lubrifikantët 6,060, Shpenzime te tjera ,277, Kostoja e përgjithshme vjetore 891,600, Përqindja që zen në lidhje me vlerën e përgjithshme c. Llogaritja e tarifës duke marrë parasysh gjendjen aktuale të kompletimit me teknikë të FA Po t i referohemi tarifave të mjeteve autobus dhe mikrobus që janë në inventar Forcat e Armatosura, këto të llogaritura mbi bazën e të dhënave të marra nga njësitë dhe repartet që i kanë ato në kompletim, si dhe duke iu referuar çmimeve të prokurimit të materialeve mirëmbajtëse nga Forcat e Armatosura do të shikojmë se ato do të dalin të larta. Si çmim referimi për mjetet është marrë mesatarja e çmimeve të dhurimeve, ndërsa për gomat, bateritë, karburant-lubrifikant janë marrë ato të prokurimit. Kështu çmimi i Autobusëve është marrë 3,000,000 Lekë, ndërsa çmimi i Mikrobusëve është marrë rreth 1,500,000 Leke. Për çmimin e karburanteve në qoftë se do të marrim atë të tregut aktualisht, tarifat do të dalin më të larta. I njëjti problem është edhe me zërat e tjerë të llogaritura. Tipi i mjetit Punëtoria Materiale Administrative Total Paga Sig.sho Karbur Lubri Goma Bateri Pj.ndr Amortiz Sigurac Shp.dir Shpenz te tjera Autobus Mikrobus Total Shpenzime Në këto kushte kostoja vjetore për mbulimin e shërbimit të transporti të përditshëm të personelit duke u mbështetur në kilometrat e planifikuara për një vit është 289,900,000 Lekë. Mjetet Km në 1 vit Tarifa Leke/Km Vlera e transportit për 1 vit ne Leke Autobus 1,500, ,150,

114 Mikrobus 500, ,750,000 SHUMA 289,900,000 Duhet të theksojmë se shpenzimet për mirëmbajtjen e mjeteve zënë një vlerë të madhe dhe pas çdo viti kjo vlerë është gjithmonë më e madhe, pasi mjeti është duke u përdorur pasi ai ka kaluar Pikën kritike ku mjeti ka leverdi ekonomike. d. Tarifat aktuale të transportit në vendin tonë (Privati) Për përcaktimi e tarifave që ofrohen nga tregu jemi bazuar në VKM nr.66, datë për disa ndryshime në vendimin nr.146, datë të Këshillit të Ministrave për ndryshimin e tarifave të transportit të udhëtarëve, të ndryshuar, dhe udhëzimin e përbashkët të Ministrisë së Financës nr.99/3, datë dhe Ministrisë së Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit nr.878/1, datë , udhëzim për tarifat e transportit të udhëtarëve dhe nga llogaritja e përafërt e linjave të nevojshme nga Forcat e Armatosura për t u mbështetur nga kontratori me këtë shërbim. Këto tarifa nuk janë fiks por janë të ndryshueshme në varësi të distancës së linjës ku përdoret automjeti. Për distanca të gjata të linjave të transportit kjo tarifë është më e vogël se për distancat e vogla. Për efekt llogaritje është marrë tarifa mesatare me qellim krahasimin me tarifat në rast të zëvendësimit të mjeteve në FA ose krahasimi me tarifën aktuale. Tarifa mesatare sipas VKM është, për autobus 189 Leke/Km dhe mikrobus 34 Leke/Km. Duke iu referuar nevojës vjetore për kilometra për mbështetjen me transport të personelit kostoja e këtij shërbimi do të ishte 300,500,000 Lekë. Mjetet Km në 1 vit Tarifa Leke/Km Vlera e transportit për 1 vit ne Leke Autobus 1,500, ,500,000 Mikrobus 500, ,000,000 SHUMA 300,500,000 Duhet të theksojmë se tarifat që ofrohet shërbimi i transportit të personelit në treg, nuk është në nivelin e VKM. ky shërbim ofrohet me tarifa më të shtrenjta, për mjetet autobus 220 lekë/km dhe mikrobus 70 lekë/km. e. Krahasimi i tarifave për 1 km në Lekë Në tabelën e më poshtme kemi krahasuar tarifat në Lekë për 1 kilometër të shërbimit të transportit të personelit me autobus dhe mikrobus. Lloji mjetit Duke marrë parasysh zëvendësimin e mjeteve në FA Duke ju referuar gjendjes aktuale në FA Tarifat sipas VKM Autobus Mikrobus Tarifat sipas privatit Në rast se do të përllogaritnim shpenzimet vjetore për çdo variant atëherë do të kishim: Lloji mjetit Duke marrë parasysh modernizimin e FA Duke ju referuar gjendjes aktuale Tarifat sipas VKM Tarifat sipas privatit Autobus 742,650, ,150, ,500, ,000,

115 Mikrobus 148,950,000 46,750,000 17,000,000 35,000,000 SHUMA 891,600, ,900, ,500, ,000,000 Siç mund të shikohet edhe nga tabela krahasuese e tarifave të transportit, arrijmë në konkluzionin se: Përdorimi i mjeteve mikrobus si mjet për transportin e përditshëm të personelit nuk është e rekomandueshme për arsye të tarifave shumë të larta që ka mbështetja e këtij shërbimi me këto mjete. Mjetet bazë për transportin e përditshëm të personelit duhet të jenë autobusët dhe synimi duhet të jetë drejt atyre me kapacitete maksimale mbajtës (50-55 vende). Mjetet mikrobus duhet të kenë si destinacion të përdorimit të tyre mbështetjen e aktiviteteve me numër të kufizuar të personelit, mbështetjen me transport të ekipeve të inspektimit, ose detyrave të tjera të kësaj natyre. Për rrjedhim numri i mjeteve mikrobus në TOP të Forcave të Armatosura duhet të shkojë drejt reduktimit, duke mbajtur një sasi të mjaftueshme për përballimin e detyrave që përmendëm më sipër. IV. Analizimi i leverdisë ekonomike të mbështetjes me transport të personelit. Për studimin dhe analizimin e leverdisë ekonomike të mënyrës së mbështetjes së shërbimit të transportit të përditshëm të personelit është e nevojshme që të marrim në shqyrtim shembuj real nga njësitë dhe repartet e Forcave të Armatosura. Për këtë do të marri në shqyrtim tre linja: Linja 1 rreth 100 Km në ditë, Tiranë Durrës Tiranë. Linja 2 rreth 50 km në ditë, Vlorë Psha Liman Vlorë. Linja 3 rreth 30 km në ditë, Durrës Kepi Palit Durrës Distanca në kilometra për linjat respektive me gjithë unazat ose lëvizjet brenda qytetit janë:. Tirane-Durrës Vlore-Pasha Liman Durrës-Kepi Palit 39 km + 4 km (lëvizje brenda qytetit) 24 km + 2 km (lëvizje brenda qytetit) 12 km + 3 km (lëvizje brenda qytetit) Për përcaktimin e sasisë së mjeteve autobus që nevojiten çdo ditë për këto linja është bërë në bazë të sasisë së e Tirane-Durrës-Tirane Vlore-Pasha Liman-Vlore Durrës-Kepi Palit-Durrës 1 x 50 vete 5 x 50 vete 2 x 50 vete Për mbulimin e shërbimit të transportit të personelit në këto linja nevojiten respektivisht: Tirane-Durrës-Tirane Vlore-Pasha Liman-Vlore Durrës-Kepi Palit-Durrës 25,000 km 75,000 km 15,000 km Tarifat sipas VKM Nr.66, datë Për disa ndryshime në Vendimin Nr.146, datë të Këshillit të Ministrave Për ndryshimin e tarifave të transportit të udhëtarëve, të ndryshuar, për linja të ngjashme në bazë të kilometrave është: 1-42 km 130 Leke 1-27 km 80 Leke 115

116 1-17 km 50 Leke CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 Tarifat që përdoren nga operatorët privat në këto linja për mjetet autobus është: Tiranë-Durrës Vlore-Pasha Liman Durrës-Kepi Palit 100 Leke 100 Leke 50 Leke Të dhënat për llogaritjen e kostos së transportit me mjetet në kompletim të Forcave të Armatosura janë ato të trajtuara më sipër si: - Paga e drejtuesit te mjetit - Sigurimet shoqërore - Çmimi karburantit - Çmimi lubrifikantit - Çmimi gomave - Çmimi baterive - Sigurim mjeti - Çmimi mesatar i mjetit - Sasia mesatare e kilometrave të parashikuara në vit, etj Në bazë të llogaritjeve të kostos së transportit duke u mbështetur tek mjetet në inventar të Forcave të Armatosura dhe në llogaritjen e tarifave mbi bazën e të dhënave të miratuara, për mbulimin vjetor të këtij transporti, Forcat e Armatosura për mënyrat e përzgjedhura të mbështetjes me transport do të shpenzonin: Llogaritja e tarifës dhe vlerës së transportit duke marrë parasysh zëvendësimin e mjeteve të transportit. Intenerari Sasia e Km ne dite Sasia e personelit Sasia e Autobusëve të nevojshëm Sasia e Km në vit Tarifa sipas FA në Leke/Km Vlera vjetore e transportit në Leke Tirane-Durrës-Tirane , ,385,000 Vlore-Pashaliman-Vlore , ,527,500 Durrës-Kepi Palit-Durrës , ,192,500 Nevojat Vjetore 78, ,000 51,105,000 Llogaritja e tarifës dhe vlerës së transportit duke marrë parasysh gjendjen aktuale të mjeteve të transportit. Intenerari Sasia e Km ne dite Sasia e personelit Sasia e Autobusëve të nevojshëm Sasia e Km në vit Tarifa sipas FA në Leke/Km Vlera vjetore e transportit në Leke Tirane-Durres-Tirane , ,952,500 Vlore-Pashaliman-Vlore , ,890,000 Durres-Kepi Palit-Durres , ,193,500 Nevojat Vjetore 78, ,000 17,036,000 Llogaritja e tarifës dhe vlerës së transportit duke u mbështetur në VKM. 116

117 Intenerari Sasia e Km ne dite Sasia e personelit Sasia e Autobusëve të nevojshëm Sasia Km vit e në Vlera e biletës në Leke/udhëtar (sipas VKM) Tarifa në Leke/Km (sipas VKM) Vlera vjetore e transportit në Leke (sipas VKM) Tirane-Durres-Tirane , ,250,000 Vlore-Pashaliman-Vlore , ,000,000 Durres-Kepi Palit-Durres , ,500,000 Nevojat Vjetore 78,000 1, ,000 15,750,000 Llogaritja e tarifës dhe vlerës së transportit duke u mbështetur në tarifat sipas tregut. Intenerari Sasia e Km ne dite Sasia e personelit Sasia e Autobusëve të nevojshëm Sasia Km vit e në Vlera e biletës sipas tregut në Leke/udhëtar Tarifa sipas tregut në Leke/Km Vlera vjetore e transportit sipas tregut (Leke) Tirane-Durres-Tirane , ,500,000 Vlore-Pashaliman-Vlore , ,500,000 Durres-Kepi i Palit - Durres , ,500,000 Nevojat Vjetore 78,000 1, ,000 17,500,000 Po të krahasojmë tarifat në Lekë/Km, si dhe vlerën që do të planifikonin Forca e Armatosura për të përballuar mbështetjen me transport të personelit në këto linja do të shikonim Tarifat Lekë/Km Intenerari Tarifa sipas zëvendësimit të mjeteve në FA Leke/Km Tarifa sipas gjendjes aktuale në FA Leke/Km Tarifa Leke/Km VKM) në (sipas Tirane-Durrës-Tirane Vlore-Pashaliman-Vlore Durrës-Kepi Palit-Durrës Tarifa sipas tregut në Leke/Km Vlera në Lekë Intenerari Vlera vjetore e transportit duke zëvendësuar mjetet Leke Vlera vjetore e transportit me gjendjen aktuale Leke Vlera vjetore e transportit në Leke (sipas VKM) Tirane-Durrës-Tirane 8,385,000 2,952,500 3,250,000 2,500,000 Vlore-Pashaliman-Vlore 32,527,500 10,890,000 10,000,000 12,500,000 Durrës-Kepi Palit-Durrës 10,192,500 3,193,500 2,500,000 2,500,000 Nevojat Vjetore 51,105,000 17,036,000 15,750,000 17,500,000 Vlera vjetore e transportit sipas tregut (Leke) Nga kjo analizë mund të shikohet se tarifat e transportit për linja me distancë të vogël është më e madhe se në linjat e tjera. Kjo jepet edhe nga grafiku i mëposhtëm që tregon vlerën e tarifës në varësi të distancës për linjat e shembullit të marrë. 117

118 km 60 km 100 km VKM FA zevend PRIVATI FA aktuale Gjithashtu mund të shikohet qartë tarifat shumë të larta në rast të zëvendësimit dhe blerjes së mjeteve të reja nga Forcat e Armatosura. Këto tarifa janë të larta pasi koeficienti i përdorimit të mjeteve të transportit nga Forcat e Armatosura është shumë i vogël. Bazuar në VKM Nr.17, datë Për miratimin e afateve të përdorimit të armëve, të teknikës e të pajisjeve të Forcave të Armatosura dhe të rregullave për trajtimin e tyre pas heqjes nga armatimi dhe përdorimi, koha e qëndrimit në përdorim e mjeteve autobus është 17 vjet ose 300,000 km. Ndërsa kompanitë private gjatë kohës që kanë në përdorim një mjet autobus, ai përshkon rreth 600,000 km. Pra afërsisht dy fishin e kilometrave. Tarifat e nxjerra duke u bazuar në realizimin e transportit me mjetet aktuale të Forcave të Armatosura ka tendencë të rritet vit pas viti, pasi amortizimi i mjeteve do të kërkojë një kosto më të lartë të mirëmbajtjes. Kostoja dhe tarifat që dalin duke u bazuar në VKM dhe në tregun aktual thuajse janë afër njëra tjetrës. Si përfundim, mbështetja me transport me të tretët për personelin në linjat e marra në analizë do të ishte ekonomik dhe shumë i leverdishëm në rast se shfrytëzohen VKM ose edhe tregu privat i transportit të udhëtarëve (kontraktori). Kjo leverdi është e dukshme në qoftë se ky shërbim mbështet linjat e gjata (mbi 100 km në ditë). Dhe për linjat e mesme dhe të shkurtra mbështetja e shërbimit të transportit nga kontraktori është më e leverdishme se në rastin e blerjes së mjeteve të reja nga Forcat e Armatosura. Mbështetja me mjetet që kemi aktualisht nuk mund të shikohet si mundësi zgjidhje e transportit të përditshëm të personelit. Pavarësisht se disa institucioneve shtetërore nuk kane qene te suksesshëm ne aplikimin e këtij shërbimi, gjykojmë se në rastin e Forcave të Armatosura (ku personeli dhe repartet janë të përqendruara) ky shërbim mund të jetë i realizueshëm dhe i suksesshëm. Gjithashtu për vitin 2008 nga Shtabi i Përgjithshëm i FA u planifikua fondi prej 40,000,000 Lekë për projekt pilot në Komandën e Forcës së Bashkuar, për mbështetjen me kontraktor të reparteve të garnizonit të Zall Herrit dhe Komandës së Forcës së Bashkuar në Durrës, por për arsye të transferimit të këtij fondi në një zë tjetër kjo mbështetje nuk u realizua. Rekomandime Pra, siç edhe shikohet nga krahasimi i shifrave, duket qartë se leverdia e kalimit me kontrator të shërbimit të transportit të personelit për aktivitetin e përditshëm është më e madhe se vetë 118

119 mbështetja në kushtet e blerjes së mjeteve të reja (ose të përdorura) për një periudhë afat-mesme (5-vjeçare). Kjo është edhe arsyeja që ushtritë perëndimore e shikojnë këtë zgjidhje si më të mirën dhe ekonomiken. Mbështetja me kontrator e shërbimit të transportit të personelit në aktivitetin e përditshëm konsiston në eliminimin e shumë shpenzimeve të tjera si: - Blerjen e teknikës, - Mirëmbajtjen e saj, - Ndërtimin dhe mirëmbajtjen e parqeve dhe infrastrukturës mirëmbajtëse, - Pagat për drejtuesit e mjeteve dhe administratën, - Shpenzime të tjera si; karburant-lubrifikant, sigurim mjeti, etj Këto shpenzime hiqen nga planifikimi financiar dhe zëvendësohen me koston për shërbimin e kërkuar ndaj kontratorit në zërin Shërbime transporti. Duke ju referuar zhvillimit të ekonomisë së tregut në fushën e transportit, shohim se shoqëritë private të transportit në vendin tonë jo vetëm po shtohen në numër, por edhe po fuqizohen. Kjo gjë do të çoj në uljen e tarifës së transportit për shërbimin e kërkuar si rezultat i konkurencës midis tyre. Pra kalimi i shërbimit të transportit të personelit gjatë aktivitetit të përditshëm, shikohet si perspektiva e afërt e tij (kjo nëse dëshirojmë të zvogëlojmë shpenzimet për këtë shërbim). a. Anët pozitive Mbështetja me transport për personelin gjatë aktivitetit të përditshëm me shërbimin kontrator ka këto anë pozitive: - Zvogëlimi i shpenzimeve për shërbimin e kërkuar. - Menaxhim më të mirë të fuqisë punëtore, që nga drejtuesit e mjeteve deri tek administrata që vihet në shërbim të tyre, duke e përdorur këtë personel në drejtimet prioritare. - Eliminimin e procedurave për blerjen, rifreskimin e teknikës, mirëmbajtjes dhe procedura të tjera administrative. - Redukton Tabelat e Organizimit e Pajisjeve duke u përqendruar më shumë në mjetet dhe teknikën që do t i shërbej misioneve luftarake dhe jo luftarake. - Lejon aplikim të mirë për njësitë dhe repartet që ndodhen në linjat kryesore të transportit të udhëtarëve. - Lejon mbulimin e të gjithë aktiviteteve në Forcat e Armatosura, pavarësisht ngarkesave, të cilat nuk do të jenë konstante. Blerje të shërbimit të transportit (marrje në dispozicion të mjeteve) në bazë të sasisë së personelit që do të transportohet. - Lejon blerje të këtij shërbimi sipas standardeve që kërkohen në drejtim të komoditetit dhe sigurisë. - Lejon blerje të shërbimit me çmime më të vogla si rezultat i konkurrencës (konsiderohet linjë e garantuar) - Përjashtohet rreziku që vjen si rezultat i përfshirjes në ndonjë aksident rrugor (detyrimet për mbulim të shpenzimeve për riparime të mjetit në rast se faji mbetet në anën tonë, për mbulimin e shpenzimeve të personave të dëmtuar, etj). - Sigurimi i transportit të garantuar, pavarësisht nga gjendja teknike e automjeteve (në rast defekti, mjeti ndërrohet nga kompania kontratore me një mjet tjetër). b. Anët negative 119

120 - Kërkon kompani kontratore që të mbulojnë garnizonet ku ndodhen njësitë dhe repartet e Forcave të Armatosura. - Është më i rrezikuar në rast grevash nga punonjësit e këtyre kompanive. - Aktualisht është një biznes në rritje dhe ka nevojë qe te konsolidohet më shumë. - Si rezultat i infrastrukturës së keqe rrugore të vendit tonë, ku pjesa më e madhe e njësive dhe reparteve ndodhen në rrugët dytësore, do të ketë vështirësi për sigurimin e këtij shërbimi. - Kërkon një sistem të mirë komunikimi me administratën e kompanisë. - Kërkon studime suplementare për linjat që do të mbulohen nga kontratori. c. Përfundime Duke krahasuar anët pozitive dhe ato negative, si dhe tarifën e përllogaritur për 1 Km, mund të dalim në përfundim se kalimi me kontrator i këtij shërbimi është me leverdi. Por për përballimin e detyrave dhe nevojave emergjente mund të mbahet një njësi e vogël me këto mjete në Parkun e Veturave apo njësi tjetër mbështetëse. Për të parë aplikueshmërinë e metodës së mbështetjes me kontrator të shërbimit të transportit të personelit për veprimtarinë e përditshme, fillimisht ajo duhet të aplikohet në ato njësi të cilat kanë: Përqendrime të mëdha të njerëzve dhe nevoja të ngutshme për këtë lloj shërbimi, Ndodhen në akset kryesore të sistemit rrugor, Përfaqësojnë linja të plota edhe për kontratorin (për krijimin e lehtësive për të, si linjat midis dy qendrave të mëdha të banuara), etj. Për të dalë në një përfundim më të drejtë mbi të ardhmen e shërbimit të transportit të personelit në Forcat e Armatosura, janë marrë të dhëna nga njësitë e repartet mbi sasinë e personelit që do të lëvizin sipas destinaconeve, sasinë e kilometrave të nevojshme për mbulimin e këtij shërbimi, koston e pjesëve të këmbimit të nevojshme për mirëmbajtjen e mjeteve që janë aktualisht të kompletuar, si dhe tarifat e përafërta të privatit për linjat respektive. Edhe pse këto të dhëna nuk janë plotësisht të sakta për të dalë në përfundime reale, pasi mënyra e administrimit të tyre nuk është kryer sipas një sistemi të saktë të mbledhjes dhe analizimit të të dhënave, përsëri mund të na konfirmojnë që; kalimi me të tretët i shërbimit të transportit të personelit është një mënyrë e drejtë zgjidhje për këtë mbështetje. Duke shfrytëzuar Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.146 datë, Për tarifat e transportit të udhëtarëve, dhe Udhëzimin e përbashkët të Ministrisë së Finacës Nr.99/3, datë dhe Ministrisë së Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit Nr.878/1, datë , Udhëzim për tarifat e transportit të udhëtarëve dhe tarifat reale të transportit të udhëtarëve në linjat e disa njësive e reparteve dhe duke i krahasuar me tarifat e transportit të nxjerra në mënyrë analitike (referuar një studimi për këtë qëllim) mund të dalim në një përfundim mbi domosdoshmërin e promovimit të një programi pilot për një periudhë te caktuar kohore, për të parë rezultatet mbi aplikimin masiv të mbështetjes nga të tretët për transportin e personelit. Megjithëse ekziston mundësia dhe baza ligjore për aplikimin e kësaj mbështetje nga institucione shtetërore, është parë se për shumë arsye ato nuk kanë mundur ta sigurojnë këtë mbështetje nga të tretët. Kemi analizuar institucione si Drejtoritë e Arsimit Shkollor (në varësi të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencave) dhe kemi parë që për katër vjet ato kanë pasur vështirësi në sigurimin e mbështetjes nga të tretët. 120

121 Specifikimet Për Mbështetjen Me Kontraktor Të Shërbimit Transportit Të Personelit. Shtojce Për vitin... (Periudhën...) në Reparti Ushtarak Nr..., shërbimi i transportit me kontraktor do të kryhet në njësitë dhe repartet si më poshtë: 1. Reparti Ushtarak Nr..., në itinerarin... Numri personelit që do të transportohet në një ditë nga qendrat e banimit në atë të punës dhe anasjelltas është përllogaritur në masën 80% të sasisë faktike të personelit. Nga sasia e përgjithshme e personelit është zbritur, personeli me shërbim brenda dhe jashtë vendit, me misione jashtë vendit, me leje te zakonshme, me arsye të ndryshme familjare, etj. Përcaktimi i tarifave për transportimin e personelit (vlera e biletës sipas destinacioneve, vajtjeardhje për një person në ditë) është bërë sipas VKM Nr.66 datë, Për disa ndryshime në VKM Nr.146 datë të Këshillit të Ministrave Për ndryshimin e tarifave të transportit të udhëtarëve, të ndryshuar. SPECIFIKIMET TEKNIKE I. Linjat e transportit 1. Reparti Ushtarak Nr..., në itinerarin Reparti Ushtarak Nr..., në itinerarin... II. Kërkesa të përgjithshme. Operatori ekonomik të jenë persona fizikë dhe juridikë të organizuar në shoqëri transporti e të pajisur me licencë për ushtrimin e veprimtarisë në fushën e transportit të udhëtarëve. Operatori ekonomik, të disponojë mjetet e nevojshme për transport për çdo njësi/repart sipas numrit te personelit te deklaruar në Tabelën Nr.1. Operatori ekonomik, të ketë kapacitete të mjaftueshme shtese (mjete transporti personeli rezerve në masën 20% te sasisë se përgjithshme te personelit) ose kontrata të lidhura me operator të tjerë, për zëvendësimin e mjeteve në rast defektesh ose rritje të nevojës për këtë shërbim në ditë të caktuar. Operatori ekonomik, te deklaroj numrin e mjeteve dhe punonjësit që do të përdore për transportimin e personelit, te deklaruar në Tabelën Nr.1. Operatori ekonomik, të deklaroj pranë komandës së njësisë/repartit, të dhënat e mjeteve si; tipin e mjetit, targën, listën emërore të punonjësve (drejtuesve të mjetev), etj. Operatori ekonomik, të zotërojë infrastrukturën e nevojshme për kryerjen e shërbimeve teknike të automjeteve ose të ketë kontrata të lidhura me Qendra Shërbimi Mjetesh të licencuar. Kontrata të jetë origjinale dhe e noterizuar. Operatori ekonomik, të ketë adresën e plotë të selisë/filialit, numrin e telefonit dhe faksit. Operatori ekonomik, të këtë të organizuar shërbim të rregullt me agjenci (dispeçeri), e cila të sigurojë komunikim midis saj, mjeteve dhe Qendrës Operacionale të njësisë/repartit. III. Kërkesa të veçanta për operatorin. Operatori ekonomik, të bëjë mbështetjen me transport të personelit të njësisë/repartit sipas itinerareve dhe numrit të personelit të deklaruar në Tabelën Nr 1. Operatori ekonomik, të kryej mbështetjen me transport të personelit, sipas destinacioneve të përcaktuara në tabelën Nr.1, në ditët e punës dhe në raste gatishmërie dhe stërvitje. Për rastet e 121

122 gatishmërisë dhe stërvitjes, operatorin ekonomik detyrohet të vërë mjetet në dispozicion në kohen e përcaktuar nga njësia/reparti. Operatori ekonomik, nuk duhet të ndërpresë për asnjë arsye, mbështetjen me transport të njësisë/repartit, edhe në rastet e ndërprerjeve të punës që vijë si rezultat i organizimit të grevave nga punonjësit e tij apo arsye të tjera Në raste defektesh të mjeteve të transportit, operatori duhet të beje zëvendësimin e menjëhershëm të mjetit të defektuar me një mjet tjetër (mjetin rezerve). Mjeti duhet të jetë në gjendje të rregullt teknike, i pajisur me të gjithë dokumentacionin teknik dhe shfrytëzues dhe të ketë kapacitet të njëjtë vendesh me mjetin e defektuar. Rrjeti i linjave, stacionet dhe oraret e nisjes nga qendrat e banimit, repartet ose kalimit në stacione të autobusëve përcaktohen nga njësia/reparti me miratim të Komandantit. Operatori ekonomik, miraton tek Komandanti njësisë/repartit listën e mjeteve të transportit me të dhënat e mjeteve si, tipin e mjetit, targën, listën emërore të drejtuesve të tyre, etj. Pagesa e shërbimit të kryer nga operatori do të behet mujore, bazuar në fletë udhëtimet ditore, të nënshkruar nga përfaqësuesi i njësisë/repartit dhe akt-rakordimeve mujore të nënshkruara nga dy palët. Operatori ekonomik, duhet të paraqesë kontratat e punës midis tij dhe drejtuesve të mjeteve. Kontratat duhet të jenë origjinale dhe të noterizuara. Operatori ekonomik të paraqes Certifikatën e regjistrimit në organet tatimore IV. Kërkesa teknike. A- Për automjetet. Të plotësojnë këto kërkesa: - Të jenë mjete origjinale të prodhuara për këtë lloj transporti. - Të jenë prodhime të 10 viteve të fundit. (rrit mundësine për realizimin e tenderit) - Të sigurojnë standardet normale të komfortitetit për personelin. - Preferohen mjete të të njëjtit tip, marke dhe ngjyre. - Të jenë të pajisura me sistem ajri të kondicionuar. - Të jenë të pajisura me mjete të mbrojtjes nga zjarri, kutin e ndihmës së shpejtë, vegla punë, si dhe me pajisje kalueshmërisë. - Të jenë të pajisura me mjete komunikimi, për të realizuar komunikimin midis drejtuesit të mjetit dhe agjencisë (dispeçerisë). me personelin udhëtues, si dhe komunikimin me Qendrën Operacionale në njësisë/repartit dhe personelin drejtues të operatorit. - Ndenjëset e automjeteve të jenë të pajisura me kokat e ndërrueshme të veshjeve. - Të jenë të pajisura me perde dhe shina për zhvendosjen e tyre. - Sipërfaqet e brendshme dhe dyshemeja e automjeteve të jetë e pajisur me tapetë. - Të jenë të kompletuar me dokumentacionin e nevojshëm për qarkullim: - Të jenë të pajisura me Leje qarkullimi. - Të jenë të pajisura me certifikatën e kontrollit teknik vjetor (model 020) të vlefshme. - Dokumentin e taksës së zotërimit të mjetit dhe taksës për aks për vitin në vazhdim. - Sigurimin e detyruar të mjetit motorik ndaj palëve të treta. - Të jenë të pajisura me fletë udhëtimi. - Autorizimin për përdorimin e mjetit, kur drejtuesi nuk është pronar i mjetit. - Të jenë të pajisura me certifikatë pronësie. 122

123 B- Për drejtuesit e automjeteve. - Drejtuesit e automjeteve të jenë të pajisur me Lejë Drejtimi automjeti të kategorisë D, sipas modelit të ri. - Drejtuesit e mjeteve të kenë eksperiencë jo më pak se 3-vjet, në transport udhëtaresh - Dokument personal njohje (identifikimi). - Drejtuesit e mjeteve të jenë të pajisur me libreze shëndetësore. - Të mos kenë qenë ndjekur penalisht, e vërtetuar me dokument. - Të mos jenë ndëshkuar më parë me masa administrative për thyerje të rregullave të qarkullimit rrugor si; përdorimi i pijeve alkoolike, ka kryer aksident me pasoja materiale dhe është larguar nga vend i ngjarjes, nuk ka respektuar detyrimet e ndalimit në postblloqet e policisë, e vërtetuar me dokument të veçantë nga organet e policisë së qarkullimit rrugor. - Drejtuesi i mjetit, të respektojë orarin e nisjes e mbërritjes, itinerarin e lëvizjes dhe kohën e qëndrimit në stacion. - Drejtuesi ndalohet të marrë në mjet persona të tjerë përveç personelit, sipas listës së miratuar nga njësia/reparti. Lista e miratuar nga njësia/reparti, mbahet nga drejtuesi i mjetit së bashku me dokumentet teknik dhe përdoruese të mjetit. - Për problemet që lindin gjatë procesit të transportimit të personelit (shkelje të rregullave nga personeli i njësisë/repartit), drejtuesi i mjetit komunikon vetëm me përgjegjësin e automjetit të caktuar me urdhër nga komandanti i njësisë/repartit. - Drejtuesi i mjetit përgjigjet për gatishmërinë teknike të automjetit, zbatimin e rregullave të qarkullimit dhe mbajtën pastër të automjetit. Tabela E Argumentimit të Fondit Limit Nr Personeli Vlera e biletës për person në ditë (vajtje Planifikuar për ardhje) Njësi/Repart Fakt transport Sasi e ditëve të planifik uara Fondi limit 000/lekë Për një ditë Për 8 muaj Tabela Nr. 1 1 Reparti Usht. Nr Totali VI. Referencat - Ligji Nr.8378, datë Kodi Rrugor i Republikës së Shqipërisë. - Ligji Nr.8308, datë Për transportet rrugore. - Ligji Nr.7971 Për prokurimin publik. - VKM Nr.66, datë Për disa ndryshime në Vendimin Nr.146, datë të Këshillit të Ministrave Për ndryshimin e tarifave të transportit të udhëtarëve, 123

124 - Urdhëresa e Këshillit të Ministrave Nr.7, date Për transportin rrugor publik te udhëtareve dhe bagazheve, i ndryshuar me Vendim të Këshillit të Ministrave Nr. 763 datë VKM Nr.17, datë , Për miratimin e afateve të përdorimit të armëve, të teknikës, e të pajisjeve të FA dhe të rregullave për trajtimin e tyre pas heqjes nga armatimi dhe përdorimi. - Udhëzimi i përbashkët i Ministrisë së Financës Nr.99/3, datë dhe Ministrisë së Transportit Nr.878/1, datë , Udhëzim për tarifat e transportit të udhëtarëve. - Udhëzimi i Ministrit të Mbrojtjes Nr.606, datë

125 Temë Studimore MBESHTETJA ME TRANSPORT E FA SIPAS NIVELEVE TE KOMANDIMIT DHE MISIONEVE TE NJESIVE Ing. Pëllumb Bajrami, Kolonel ( R) Specialist në Degën e Standardeve Qendra e Analizave të Mbrojtjes. 125

126 Abstrakt Për realizimin e Temës Studimore Mbështetja me transport e FA sipas niveleve të komandimit dhe misioneve të reparteve, është punuar duke u mbështetur kryesisht në Doktrinën e Logjistikës dhe strukturën aktuale të FA, në konceptet doktrinore, në manualet dhe procedurat e disa ushtrive të vendeve të NATO-s për organizimin e transporteve ushtarake. Studimi ka për qëllim që për strukturën aktuale të Forcave tona të Armatosura (si dhe për çdo ndryshim apo përmirësim të mundshëm të saj), të jap ide dhe mendime për zhvillimin dhe përcaktimin e kopetencave dhe procedurave kryesore të punës për strukturat e shërbimit të transportit, për organizimin e Lëvizjeve, të Transporteve dhe të Drejtimit të Qarkullimit, për të gjitha llojet e detyrave dhe misioneve (brenda dhe jashtë vendit), të cilat, mendojmë se mund të jenë një material referues për plotësimin dhe rishikimin e Doktrinës së Logjistikës (Pjesës për transportin). Me qëllim njohjen dhe zbatimin e koncepteve dhe procedurat të mbështetjes me transport në kuadër të NATO, në material, në një kapitull të veçantë jepen edhe; aspektet e Procesit të Planifikimit dhe të Vendimmarrjes për lëvizjen (PDP), modalitetet dhe llojet e lëvizjeve dhe transporteve ushtarake (për të gjitha llojet e detyrave dhe misioneve të FA), si dhe rregullat dhe Stanag-ët e nevojshëm që përcaktojnë detyrimet reciproke për kalimin tranzit të forcave të huaja në teritorin e vendit, etj. Gjithashtu, në një kapitull të veçantë jepet struktura, misionet dhe detyrat kryesore të Shtabit të Përgjithshëm të FA dhe të Komandave Kryesore në drejtim të mbështetjes logjistike me transport, organet e tyre të shërbimit të transportit të përcaktuara në strukturën aktuale të FA, detyrat kryesore të tyre, për të cilat jepen mendime dhe përcaktohen në mënyrë të detajuar kopetencat që duhet të kenë ato dhe nivelet e ndryshme të komandimit, për organizimin e Lëvizjes, të Transporteve dhe për Drejtimin e Qarkullimit. Materiali studimor mund të shërbejë për një njohje më të gjërë të elementeve kryesore të organizimit të transportit në FA, të Doktrinës së NATO-s në fushën e transportit, të Institucioneve dhe Strukturave civilo- ushtarake të NATO-s, me të cilat duhet të bashkëpunohet për realizimin e detyrave në fushën e transportit, si dhe rishikimin e manualeve e rregulloreve për të reflektuar përvojën e tyre për organizimin dhe drejtimin e transporteve ushtarake. Falenderime: Autori u është mirënjohës kolegëve ushtarakë dhe civilë të QAM-s dhe të Sektorit të Transportit në Drejtorinë e Logjistikës në ShP, që ofruan të dhëna, asistencë, komente dhe mendime për kryerjen e kësaj teme studimore. Falenderimet e mia shkojnë për Kolonel Thimi Hudhra për mendimet e vlefshme për evidentimin në materialin studimor të problemeve të organizimit dhe të kopetencave të transportit për misionet e reja jashtë vendit, për Major Dritan Stroni për shkëmbimin e mendimeve dhe dhenien e informacioneve dhe të dhenave më të fundit për strukturën, misionin dhe detyrat e e organeve të shërbimit të transportit. 126

127 Përmbajtja KAPITULLI I PARE I. KONCEPTE DHE PROCEDURA PËR MBËSHTETJEN ME TRANSPORT NË KUADËR TË NATO- s. I.1. Të Përgjithshme I.2. Aspekte të procesit të planifikimit dhe vendimmarrjes për lëvizjen (PDP) I.3. Modalitetet dhe llojet e lëvizjeve dhe transporteve ushtarake. KAPITULLI I DYTE II. ORGANIZIMI I TRANSPORTIT USHTARAK NË KUADËR TË STRUKTURËS SË FA. II.1. Struktura, misioni dhe detyrat kryesore të ShP dhe Komandave Kryesore për mbështetjen me transport në FA. II.2. Konceptet dhe kopetencat kryesore për mbështetjen me transport të FA. II.3. Organet e shërbimit të transportit dhe detyrat kryesore të tyre KAPITULLI I TRETË III. KOPETENCAT E NIVELEVE TË NDRYSHME TË KOMANDIMIT PËR ORGANIZIMIN E LËVIZJES III.1. Të përgjithshme III.2. Shtabi i Përgjithshëm i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve. III.3. Komanda e Forcës së Bashkuar dhe Komandat Kryesore. III.4. Organizimi dhe përbërja e formacionit në lëvizjen rrugore. KAPITULLI I KATËRT IV. KOPETENCAT PËR ORGANIZIMIN E TRANSPORTEVE IV.1. Kopetencat për transportet që kryhen me mjetet e transportit në organikë. IV.2. Kopetencat për transportet që duhet kryhen me mjete transporti të Komandës Mbështetëse dhe të komandave të tjera të FA. IV.3. Kopetencat për transportet që kryhen me mjete transporti komerciale. IV.4. Kopetencat dhe organizimi i transportit për misione jashtë vendit. IV.5. Kopetencat ShP të FA dhe Komandave Kryesore për transportin në rast krizash e konfliktesh. V. KOPETENCAT PËR ORGANIZIMIN DHE DREJTIMIN E QARKULLIMIT V.1. Kopetencat për organizimin e qarkullimit. V.2. Kopetencat për drejtimin e qarkullimit. V.3. Organi i ngarkuar me drejtimin e qarkullimit (ONDQ). KAPITULLI I PESTË 127

128 KAPITULLI I PARE I. KONCEPTE DHE PROCEDURA PËR MBËSHTETJEN ME TRANSPORT NË KUADËR TË NATO- s. I.1. Të Përgjithshme Aktiviteti i transporteve është një shërbim shumë i rëndësishëm për organizimin logjistik, sepse, ai kushtëzon efiçencën dhe efektivitetin e gjithë aparatit logjistik, si dhe zhvillimin e manorës taktike dhe strategjike. Për rrjedhojë, bëhet e nevojshme të planifikohet përdorimi i burimeve të transportit, duke verifikuar vazhdimisht përdorimin e tij në të gjitha nivelet, për arritjen e objektivave të përcaktuara në një kuadër ekonomik kompleks, dhe në të njëjtën kohë në përputhje me nevojat operative/stërvitore, cilat mbeten në vazhdimisht prioritet kryesor. Organizimi i transportit në ushtritë e vendeve të NATO-s mbështetet në konceptet dhe praktikat që përcaktohen në Doktrinën e NATO s (1). Për një njohje më të plotë të parimeve, detyrave dhe përgjegjësive, si dhe të strukturave civilo-ushtarake të NATO-s për Lëvizjet dhe Transportet, në Lidhjen A jepet e plotë Doktrina e Transportit në kuadër të Aleancës. Në thelb, organizimi i transportit ushtarak sipas Doktrinës, Publikimeve dhe Direktivave të NATO-s për transportin mban parasysh parimet bazë, si më poshtë: a mundësinë e dhënies së FA të një niveli të përshtatshëm të autonomisë së transportit me mjetet ushtarake, në funksion të përdorimit në: - territorin e vendit, kryesisht të mjeteve komerciale dhe me ndërthurjen (mbështetjen) e mundëshme të mjeteve ushtarake. - zonën e operacioneve, kryesisht të mjeteve ushtarake dhe me ndërthurjen (mbështetjen) e mundëshme të transportuesve komercial. b drejtimin e kordinuar të të gjitha mjeteve të transportit të disponushme në FA, përfshi mjetet e tjera ushtarake (tokësore), mjetet detare, ajrore etj. c përfshirjen e kordinuar të kapaciteteve të transportit ushtarak me transportuesit komercial, që janë të disponushme në treg. d përdorimin e sistemit të automatizuar dhe të integruar ADAMS (Allied Deployment and Movement System) për planifikimin e lëvizjeve dhe të transporteve, në interest të vendeve të NATO dhe të partnerëve të tyre e shfrytëzimin e akteve të ndryshëm normative (ligje, VKM, akte normative etj) që lejojnë, në rast nevoje, të marrësh me lehtësi në përdorim transortues komercial. f standardizimin dhe përdorimin e kontenjerëve ndërportual, që përmirësojnë fluksin e transporteve, brenda dhe jashtë vendit, si dhe rritin efektivitetin dhe kontrollit të tyre. I.2. Aspekte të procesit të planifikimit dhe vendimmarrjes për lëvizjen (PDP) Zgjidhja e problemeve për zbatimin praktik të një detyre të caktuar në fushën ushtarake varet nga procesi i Planifikimit dhe Vendimmarrjes (PDP). Instrumentet kryesor të tij, janë: a Faza e planifikimit, që parashikon: anën konceptuale, e cila finalizohet me marrjen e vendimit nga ana e komandantit; anën organizative, e cila finalizohet me hartimin e njoftimeve (lidhjeve të nevojshme) të destinuara për ata që duhet ti kthejnë këto në vendime; b Faza e zbatimit, që finalizohet me zhvillimin e operacionit. Gjatë kryerjes së Fazës së zbatimit verifikohen në mënyrë të vazhdueshme në se, rezultatet e marra janë të përshtatshme dhe të afta për të zgjidhur problemet dhe në se elementët e vendosur do të ndryshojnë dhe do të bëjnë të domozdoshëm rivlerësimin e fazës së planifikimit. Në fakt, lëvizjet dhe transportet kondicionojnë të gjitha llojet e operacioneve ushtarake, sepse ato ndikojnë drejtpërsëdrejti në lëvizshmërinë e forcave dhe në zhvillimin e të gjitha aktiviteteve të 128

129 tjera logjistike. Ato duhet të kryhen me përpunimin e një dokumenti që mban parasysh planin operacional (Operational PLAN OPLAN) dhe urdhërin (Operation ORDer OPORD). Të dy këto dokumente kanë një shtesë/lidhje që trajton aktivitetin logjistik të lëvizjeve dhe të transporteve. Kjo shtesë/lidhje, përcakton në hollësi: - shpërndarjen e materialeve dhe, eventualisht, të personelit në mjetet e transportit që do të përdoren; - vendin ose stacionin e nisjes, të mbrritjes etj; - itinerarin dhe/ose drejtimet e lëvizjes; - kohët; - pengesat teknike të veçanta; - përshkrime të posaçme për ngarkesën, për lidhjen (ngarkesat e rimokjuara) dhe kontrollin e materialeve gjatë udhëtimit dhe shkarkimit; - procedurat doganore që duhen respektuar; - lloji i eskortave (të shoqërimit, të sigurisë dhe teknike) dhe atributet përkatëse; I.3. Modalitetet dhe llojet e lëvizjeve dhe transporteve ushtarake. I.3/a. të përgjithshme Termi lëvizjet dhe transportet përcakton një seri aktivitetesh që finalizohen me çvendosjen e njësisë, personelit, materialeve dhe mjeteve nga një vend në një vend tjetër. Në thelb, aktivitetet për realizimin e lëvizjeve dhe transporteve, kanë: - lëvizjen, që kryhet nga njësitë që përdorin kapacitetet e tyre të brendëshme të lëvizjes ose kapacitetet transportuese të vëna në dispozicion të tyre. - transportin, me anën e të cilit kapacitetet përkatëse transportuese tokësore, ajrore ose detare, ushtarake ose civile, përdoren për çvendosjen e njësive dhe materialeve. - kontrollin e lëvizjeve, me anën e të cilit bëhet planifikimi, programimi, organizimi dhe kontrolli i lëvizjeve të personelit, mjeteve dhe të materialeve për gjatë linjave të lëvizjes dhe të komunikimit. Në vartësi të karakteristikave të mjeteve që përdoren, egzistojnë lloje të ndryshme të transporteve, përdorimi i të cilave varet në mënyrë thelbësore nga karakteristikat gjeografike të terrenit dhe linjave të komunikimit, si dhe nga disponushmëria e infrastrukturave përkatëse. Zgjedhja e llojit të përshtatshëm të transportit për tu përdorur për çdo operacion bazohet në vlerësimin e faktorëve kryesor përcaktues, që janë: -lloji i operacionit dhe skenari në të cilin ai zhvillohet; -prioritetet e përcaktuara për nevojat e lëvizjes së forcave dhe të furnizimeve; -leverdishmëria ekonomike; -burimet në dispozicion; -siguria e lëvizjes; -egzistenca e kufizimeve të mundëshme (p.sh. ndalimi fluturimeve); -kufizimet kohore për sigurimin e furnizimeve. I.3/b. transporti rrugor (transporti zakonshme), është lloji më i përdorshëm i transportit për shkak të manovrushmërisë së lartë të tij. Ai paraqet llojin më të shpejtë e më praktik të transportit për realizimin e lëvizjeve të veta nga FA dhe përbën nyjen lidhëse të domozdoshme me llojet e tjera të transporteve, për të siguruar çvendosjet e personelit dhe të furnizimeve nga terminalet (portet, stacionet etj). I.3/c. transporti hekurudhor. Përdorimi transportit hekurudhor bën të mundur që të mbahet një fluks i lartë i lëvizjeve dhe furnizimeve në distanca të largëta. Në se egziston lidhja hekurudhore ndërmjet Bazës Strategjike (të furnizimit) dhe Teatrit të Operacioneve është me efektivitet përdorimi i furnizimeve të vazhdueshme të tyre nëpërmjet linjës hekurudhore. 129

130 I.3/d. transporti ajror. Gjithnjë e më shumë po afirmohet si një formë alternative e transportit dhe po shfaq, në përmasa në rritje, prirjen e tij për transportin e personelit dhe të mallrave me vlera të madha dhe në distance të largëta. Kjo alternativë transporti, bëhet e domozdoshme kur, koha në dispozicion është e kufizuar, ose kur kushtet ekonomike janë të favorshme për një transport të tillë. Transporti ajror përdoret, kryesisht për: -të siguruar dërgimin e furnizimeve prioritare, nga Baza Strategjike për në Teatrin e operacioneve. -të siguruar fleksibilitetin dhe ndërhyrjen në kohën e duhur me furnizime prioritare në Teatrin e operacioneve, etj. Transporti ajror është i lidhur (përveç të tjerash) edhe me egzistencën e infrastrukturave të nevojshme, veçanrisht me përdorimin e avjonëve me krah fiks. Përgjithsisht, kostua e lartë e shërbimit dhe mundësia e kufizuar e përdorimit të avjonave, bën që kjo formë transporti të përdoret në raste urgjente, ose kur përdorimi i formave të tjera të transportit është i pamundur. I.3/e. transporti detar, përgjithsisht është transporti më ekonomik, me të cilin mund të realizohet çvendosja e sasive të mëdha të forcave dhe të materialeve në largësi relativisht të mëdha. Kufizimet që ka transporti detar janë; ngadalësia për realizimin e një transporti të tillë, si dhe nevoja për të patur infrastrukturë dhe atrecaturë portuale të qëndrueshme dhe efiçente. I.3/f. transporti me tubacione, përbën llojin e transportit më efektiv për çvendosjen e fluideve (si për lëngjet ashtu dhe për gazet). Përdorimi i transportit me tubacione mundëson furnizime të vazhdueshme e të pandërprera (kryesisht për produktet e naftës e të ujit). Përdorimi i transportit të fluideve me tubacione kondicionohet nga koha relativisht e lartë për vendosjen e tyre në punë dhe nga rreziku potencial nga aktet e mundëshme të sabotimit. I.3/g. transporti i kombinuar. Zgjedhja dhe përdorimi i formave të nevojshme të transportit duhet të bëhet duke mbajtur parasysh konceptin e shumllojshmërisë së formave të transportit, që nënkupton çvendosjen e kapaciteteve që transportohen, nga një lloj mjeti transportues në një lloj tjetër mjeti tjetër transportues. Koncepti për shumllojshmërinë e formave të transportit (transporti i kombinuar) bën të nevojshme edhe shikimin e mënyrave të amballazhimit të materialeve dhe pajisjeve. Pra, format dhe mënyrat e amballazhimit të ngarkesave duhet të studjohen paraprakisht, për ti bërë ato të përshtatshme për të gjitha mjetet e destinuara për transportin e tyre. (1). AJP-4.4 Allied Joint Movement and Transporta-tion Doctrine dhe MC 336/2 Koncepti I Lëvizjeve dhe Transporteve të NATO. PROBLEMET QË EVIDENTOHEN: 1. Konceptet dhe procedurat që jepen në Doktrinën e Transportit në kuadër të Aleancës, duhet të pasqyrohen në Doktrinën e Logjistikës të FA, si dhe në manualet e shërbimeve të logjistikës (manualet e nivelit të parë), duke patur parasysh strukturën, misionin dhe detyrat kryesore të përcaktuara për komandat kryesore dhe njësitë e repartet në vartësi të tyre. 2. Nevoja për përdorimin e sistemit të automatizuar dhe të integruar ADAMS, që mundëson planifikimin e lëvizjeve dhe të transporteve në inters të vendeve anëtare të NATO-s, si dhe të atyre partnere. Si duhet të funksionojë ky system në Forcat tona të Armatosura dhe kush duhet të ngarkohet me detyrën për lidhjen me strukturat përkatëse të NATO. 3. Nevoja për rishikimin e legjislacionit dhe të akteve n/ligjore (VKM dhe udhëzimeve përkatëse) për të lehtësuar marrjen apo përdorimin e mjeteve komerciale të transportit (shtetërore apo private), në interest ë FA në kohë paqe, në rast krizash e konfliktesh, për detyra e misione jashtë vendit, etj. 4. Domozdoshmëria për marrjen e masave të nevojshme për njohjen e standardeve të NATO-s në fushën e paletizimit, amballazhimit dhe të përdorimit të kontenjerëve për materiale 130

131 ushtarake, përcaktimin dhe përdorimin gjërësisht të tyre në gjithë zinzhirin e lëvizjes së tyre. KAPITULLI I DYTE II. ORGANIZIMI I TRANSPORTIT USHTARAK NË KUADËR TË STRUKTURËS SË FA. II.1. Misioni i Shtabit të Përgjithshëm dhe Komandave Kryesore për mbështetjen me transport Në misionin dhe detyrat kryesore të ShP të FA dhe të Aparatit të Ministrisë së Mbrojtjes përcaktohet që, krahas planifikimit për sigurimin e materialeve e pajisjeve, ato bëjnë dhe planifikimin e mbështetjes me transport për lëvizjen e personelit dhe shpërndarjen e materialeve e pajisjeve, deri tek përdoruesi (në një nivel të caktuar) (1). Duke patur parasysh konceptin e pranuar për mbështetjen logjistike të FA, të shprehur në Doktrinën e Mbështetjes Logjistike (2), është: Forcat pjesëmarrëse logjistike, gjatë gjithë fazave të operacionit, kanë përgjegjësinë për mbështetjen logjistike, të cilën e realizojnë; nëpërmjet kapaciteteve të tyre logjistike, mbështetjes që i jepet nga Komanda e Mbështetjes Logjistike, si dhe duke shfrytëzuar resurset lokale, rezulton se, mbështetja logjistike (në këtë kuadër dhe mbështetja me transport) për të gjitha Komandat Kryesore duhet të realizohet nga vet komandat (dhe njësitë e tyre në nivel taktik), si dhe nga Komanda e Mbështetjes me anë të trupave të mbështetjes me transport (3), për një nivel të caktuar të transporteve dhe furnizimeve sipas emërtesës së përcaktuar për këtë qëllim. Skema e linjës së komandimit për shërbimin e transportit (dhe për gjithë shërbimet e tjera të logjistikës), si dhe struktura e reparteve dhe n/reparteve të transportit (trupat e transportit), për strukturën aktuale të FA, është si në Lidhjen B dhe B/1. Duke patur parasysh misionin e Komandës Mbështetëse (KM), që për mbështetjen logjistike është: Sigurimi i mbështetjes me personel, logjistikë, infrastrukturë dhe shërbime i FA në interes të plotësimit të misionit të tyre kushtetues, mbështetja e strukturave të FA në operacione humanitare dhe në misione ndërkombëtare, si dhe misionin e KFB për mbështetjen me transport (dhe komponenteve të saj- forcat), që është: Mbështetja me transport do të bazohet në resurset e vet njësive dhe në ato të KM (4), rezulton më efektive që, organizimi i mbështetjes me transport duhet të bëhet me tre nivele, sipas niveleve të mbështetjes logjistike (për nivelin strategjik, operacional dhe taktik), duke përcaktuar për çdo nivel të mbështetjes me transport, kopetencat përkatëse. Aktualisht, për këto nivele të mbështetjes logjistike nuk janë përcaktuar kopetencat e mbështetjes me transport të komandave përkatëse dhe ato të organeve planizuese e zbatuese të shërbimit të transportit. II.2. Konceptet dhe kopetencat kryesore për mbështetjen me transport të FA. Për nivelet e mbështetjes me transport, kopetencat do të përcaktohen për komandat e të gjitha niveleve të komandimit, për organet planizuese e udhëzuese, si dhe për organet zbatuese të shërbimit të transportit. Në këtë kuadër, mbështetja me transport për nivelin strategjik të mbështetjes logjistike, përgjithësisht do të identifikohet me: a. mbështetjen e përbashkët që duhet të sigurohet nga KM (për të gjitha komandat kryesore), për lëvizjet e mëdha të personelit, të materialeve dhe të pajisjeve logjistike. b. mbështetjen me transport për furnizimin me materiale dhe pajisje të një emërtese të përcaktuar (për të gjitha klasat e materialeve). c. organizimin e mbështetjen me transport të njësive e reparteve të KFB, për misionet e tyre jashtë vendit (në bashkëpunim me ShP dhe Aparatin e MM), duke ndërthurur mbështetjen 131

132 me transport në nivelin strategjik që duhet të realizohet nga KM, me mbështetjen me transport në niveli operacional e taktik që duhet të realizohet nga KFB dhe njësitë e repartet e vartësisë së vet. Mbështetja me transport për nivelin operacional të mbështetjes logjistike, përgjithsisht do të identifikohet me mbështetjen e forcave në teatrin e veprimeve që sigurohet nga KFB (dhe komponentet përkatëse), duke siguruar lidhjen me mbështetjen me transport të nivelit strategjik. Kjo mbështetje do të përfshijë edhe lëvizjet për mbështetjen e detyrave të reparteve, zhvillimin e infrastrukturës për realizimin e transporteve, shpërndarjen dhe menaxhimin e resurseve në nivel teatri, kontrollin e lëvizjes, etj. Mbështetja me transport për nivelin taktik do të identifikohet me mbështetjen direkte të trupës për realizimin e veprimeve taktike të reparteve. Kopetencat kryesore për planifikimin dhe organizimin e mbështetjes me transport të FA, duhet të janë të ShP FA dhe të Aparatit të Ministrisë së Mbrojtjes. Për realizimin më të shpejt dhe më efektiv të mbështetjes me transport, kopetencat e tyre mund të delegohen të përshkallëzuara në Komandën e Mbështetjes, në Komandën e Forcës së Bashkuar (KFB), në komandat e tjera kryesore, si dhe në repartet në nivel taktik, me rregullore të posaçme. Këto kopetenca, përgjithsisht përcaktohen dhe jepen për të gjitha nivelet e komandimit, si dhe për organet e shërbimit të transportit që organizojnë punën për kryerjen e lëvizjeve dhe transporteve me mjetet e tyre në organike, apo dhe me mjete komerciale. II.3. Organet e shërbimit të transportit dhe detyrat kryesore të tyre Shërbimi i transportit ushtarak si pjesë e mbështetjes logjistike është i organizuar me Organe (struktura) planizuese e udhëzuese në ShP të FA, në komandat kryesore dhe në njësitë e repartet e tyre të vartësisë, si dhe me organet zbatuese të transportit (5), të cilat planifikojnë dhe organizojnë punën për realizimin e mbështetjes me transport. Krahas detyrave të tyre që rezultojnë direkt në zbërthim të misionit dhe të detyrave kryesore të komandave përkatëse, ato duhet të kenë të përcaktuara edhe kopetencat në fushën e organizimit e realizimit të detyrave për mbështetjen me transport. Organet urdhëruese për logjistikën (në këtë kuadër dhe për shërbimin e transportit), janë; Shtabi i Përgjithshëm i FA, komandat kryesore dhe komandat e njësive e reparteve në nivel taktik, të cilat kanë në strukturat e tyre organizative, organet planizuese e udhëzuese, si dhe organet zbatuese të shërbimit të transportit. Për dhënien e mendimeve për përcaktimin e kopetencave të organeve të shërbimit të transportit në FA, është mbajtur parasysh përvoja jonë e deritanishme, përvojat e ushtrive të vendeve të NATO-s në këtë fushë (e cila pasqyrohet në doktrinat dhe manualet përkatëse të transportit), si dhe misionet dhe detyrat kryesore të ShP të FA dhe të komandave kryesore (6). II.3/a. Organet urdhëruese dhe detyrat e tyre kryesore për mbështetjen me transport. Shtabi i Përgjithshëm i FA Duke patur parasysh misionin dhe detyrat e ShP të FA, në drejtim të mbështetjes logjistike me transport rezulton se; Ai duhet të jetë organ urdhërues për të gjitha transportet në interes të njësive, të ndërmarjeve dhe të institucioneve ushtarake, dhe kryesisht për transportet masive dhe speciale(sipas specifikimeve të bëra paraprakisht për këtë qëllim), për të cilat është i nevojshëm kordinimi ndërmjet komandave kryesore dhe organizatave të tjera të ndihmës. Ai gjithashtu, duhet të jetë organ urdhërues për transportet dhe bashkëpunimin me ushtritë e vendëve të NATO-s, për transportet detare dhe ajrore që duhet të realizohen me mjete luftarake, për transportet komerciale (hekurudhore, detare dhe ajrore) dhe kordinimin me institucionet përkatëse, si dhe për transportet rrugore të kryera me mjete komerciale, për të cilat mban kontakte të vazhdueshme me komandat e tjera kryesore. 132

133 Komanda e Forcës së Bashkuar(KFB) Për mbështetjen me transport duhet të jetë organ urdhërues për të gjitha transportet që kryen me mjetet e veta të transportit, në interes të njësive të vartësisë së saj, si dhe për kordinimin e llojeve të transporteve për realizimin e detyrave të programuara nga ShP i FA. Sipas planifikimit të ShP të FA, duhet të jetë organ urdhërues për kordinimin e transporteve në interes të FA, që realizohen me mjetet e veta të transportit, kryesisht për transportet detare dhe ajrore që do të kryhen me mjetet e veta të transportit (në organikë). Komanda e Mbështetjes, Duhet të jetë organ urdhërues për mbështetjen me transport, të njësive dhe reparve të vartësisë së saj. Gjithashtu, KM duhet të jetë organ urdhërues dhe kordinues (sipas programeve dhe detyrave të vëna nga Shtabi i Përgjigjshëm i FA), për mbështetjen me transport të njësive dhe reparteve të FA, për mbëështetjen me transport të njësive e reparteve të komandave kryesore që shkojnë me misione jashtë vendit (sipas detyrave dhe rregullave të përcaktuara për këtë qëllim), si dhe të Enteve dhe Institucioneve civile shtetërore. Komanda e Doktrinës dhe Stërvitjes dhe komandat e njësive në nivel taktik janë organe urdhëruese për të gjitha transportet që kryen me mjetet e tyre në organikë në interes të zbatimit të detyrave të reparteve të vartësisë së tyre. II.3/b. Organet planizuese e udhëzuese të transportit dhe detyrat e tyre kryesore. Mbështetur në strukturën aktuale të FA, në misionin dhe detyrat kryesore të ShP të FA dhe të komandave kryesore e të reparteve të tyre të vartësisë, organet planizuese e udhëzuese të shërbimit të transportit në FA, si dhe skema e organizimit dhe e bashkëpunimit të tyre me Organet civile dhe ushtarake të NATO dhe me Organin kombëtar të transportit civil, paraqitet si në Lidhjen C. Organet civile dhe ushtarake të NATO. Në kohë paqe këto organe janë në Planning Board for European Inland Surface Transport (PBEIST). Në këto organe të Aleancës duhet të përfaqësohen dhe Organet Qëndrore Kombëtare (të vendit), nëpërmjet të cilave (PBEIST) mundëson të gjitha udhëzimet dhe kordinimet e transporteve për vendin. Organi kombëtar i transportit civil. Përfaqësohet nga Ministria e Transporteve me përfaqësuesit përkatës të Shtabi të Përgjithshëm të FA. Shtabi i Përgjithshëm i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve Krahas funksioneve të tij urdhëruese, ShP i FA duhet të ushtrojë dhe funksione udhëzuese për të gjitha llojet e transporteve, dhe në mënyrë të veçantë për transportet që janë programuar direkt nga ana e tij (që përgjithsisht janë transportet masive e të gjata rrugore, transportet e gjata me mjete komerciale, me rrugë hekurudhore, me rrugë detare dhe me rrugë ajrore etj), për planifikimin dhe kordinimin e transporteve midis komandave kryesore, për planifikimin e mbështetjes me transport nga KM, etj. Disa nga kopetencat dhe detyrat kryesore që mund të ushtojë ShP i FA - Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve, mund të jenë: b. organizimi, programimi, kontrolli i lëvizjeve, disiplinimi i përdorimit të rrjetit rrugor bazë, si dhe funksionimi i shërbimit të transportit në të gjithë territorin e vendit. c. kordinimi i përdorimit të kapaciteteve të transportit ushtarak dhe të atij civil për nevoja të FA dhe të organeve të tjera që lidhen (ministrore ose ndërministrore). d. nxjerren e udhëzimeve dhe normativa të natyrës teknike për organizimin e qarkullimit dhe të lëvizjeve në situata emergjente, për organet e shërbimit të transportit në zona të caktuara teritoriale, si dhe për lidhjen e saj me zonën e luftimeve. e. kordinimin me KM për planizimin, organizimin dhe mbështetjen me transport (në nivel styrategjik) të njësive dhe reparteve të KFB për misione e detyra jashtë vendit Zyra e Lëvizjes dhe Transporteve në KFB Është organ planifikues dhe udhëzues për transportet rrugore, detare dhe ajrore që kryen me mjetet e transportit ushtarake për nevojava të reparteve të vartësisë, për njësitë dhe entet e 133

134 ushtarake të dislokuara në mbështetje të tyre për detyra të tjera në interes të reparteve të FA, si dhe në ndihmë të popullatës, në raste emergjencash, fatkeqësish, etj. Disa nga kopetencat dhe detyrat kryesore që mund të ushtojë, janë: - të programojë, drejtojë dhe të kontrollojë lëvizjet dhe transportet rrugore, detare dhe ajrore me mjetet e veta në organikë; - të rregullojë përdorimin e mjeteve të trasportit të njësive dhe të reparteve të vartësisë dhe ato ardhura në mbështetje të tyre, duke ruajtur vartësinë disiplinore, stërvitore dhe teknike nga zyrat e lëvizjeve dhe transporteve të reparteve përkatëse. - sipas delegimit nga ShP i FA, është organ udhëzues në fushën e transportit rrugor, hekurudhor, detar dhe ajror, për transportet që kryen me përdorimin e mjeteve komerciale në interes të njësive dhe reparteve të vartësisë. - drejton dhe kontrollon funksionimin e organeve zbatuese të shërbimit të transportit, (organet zbatuese organike, si dhe ato të krijuara posaçërisht). - realizon lidhje të kordinuar të transporteve toksore me ato detare dhe ajrore, nëpërmjet përdorimit të organeve zbatuese që ka në vartësi të drejtpërdrejtë (ose të krijuara posaçërisht), si dhe me organet zbatuese të Komandës së Mbështetjes. - përcakton rrjetin rrugor të manovrës (mbi bazën e rrjetit rrugor bazë). - nxjerr urdhëra dhe udhëzime për organizimin e qarkullimit dhe lëvizjes në rrjetin rrugor të manovrës. - mban lidhje me organet lokale (të administratës publike), me Autoritetin Portual, të hekurudhave, aeroporteve, etj, të interesuara për kryerjen e transporteve përkatëse. Zyra e logjistikës në Komandën Mbështetëse, Është organ planifikues dhe zhvillon funksione udhëzuese dhe kontrolluese në fushën e transportit rrugor me mjetet e transportit në organikë dhe me mjete komerciale të marra në përforcim për plotësimin e nevojave të reparteve të vartësisë, në mbështetje të njësive e repareve të FA, si dhe për kryerjen e operacioneve humanitare në mbështetje të strukturave civile në rast fatkeqsish natyrore, katastrofash etj. Disa nga kopetencat dhe detyrat kryesore që mund të ushtojë Zyra e logjistikës në KM, janë: - planiifikimi, drejtimi dhe kontrolli i lëvizjeve dhe transporteve ushtarake toksore për nevoja të reparteve të vartësisë, si dhe për mbështetjn e reparteve të tjerë të FA me mjetet e saj. - drejtimi dhe kontrolli i funksionimit të organeve të veta zbatuese të transportit (organet zbatuese organike, si dhe ato të krijuara posaçërisht). - Informimi dhe mbaja në korent të vazhdueshëm e ShP, për gjendjen e shesheve të ngarkimit, të porteve e aeroporteve (civile dhe ushtarake), për të dhënat statistikore mbi thyerjet disiplinore të kryera gjatë realizimit të transporteve në kopetencë të tyre, si dhe për rrugët egzistuese ushtarake në teritorin e juridiksionit të vet etj. - përdorimin sipas kopetencave të kapaciteteve të transportit ushtarak (në vartësi direkte) dhe të atij civil, që eventualisht është marrë ose blerë për nevojat e veta dhe të mbështetjes së reparteve të tjerë të FA. - kordinimi me ShP dhe KFB për planizimin, organizimin dhe mbështetjen me transport (në nivel styrategjik) të njësive dhe reparteve të KFB për misione e detyra jashtë vendit Zyrat e logjistikës në KDS dhe në komandat e njësive në nivel taktik, zhvillojnë funksione udhëzuese dhe kontrolluese në fushën e transportit me mjetet në organikë dhe me mjete komerciale të marra në përforcim. II.3/c. Organet Zbatuese Mbështetur në strukturën aktuale të FA, në misionin dhe detyrat kryesore të ShP të FA dhe të komandave kryesore, organet zbatuese të shërbimit të transportit në FA, si dhe skema e organizimit dhe e bashkëpunimit të tyre me strukturat e tjera të trupave të logjistikës, duhet të jenë si në Lidhjen B/1. Në Lidhjen B/1, krahas organeve të transportit që janë të parashikuara në strukturën aktuale të FA, janë parashikuar dhe struktura të tjera zbatuese të shërbimit të transportit si; Oficerët e ngarkim 134

135 shkarkimit (ONgShk), Postat ushtarake të mbikqyrjes dhe Zyrat ushtarake të ngarkim-shkarkimit (ZUNSH), të cilat duhet të ngarkohen ose të ngrihen provizorisht për verifikimin e nevojave të përkohshme të natyrës periodike dhe rastësore. Tek këto organe do të mbështeten organet udhëzuese për vëzhgimin dhe zbatimin e rregullave të transportit ushtarak (kryesisht hekurudhor, detar dhe ajror). Ato janë: A -Bataljoni i transportit në Brigadën Logjistike të Komandës Mbështetse B - Kompania e transportit në KFB (në bataljonin logjistik të KFB) C - n/repartet e transportit (togat e transportit) në kompanitë e furnizimit të komandave kryesore dhe në komandat e njësive në nivel taktik. D - Repartet ushtarake të furnizimit (kompanitë e furnizimit logjistik) dhe n/repartet e ngarkimit detar dhe ajror, të cilat ngrihen në KFB në kohë krizash apo emergjencash për të mundësuar fluksin e madh të transporteve rrugore, hekurudhore, detare dhe ajror. Ato duhet të varen nga repartet përkatëse të KFB- së(ose në përbërje të bataljonit logjistik të KFB) dhe ushtrojnë funksione e tyre edhe në porte e në stacione hekurudhore, duke bashkëpunuar për këtë me zyrën ushtarake të ngarkim-shkarkimit (që varet nga Br. Logjistike e Komandës Mbështetëse). E - Reparti i helikopterëve (shumërolësh apo të transportit). Transporti me elikopterë mund të përdoret, krahas transportit të personelit dhe materialeve speciale për nevoja operacionale, edhe për transportin e personave të izoluar, për lëshimin e parashutistëve në rastet e manifestimeve ajrore, për transportin e të sëmurëve dhe të plagosurve, për furnizimet emergjente dhe transportet e njësive të lehta në rastet e fatkeqsive natyrale, etj (sipas rregullave të përcaktuara për këtë qëllim). F - Oficerët e ngarkim shkarkimit (OngSHk), Janë të ngarkuar nga KFB për kontrollin dhe mbarëvajtjen e transporteve të mëdha rrugore, hekurudhore dhe detare. Ata veprojnë kryesisht në porte dhe në bazat e furnizimit dhe duhet të kenë këto kopetenca dhe detyra kryesore: - mbajnë lidhje me organet e administratës civile të hekurudhës, të marinës dhe të aeroporteve me qëllim që transportet të kryhen sipas urdhërave të lëvizjes. - ndjekin transportet me eskorta që kryhen në teritorin e juridiksionit të vet, duke ndërhyrë për të nxitur vazhdimësinë e tyre. - informojnë për ngjarjet mbi rregullshmërinë e transportit ushtarak dhe ndihmojnë njësitë e ngarkim-shkarkimit të materialeve. G - Postat ushtarake të mbikqyrjes, Janë organe provizore që duhet të ngrihen nën kujdesin e KFB-së, për verifikimin e nevojave të përkohshme të natyrës periodike dhe rastësore (p.sh. lëvizjet masive hekurudhore, detare e ajrore). Ato duhet të veprojnë në porte, aeroporte dhe stacione hekurudhore dhe të ndihmojnë në punën e tyre Oficerët e ngarkim-shkarkimit. Këto organe nuk parashikohen në strukturën aktuale të KFB. Në aspektin disiplinor e administrativ, duhet të varen nga KFB dhe në aspektin teknik, duhet të marrin urdhëra e udhëzime nga Oficerët e ngarkim shkarkimit. H - Zyrat ushtarake të ngarkim-shkarkimit (ZUNSH), janë organe që duhet të krijohen posaçërisht nga Brigada logjistike (mund të jenë edhe pjesë e administratës së reparteve të furnizimit të kësaj komande), tek të cilat organet udhëzuese të shërbimit të transportit duhet të mbështeten për vëzhgimin dhe zbatimin e rregullave të transportit ushtarak hekurudhor, detar dhe ajror. Këto organe nuk parashikohen në strukturën aktuale të KM. Ato duhet të vendosen në zona portuale të rëndësishme për trafikun ushtarak detar dhe hekurudhor, por, me urdhër të Brigada logjistike (Komandës së Mbështetjes) mund të veprojnë edhe në porte apo aeroporte të tjera. Ato duhet të kenë këto detyra kryesore: - të mbikqyrin punën e shoqërive të lundrimit dhe të qiradhënësve të anijeve, komandantët e anijeve dhe kompanitë sipërmarrëse portuale të operacioneve të ngarkim-shkarkimit, që angazhohen dhe marrin përsipër transportet ushtarake - të mbajnë lidhje oficerët e ngarkim-shkarkimit të KFB-së, me qëllim që të shmangen ndërprerjet gjatë kryerjes së transporteve të përziera (hekurudhor dhe detar etj). 135

136 - të interesohen pranë autoriteteve portuale apo shoqërive përkatëse për marrjen e mundëshme me qira të bigave lundruese dhe rimorkjatorëve të nevojshëm për operacionet e ngarkim-shkarkimit në port apo që ankorohen larg portit. - të kujdesen dhe rezervojnë pranë shoqërive të lundrimit (ose angjensive të tyre), vende për personelin dhe hapsira të nevojshme për sistemimin e materialeve, kafshëve dhe mjeteve. - të kujdesen që të gjitha materialet dhe pajisjet e nevojshme për operacionet e ngarkimshkarkimit të jenë në gatishmëri në kohën e duhur. PROBLEMET QË EVIDENTOHEN: 1. Për nivelet e mbështetjes logjistike të parashikuara në Doktrinë si, nivelin strategjik, operacional dhe atë taktikë, është e nevojshme që të përcaktohet emërtesa e materialeve dhe shërbimeve logjistike që duhet të realizohet nga sejcili prej tyre në mënyrë që, mbështetja me transport të planifikohet e programohet sa më e plotë dhe tu përgjigjet sa më shpejt situatave operative. 2. Hartimi i legjislacionit dhe akteve n/ligjore të nevojshme për intergimin e përfaqësusëve të ShP të FA në Organin Kombëtar të Transporteve (të përfaqësuar nga Ministria e Transporteve) 3. Parashikimi në Doktrinën e Logjistikës (dhe në manualet e shërbimeve të nivelit të parë) të organeve provizore të shërbimeve të logjistikës. (1) Doktrina e Mbështetjes Logjistike, botim i vitit 2004, faqe 27. (2) Doktrina e Mbështetjes Logjistike, botim i vitit 2004, faqe 14 dhe 16. (3) Doktrina e Mbështetjes Logjistike, botim i vitit 2004, faqe 10. (4) Po aty, faqe 16 dhe 17 (5) Sruktura e Forcave të Armatosura. (6) SME n.6462 Ed.1994 Movimenti, Transporti, Circolazione e Stazionamento, SME n.7090 Diretiva per la Sigurezza del personale in Movimento, SME Ed.1997 Pacchetti di Capacita dell Esercito, SME n.6070 Ed.1973 Manuale dei Trasporti militari marittimi. KAPITULLI I TRETË III. KOPETENCAT E NIVELEVE TË NDRYSHME TË KOMANDIMIT PËR ORGANIZIMIN E LËVIZJES III.1. Të përgjithshme Lëvizja është një operacion që bën të mundur rivendosjen (ridislokimin) e personelit dhe të materialeve të ndryshme, nga një vend vendosje në një vend vendosje tjetër. Realizimi i lëvizjes së reparteve dhe materialeve të ndryshme ushtarake kërkon që, nivelet e ndryshme të komandimit, sipas kopetencave të tyre të përcaktuara, të marrin masat e nevojshme organizative, si dhe të ndjekin në vijmësi hapat për realizimin e tyre. Në këtë kuadër, për të mundësuar harmonizimin dhe ndarjen e detyrave dhe të përgjegjësive për realizimin e operacioneve të lëvizjes së njësive dhe reparteve ushtarake del e nevojshme që, për organizimin e lëvizjes të përcaktohen qartë kopetencat në të gjitha hallkat e zinxhirit të komandimit e drejtimit. Përcaktimi i kopetencvave do të bëhet duke u mbështetur në strukturën aktuale të FA, në misionin dhe detyrat e komandave kryesore dhe të reparteve të vartësisë së tyre, si dhe në Doktrinën e Logjistikës (pjesën e transportit). Kompetencat e niveleve të ndryshme të komandimit e drejtimit, për organizimin dhe kryerjen e lëvizjeve, mund të përcaktohen si më poshtë: III.2. Shtabi i Përgjithshëm i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve. Kopetencat e ShP të FA për organizimin e lëvizjes, duhet të jenë kryesisht në fushën e hartimit të udhëzimeve e direktivave, planizimit e progamimit të lëvizjeve, etj. Konkretisht ato mund të parashikohen e të vendosen për këto fusha e veprimtari kryesore: - për përpunimin e normativave, të direktivave dhe të instruksioneve të veçanta stërvitore; 136

137 - për pjesëmarrjen në përcaktimin dhe shpërndarjen në shkallë kombëtare të STANAG- ve, të aprovuar në fushën e transportit; - për planzimin e lëvizjeve ushtarake për emergjencat civile dhe luftarake; - për planzimin e lëvizjeve ushtarake për misionet e reja jashtë vendit; - për parapërgatitjen dhe vazhdimin e lëvizjeve në kuadrin kombëtar dhe atë ndërkombëtar; - për programimin, kordinimin dhe kontrollin e lëvizjeve të rëndësishme në për bashkëpunim me komandat kryesore (të cilave mund tu jetë deleguar kjo kopetencë). III.3. Komanda e Forcës së Bashkuar dhe Komandat e tjera Kryesore. Kopetencat të përgjithshme të KFB dhe të komandave të tjera kryesore, për organizimin e lëvizjes duhet të jenë kryesisht në fushën planizimit dhe programimit të lëvizjeve rajonale, si dhe për bashkëpunimet e nevojshme për realizimin e tyre. Konkretisht ato mund të parashikohen e të vendosen për këto fusha dhe veprimtari kryesore: - për planizimin e lëvizjeve që sigurojnë realizimin e detyrave operacionale të përcaktuara. - për planzimin e lëvizjeve ushtarake rajonale dhe të emergjencës që realizohen me mjetet e veta të transportit dhe marrjen e masave që lidhen me vazhdimësinë e këtyre lëvizjeve; - për planizimin dhe organizimin e lëvizjeve brenda vendit, që kërkojnë mbështetje me mjete nga KM dhe nga entet civile e ushtarake (sipas kopetencave përkatëse/ose të deleguara nga ShP i FA, për lëvizjet që kryhen brenda juridiksonit të shtrirjes së reparteve të tyre ). - për planizimin dhe organizimin e lëvizjeve jashtë vendit në misione të ndryshme ushtarake e civile, që kërkojnë mbështetje me mjete nga KM Për organizimin dhe realizimin e një lëvizje, komanda (reparti) që ka në kopetencë ideimin dhe organizimin e saj, duhet të parapërgatisë dhe të marrë një sërë masash si(1): - të bëjë vlerësimin e faktorve të ndryshëm që ndikojnë në realizimin e lëvizjes dhe të organizojë njohjen e masave paraprake të nevojshme për njësitë dhe repartet e përcaktuara për të kryer lëvizjen, si dhe ato që do të përgjigjen për drejtimin dhe kontrollin e lëvizjes. - të përgatisë dokumentacionin që ka kompetencë për organizimin e lëvizjes, të nxjerrë urdhërat e lëvizjes, të asistojë dhe të kontrollojë komandat(repartet) vartëse dhe formacionet e lëvizjes, organet zbatuese teknike dhe ato të drejtimit e kontrollit të lëvizjes, etj. Komanda e repartit që përcaktohet për kryerjen e lëvizjes, përgjithsisht duhet të parapërgatisë dhe të marrë një sërë masash si: - të nxjerrë udhëzime, që përcaktojnë përbërjen, ndarjen dhe gadishmërinë e formacioneve që do të lëvizin. - të përcaktojë, eficencën e nivelit stërvitor të arritur, mjetet dhe personelin (shoferët, drejtuesit e mjeteve, radiofonistët etj), që duhet të bëjnë pjesë në formacionin e lëvizjes; - të përcatojë e të vendosë masat e sigurisë teknike të nevojshme, si dhe të njohë dhe të instruktoj personelin me aspektet e ndryshme të lëvizjes. III.4. Organizimi dhe përbërja e formacionit në lëvizjen rrugore. Përgjithsisht në çdo formacion që përgatitet të lëvizë, duhet të parashikohen: - Një Komandant, i cili ka përgjegjsinë e operacioneve fillestare, të drejtimit teknik të formacionit gjatë lëvizjes së tij, nga pika e vendosjes në kolonë të automjeteve, deri në shpërndarjen së tyre në operacionin përfundimtar. -Një mbyllës kolone, që është një vënd në mjetin e fundit të kolonës (por dhe të skalionit) i cili duhet të sigurojë ndërlidhjen me anën e radios me komandantin. -Një patrullë drejtimi (vendoset në rastin kur në itinerarin e përcaktuar lëvizin shumë kolona), e cila duhet të ketë për detyrë të kontrollojë ecurinë e mjeteve gjatë rrugëkalimit. -Një përgjegjës makine, që përgjithsisht duhet të jetë ushtaraku me gradë më të lartë ose më i moshuari nga të gjithë ushtarakët që janë në automjet. Gjatë lëvizjes ai duhet të vendoset në vëndin afër drejtuesit të mjetit (shoferit) dhe është përgjegjësi disiplinor për lëvizjen. 137

138 -Përgjegjës karrocerie, përgjithsisht caktohet ushtaraku me gradë më të lartë ose më i moshuari, ndërmjet atyre që udhëtojnë në karrocerinë e automjetit. Ai duhet të zërë vënd në këndin e djathtë në fund të karrocerisë; -Drejtuesi i mjetit, që është përgjegjës për zbatimin e detyrës së dhënë për realizimin e lëvizjes dhe drejtimin sipas rregullave të automjetit, si dhe marrjen e masave të sigurisë, respektimin e rregullave të qarkullimit rrugor, përdorimin e paisjeve dhe eficencën e automjetit, kompletimin e dokumentacionit të mjetit, etj. (1) Rregullore e Transportit Ushtarak, botim i vitit dhe SME n.6462 Ed.1994 Movimenti, Transporti, Circolazione e Stazionamento, KAPITULLI I KATËRT IV. KOMPETENCAT PËR ORGANIZIMIN E TRANSPORTEVE IV.1. Kompetencat për transportet që kryhen me mjetet e transportit në organikë. Transporti me mjete në organikë mund të përdoret gjërësisht për çvendosjen e personelit të reparteve për qëllime stërvitore dhe për plotësimin e nevojave të përditëshme për transportin e materialeve logjistike. Kjo gjë mundësohet edhe nga zhvillimi aktual dhe perspektiv i rrjetit rrugor të vendit. Organizimi i transportit ushtarak rrugor me mjete në organikë duhet të rregullohet me: - Normat e transportit ushtarak, që përmblidhen në publikimet të posaçme, që nga normat teknike të kapaciteteve, mënyrës së përdorimit, etj, deri tek ato që kanë të bëjnë me lëvizjen dhe qarkullimin e mjeteve të transportit rrugor. Aktualisht këto norma nuk janë të plotë dhe puna për harimin e tyre kërkon impenjim të strukturave pëkatëse. - Marrëveshjet e unifikuara (STANAG), të pranuara nga FA dhe që janë në përdorim. Aktualisht për shërbimin e transportit (si dhe për gjithë shërbimet e tjera të logjistikës), nuk janë pranuar dhe publikuar standardet e NATO-s që kanë të bëjnë me Lëvizjen dhe Transportin. Në Lidhjen D, kemi paraqitur emërtimet e standardeve më të domozdoshëme në fushën e Lëvizjes dhe Transportit (kryesisht për transportin rrugor), të cilët duhet të pranohen dhe të njihen e përvehtësohen nga i gjithë personeli i shërbimit të transportit në FA. - Kodi rrugor të RSH në fuqi, i cili, krahas rregullave të përgjithshme të transportit, jep edhe rregulla të veçanta për transportin ushtarak. - Udhëzimet e dërguara nga SHP i FA dhe nga Komandat Kryesore sipas kopetencave të përcaktuara për këtë qëllim. Realizimi i llojeve të tjera të transporteve me mjetet e transportit në organikë si, transporti detar dhe ai ajror për nevoja të vet reparteve, për nevoja të njësive dhe të reparteve të tjera të FA, si dhe për nevoja shtetrore, duhet të jetë detyrë e komandave përkatëse. Programimi dhe Planifikimi i këtyre transporteve do të mundësohet sipas kopetencave të mirëpërcaktuara për këtë qëllim, brenda përcaktimeve të sakta të normave teknike, disiplinore dhe ato të sigurisë, të dërguara nga ShP i FA dhe nga komandat kryesore sipas zinxhirit të komandimit. Kopetencat për transportet që kryhen me mjetet e transportit në organikë duhet të përcaktohen për transportet rrugore, detare dhe ajrore, dhe konkretisht: a kompetencat për programimin dhe kryerjen e transporteve rrugore me mjetet në organikë. Programimi i transporteve rrugore me mjetet e njësisë që kryen transportin (kur është e nevojshme edhe me përforcim me një sasi mjetesh rrugore të marra nga repartet e komandës eprore), duhet të jetë kopetencë e vet repartit. Gjithashtu, programimi i transportit duhet të jetë kopetencë e njësisë ose repartit që përdor mjetet e veta të transportit rrugor, për të kryer një transport në interes të një reparti ose të një enti tjetër civil apo ushtarak. Kur disa njësi duhet të kryejnë lëvizje ose transporte të kordinuara në funksion të një detyre të përbashkët, përgjegjësia e planifikimit duhet ti takojë komandës eprore nga e cila varen njësitë. 138

139 Përgjithsisht, programimi i transporteve duhet të jetë kopetencë e komandës të cilës i përkasin mjetet e transportit dhe bëhet sipas urdhërave dhe normave përkatëse të vendosura për këtë qëllim. b. transportet me anije në interes të FA, mund të kryhen nga Brigada Detare, me përdorimin e anijeve të flotës luftarake që janë të afta të kryejnë transporte të tilla. Këto transporte duhet të planifikohen për raste të ngutëshme për lëvizjen e reparteve, ose dhe të materialeve, kur format e tjera të transporteve rezultojnë të papërshtatshme ose jo të mundëshme. Organizimi i transportit detar me anije ushtarake në interes të FA, duhet të rregullohet me: Normat e transportit detar me anije ushtarake, të cilat duhet të përmblidhen në publikime të veçanta (Manual i Transportit Detar), ku të jepen të dhëna për ngarkimin, vendosjen e personelit dhe të materialeve që transportohen, amballazhimi dhe etiketimin e kolive, etj. Marveshjet e unifikuara (SOFA) të pranuara dhe që janë në përdorim. Kodi Detar i RSH (Miratuar me Ligj. Nr 9251 dt ) në fuqi. Rregullore e Ministrisë së Transportit, të cilat, krahas përcaktimeve ligjore për lëvizjen detare dhe organizimin e gjithë veprimarisë së transportit detar me anije, japin edhe përcaktime të veçanta për transportin detar me anije ushtarake. Udhëzimet e dërguara nga SHP i FA dhe nga Forca Detare (Brigada Detare). Për të bërë të mundësuar organizimin e transportit detar me anije ushtarake, duhet të mbahen parasysh një sërë faktorësh si: llojshmëria e transporteve detare me anije ushtarake, si; - transporti i personelit - transporti i materialeve të zakonshme - transporti i materialeve të rrezikshme, për të cilat përcaktohen rregulla dhe norma të posaçme të miratuara nga Ministria e Mbrojtjes. gjendja teknike dhe masat e sigurisë së lundrimin dhe të jetës së personelit. Këto masa merren nga repartet e flotës detare dhe personeli perkatës i mjeteve lundruese ushtarake dhe përshkruhen në një Rregullore teknike të konstruksionit dhe të sigurisë së mjetit lundrues. Krahas masave të nevojshme të sigurisë së mjeteve lundruese, të përcaktuara në Kodin Detar të RSH, kapitulli i III, për mjetet lundruse ushtarake duhet të përcaktohen edhe masa sigurie të posaçme. sigurimi i pajisjeve ngritëse e transportuese të porteve (fikse ose mobile), si dhe sheshet e përpunimit e të magazinimit të përkohshëm të materialeve ushtarake në porte, siguria e ruajtjes së tyre etj. kryerja e shërbimeve portuale si, rimorkim, ngarkim, stivim, shkarkim, transbordim dhe pilotim, për të cilat duhet të mbahen parasysh dispozitat ligjore të përcaktuara në Kodin Detar të RSH, për lidhjen e kontratave përkatëse. Për anijet ushtarake përgjegjësia për ngarkimin, shkarkimin etj, është e komandantit të anijes. rrugëkalimet detare. Në kohë paqe rrugëkalimet detare janë ato më të shkurtërat, të cilat sigurojnë parrezikshmëri të lundrimit. Në kohë krizash e lufte, rrugëkalimet e lejuara përcaktohen nga Brigada Detare dhe kur lundrimi duhet të bëhet në rajone të papërcaktuara, anijet ushtarake të transportit shoqërohen nga anije luftarake. c. transportet me avjon në interes të FA, mund të realizohen për të plotësuar nevojat operative të lëvizjes e transportit të personelit dhe të materialeve logjistike. Transporti me avjon në interes të FA, gjithnjë e më shumë po afirmohet si një formë alternative e transportit dhe po shfaq, në përmasa në rritje, prirjen e tij për transportin e personelit dhe mallrave me vlera të madha dhe në distance të largëta. Kjo tendencë bëhet domozdoshmëri kur, për realizimin e transportit, koha në dispozicion është e kufizuar ose kur kushtet ekonomike janë të favorshme për një transport të tillë. Transporti ajrore për nevoja të FA, mund të realizohen me përdorimin e helikopterëve shumërolësh dhe të avjonëve me krah fiks, të cilët duhet të përdoren, kryesisht për: - të siguruar dërgimin e furnizimeve prioritare, nga Baza Strategjike për në Teatrin e operacioneve. 139

140 - të siguruar fleksibilitetin dhe ndërhyrjen në kohën e duhur me furnizime prioritare në Teatrin e operacioneve, etj. Për avjonët me krah fiks, realizimi i transportit ajror është i lidhur (përveç të tjerash) edhe me egzistencën e infrastrukturave të nevojshme aeroportuale. Aktualisht, kostua e lartë e shërbimit dhe mundësia e kufizuar e përdorimit të avjonave për transport, bën që kjo formë transporti të përdoret në raste urgjente ose, kur përdorimi i formave të tjera të transportit është i pamundur. Programimi i transportit ajror duhet të jetë kompetencë e komandës nga i cili varet reparti ajror që do të kryej transportin, ose e repartit ajror që e ka marr atë përkohësisht në përforcim. Programimi përmban Urdhërin e ngarkimit dhe Pasqyrën e përdorimit të avjonave. Këto dokumente përmbajnë karakteristikat e avjonave dhe detyrimet e përcaktuara nga komandanti i repartit të avjonave në drejtim të sigurisë dhe disiplinës së fluturimit. Ato duhet të përmbajnë edhe kërkesën për transport ajror, sipas modelit përkatës të përcaktuar në STANAG 3345, nga njësia ose enti përdorues dhe dërgohen, sipas shkallës jerarkike, në komandën eprore. Plotësimi i kërkesave speciale për transport ajror si; transporti i personave të izoluar; lëshimi i parashutistëve në rastet e manifestimeve ajrore; transporti i të sëmurëve dhe të plagosurve, furnizimet emergjente dhe transportet e njësive të lehta në rastet e fatkeqsive natyrale, duhet të rregullohen me botim të veçantë në formën e Normave për përdorimin e mjeteve të transportit dhe ndihmës ajrore për detyra jo institucionale. IV.2. Kopetencat për transportet që duhet kryhen me mjete transporti rrugor të KM. Aktualisht Komanda e Mbështetjes ka struktura (trupa) të mbështetjes me transport rrugor (bataljon transporti), për mbështetjen e njësive dhe reparteve të FA. Kur një komandë apo repart nuk ka mjetet e nevojshme (ose kur ato nuk kanë kapacitetin dhe përmasat e duhura), për kryerjen e transporteve rrugore duhet të paraqesë në komandën eprore (sipas zinxhirit të komandimit), një kërkesë për transport sipas proçedurave që duhet të përcaktohen për këtë qëllim. Modalitetet e veçanta që do të mundësonin bashkëpunimin midis komandave, deri në përfundim të transportit ose të programimit të transporteve në tërësi, është e nevojshme të bashkërendohen në nivelin e ShP të FA, me përjashtim të rasteve kur ato shprehimisht u janë deleguar komandave operative ose atyre të vartësisë së tyre. a. Programimi i lëvizjeve dhe transporteve rrugore Për të mundësuar bashkërendimin e neojave për transport dhe mbështetjen e tyre me mjetet e transportit rrugor të KM, është e nevojshme që për çdo rast të hartohen kërkesat për transport rrugor, të cilat sipas zinxhirit të komandimit duhet të paraqiten në komandën eprore nga repartet që nuk kanë në organikë mjetet e transportit të nevojshme ose që kanë një sasi më të vogël se nevojat e parashikuara për këtë qëllim. Kur komandat kryesore nuk disponojnë mjetet e nevojshme të transportit rrugor duhet t ja përcjellin atë SHP të FA Zyrën e Lëvizjeve dhe Transporteve, në formën e kërkesës për transport ose të kërkesës për përforcim, e cila mund të autorizojë përdorimin e një seksioni ose toge transporti, përdorimin e një reparti ose kompanie transporti ose, në raste të veçanta, të kompanive apo të batalionit të transportit nga Komanda e Mbështetjes. Në raste të veçanta, me qëllim kordinimin e lëvizjeve, ShP i FA, mund të nxjerr direktiva të përgjithshme programimi për mbështetjen me transport rrugor nga KM. IV.3. Kopetencat për transportet që kryhen me mjete transporti komerciale. Zhvillimi me ritme të shpejta i teknologjisë dhe i mjeteve të të gjitha formave të transporti, të cilat po mundësojnë rritjen e kapaciteteve transportuese, të shpejtësisë dhe sigurisë së transportit, po orjenton, gjithmon e më tepër, përdorimin në FA të mjeteve komerciale të enteve civile (shtetërore apo private). Ky lloj transporti po gjen përdorim në transportet e materialeve speciale, si edhe për: - transportet rrugore të përmasave të mëdha. - transportet me tren, që kryhen kryesisht për transporte të veçanta për personelin dhe për materialet si, eksploziv, materiale radioaktive dhe ngarkesa të posaçme. 140

141 - transporte të zakonshme, që janë vetëm për personelin. - transportet detare, për personelin dhe për materialet e rrezikshme e të dëmshme. - transportet hekurudhore e detare për jashtë vendit. - transporte ajrore të personelit me detyra jashtë vendit, etj. - transportet e çdo lloj natyre, në se diktohen nga rrethana të veçanta ose urgjente. Gjithashtu, transportet me mjete komerciale të enteve civile po gjejnë përdorim edhe për llojet e tjera të transporteve, të cilat rezultojnë më efektive me përdorimin e mjeteve transportuse komerciale, se sa mjetet transportuese të vet reparteve të FA. Për një organizim më të mirë të punës për përdorimin efektiv të formave dhe mjeteve komerciale të transportit civil (private apo shtetrore), është e nevojshme të përcaktohen kopetencat, si dhe rregulla e procedura të posaçme për nivelet e ndryshme të drejtimit e të komandimit në FA(1), dhe konkretisht:. a. Për Administratën e MM. Për transportet që duhet të kryhen me mjete komerciale, është e nevojshme që të hartojë dhe të dërgojë në ShP të FA dhe në komandat kryesore, proçedurat në fushën administrative, dhe konkretisht në drejtim të: - përcaktimit të dispozitave të karakterit administrativ. - administrimit të fondet të caktuara nga bilançi për çdo komandë në zërin që i përket transportit, si dhe fondet e veçanta të caktuara për nevoja të transportit jashtë vendit. - lidhjes së kontratave reciproke për transportin me administratat përkatëse (Ministrinë e Transportit, hekurudhat, shoqëritë e lundrimit detar, shoqëritë e transportit ajror), pasi të ketë marrë paraprakisht pëlqimin teknik të ShP të FA Zyrës së Lëvizjeve dhe Transporteve. - rregullimit të mosmarrveshjeve të karakterit administrativ, lidhur me shërbimet e transportit të kryera në FA, duke bashkëpunuar (në se është e nevojshme) me organet kompetente të Administratës Qëndrore të Shtetit. b. Për ShP të FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve. Është organi që duhet të përgjigjet për programimin e transporteve tokësore, hekurudhore, detare dhe ajrore, që duhet të realizohen me mjete komerciale të shoqërive apo organizatave të tjera të ndihmës dhe të përcaktojë masat e nevojshme të kordinimit e të programimit interforcë, me qëllim që, të bëhet lidhja e mënyrave të ndryshme të transportit, të pëcaktohen rregullat për ngarkimet dhe shkarkimet në terminalet fundore, etj. Ai gjithashtu, mund të vendos përdorimin e mjeteve të ndryshme të transportit, që i përkasin shoqërive të transportit tokësor, detar dhe ajror dhe të përcaktojë modalitetet e përdorimit të tyre. Në të gjitha rastet, programimi i transportit me mjete komerciale duhet të bëhet nga ShP i FA - Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve, me përjashtim të rasteve kur një detyrë e tillë i delegohet (ose i është deleguar) shprehimisht një komande kryesore ose një reparti në vartësi të saj. Për organizimin e transporteve me mjete komerciale, Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve në SHP të FA, b/punon me organet urdhëruese që si me: - Komandën e Forcës së Bashkuar. - Komandën e Mbështetjes. - Komandën e Doktrinës dhe Stërvitjes dhe komandat e tjera të njësive në nivel taktik. Për kryerjen e detyrave të tij, ShP i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve, mbështetet dhe bashkëpunon me organet udhëzuese dhe organet zbatuese të shërbimit të transportit në FA. Gjithashtu, ajo kryen e studime dhe mbledh të dhëna statistikore mbi mjetet dhe kapacitetet hekurudhore, detare e ajrore, duke qënë gjithmon në korent të zhvillimeve në fushën infrastrukturore të hekurudhave, të porteve, të mjeteve të transportit dhe të shoqërive të ndryshme të transportit. c. Drejtoria e Logjistikës - Zyra e Lëvizjes dhe Transporteve në KFB Duhet të ketë në kopetencë organizimin dhe ndjekjen e transporteve që realizohen me mjete komerciale rrugore, hekurudhore dhe detare (ose dhe programimin e tyre sipas delegimit nga SHP i FA), për nevoja të reparteve të vartësisë, si dhe të reparteve të tjerë të FA (për transporte detare 141

142 dhe ajrore). Me delegimin e kpetencave përkatëse, ajo mund të bëjë programimin, organizimin dhe ndjekjen e transporteve me mjete komerciale për: - transportet me automjete, kryesisht për transporte me automjete të veçanta e speciale, si dhe në rastet kur transporti me automjete komeciale është i leverdisshëm dhe praktik. - transportet me tren, kryesisht për transporte të zakonshme e të jashtëzakonshme të personelit, transporte për çdo lloj destinazioni, materiale të ndryshme etj. - transportet e veçanta (të jashtëzakonshme) të materialeve si, eksploziv, materiale radioaktive dhe ngarkesa të posaçme. - transportet detare (midis porteve kombëtare dhe ndërkombëtare), për të cilat mund të përdoren rregullat e shërbimit të linjave detare. - transportet ajrore, kryesisht për transportin e personelit me detyra jashtë vendit, etj. Gjithashtu, - Zyra e Lëvizjes dhe Transporteve në KFB, për transportet me mjete komerciale, duhet të parashikojë: d. Zyrat e logjistikës seksionet e transportit në komandat kryesore kanë në kopetencë të gjitha transportet që kryen në interes të zbatimit të detyrave të reparteve të vartësisë së tyre, si dhe kordinimin me Komandën Mbështetëse dhe entet ushtarake e civile, sipas detyrave të vëna për këtë qëllim. IV.4. Kopetencat dhe organizimi i transportit për misione jashtë vendit. Për realizimin e detyrave që u përcaktohen njësive dhe reparteve për misone jashtë vendit, është e nevojshme që ato të kompletohen me pajisjet dhe materialet për mbështetjen logjistike, si dhe me mjetet e transportit që parashikohen në organikat përkatëse të tyre. Në këtë kuadër, për përcaktimin dhe organizimin e transportit të tyre, si dhe për mbështetjen me transport për realizimin e detyrave në misionet jashtë vendit, duhet të mbahen parasysh: Sigurimi i transportit strategjik për dërgimin (apo kthimin në atdhe) të kontigjenteve (njësive, reparteve apo n/reparteve) për misione të ndryshme jashtë vendit. Sigurimi i mbështetjes me transport për realizimin e detyrave të misionit, si dhe për mbështetjen logjistike të kontigjeneve në zonat e veprimit të tyre. a. Sigurimi i transportit strategjik për kontigjentet e caktuara me misione të ndryshme jashtë vendit, duhet të realizohet me një nga llojet e transporteve të përcaktuara në këtë kapitull si; transport tokësor (hekurudhor apo rrugor), detar apo ajror, duke patur parasysh: - mundësitë e realizimit të llojit të transportit të nevojshëm; - kapacitetet transportuese; - koston e transportit; - sigurinë për realizimin e transportit; - mundësinë e bashkëpunimit me ushtritë e vendeve të tjera të NATO-s, që përfshihen në mision; - mundësitë dhe kapacitetet transportuese të transporuesve komercial, etj. Kur egziston mundësia, transporti i kontigjenteve për në vendin e caktuar me mision jashtë vendit (apo kthimi i tyre), mund të bëhet me mjete e transportit rrugor, me të cilat është e kompletuar njësia (reparti apo n/reparti), apo dhe mjete të tjera transporti të Komandës së Mbështetjes. Duke patur parasysh gjëndjen aktuale të pajisjes së FA me mjete transporti, për të gjitha llojet e tjera të transportit që do të gjykohet e arsyshme (dhe e mundëshme), për realizimin e transportit të kontigjenteve për misionet e përcaktuara jashtë vendit, është e nevojshme të kërkohet bashkëpunimi dhe kontraktimi me ushtritë e vendeve partnere, si dhe me kontrktor privat (brenda dhe jashtë vendit). Kompetencat për përcaktimin e llojit të transportit dhe modalitetet e nevojshme për dërgimin (kthimin) e kontigjenteve me misione jashtë vendit, duhet të jenë ato që përcaktohen në çështjet e trajtuar në këtë kapitull (pjesa IV.3. Kompetencat për transportet që kryhen me mjete transporti komerciale, n/çështjet a,b, c). 142

143 b. Sigurimi i mbështetjes me transport për realizimin e detyrave të misionit. Misionet e njësive (reparteve e nënreparteve), për të cilat duhet të sigurohet mbështetja logjistike (në këtë kuadër dhe mbështetja me transport), mund të jenë: Misione për kryerjen e operacioneve luftarake (të vendosjes së paqes) Misione për kryerjen e operacioneve jo luftarake dhe të mbështetjes së paqes (2). Sigurimi i mështetjes me transport për misione jashtë vendit, nuk mund të shikohet e shkëputur nga mbështetja logjistike me shërbime (mbështetja me të gjitha llojet e shërbimeve që përfshin logjistika si; shërbimet ndaj personelit, të infrastukturës, të mirëmbajtjes së teknikës, të transportit, të furnizimeve etj). Meqënëse kontigjentet e caktuara me detyra jashtë vendit janë të pajisura me mjete transporti dhe pajisje të tjera të mbështetjes logjistike, sipas strukturave dhe TOP përkatëse, realizimi i detyrave të mbështetjes logjistike (në këtë kuadër dhe mbështetja me transport) në zonën veprimit dhe dislokimit të tyre, duhet realizohet me: - me mjetet e veta të mbështetjes logjistike (mbështetja me transport me mjetet e vet repartit). Kjo mbështetje është më e vështira dhe më e kushtueshmja, sepse duhet të parashikojë deri në detaje kompleksitetin e nevojave në rrethat specifike të teatrit të operacioneve, të zonës së dislokimit etj. - Përdorimi i burimeve lokale në operacionet jashtë vendit. Në rastin e përdorimit të burimeve lokale në operacionet jashtë vendit (si për operacionet e mbështetjes së paqes, ashtu dhe për operacionet luftarake), është e nevojshme që ato të realizohen duke respektuar kushtet social-ekonomike të teatrit të operacioneve dhe të bëjë të mundur që të zvogëlohet komponentja logjistike e Forcës, duke filluar nga zvogëlimi i numurit të personelit të caktuar për tu marrë me këto punë. Elementet që karakterizojnë operacionet e mbështetjes së paqes nga pikëpamja logjistike (Peace Support Operations), në dallim me operacionet luftarake, janë të lidhur kryesisht me: - nivelin e ulët të konfliktualitetit që karakterizon zonat e ndërhyrjes. - konsumin e vogël të disa materialeve specifik (të municioneve, eksplozivëve, etj). - karakteristikat e ndryshme të vendeve të zhvillimit të operacioneve (ambjentit natyral, faktorëve politik, ekonomik, ideologjik, fetar, moral, etnik, psikologjik dhe humanitar). Operacionet e mbështetjes së paqes janë operacionet me mundësi më të madhe për përdorimin e burimeve lokale në interes të trupave në misione jashtë vendit. Për të bërë të mundur planifikimin e përdorimit të burimeve lokale për mbështetjen logjistike (në këtë kuadër dhe mbështetjen me transport), në operacionet e mbështetjes së paqes, si dhe të procedurave që duhet të ndiqen, që nga identifikimi i burimeve, deri në hartimin e planit që konkretizon masat për përdorimin e burimeve lokale, në Lidhjen E jepet udhëzimi për përdorimin e tyre (3). Llojet e transporteve që mund të përdoren duke u mbështetur në burimet lokale, mund të jenë: - transporte për administrimin e lëvizjeve në Teatrin e Operacioneve; - realizimi i kontakteve me shoqëri për furnizim me mjete transporti, me shofer, për tu përdorur në mënyrë të pavarur nga personeli ushtarak, por edhe në kuadër të kolonave ushtarake. - marrje me qera të automjeteve speciale për lëvizjen e materialeve. Në tabelën e mëposhtëme jepen kontratimet dhe shërbimet e mundëshme që mund të kryhen duke shfrytëzuar burimet lokale, për të gjitha shërbimet e logjistikës (4). Në tabelë janë dhënë zgjidhjet më të mira dhe ato minimale, duke patur parasysh llojshmërinë e operacioneve, si dhe karakteristikat e ndryshme të vendeve të zhvillimit të operacioneve (ambjentit natyral, faktorëve politik, ekonomik, ideologjik, fetar, moral, etnik, psikologjik dhe humanitar). 143

144 SEKTORI ZGJIDHJA MË E MIRË ZGJIDHJA MINIMALE I SHERBIMEVE TE PERGJITHSHME I MIREMBAJTJES SE VOGEL (SE INFRASTRUKTURES ) I MIREMBAJTJES SE SISTEMEVE/ PAJISJEVE I FURNIZIMIT I TRANSPORTIT I SHENDETSISE Realizimi i kontakteve me shoqëri të cilave u besohen shërbimet e rrobaqepsisë, këpucarit, berberit, larjes së teshave, pastrimi i ambjenteve, largimi i mbeturinave, pastrim i ujrave të zeza dhe drejtimit të strukturave sociale. Marrja e personelit për të punuar në grupe shërbimi të drejtuar nga personel ushtarak. Kontakte me shoqëritë civile për furnizimin me drita, ujë, komunikim të paklasifikuar. Realizimi i kontakteve me shoqëri të cilave u besohen në bllok mirëmbajtja e infrastrukturës/strehimeve fushore. Realizimi i kontakteve me filiale të industrisë prodhuese të mjeteve/sistemeve ose me shoqëri konvencionare (që kanë marrveshje me to). Realizimi i kontakteve me shoqëri për furnizime prodhime frigoriferike, pjesë ndërrimi, ushqime, etj. Realizimi i kontakteve për administrimin e lëvizjeve në Teatrin e Operacioneve. Marrja e personelit për të punuar në mënyrë të pavarur nga grupet ushtarake, për detyra specifike. Marrja e personelit për të punuar në mënyrë të pavarur nga grupet ushtarake, për detyra të theshta. Realizimi i kontakteve me shoqëri për magazinimin e prodhimeve frigoriferike. Marrje me qera të automjeteve speciale për lëvizjen e materialeve. Realizimi i kontakteve me shoqëri për furnizim me mjete transporti, me shofer, për tu përdorur në mënyrë të pavarur nga personeli ushtarak, por edhe në kuadër të kolonave ushtarake. Realizimi i kontakteve me struktura shëndetsore përgjegjëse për të marrë mbështetje shëndetsore të specializuar. Marrja e personelit për të punuar në mënyrë të pavarur nga pesoneli ushtarak për detyra të thjeshta. I FURNIZIMIT ME USHQIME Furnizim me shërbimin catering. Marrja e personelit për të punuar në grupe shërbimi për detyra të thjeshta në sektorin e ushqimit. Duke patur parasysh përvojën e ushtrive të NATO-s, më gjërësisht të dhënat për planifikimin dhe realizimin e mbështetjes logjistike të forcave në operacione jashtë vendit (në këtë kuadër edhe për mbështetjen me transport), duhet të jepen në manuale të posaçme, në formën e Manualit logjistik referues për operacionet jashtë vendit, si dhe të Manualit të veprimeve administrativo-kontabile për kontigjentet në operacione jashtë vendit (5). IV.5. Kopetencat e ShP të FA dhe Komandave Kryesore për transportet në rast krizash e konfliktesh. Për të përballuar kërkesat e transportit në rast krizash apo konfliktesh, ShP i FA dhe komandat kryesore duhet të kenë në dispozicion edhe instrumente të tjerë ligjeslativ (të parashikuara paraprakisht), për mobilizimin e mjeteve dhe thirrje në mobilizim të personelit, etj. a. Shtabi i Përgjithshëm i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve në rast krizash e konfliktesh duhet të ketë edhe këto kopetenca dhe përgjegjësi për: shpërndarjen e udhëzimeve bazë në lidhje me transportin dhe gjëndjen operative interforcë; shpërndarjen e udhëzimeve të veçanta për përdorimin e rezervave të transportit dhe për marjen e treguesve (për aq sa është e mundur ) parashikues të prioriteteve në përgjithësi; 144

145 kryerjen e veprimeve kordinuese për transportin interforcë; përcaktimin e prioriteteve për çfardolloj kërkese dhe për caktimin e lëvizjeve dhe të transporteve ushtarake. Kjo detyron ShP të FA që të jetë i angazhuar dhe të nxjerrë normativa që lidhen me mënyrat e transportit rrugor, hekurudhor, detar dhe ajror në situate të tilla. mbajtjen e kontakteve me: organet kombëtare ndërministrore që kanë lidhje me fushën e transportit, komandat NATO (JFC Naples, Forcat Aleate të Bashkuara të Napolit); organet e NATO-s për lëvizjen e transportin në luftë, si Planing Board për European Inlend Surface Transport PBEIST, Southern Europe Transport Organization - SETO. b. Zyrat e Lëvizjeve dhe Transporteve në Komandat Kryesore Duhet të kenë kopetenca dhe përgjegjësi edhe për: parashikimin e lëvizjeve dhe transporteve sipërfaqësore (rrugore, hekurudhore, detare) dhe ajrore, qofshin ato të planifikuara në kohë paqe ose që lindin nga kërkesat e tjera në kohën e luftës (konfliktit), për nevoja të ShP të FA (dhe ato që lindin nga nevojat e komandave ose organeve të NATO-s), të nevojave të reparteve, etj. sigurimin e rregullsisë së qarkullimit dhe të lëvizjeve në rrugë. PROBLEMET QË EVIDENTOHEN: 1. Nevoja për hartimin apo rishikimin e Normave të Transportit Ushtarak, për pranimin, publikimin dhe përvehtësimin (nëpërmjet sistemit të formimit në shkolla, kurse, seminare etj), të standardeve të NATO-s në fushën e Lëvizjeve dhe Transporteve. 2. Nevoja për hartimin dhe publikimin e normave të transportit detar dhe ajror ( Manuali i Transportit Detar dhe Manuali Transportit Ajror ). 3. Hartimi dhe publikimi i Manualit logjistik për operacionet jashtë vendit, dhe Manualit të veprimeve administrativo-kontabile për kontigjentet jashtë vendit. (1) Rregullore e Transportit Ushtarak, botim i vitit SME n.6462 Ed.1994 Movimenti, Transporti, Circolazione e Stazionamento, (2) Manual i Përbashkët (MP 3.0). Akademia e Mbrojtjes. Tiranë (3) La dottrina Logistica dell Esercito Edizione ALLEGATO A Impigo delle risorse locali inoperazioni di sostegno della pace. (4) Po aty. (5) "Manuale logistico di riferimento per le operazioni «fuori area»" N SME - IV Reparto e ISPEL, 1994, si dhe "La Gestione Amministrativo-Contabile dei Contingenti proiettati fuori area ed in territorio metropolitano" ILE-NL B01 ISPEL- AMMCOMM, Ed KAPITULLI I PESTË V. KOMPETENCAT PËR ORGANIZIMIN DHE DREJTIMIN E QARKULLIMIT V.1. Kopetencat për organizimin e qarkullimit. Për organizimin e qarkullimit është e nevojshme të parashikohen një sërë masash organizative që identifikohen me: kryerjen e punimeve përgatitore në rrugët e përcaktuara të lëvizjes, të kontrolleve të nevojshme, si dhe të mbështetjes logjistike e sanitare. Gjithashtu, për të mundësuar organizimin e 145

146 qarkullimit rrugor është e nevojshme që të përcaktohen qartë edhe kopetencat e niveleve të ndryshme të drejtimit e të komandimit. Duke patur parasysh përvojën dhe strukturën aktuale të FA, si dhe përvojat e ushtrive të vendeve të NATO-s, kopetencat e niveleve të ndryshme të komandimit për organizimin e qarkullimit rrugor, duhet të janë si më poshtë(1): a. Autoritetet Qëndrore (SHP i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve), duhet të kenë kopetencë për: - hartimin dhe skicimin e rrjetit rrugor bazë, mbi të cilën do të zhvillohen rrjetet rrugore të manovrës. - nxjerrjen e udhëzimeve për organet zbatuese, për nivelin e gatishmërisë të rrugëkalimeve të rrjetit rrugor të manovrës. - nxjerrjen e urdhëresave dhe verifikimin e zbatimit të tyre, si dhe të ndërhyrjen drejtpërsëdrejti për të kordinuar midis tyre njësitë dhe repartet ushtarake dhe zonën e luftimit etj. b. Komandat kryesore, duhet të kenë kopetencë për: - përcaktimin dhe evidentimin e rrjetit rrugor të manovrës. Në kuadër të përcaktimit të rrugëkalimeve, mbi bazën e të cilave janë programuar lëvizjet, duhet të përcaktojnë dhe zotrojnë varjantet që do të zbatohen për hyrjet, daljet, për veprimet e mundëshme diversioniste dhe ato sulmuese, që bëhen të nevojshme gjatë kryerjes së lëvizjes. - caktimin e masat e sigurisë minimale të mundëshme në rrugëkalimet e rrjeteve rrugore të manovrës. - vendosjen e kontrollit për aktivitetin logjistik të mbështetjes mbi rrugëkalimet e përgatitura për të garantuar kryerjen e rregullt të lëvizjeve. c. Komandat e reparteve zbatuese, që janë përgjegjëse për organizimin e qarkullimit dhe të kontrollit të lëvizjeve, duhet të kenë kopetenca dhe detyra për: - stërvitjen e personelit ndihmues për organizimin e qarkullimit. - rregullimin dhe vazhdimin e lëvizjeve në rrjetin rrugor në kopetencë të tyre dhe të ndërhyrjeve korigjuese për ti bërë ato sa më të zbatueshme. V.2. Kompetencat për drejtimin e qarkullimit. Drejtimi i qarkullimit është një organizim që kryhet nga repartet e kontrollit të trafikut. Këto reparte në kohe paqe janë pjesë e Policisë Ushtarake (2) dhe në raste emergjencash ose në rast lufte, duhet të ngrihen nga ana e komandave kryesore, në bashkëpunim me Komandën e Policisë Ushtarake, si dhe me repartet përkatëse të shërbimit të transportit, të xhenjos dhe të shërbimeve fushore, si dhe me Policinë e Shtetit (Policinë e Qarkullimit Rrugor). Drejtimi i qarkullimit ka për qëllim: arritjen e një përdorimi korrekt të rrugëkalimeve me një lëvizje të disiplinuar të autokolonave dhe respektim e të gjitha rregullave të marshimit. Për të realizuar drejtimin e qarkullimit merren një sërë masash dhe vendosen organe zbatuese për kryerjen e lëvizjeve të urdhëruara, si dhe për kontrollin e qarkullimit rrugor. Drejtimi i qarkullimit duhet të garantojë: ndihmesë të nevojshme për njësitë dhe mjetet në lëvizje dhe ralizimin e një sistemi të shpejtë informativ në mënyrë që tu jap mundësi organeve përgjegjëse të qarkullimit, si dhe atyre të lëvizjes për të ndërhyrë shpejtë për eleminimin ose kapërximin e çrregullimeve të paparashikuara të kolonave dhe mjeteve të veçuara. Drejtimi i qarkullimit kryhet: a. Në zonën e luftimit. Drejtimi i qarkullimit në zonën e luftimit duhet të kryhet nga reparti i kontrollit të trafikut (bataljon, kompani, togë etj), i organizuar nga Komanda e Policisë Ushtarake në bashkëpunim me repartet e shërbimit të transportit, të xhenjos dhe të shërbimeve të tjera fushore të komandave kryesore (përkatëse), si dhe me Policinë e Shtetit (Policinë e Qarkullimit Rrugor). Numuri, gjatësia dhe lloji i rrugëkalimeve që i besohen për kontroll një njësie të kontrollit të trafikut ndryshojnë në raport me karakteristikat e rrugëve, të strukturës së repartit që lëviz dhe të mjeteve që ka në dispozicion. Një togë e kontrollit të trafikut mund të kontrollojë km. 146

147 b. Në zonat e përgjegjësisë të komandave kryesore. Drejtimi i qarkullimit kryhet nga reparti i kontrollit të trafikut (bataljon, kompani, togë etj), i organizuar nga komandat kryesore (përkatëse), në bahkëpunim me Komandën e Policisë Ushtarake dhe repartet e saj të shërbimit të transportit, të xhenjos dhe të shërbimeve të tjera fushore (dhe kur është e nevojshme me pjesëve të Policisë së Shtetit). Bahkëpunimi për drejtimin e qarkullimit me Policinë e Shtetit, kërkohet për ato rrugë, në të cilat ajo ka në aktivitet të përhershm reparte të ngritura që kontrollojnë kryesisht automjetet jo ushtarake. Vetëm në rastin kur autoritet ushtarake merrin fuqi civile, pjesë të Policisë së Shtetit, të caktuara për aktivitetin e drejtimit të qarkullimit, mund të ndahen sipas marveshjeve përkatëse, në repartet e kontrollit të trafikut. V.3. Organi i Ngarkuar me Drejtimin e Qarkullimit (ONDQ). Organi i ngarkuar me drejtimin e qarkullimit, që mund të jetë bataljon i kontrollit të trafikut, reparti i policisë ushtarake apo struktura përkatëse në përbërje të komandës kryesore, është organi zbatues kryesor i drejtimit të qarkullimit dhe vepron në zonën e luftimit. Ai, pasi shqyrton planifikimin e qarkullimit dhe urdhërat e lëvizjes, duhet të ketë këto kopetenca dhe detyra kryesore: a. drejton, ndihmon dhe kontrollon lëvizjet e kolonave dhe të automjeteve të veçanta, nëpërmjet: - rregullimit të hyrjeve në rrugëkalimet jo të lira; - korrektimit të parametrave të lëvizjes që bëhen të papërshtatshëme në gjëndjen e krijuar (shpejtësia, largësia midis kolonave, ndalesat, pushimet etj); - dhënies së prioriteteve për përcaktimin e formacioneve me mundësi parakalimi. - organizimit dhe ndjekjes së lëvizjeve në intinerare me degëzime ose me zgjerim, në funksion të gjendjes dhe të kërkesave; - zbatimit në mënyrë të vazhdueshme të shërbimi për shkëmbimin e informacionit. - kryerjes së një kontrolli të rreptë për disiplinën e marshimit, si dhe respektimin e normave të qarkullimit; b. mban në gatishmëri sistemin e ndërlidhjes që do të mundësojë lidhjen e vazhdueshme me komandat eprore dhe me rrjetin e vet të funksionimit, për të siguruar ndërhyrje të shpejta gjatë zhvillimeve të mundëshme të situatës në lëvizje. V.3.1. Kompania e Drejtimit të Qarkullimit (KDQ). Kompania e drejtimit të qarkullimit është repart në vartësi të ONDQ. Rrjeshtohet në përbërje të një batalioni të kontrollit të trafikut (në se ka të tillë), të Policisë Ushtarake apo të komandës kryesore përkatëse (në rast lufte apo emergjence). Ai është i formuar nga: - 1 bërthamë komandimi; - 1 kompani e kontrollit të trafikut me 4 toga, të cilat janë të përbëra me nga 3 skuadra lëvizëse; - 1 togë ndihme dhe evakuimi, me 1 skuadër ndihme dhe evakimi të automjeteve me rrota, 1 skuadër ndihme dhe evakimi të mjeteve me zinxhir, 1 skuadër kundërzjarrit dhe një skuadër të ndihmës mjeksore; - 1 togë motoçiklistë me 2 skuadra; Kompania ka aftësi kontrolli për km të intenerarit (50 60 km për çdo togë). Kompania e Drejtimit të Qarkullimit, merr nga ONDQ, pjesë nga urdhërat për organizimin e qarkullimit, kopje të tabelave dhe të grafikëve të lëvizjes të kolonave që duhet të lëvizin në rrugëkalimet e kontrolluara, si dhe udhëzimet mbi përdorimin e organeve zbatuese. Organet zbatuese të ngarkuara me drejtimin dhe kontrollin e lëvizjes, duhet të përbëhen nga; postet e rregullimit e të sinjalizimit patrullat e qarkullimit. Organet zbatuese teknike, duhet përbëhen nga: grupi i ndihmës shëndetsore; grupi i ndihmës dhe evakuimit të mjeteve lëvizëse; grupi i furnizimit; grupi i zbulimit kimik, 147

148 PROBLEMET QË EVIDENTOHEN: 1. Strukturat e Drejtimit të Qarkullimit nuk janë parashikuara në strukturën aktuale të FA. Ato duhet të jenë objekt diskutimi gjatë rishikimit të Doktrinës së Logjistikës dhe Manualit të transportit, si dhe manualeve të llojeve të transporteve si, detar, ajror etj. (1) Rregullore e Transportit Ushtarak, botim i vitit SME n.6462 Ed.1994 Movimenti, Transporti, Circolazione e Stazionamento, (2). Struktura aktuale e FA R E K O M A N D I M E I. Të gjitha problemet e zgjidhjet që jepen gjatë zhvillimit të Temës Studimore, si dhe kopetencat e përcaktuara për organet e shërbimit të transportit dhe nivelet e ndyshme të komandimit, mendoj se duhet të jenë objekt i punës për rishikimin e Doktrinës së Logjistikës dhe për hartimin e manualeve të nivelit të parë për të gjitha shërbimet e logjistikës, si dhe për manualet e rregulloret e tjera përkatëse të shërbimeve të logjistikës. II. Të organizohet puna për hartimin e normave të transportit ushtarak (për të gjitha llojet dhe format e transporteve si: rrugor, hekurudhor, detar, ajror etj), si dhe për përkthimin dhe botimin e STANAG-ve në fushën e Lëvizjeve dhe Transporteve. MASA TË NEVOJSHME PËR ZBATIMIN E REKOMANDIMEVE I/1. Organizimi i punës për kryerjen, brenda 6-mujorit të parë 2009, të studimeve për mbështetjen me të gjitha llojet e shërbimeve të logjistikës. I/2. Marja e masave për rishikimin (nga Qëndra e Doktrinave në AM dhe KM), brenda vitit 2009, të Doktrinës së Logjistikës. I/3. Parashikimi në Doktrinën e Logjistikës (dhe në manualet e shërbimeve të nivelit të parë) të organeve provizore të shërbimeve të logjistikës, si: Zyrat Ushtarake të Ngarkim-Shkarkimit, Postat Usht. të Mbikqyrjes, si dhe ato të Drejtimit të Qarkullimit. I/4. Hartimi, brenda vitit 2010, i manualeve të nivelit të parë të shërbimeve të logjistikës(mbi bazën e përvojës së ushtrive të NATO-s dhe studimeve për çdo shërbim), si: Manuali i Transportit(i përbashkët) dhe ata të Transportit Detar e Ajror, Manuali i Mirëmbajtjes, i Ushqimit, i Veshjeve të Ushtarakëve, i Shëndetsisë, i Shërbimeve ndaj Personelit, i Furnizimeve dhe i Infrastrukturës. II/1. Të organizohet puna, brenda vitit 2009), nga Drejtoria e Logjistikës (sektori i transportit) në bashkëpunim me komandat përkatëse, për hartimin e normave të transportit për të gjitha llojet dhe format e transporteve ushtarake. II/2. Të organizohet puna nga strukturat e sistemit të pranimit të standardeve në mënyrë që, brenda vitit 2009, të bëhet përkthimi dhe botimi i 24 standarteve kryesore në fushën e transporteve (Lidhja D), për të mundësuar organizimin e njohjes dhe përvehtësimit të tyre nëpërmjet sistemit të arsimimit në FA. II.3. Organizimi i punës më synim që, brenda vitit 2010, të mundësohet përdorimi i STANAG të NATO-s nr.2828 për "Paletat e ngarkimit, amballazhet dhe kontenjerët ushtarak, dhe përdorimin gjërësisht të tyre në gjithë zinzhirin e lëvizje e transporteve ushtarake. 148

149 III. Të organizohet puna nga Aparati i MM dhe ShP i FA, për hartimin apo rishikimin e akteve ligjore e n/ligjore të nevojshme (VKM dhe udhëzimeve përkatëse)për të lehtësuar marrjen dhe përdorimin e mjeteve komerciale të transportit shtetërore e private, në interest ë FA në kohë paqe, në rast krizash e konfliktesh, për detyra e misione jashtë vendit, për intergimin e përfaqësusëve të ShP të FA në Organin Kombëtar të Transporteve (të përfaqësuar nga Ministria e Transporteve) etj. IV. Të merren masat e nevojshme për përdorimin dhe funksionimin e vazhdueshëm të sistemit të automatizuar dhe të integruar ADAMS, që mundëson planifikimin e lëvizjeve dhe të transporteve në inters të vendeve anëtare të NATO-s dhe atyre partënere. III/1. Hartimi i projet ligjit për marrjen dhe përdorimin e mjeteve komerciale të transportit shtetërore e private, në interest ë FA në kohë paqe, në rast krizash e konfliktesh dhe intergimin e përfaqësusëve të ShP të FA në Organin Kombëtar të Transporteve (të përfaqësuar nga Ministria e Transporteve). III/2. Mbi bazën e përvojës së ushtrive të vendeve të NATO-s, të organizohet puna nga Dr. e Logjistikës, për hartimin në bashkëpunim me Qëndrën e Doktrinave dhe Manualeve në A.Mbrojtjes, të Manualit logjistik referues për operacionet jashtë vendit, dhe Manualit të veprimeve administrativo-kontabile për kontigjentet në operacione jashtë vendit. IV/1. Mendoj që Sektori i Lëvizjeve dhe Transportit në ShP (Dr. e Logjistikës) duhet të ngarkohet me detyrën për organizimin e zyrës përkatëse që do të mundësojë funksionimin e sistemit ADAMS në FA, lidhjen e vazhdueshme me strukturat përkatëse në NATO etj. 149

150 L I D H J E T Lidhja A DOKTRINA E TRANSPORTIT NË KUADËR TË ALEANCËS 1. Të Përgjithshme NATO me direktivën AJP-4.4 Allied Joint Movement and Transportation Doctrine përcakton politikën dhe parimet në fushën e M&T (materialeve dhe transportit) në kuadër të Aleancës, duke vendosur në mënyrë të detajuar detyrat, përgjegjësitë dhe procedurat. Kjo direktivë ka marrë parimet e parashtruara nga direktiva MC 336/2 Koncepti I Lëvizjeve dhe Transporteve të NATO që përbën dokumentin bazë të politikës për Lëvizjet dhe Transportet në kuadër të NATO. Ajo harmonizohet me publikimin ALP-9 (B) (STANAG 2406) Doktrina e Logjistikës e Forcave Toksore dhe u jep një drejtim të përgjithshëm komandantëve të NATO dhe të vendeve anëtare për të përmirësuar përdorimin e burimeve logjistike që kanë në dispozicion në kohë paqe, në situate të krizave dhe në luftë. Kapitulli i 6 trajton sektorin e Lëvizjeve dhe Transporteve. 2. LËVIZJET DHE TRANSPORTET Lëvizjet dhe Transportet përfshinë të gjithë gamën e strukturave, të procedurave, materialeve dhe mjeteve të nevojshme për përhapjen, marrjen dhe dërgimin në destinacion të forcave. Burimet e sektorit të transportit në kuptimin e disponibilitetit të porteve dhe aeroporteve duhet të jenë në përputhje me nevojat, sepse rrezikon të kompromentojë të gjithë sistemin e transporteve strategjike dhe mbështetjen e përditshme të forcave. Operacionet në Teatër (të luftimeve, të stërvitjes etj) kërkojnë një një sistem efektiv të Lëvizjeve dhe Transporteve që planifikon mbështetjen logjistike të forcave paralelisht dhe në përputhje me planifikimin operatin, për të siguruar përputhjen reciproke. Për të vendosur strategjinë e re të Aleancës, NATO ka përgatitur një sistem te integruar (ADAMS), për planifikimin dhe drejtimin e Lëvizjeve dhe Transporteve dhe për furnizimin e vendeve të NATO dhe të partnerëve të tyre. Karakteri shumëkombësh i forcave të Aleancës (si Korpusi i Ndërhyrjes së Shpejtë i NATO (Rapid Deployable Corps - NRDC HQ), dhe mundësia e kufizuar e burimeve të transporteve ushtarake imponon kordinimin dhe koperimin midis Forcave të Armatosura të vendeve të ndryshme dhe agjensive civile ndërkombëtare, me qëllim që të plotësohen nevojat. Mos përcaktushmëria e të zonave të mundëshme të ndërhyrjes kufizon mundësitë planifikuese në mënyrë të detajuar të lëvizjeve dhe transporteve. Në këtë kontekst, koncepti i vendit drejtues (leader) është thelbësor, sepse ai bën planifikimin e transporteve për përhapjen, furnizimin dhe përqëndrimin e forcave, mbi bazën e nevojave pjesmarrse në kontigjent. Është e nevojshme ndërkaq që të thjeshtësohen procedurat për kalimin e kufijëve nga ana e forcave aleate, për të arritur rezultate maksimale në përdorimin efektiv të transporteve. 3. PARIMET E LËVIZJES DHE TRANSPORTEVE Parimet që duhen aplikuar gjatë mbështetjes me Lëvizje dhe Transport, janë: përgjegjësia kolektive e NATO-s dhe e vendeve; në mënyrë të veçantë: Komandantët e NATO- s, përgjegjës për përcaktimin e kohëve, prioriteteve, analizave dhe kordinimeve të përqëndrimeve (grumbullimeve) deployment, të transporteve që lidhen me furnizimet dhe të ridislokimit redeployment ; Vendet që duhet të sigurojnë burimet e transportit për të lëvizur dhe furnizuar trupat e tyre, dhe ato të rreshtuara në kuadër shumëkombësh; gjithashtu, të njëjtat përgjegjësi kanë në rastin kur një vend pranon rolin e vendit drejtues Lead Nation për një komandë shumëkombëshe. Edhe Host Nation ka përgjegjësinë për të aprovuar Lëvizjet dhe Transportet në teritorin e vet kombëtar. Parimet e lëvizjes dhe transporteve janë: - koperimi midis NATO- dhe Autoriteteve të vendeve civile dhe ushtarake - kordinimin e Lëvizjeve dhe Transporteve, për ta realizuar midis NATO dhe vendeve, duke u interesuar për të përshtatur nivelin e kopetencave. 150

151 - ekonomizimi, që kërkohet dhe mundësohet me vendosjen e llojeve dhe fomave të transportit. - içenca, që mundësohet nëpërmjet përdorimit sa më të mirë të burimeve civile dhe ushtarake dhe shfrytëzimin sa më të drejtë dhe plotësuese të formave të ndryshme të transportit. - fleksibiliteti, që është I rëndësishëm në fazën e planifikimit dhe realizimit, për tju përgjigjur në mënyrë të menjëhershme ndryshimeve operative dhe të kërkesave - prioriteti operativ, për të cilën mbahet parasysh që, planifikimi dhe zbatimi në sektorin e vizjeve dhe Transporteve, duhet të kënaqin tërësisht gamën e nevojave të mundëshme operative. - thjeshtësia, që duhet të karakterizojë, si planet ashtu dhe procedurat. - standardizimi, në të gjithë komponentët e Problemeve të Transportit, si: procedurat; pajimet dhe pajisjet; hardware-ët; software-ët; të dhënat; - trasportushmëria e pajisjeve, me qëllim për të siguruar lëvizshmëri të njësive për të mundësuar lloje dhe forma të ndryshme të transporteve. - I hapur dhe bashkëpunues, me qëllim për të siguruar shkëmbimin e informacionit midis NATO dhe vendeve, kusht ky i nevojshëm për përgatitjen e planifikimit dhe zbatimin e Lëvizjeve dhe Transporteve 4. DETYRAT DHE PËRGJEGJËSITË E L&T a. Komanda e Përgjithshme e NATO ( HQ) - jep konsulencë për të gjitha problemet e Lëvizjeve dhe Transporteve duke përdorur Stafin Ndërkombëtar (International Staff) dhe Stafin Ushtarak (Military Staff); - Komiteti i Lartë i Planifikimit të Emergjencave Civile SCEPC (Senior Civil Emergency Planning Committee), me Bordet dhe komisionet e tij, mund të vërë në dispozicion ekspert civil dhe të jap informacion përinfrastrukturën dhe disponibilitetin e burimeve trasportuese në fushën komerciale. b. Komandat Strategjike (SC) - zhvillojnë planet e kontingjencave COPs (Contingency Operational Plans) - kordinojnë lëvizjet strategjike nëpërmjet AMCC (l Allied Movement Co-ordination Center). - zhvillojnë, duke përdorur sistemin ADAMS, MN DDP (Multinational Detailed Deployment Plans), për të mundësuar shpërndarjen /përqëndrimin e kontigjenteve shumëkombëshe. - vendosin prioritetet dhe kordinojn dhe vënë në dispozicion të vendeve për përdorim të ndarë (Shared Use) të burimeve të transportit. c. Vendi Dërgues SN (Sending Nation) - zhvillojnë (me sistemin ADAMS) DDP (Detailed Deployment Plans) për shpërndarjen / përqëndrimin e kontigjenteve të vendeve (DDP që pastaj shkon në stafin e komandës strategjike - SCs); - I përgjigjen kërkesave për përdorimin me koperim të burimeve të veta të transportit (Cooperative Use); - furnizojnë personelin e lidhjes së AMCC me SCs. d. Vendi Pritës HN (Host Nation) - kontrollon dhe kordinon lëvizjen e forcave të haja në teritorin e vet, duke ngritur një Qëndër Kombëtare të Kordinimit të Lëvizjeve NMCC (National Movement Coord.Center); - mbështesin aktivitetet e RSOM (Reception Staging And Onëard Movement) - lehtësojnë operacionet e kalimit në kufi të forcave të huaja. - furnizojnë personelin e lidhjes së AMCC me SCs. e. Vendi Drejtues LN (Lead Nation) 151

152 - Ka përgjegjësinë të zhvillojë detyra specifike për lëvizjen dhe transportin, për të cilën merr pozicionin e Drejtuesit kundrejt vendeve të tjera. - vendos rimbursimet që vendet e tjera duhet ti derdhin atij (vendit drejtues) për funksionet që zhvillon si Drejtues (leader ). 5. STRUKTURA PER L&T E NATO-s Organizimi i Alleanzës për Lëvizjet dhe Transportet është parashikuar që të sigurojë planifikimin / programimin dhe kryerjen e lëvizjeve dhe transporteve nëpërmjet një kordinimi të ngushtë midis NATO s dhe vendeve (kombeve). Në thelb, strukrura e komandimit të NATO s karakterizohet nga një kapacitet i lartë drejtimi që lejon të zhvillohen (tërësisht ose pjesërisht), funksionet e mëposhtëme: - vënien në lëvizje të procesit të planifikimit; - përcaktimin e prioriteteve në funksion të kërkesave operative; - korninimin për hartimin e planeve të L&T (Lëvizjeve dhe Transporteve); - shkrirjen (bashkimin) dhe harmonizimin e planifikimeve të vendeve në një plan të vetëm shumëkombësh të NATO s; - kordinimin e përdorimit të burimeve; - monitorimin e Lëvizjeve dhe Transporteve. 5/a. Struktura e integruar e komandimit (Integrated Command Structure) Struktura e Integruar e Komandimit të NATO s, (Lidhja A/1) është e përbërë nga organet dhe komandat e mëposhtëme me funksionet kryesore përkatëse: Stafi Ndërkombëtar/Stafi Ndërkombëtar Ushtarak (International Staff/International Military Staff - IS/IMS) Përfaqësojnë drejtimin politiko ushtarak gjatë fazave të planifikimit të L&T (deployment) dhe ndërhyjnë në nivel të pranueshëm për të lehtësuar kalimin e forcave në teritoret e vendeve. Komiteti i Lartë i Planifikimit të Emergjencave Civile (Senior Civil Emergency Planning Committe - SCEPC) Jep konsulenca, nëpërmjet Komiteteve vartëse, mbi disponibilitetin e burimeve të transportit dhe infrastrukturave civile si dhe për sigurimin (marrjen) e resurseve komerciale. - Agjensia e Furnizimit dhe e Mirëmbajtjes e NATO-s.(NATO Maintenance and Supply Agency NAMSA). Në se kërkon, mund të jap asistencë kontraktuale për SCEPC, për NATO dhe/ose për vendet. - Vendi Dërgues - SN (Sending Nation) Gjetjen (sigurimin) e burimeve të transportit dhe planifikon e kontrollon lëvizjen e forcave të vendit (edhe në se janë të rreshtuara në kontigjentet shumëkombëshe) nga vend qëndrimi në destinacionin final. - Element i Mbështetjes së Vendit NSE (National Support Element) Mbështet dhe kordinon Lëvizjet dhe Transportet e forcave të vendit duke bashkëpunuar me Host Nation dhe Komandën kopetente të NATO s. - Qëndra e Kordinimit të Lëvizjeve të Vendit NMCC (National Movement Coordination Centre) E aktivizuar në kuadër të Vendit Pritës (HN - Host Nation), ka për detyrë të aprovoj, të kordinoj dhe të kontolloj të gjitha lëvizjet të lidhura me operacionet e NATO s, që kryhen në teritorin e vendit të vet. Vendi Drejtues LN (Lead Nation) - Merr përgjehjësinë e planifikimit/kontrollit të pjesmarrjes e të dislokimit (deployment), të trasportit logjistik, të përhapjes (redeployment), si dhe për të gjetur burime për komandat dhe njësitë shumëkombëshe; - mund të zhvillojë detyra të Vendit Pritës (HN - Host Nation), sipas rasteve që mund të paraqiten; - mund të ngarkohet nga ana e NATO s, të kryej aktivitete specifike për Lëvizjet dhe transportet (L&T), për të cilat njoftohen dhe vendet e tjera. 152

153 Komanda Strategjike SCs [Stafi L&T] Është stafi përgjegjës për zhvillimin dhe implementimin e planeve të L&T në nivel strategjik, si dhe për politikën dhe procedurat e Lëvizjeve dhe Transporteve; Kur aktivizohet ndërton njësinë e Qëndrës së Kordinimit të Lëvizjeve Aleate - AMCC ( Allied Movement Coordination Centre ). - Qëndra e Kordinimit të Lëvizjeve Aleate AMCC (Allied Movement Coordination Centre) Drejton planifikimin dhe lëvizjet në nivel strategjik, me përjashtim të planifikimit për Planet e Kontigjencës (të kuotave të përcaktuara për sejcilin vend), që janë në kopetencë të CJPS. - Staf i Përbashkët i Planifikimit Interforcë (Joint) CJPS (Combined Joint Planning Staff - M&T Staff ) Zhvillon Planet e Kontigjencës në nivel strategjik ( Contingency Operation Plans COPs). - Stafi i Forcave Ajrore të Reagimit - RFAS (Reaction Force Air Staff - M&T Staff] Jep ekspertizë Komandave Strategjike (SC) dhe CJPS; Gjithashtu, është përgjegjës për aspekte të deployment që lidhen me planifikimin ajror strategjik dhe operativ. - Komandat Rajonale RCs (Regional Commands - CJ4 M&T Staff] Zhvillojnë dhe implementon plane e direktiva dhe përcakton prioritetet e kërkesave për Lëvizje dhe transporte. Është pikë referimi për të gjitha aspektet e lëvizjeve operative në kuadër të Rajonit dhe në kordinim me Host Nation. - Komandat Interforcë (Joint) të Vartësisë Rajonale JSRCs (Joint Sub-Regional Commands - M&T Staff] Zhvillojnë plane dhe direktiva dhe përcaktojnë prioritetet e kërkesave për L&T në kuadër të Operacioneve Zonale Interforcë Joint Operations Area (JOA). - Celula të Kordinimit të Transportit Interforcë (Joint) JTCC (Transportation Coordination Cell). Kur aktivizohet, drejton burimet e NATO- s (dhe ato që i jepen NATO në përdorim të ndar (Shared Use) në kuadër të Teatrit. Kordinon kërkesat e Lëvizjeve dhe Transporteve (L&T) të Organizatave Ndërkombëtare (IO) e dhe Organizatave jo Qeveritare, në se aprovohen nga Qëndra Bashkëpunim Civilo-Ushtarake (CIMIC). 5/b. Task Forca e Përbashkët Interforcë (Joint) - CJTF (Combined Joint Task Force) Në rastin e organizimit (deployment) të një Combined Joint Task Force (Apd.2) në strukturën e Komandës së Lëvizjeve dhe Transporteve (L&T), që do të përfshijë Komandën CJTF, parashikohen stafe dhe njësi në vartësi të Komandës së mësipërme të CJTF. - HQ CJTS [JTMS] Komanda e Task Forcës së Përbashkët Interforcë [Joint Theatre Movement Staff]. Zhvillon plane dhe përcakton prioritetet e kërkesave të L&T në kuadër të Teatrit të Operacioneve. - Qëndra Rajonale e Kordinimit të Transportit Ajror RALCC (Regional Airlift Coordination Centre). Planifikon, kordinon, ndjek dhe kontrollon operacionet e transportit ajror në kuadër të Zonës së Përgjegjësisë (AOR). - Komanda e Komponetit Toksor LCC (Land Component Command M&T Staff]. Kordinin Lëvizjet dhe Transportet në kuadër të Zonës së Operacioneve të përcaktuara ( Area of Operations AOO). - Komanda e Komponentit Detar MCC (Maritime Component Command [ALSS - Advanced Logistic Support Site] e [FLS Forward Logistic Site] - ALSS - jep mbështetje logjistike Forcës Detare Shumëkombëshe ( Multinational Maritime Force ) dhe është pikë tranziti parësore për personelin, materialet dhe dërgesat e destinuara për njësitë udhëtuese; - FLS zhvillon të njëjtat funksione si dhe ALSS në një shkallë më të reduktuar. 6. PLANIFIKIMI I LËVIZJEVE DHE TRANSPORTEVE (L&T) AJP4.4 shërben si udhëzues për planifikimin dhe zbatimin e lëvizjeve në interest të Forcave të NATO-s. Planifikimi i lëvizjes është pjesë e Procesit të Planifikimit Operativ ( Operational Planning Process - OPP). Hartimi i planifikimit të Forcave për organizimin ( deployment ) dhe mbështetjen e operacioneve të NATO, konsiston në një proces të njëpasnjëshëm, i cili të mundëson që të jepen 153

154 disa varjante zgjidhje. Një process i tillë zhvillohet nëpërmjet plotësimit në mënyrë të njëpasnjëshme të kërkesave konceptuale (saktësimin e Forcave që do të lëvizin në raport me konceptin e veprimit), të kërkesave organizative (individuazione e mjeteve dhe infrastrukturave që do të përdoren) dhe kërkesave për zbatim (verifikim me anë të simulimit, sipas planifikimit të bërë dhe monitorim të zbatimit të Lëvizjeve dhe Transporteve). Rezultati përfundimtar i planifikimit është Plani I Detajuar i Dislokimit Shumëkombësh ( Multi-National Detailed Deployment Plan - MNDDP), që hartohet nga AMCC, duke shkrirë dhe harmonizuar planet e veçanta të vendeve. 6/a. Dokumentet e planifikimit të Lëvizjeve dhe Transporteve (L&T) Dokumentet e planifikimit që hartohen në vazhdimësi, janë: - Deklarimi i Kërkesave (Statement Of Requirements SOR); - Lista e Aleatve të Pranishëm (Allied Disposition List ADL); - Lista e Vendeve të Pranishme (National Disposition List NDL); - Plani i Detajuar i Organizimit të Transportit (Detailed Deployment Plan DDP). (1) Dokumentet SOR përmbajnë kërkesat fillestare, në përcaktimin e numrave dhe llojeve të njësive që komandanti NATO, i ngarkuar me planifikimin, i quan të nevojshme. (2) Dokumentet ADL/NDL përcaktojnë njësitë të vëna efektivisht në dispozicion, për të cilat do të fillojë procesi i planifikimit të lëvizjeve dhe transporteve. ADL/NDL janë në fakt, një plan i Lëvizjeve dhe Transporteve në embrion, që përmbajnë të dhëna për: - vendosjen e njësive në kohë paqe; - portin/aeroportin që do të përdoret për kalimin ose zbarkimin përfundimtar; - destinacionin përfundimtar; - datën, brenda të cilës njësia duhet të çvendoset, të jetë gati lëvizje në destinacionin final. (3) Dokumenti DDP është Plani i Detajuar i Organizimit të Transportit dhe paraqet rezultatin përfundimtar të gjithë procesit të planifikimit të realizuar me sistemin ADAMS, ku janë hedhur të gjitha të dhënat e nevojshme. 6/b. Procesi I Planifikimit të Lëvizjeve dhe Transporteve (L&T) Procesi i planifikimit që mundëson përpunimin e dokumenteve të mësipërme dhe përcaktimin e MDDP, është si më poshtë: përcaktimi i përdorimit të një Force NATO për kryerjen e një misioni. Komandanti NATO i përcaktuar për këtë qëllim, përpunon (mbi bazën e Konceptit Strategjik) një Plan Operativ (OPLAN); përcaktojnë, në funksion të OPLAN, kërkesat (nevojat) e Forcës dhe hartojnë SOR; Vendet, në funksion të burimeve të tyre të transportit dhe të Forcës, përcaktojnë kontributin që duhet të japin (NDL); përpilohet kalendari i përdorimit të Forcave (ADL); duke njohur kohët, Forcat dhe zonat ku do të veprojnë, vendet e veçanta (duke shfrytëzuar ADAMS), përpunojnë dokumentet DDP të vendit (NDDP); dokumentet NDDP i dërgohen AMCC, që me ADAMS, përpunon MNDDP; përpunimi i MNDDP, me qëllim përpunimin e DDP përfundimtare, mundëson bërjen e një Movement Planning Conference (MPC); në vijim të rezultateve të MPC, përpunohet DDP përfundimtar dhe i pranueshëm (që nuk ka mospranime), I cili merr emrin DDP shumëkombësh I pranueshëm (MULTINATIONAL DECONFLICTED DDP). Në këtë mënyrë MDDP është i zbatushëm, sepse nuk ka konflikte midis Forcave që lëvizin dhe asetet e transportit janë disponibile. 7. KONCEPTI I PËRDORIMIT TË PËRBASHKËT DHE I PËRDORIMIT TË VEÇANTË. Lëvizshmëria e Forcave mund të kompromentohet nga mungesa e burimeve të nevojshme të transportit. Për këtë qëllim, NATO ka zhvilluar dy koncepte: Përdorimi i Përbashkët (Cooperative Use) dhe Përdorimi i Veçantë (Shared Use), të cilat lejojnë të shfrytëzohen më mirë burimet në dispozicion. 154

155 - Përdorimi i Përbashkët (Cooperative Use). Me Përdorim të Përbashkët të burimeve të njohura dhe të vëna në dispozicion nga një vend, kuptohet përdorimi i tyre nga ana e vendeve të tjera. Në se përdorimi i tyre nuk është falas, termat administrative duhet të përcaktohen nga palët me marrveshje të posaçme. - Përdorimi i Veçantë (Shared Use). Me Përdorim i Veçantë të burimeve të të njohura dhe të vëna në dispozicion, kuptohet përdorimi i tyre nga një ose nga disa vende në NATO. Përdorimi i tyre mund të bëhet falas ose jo. Në një rast të tillë format e rimbursimit duhet të përcaktohen me marveshje të posaçme të paracaktuar nga dhënësi dhe nga NATO. 8. ROLI I EKSPERTËVE CIVIL Në Komandën e Përgjithshme të NATO veprojnë disa Komitete, të cilët përbëjnë Kshillin e Atlantikut të Veriut (Apd.4). Midis këtyre, dy janë të interesuar drejtpërsëdrejti për problemet që kanë të bëjnë me transportin: Këshilli i Lartë i Logjistikës së NATO (Senior NATO Logisticians Conference - SNLC) dhe Komiteti i Lartë i Planifikimit të Emergjencave Civile (Senior Civil Emergency Planning Committee-SCEPC). AJP4.4 trajtohet në mënyrë të veçantë nga SCEPC, sepse nga ky varen drejtpërsëdrejti Komitetet për trasportet detare, ajrore dhe sipërfaqësore (rrugore, hekurudhore dhe ujore të brendëshme); megjithatë, për të përvijuar një kuadër më plotë të problemeve civile në sektorin e Lëvizjeve dhe transporteve (L&T), është e këshillushme të konsultohet me SNLC, megjithse ky nuk parashikohet në kuadër të AJP4.4. 8/a. Këshilli i Lartë i Logjistikës së NATO (Senior NATO Logisticians Conference - SNLC). I Kryesuar nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, është forumi kryesor për trajtimin e problemeve që lidhen me logjistikën operative, dhe kujdeset për përpunimin e "politikës" së logjistikës së Aleancës. Detyrat kryesore të SNLC, janë: - të jap konsulencë për çështjet logjistike dhe të bashkëpunimit me Komitetin e Planifikimit të Mbrojtjes (Defence Planning Committee - DPC) të Këshillit të Atlantikut të Veriut (North Atlantic Council NAC) dhe me Komitetin Ushtarak (Military Committee - MC) në zhvillimin e politikave, për zgjidhjen e problemeve dhe për përcaktimin e procedurave në fushën e logjistikës; - të vlerësojë dhe rishikojë, në bashkëpunim me organet e tjera kopetente të NATO-s, organizimin, planet, procedurat dhe kapacitetin e organizimit logjistik të NATO-s me qëllim që të rritet funksionaliteti dhe efektiviteti i tij. 8/b. Komiteti i Lartë i Planifikimit të Emergjencave Civile (Senior Civil Emergency Planning Committee-SCEPC) Komiteti i Lartë i Planifikimit të Emergjencave Civile SCEPC është Komiteti që drejton dhe kordinon 9 Organizma që interesohen për burimet logjistike civile, për tu përdorur për mbështetjen e Forcave të Aleancës. Midis këtyre Organizmave janë përfshirë bordet që zhvillojnë tematika që lidhen me sektorin e Lëvizjeve dhe Transporteve: PBOS, CAPC e PBIST (Apd.5). 8/c. PBOS CAPC - PBIST Bordi i Planifikimit për Anijet Oqeanike (Planning Board for Ocean Shipping - PBOS), ikomiteti I Planifikimit të Aviacionit Civil (Civil Aviation Planning Committee - CAPC) dhe Bordi i Planifikimit për Transport të Brendshëm Sipërfaqësor (Planning Board for Inland Surface Transport - PBIST), janë pika referimi për problemet përkatese të transporteve detare, ajrore dhe sipërfaqësore me mjete komerciale. Aktivitetet e tyre përfshinë: zhvillimin e bashkëpunimit civilo-ushtarak dhe me vendet partënere në nivele të ndryshme; zhvillimin e procedurave që përdoren në mbështetje të operacioneve të NATO- s; studimet përkatëse për politikën dhe normativat që do të përdoren në sektorin e Lëvizjeve dhe Transporteve; monitorimin e realitetit legjislativ dhe të tregut të vendit. 155

156 8/d. Ekspertët Civil në Operacionet NATO Aktivitetet e eksperteve civil të NATO-s zhvillohen sipas modaliteteve të veçanta, si më poshtë: (1) Kordinimi Mbështetja për ushtarakët në fushën e transportit jepet nga 3 Bordet e kordinuar (në kuadër të SCEPC), nga Drejtoria e Planifikimit të Emergjencave Civile (Civil Emergency Planning Directo-rate - CEPD). Në rastin kur Sekretari I Përgjithshëm ose Këshilli i Atlantikut shpallin një periudhë krize ose tensioni për Aleancën, Drejtori i CEP i mbështetur nga SCEPC aktivizon Qëndrën e Krizave të Emergjencave Civile (Civil Emer-gency Crisis Cell - CECC), për tju përgjigjur në mënyrë më operative kërkesave që imponon situate. (2) Aktiviteti Ekspertët civil të PBOS, CAPC e PBIST, gjatë planifikimit / zbatimit të Lëvizjeve dhe Transporteve qëndojnë bashkë me ushtarakët dhe, për këtë, mund të thirren të bashkëpunojnë në fazat e: planifikimit operativ, duke ndërthurur informacionet rreth infrastrukturave dhe burimeve të transportit; planifikimit të (L&T), duke dhënë eksperizën e tyre për një vlerësim të drejtë për: kushtet e tregut nga të cilat merren burimet civile; infrastrukturat/burimet që sigurojnë efektivitet më të lartë në plotësimin e kërkesave; zbatimin e Lëvizjeve dhe Transporteve, në aspektin e njohjes speciale të nevojshme për zgjidhjen e problemeve të natyrës praktike, dhe në se është e nevojshme, veprojnë për gjetjen e burimeve të transportit. 156

157 Lidhja B/1 SHP KM KFB KDS Brigada Logjistike Posta usht. të mbikqyrjes Oficert e ngar.-shkark. Bataljon transporti Komp. transporti Komp. Furnizimi (imp-eksport) Zyra usht. e ngar. shkark. (ZUNSH) Reparte furnizimi (bataljone) Bat. Logjistik Komp. furnizimi Togë transporti Komp. transp. Komp. furnizimi Brigadë Brigadë 157

158 Lidhja C Organet Civile dhe Ushtarake të NATO (PBEIST) M M Organi kombëtar i transportit civil. ShP i FA Zyra e Lëvizjeve dhe Transporteve K F B Drejtoria e Logjistikes (Zyra e levizjeve dhe transportit) K D S Zyra e Logjistikes (Sp.transporti) K M Zyra e Logjistikes (Sp.transport i) Zyra e logj. e kom. ne nivel taktik. Zyra e logj. e kom. ne nivel taktik. Zyra e logj. e kom. ne nivel taktik. 158

159 NUMURI I STANAG-ut CIKLI I PUNIMEVE KËRKIMORE TË QAM 2008 TITULLI I STANAG-ut Dimensional Restrictions for the Transport of Military Equipment by Rail on Europan Raileays. "Përcaktimet dimensionale për transportin e materialeve ushtarake në rrjetin hekurudhor Europian REGULATION FOR THE LATERAL OR END-ON LOADING AND UNLOADING OF ËHEELED OR TRACKED MILITARY EQUIPMENT TRANSPORTED ON RAILËAY ËAGONS "Norma për ngarkimin dhe shkarkimin të automjeteve ushtarake me rrota ose me zinxhir në vagona hekurudhor LOADING RAMPS "Platformat e ngarkimit IDENTIFICATION OF MILITARY TRAINS "Identifikimi i trenave Ushtarak PROCEDURES FOR MILITARY TRAIN CROSSING FRONTIERS "Procedurat për kalimin e kufirit me trenat ushtarak REGULATIONS FOR THE SECURING OF MILITARY TRACKED AND ËHEE LED VEHICLES ON RAIL WAY WAGONS "Normat për vendosjen e automjeteve ushtarak me zinxhir dhe me rrota në vagonat hekurudhor CLASSIFICATION AND DESIGNATION OF FLAT WAGONS SUITABLE FOR TRASPORTING MILITARY EQUIPMENT "Klasifikimi dhe marketimi i vagonave të sheshtë hekurudhor të përshtatshëm për transportin e pajisjeve ushtarake PROCEDURES FOR MILITARY ROAD MOVEMENT ACROSS NATIONAL FRONTIERS "Procedurat për kalimin e kufirit të vendit me rrugë nga automjetet ushtarake NBC DEFENCE EQUIPMENT OPERATIONAL GUIDELINES "Norma operative për materialet e mbrojtjes NBC" REGULATIONS AND PROCEDURES FOR ROAD MOVEMENTS AND IDENTIFICATION OF MOVEMENT CONTROL ABD TRAFFIC CONTROL PERSONNEL AND AGENCIES "Rregulla dhe procedura për lëvizjet në rrugë dhe identifikimi i personelit dhe agjensive të caktuara për kontrollin e lëvizjes DEMOUNTABLE LOAD CARRYING PLATFORM (DLCP) "Platformat e zmontueshme për transportin e ngarkesave MATERIALS HANDLING IN THE FIELD "Lëvizja e materialeve në fushën e betejës MILITARY PALLETS, PACKAGES AND CONTAINERS "Paletat e ngarkimit, amballazhet dhe kontenjerët ushtarak Data e Hyrjes ne fuqi 15 mars 1994 Lidhja D Fusha e Aplikimit L & T (M & T) 18 tetor 1984 L & T 24 shkurt korrik shtator qershor 1995 (M & T) L & T (M & T) L &T (M & T) L &T (M & T) L &T (M & T) 6 nëntor 1986 L &T (M & T) 27 prill 1981 L &T (M & T) 16 dhjetor korrik korrik shkurt dhjetor 1995 L &T (M & T) L &T (M & T) 2829 MATERIALS HANDLING EQUIPMENT 27 janar MH MH MH MH 159

160 "Mjetet dhe pajisjet për lëvizjen e materialeve 1998 MATERIAL HANDLING AIDS "Aparaturat ndihmuese për lëvizjen PROCEDURES FOR THE USE AND HANDLING OF FREIGHT CONTAINERS FOR MILITARY SUPPLIES "Procedurat për përdorimin e kotenjerëve për lëvizjen dhe transportin e furnizimeve ushtarake Marking of Restranit Equipment for Road Movment "Shënimi i materialeve gjatë transportimit të tyre me rrugë fushore N Rregullat kryesore ushtarake të qarkullimit rrugor. N Dokumenti i udhëtimit NATO. N Sinjalistika e automjeteve ushtarake 4/12/ mars nëntor 1984 MH MH MH L &T (M & T) L &T (M & T) L &T (M & T) N Përcaktime dhe rregulla për lëvizjen e automjeteve ushtarake në rrugë L &T (M & T) N Inteneraret dhe rrjetet rrugore ushtarake. L &T (M & T) N Percaktimi ushtarak i llojit të urave, i trageteve, i portave L &T (M & T) hyrëse dhe i automjeteve. N Dokumentat që nevoiten për transportin në rrugë detare. L &T (M & T) PËRDORIMI I BURIMEVE LOKALE NË OPERACIONET E MBËSHTETJES SË PAQES Lidhja E 1. Të Përgjithshme. Në përgjithsi, përdorimi i burimeve lokale gjeneron procese ekonomike produktive me reflektime pozitive për stabilitetin e teatrit të operacioneve. Përdorimi i burimeve lokale, duhet: të jetë i planifikuar njëkohësisht me fazat e tjera të operacionit. të synojë në kufizimin e komponentes logjistike të forcës (që sidoqoftë në fazat e para duhet të jetë e mjaftueshme), në reduktimin gradual me përmirësimin gradual të raporteve me rrjetin social lokal. të adoptoje në në mënyrë progresive dhe proporcionale mundësitë që ofrohen nga Teatri i Operacioneve dhe nga stabilizimi i situatës. shqyrimi nga ana e personelit të posaçëm (me eksperiencë në sektorin e logjistikës), të kontratave dhe ligjeve; të mundësojë një organizim të tillë që të jetë në gjendje për tu bërë ballë shpejt kërkesave të nevojshme (në rastet e pamundësisë së përdorimit të burimeve civile), nëpërmjet rezervave të mjeteve dhe materialeve që transportohen me vështirësi. 160

161 të përcaktojë përfitimet që do të merren nga shërbimet, në përputhje me struktuat apo materialet e nevojshëme. të mundësojë siguri maksimale, duke përdorur autoritetet lokale (modalitetet për të verifikuar marveshjet me bankën "I"), për higjenën personale të efektivit (kontrollet sanitare për personelin dhe produktet ushqimore), për masat kundër fatkeqsive, për mirëadministrimin e materialeve të ndjeshme (armët, municionet, automjetet,etj) 2. SEKTORËT E ZBATIMIT Si rregull, përdorimi i burimeve lokale duhet të jetë i kufizuar në sektorët në të cilët nuk është e domozdoshme pjesmarrja e personelit ushtarak, që ka lidhje me Teatrin e Operacioneve. Përgjithsisht, përdorimii burimeve lokale bëhet mbi bazën e një shqyrtimi të thellë të raportit kosto/leverdi, që ka parasysh sektorët e lartpërmendur për të reduktuar komponenten logjistike të Forcës. Në veçanti, duhet të shqyrtohet mundësia për të shfrytëzuar burimet lokale në sektor të ndryshëm që do të identifikohen mbi bazën e kushteve lokale. 3. PROCESI I PLANIFIKIMIT Përdorimi i burimeve lokale është një përgjegjësi e rëndësishme, në kuadër të përcaktimeve të orjentuara nga autoriteti politiko-ushtarak, nga komanda e operacionit, që normalisht mund ta delegojnë atë në komandën e Forcës. Planifikimi i burimeve lokale duhet të bëhet njëkohësisht me planifikimin e e fazave të tjera të operacionit, për këtë qëllim, duhet të përcaktohet paraprakisht, një përgjegjës për përdorimin e burimeve civile, që të jetë në gjendje për të identifikuar dhe regjistruar mundësitë disponibile në vend (sipërmarrësit civil, UE, NATO, ONU ose NGO që janë prezent ose të disponushëm kur lind nevoja), dhe për të sqaruar kuadrin normativ që rregullon përdorimin e këtyre burimeve. Procedurat që ndiqen parashikojnë fazat si më poshtë: - indentifikimi: i nevojave që duhen plotësuar nga burimet (entet) lokale; i shkallës së "rriskut logjistik që gjykohet i pranushëm; kushteve (kërkesave) e garancisë (nga pikpamja higjeno-sanitare dhe e parandalimit të ngjarjeve të jashtëzakonshme), të cilave duhet tu përgjigjen shoqëritë ose personat e kontratuar; i modaliteteve për gjetjen e shoqërive ose të personave me të cilët do të kontrtohet dhe për përcaktimin e kushteve (kërkesave) të garancisë; i fondeve që janë disponibile për pagesat për shërbimet, në kapitujt përkatës të bilancit, si dhe përputhshmërinë me normativat administrative që u referohen. della disponibilità di fondi per il pagamento delle prestazioni, - përcaktimi i furnizusëve të burimeve lokale, duke përcaktuar më të rëndësishmit, si dhe renditjen e tyre sipas kushteve të operacionit. Entet/Shoqëritë e vendit, të lidhura me marrëveshje me organizatën nën drejtimin e të cilës është organizuar operacioni (UE - NATO - ONU - OSCE); Entet/Shoqëritë lokale/të huaja, të lidhura me marrëveshje me organizatën nën drejtimin e të cilës është organizuar operacioni (UE - NATO - ONU - OSCE); Entet/Shoqëritë e vendit, që nuk janë të lidhura me marrëveshje me organizatën nën drejtimin e të cilës është organizuar operacioni (UE - NATO - ONU - OSCE); Entet/Shoqëritë lokale/të huaja, që nuk janë të lidhura me marrëveshje me organizatën nën drejtimin e të cilës është organizuar operacioni (UE - NATO - ONU - OSCE); - shqyrtimi i përfundimeve të hapave (procedurave) të mëparshme në kuadër të komandave shumëkombëshe ose, në se gjykohet e arsyshme, me përgjegjësit e kontigjenteve që veprojnë në sektorë të përafërt me atë të vendit. - parapërgatitja e praktikave administrative, në bashkëpunim me sektorët përkatës në KM e ShP. - hartimin e një plani për konkretizimin e masave të përdorimit të burimeve lokale, i cili evidenton për çdo sektor të marrë në konsideratë, të dhënat si: shkallën e riskut (operativ, logjistik dhe nga pikëpamja e sigurisë) bashkëlidhur; raportin kosto/efektshmëri; kursimin e personelit/strukturave/materialeve të FA; 161

162 veprimet e mundëshme që duhet të merren për të garantuar prezencën (në Atdhe apo në Teatrin e Operacioneve), të burimeve për të përballuar situatat emergjente të shkaktuara nga ndonjë ndërprerje e mundëshme e furnizimeve me burimet lokale. Planifikimi i përdorimit të burimeve lokale, konkretizohet në një dokument, i ndërtuar me të dhënat si më sipër dhe i përpunuar me kontributin e të gjithë faktorëve, i cili i bashkëlidhet Urdhërit Logjistik Administrativ të Operacionit dhe i aprovuar së bashku me të nga Autoriteti përkatës. LITERATURA 1. AJP-4.4 Allied Joint Movement and Transporta-tion Doctrine dhe MC 336/2 Koncepti i Lëvizjeve dhe Transporteve të NATO. 2. Doktrina e Mbështetjes Logjistike, botim i vitit Rregullore e Transportit Ushtarak, botim i vitit Struktura e Forcave të Armatosura. 5. Manual - SME n.6462 Ed.1994 Movimenti, Transporti, Circolazione e Stazionamento 6. Manual - SME n.7090 Diretiva për la Sigurezza del personale in Movimento. 7. Manual - SME Ed.1997 Pacchetti di Capacita dell Esercito. 8. Manual - SME n.6070 Ed.1973 Manuale dei trasporti militari marittimi. 9. Manual -SME n.6106 Ed.1997 Manuale dei trasporti militari di sostanze e manufatti pericolosi. 10. Circ. SME n.3382/181. dt 23/12/1997 Autoveicoli commerciali indotazione per esigenze operative, logistiche ed addestrative. 11. La Dottrina Logistica dell Esercito, botim i vitit "Manuale logistico di riferimento per le operazioni «fuori area»" N SME - IV Reparto e ISPEL, "La Gestione Amministrativo-Contabile dei Contingenti proiettati fuori area ed in territorio metropolitano" ILE-NL B01 ISPEL-AMMCOMM, Ed

163 ZHVILLIMI I POLITIKAVE DHE PROCEDURAVE PËR PËRCAKTIMIN DHE PËRDORIMIN E REZERVAVE MATERIALE NË FA. Nënkolonel Fatmir QANIU, Oficer Shtabi në Degën e Zhvillimit të Koncepteve. Nënkolonel Xhemil HURDHA, specialist në Degën e Zhvillimit të Koncepteve. Ky studim gjëndet në website Në rast se nuk mund të merrni informacionin që kërkoni ne internet lutemi të kërkoni një kopje të tij në këtë adresë [email protected] 163

164 Abstrakt. Kjo temë është temë kërkimoro-studimore, rekomanduar nga Shtabi i Përgjithshëm, për zhvillimin e mendimit në fushën e menaxhimit të rezervave materiale logjistike në Forcat tona të Armatosura. Nëpërmjet bashkëpunimit me specialistët e logjistikës në njësitë e FA-së, synohet përveç njohjes aktuale të situatës logjistike që kanë sot Forcat e Armatosura edhe deklarimit të platformës se si logjistika do të lëvrojë rezervat materiale për operacionet e FA brenda dhe jashtë vendit. Falenderime: Si autorë të temës u jemi mirënjohës kolegëve ushtarakë dhe civilë të Qëndrës së Analizave të Mbrojtjes, në afrimin e asistencës këshillimore, përkthimit të disa materialeve në gjuhën angleze, diskutimeve oponente paraprake dhe sigurimit të disa të dhënave që lidhen me temën. Ata janë të shumtë dhe të pozicioneve të ndryshme. Falenderimet tona shkojnë për Kolonelin Thimi Hudhra për orjentimin mbi mënyrën e ndërtimit të strukturës së temës studimore dhe përzgjedhjen e burimeve të informacionit elektronik dhe të shkruar. N/Kolonel Zenun Ferro specialist municionesh në Drejtorinë Logjistike në SHP, N/Kolonel Bardhyl Fejzo, specialist logjistike në degën e manualeve në AM, N/kolonel Alfred Dishen, N/kolonel Arben Bregun, N/kolonel Tomor Taren, Civil Hysni Çoçka (N/Kolonel në rezervë) specialist në Brigadën e Furnizimit, për konsulencën bashkëvepruese për ecurine e temës dhe finalizimin e saj. 164

165 PËRMBAJTJA Parathënie... faqe 5 Kapitulli I-rë. Historik i shkurtër i strukturave të logjistikës të pas viteve 90-të, dhe menaxhimi i resurseve materiale në administrim të tyre. I.1. Evolimi strukturor faqe 6-8 I.2 Gjëndja e Armatimit dhe Municionit... faqe 8-9 I.3. Gjëndja e përgjithëshme e rezervave materiale sipas shërbimeve... faqe 9-10 Kapitulli i II-të. Një vështrim i përgjithshëm për rezervat materiale dhe mbështetjen logjistike... faqe II.1 Rezervat materiale... faqe II.2.Përcaktimi, krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale.... faqe II.2.1.Principet që duhet të ndjeki personeli i logjistikës për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi), për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore faqe Kapitulli III-të. Përdorimi i rezervave materiale në operacione... faqe III.1. Planifikimi dhe përdorimi i rezervave materiale në një operacion të përbashkët... faqe III.2 Përfundime të përgjithshme nga studimi i planit të operacionit të NATO-s, për mbështetjen logjistike... faqe Kapitulli IV. Politika dhe rekomandime për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Forcë e Bashkuar, Komandë e Mbeshtetjes.... faqe IV.1. Detyrimin për ti bërë interoperabilitare faqe 26 IV.2. Rekomandimet e NATO-s për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale faqe IV.3. Klasat e furnizimit në FA themeli i krijimit të rezervave materiale faqe IV.4. Kushtet konkrete faqe V.Përfundime dhe rekomandime faqe 30 VI.Bibliografia faqe

166 Parathënie. Në dokumentin e Strategjisë Ushtarake të Republikës së Shqipërisë shpaloset qartë synimi i lidershipit politiko-ushtarak, për të shndërruar dhe konsoliduar Forcat Tona të Armatosura në një trupë të aftë dhe cilësore për të përballuar sfidat e sigurisë, të së tashmes dhe të së ardhmes, në interes të realizimit të Misionit kushtetues të tyre dhe të integrimit të vëndit në strukturat euroatlantike. Pjesë e rëndësishme që i vendos Forcat e Armatosura në komoditet pune dhe ndërveprimi të ndërsjelltë brënda dhe jashtë vëndit, është mbështetja logjistike e tyre në situata paqësore, krize dhe konflikti të armatosur. Në këtë proces të rëndësishëm, krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale e monetare që posedojnë dhe duhet të kenë strukturat e sigurisë dhe mbrojtjes në tërësi përbën momentin kryesor dhe të domosdoshëm në veprimtarinë dhe aktivitetin e FA-së. Trazimet prej gati 18-vjetësh nëpër të cilat kanë kaluar Forcat tona të Armatosura, të shoqëruara me etapa të herpasëherëshme të reformimit, nuk kanë lënë pa prekur edhe aspektin logjistik të tyre. Ngjarjet e vitit 97 goditën rëndë strukturat e mbështetjes logjistike, kryesisht ato të mbështetjes së përgjithëshme, anomali të cilat po japin efekte edhe sot. Klima e bashkëpunimit brënda Aleancës Euroatlantike, si antare me të drejta të plota, pjesë të rëndësishme të saj ka patur dhe ka përgjegjësitë në fushën e logjistikës, kuadrin ligjor të motivimit të veprimtarisë së strukturave të mbështetjes logjistike, politikave të zhvillimit dhe procedurave mbi përcaktimin dhe menaxhimin e rezervave materiale në kohë paqe, krize dhe lufte. Kapitulli I-rë. Historik i shkurtër i strukturave të logjistikës të pas viteve 90-të, dhe menaxhimi i resurseve materiale në administrim të tyre. I.1. Evolimi strukturor. Është e njohur tanimë, që në periudhën e sistemit njëpartiak, pjesë e rëndësishme e mbështetjes së aktivitetit dhe veprimtarisë së Forcave të Armatosura, ishin njësitë dhe repartet e prapavijës të emërtuara Baza Furnizimi ose Bazat e Armatës. Misioni dhe detyrat që këto struktura organizative realizonin dhe kryenin në inters të ushtrisë popullore, kishin të bënin me mbështetjen e këtyre të fundit, me të gjithë materialin luftarak dhe logjistik të posedueshëm, në situatë paqe, krize dhe lufte. Pa u futur në histori të hollësishme, transformimet e herpasherëshme që pësuan forcat e armatosura pas vitit 1992, tkurrjes dhe suprimimit të disa njësive gjitharmëshe të nivelit operativostrategjik (Divizione Këmbsorie), lanë të pa prekur formatimin dhe përmbajtjen e strukturave të prapavijës. Viti i mbrapshtë i 97-ës, nuk kurseu as repartet e logjistikës. Të gjitha klasat dhe sektorët e furnizim-mbështetjes ju nënshtruan kolapsit, dhunimit, prishjes e deri grabitjes në sasi të konsiderueshme të depove dhe magazinave në vëndislokimet logjistike. Rënia në duart e kontigjentëve kriminale, kryesisht të materialit luftarak të armatim-municionit krijoi një situatë që pati viktima të konsiderueshme. Si rezultat i dhunës eksterme në infrastrukturën e bazimëve të logjistikës, shumë grup depo pushuan së egzistuari dhe funksionuari. Viti 2000 shënon pragun e shndërrimëve të mëdha në organizimin dhe funksionimin e strukturave të mbështetjes logjistike. Bazë e rëndësishme e këtyre ndryshimeve ishte përfshirja dhe bërja pjesë në sistemin e sdandartizmit, mbi të cilin logjistika e Aleancës punon dhe operon në fushat e Saja të Përgjegjësisë. Komanda e Mbështetjes Logjistike si komponent përbërës i FA-së, u formua mbi bazën e strukturave të Bazave të Furnizimit, të njësive e reparteve të transportit dhe uzinave e kombinateve të prodhimit ushtarak. Në themel të misionit të saj, kjo Komandë kishte menaxhimin e tërë spektrit logjistik në pronësi të saj, për mbështetjen e veprimtarisë dhe aktivitetit të njësive e reparteve të Forcave të Armatosura të RSH-së, në operacione të ndryshme, brënda dhe jashtë vëndit. 166

167 Transformimi i vazhdueshëm i kësaj komande ka qënë pjesë e rëndësishme e proçesit të përafrimit (standartizimt) të strukturave logjistike me formatet e vëndeve perëndimore. Shtatori i 2003-it, finalizoi një formatim të ri strukturor në të gjitha nivelet. Kjo strukturë bëri pjesë të saj të gjitha njësitë, repartet, institucionet dhe ndërmarjet ushtarake që përfaqësonin elementët e mbështetjes për FA-në. Ish Bazat e Furnizimit pushuan së funksionuari dhe mbi bazën e tyre u organizua dhe filloi të funksionojë një strukturë e re, ajo e batalionit të furnizimit, e panjohur nga ushtria jonë më parë. Ishin katër batalione të tilla furnizimi që i dhanë jetë strukturës së Brigadës së Furnizimit si e vetmja e këtij lloi në vëndin tonë. Kjo njësi me misionin e saj të mbështetjes logjistike, të njësive dhe reparteve të FA-së në nivel operativo- strategjik, shënoi kthesën drejt procesit të standartizimit të logjistikës në tërësi. Është kjo njësi sot, që ka në ruajtje dhe administrim të saj gati tërë arsenalin logjistik të kohës dhe atë që moralisht ka dalë jashtë funksionit organik në formën e materialit stok. Prezenca e një sasie të konsiderueshme të materialeve në shërbime të ndryshme si xhenjo, shëndetsi, kimi, armatim-municion, veshmbathje, teknikë (transporti, tanke, artilerie, agregatë), kazermim, veterinari, etje, të cilat transformimi dhe tkurrja në kohë e disa njësive e reparteve të organizimit të vjetër, ndryshimet konceptuale, orjentimi drejt vizioneve dhe sfidave perëndimore, imponuan veçimin dhe menaxhimin e tyre si materiale prej të cilave mund të siguroheshin, maksimalisht të ardhura financiare dhe materiale për të mbështetur një transformim sa më pak të kushtueshëm të FA-së. Parë në këtë kontekst, ristrukturimi i radhës i vitit 2007, riformatoi akoma më mirë strukturën e KML-së. Në këtë vit, ajo emërtohet si Komandë e Mbështetjes duke përthithur dhe bërë pjesë të saj të gjitha strukturat e mbështetjes, përfshirë këtu repartet xhenjero-ndërtuese, policinë ushtarake etje. Brigada e Furnizimit emërtohet Brigada Logjistike dhe në skemën organizative të saj nis të funksionojë Batalioni i Armatim-Municionit, misioni i të cilit është menaxhimi i të gjithë materialeve të cilësuara dhe kategorizuara si stok. Periudha nga viti 2000 e deri më tani, për strukturat e logjistikës në të gjitha nivelet e organizimit ka qënë një situatë me ngarkesa të mëdha pune. Tjetërsimi i strukturave, kalimi nga hallka të vjetra organizative, në struktura bashkëkohore, suprimimi i njësive (Brigadave), uzinave ushtarake dhe ngritjen mbi ngrehinat e tyre të batalioneve logjistike, transportit dhe riparimit kanë evidentuar aktivitete dhe veprimtari të shumta të cilat kanë nxjerë në pah jo vetëm pozitivitete në funksionimin e strukturave por edhe mangësi të cilat për arsye objektive dhe subjektive në disa momente kanë diskutuar realizimin e misionit dhe detyrave kryesore. Është fakt që formatimi i batalionit të furnizimit(logjistik), ishte një arritje, domosdoshmërisht e nevojshme, që shërbeu për unifikimin e logjistikës në tërësi drejt modeleve Euroatlantike. Por jo drejt u bë kompozimi i tyre në përmbajtje. Pesha që kishte dikur Baza e Furnizimit si njësi e mbështetjes logjistike në nivel strategjik u formatua si batalion logjistike. E thënë më thjeshtë trupi ngeli po ai, pra i fuqishem, por koka drejtuese ishte e përmasave të vogla në pikëpamje të Komandim-Kontrollit (komandë dhe shtab batalioni), jo efektive për të mbajtur drejtimin dhe menaxhimin e n/repartëve të furnizimit mbi bazë grup-deposh në një shtrirje të gjërë dhe distanca të largëta nga njëra tjetra. Prezenca e stoqeve në të gjitha sektorët, në sasi të konsiderueshme kryesisht në Armatim-Municion gjeti rrugë zgjidhje në vitin 2007 me krijimin e batalionit të Armatim-Municionit dhe jo më përpara. Gjë që në shumë raste rriti ngarkesën operacionale të panevojshme të batalioneve logjistike duke i spostuar ndjeshëm nga misioni i tyre. Fenomene të tilla si ndryshimet e herë pas herëshme të infrastrukturës së vëndkomandave të batalioneve të furnizimit, apatia dhe mos veprimi në kohë për menaxhimin e rezervave materiale të dala jashtë përdorimit dhe TOP-it, (tepricat), mos veprimi në kohë sipas planifikimit për suprimim dhe tjetërsimin e infrastrukturës së objektëve (grup-depove), për administrimin si dhe vënien në dispozicion të tyre për sigurimin e efektëve financiare në favor të FA-së, krijoi një mjedis jo komod pune e veprimi të sturkturave logjistike në tërësi, në përputhje me misionin e tyre. Është me vënd të theksojmë përsëri se gangrena e stoqëve dhe e tepricave, të rezervave materiale që egziston sot në Forcat e Armatosura, nuk bën gjë tjetër veçse rrit koston e transformimit të tyre për të qënë sa më fleksible në realizimin e mbështetjes logjistike të njësive dhe repartëve të FA-së. Janë të gjitha mundësitë për të siguruar një menaxhim bashkohorë të këtyre resurseve tepricë, me synim të qartë për të siguruar bonuse financire në favor të FA-së, duke aktivizuar tërë vullnetin 167

168 e lidershipit politiko-ushtarak dhe infrastrukturën egzistuese të Dikasterit të Mbrojtjes për të mos lejuar katastrofa të tilla si ajo e Gërdecit. I.2 Gjëndja e Armatimit dhe Municionit. Ajo që sot për Forcat e Armatosura përbën një problem dhe shqetësim serioz, është sasia e konsiderueshme e armatimit dhe sidomos të municioneve, të magazinuara në depot dhe Grup- Depot e Komandës Mbështetëse të kategorizuara si materiale me parametra të rëna ose jashtë tabelës së organizimit dhe pajisjeve së ushtrisë 40. Arsyet kryesore të krijimit të këtyre tepëricave kanë qënë. Së pari, procesi i suprimimit të njësive dhe reparteve të organizimit të vjetër njëpartiak. Së dyti; orjentimi i lidershipit politiko-ushtarak drejt vizionëve euroatlantike, bëri të detyrueshme heqjen dorë në mënyrë gaduale, nga sistemet e armatimit, teknikës dhe municionit kryesisht lindor të cilat kishin qenë arsenalet e vetme për Forcat tona të Armatosura dhe të pa freskuara e modernizuara pas vitëve tetëdhjetë, gjë që solli dhe vjetërimin në kohë të tyre. Së treti, implementimi i sistemit të standartizimit të Aleancës, detyroi domosdoshmërinë e heqjes qafe të këtyre arsenaleve të pa ndërveprueshme me arsenalet luftarake perendimore. Procesi i menaxhimit të këtyre stoqeve filluar që në mesin e vitit 90 ka ndjekur dinamika të ndryshme, por që krahasuar me sasinë e madhe të tyre nuk është bërë e mundur finalizimi përfundimtar i tij. Janë të evidentuara mjaft operacione që strukturat e logjistikës kanë kryer në lidhje me menaxhimin e armatimeve dhe teknikës së rëndë kryesisht sisitemet e artilerisë toksore, bregdetare, tankeve, transportuesve të blinduara, aviacionit, armëve të lehta të këmbsorisë, artilerisë kundëajrore etj. Jo në vaj ka shkuar procesi i tjetërsimit të tepricave në fushën e municioneve. Fenomeni i Gërdecit nxorri në pah keqmenaxhimin e këtij procesi dhe përfshirjen në të, të subjektëve jo kompetente në këtë fushë, pa lënë në harrsë përjashtimin në një masë të konsiderueshme të komponentit të kualifikuar dhe profesionist ushtarak. Përvoja e pësimeve i hap rrugën mësimeve për veprime më të studiuara dhe më të organizuara për të ardhmen. Në Planin Afatgjatë të Zhvillimit të FA-së (vizioni strategjik 2020) është përcaktuar qartë, mënyra e veprimit kur vjen puna për mbështetjen logjistike në tërësi dhe trajtimt të materialet stok, të mbetura deri tani dhe në mënyrë të vaçantë me të gjitha llojet e municionëve. Referuar në dokumentin e Vizionit Strategjik 2020 qartësisht është evidentuar gjëndja e minicionëve në nivel Force të Armatosur, dhe fatura financiare që kërkon proçesi i demontimit të tyre. Si në rastin kur ky proces do të mbështetet nga donatorë të huaj, ashtu dhe në rastin kur kjo mbështetje do të mungojë dhe detyrimi është totalisht pjesë e Forcave Tona të Armatosura. Në kapitullin e këtij dokumenti që përligj Bashkpunimin ushtarak dhe integrimin në NATO, në periudhën e parë të antarësimit, por dhe në vazhdim, krahas zbatimit të detyrimeve në procesin e trnsformimit, modernizimit dhe standartizimit, tepër e rëndësishme mbetet demontimi i armatimit dhe municionëve të tepërta. Është fakt që në këtë dokument është parashikuar, mënyra se si do të bëhet ky demontim, strukturat që do të realizojnë këtë proces në interes të Sigurisë Kombëtare. Të dhënat tabelore 41 në Planinin Afatgjatë të zhvillimit të FA-së, në lidhje me municionet japin një informacion si më poshtë: * municione të tepërta janë ton, që kërkojnë një kosto demontimi prej 41, 694, 750 lekësh. * municione që dalin tepër deri në vitin 2020, si rezulat i vjetërimit të tyre, ton. * Sasia e municioneve për asgjesim, për vitet , në rast se nuk ka finacim nga qeveria ose donatorë të ndryshëm është ton. * Sasia e municioneve për asgjesim e për vitet , në rast se finacohet nga qeveria ose donatorë të ndryshëm, në KM Poliçan dhe ULP Mjeks, është ton. 40 Brifingu me prezantimin e Strategjisë së municineve të KM viti Plani afatgjatë i zhvillimit (Vizioni strategjik 2020) 168

169 Kjo sasi e konsiderueshme municionesh, kërkon, operacione masive demontimi, forca, mjete, kohë dhe fonde të kosiderueshme gjë që për për drejtuesit e lartë të mbrojtjes do të thotë, impenjim total në shfrytëzimin e mundësive të brëndëshme që ka vëndi dhe Forcat e Armatosura, si dhe të lobohet me të gjithë partnerët, për thithjen e donacioneve shtesë për ti dhënë fund këtij rrezikut që cënon sigurinë e vëndit dhe atë rajonale Gjëndja e përgjithëshme e rezervave materiale sipas shërbimeve. Procesi i menaxhimit të materialëve të tepërta apo të dala jashtë strukturës, në sektorët e veshmbathjes, ushqimit, teknikës, kazermimit, xhenjos, kimisë, ndërlidhjes, shëndetsisë, veterinarisë etj, ka qenë pjesë e transformimit të vazhdueshëm të Forcave të Armatosura. Trashgimia pas vitëve 90-të u dha formën dhe përmbajtjen e stokut shumë prej këtyre materialeve. Shkaqet e krijimit të tepricave janë pak a shumë ato që krijuan, këto stoqe në sektorin e armatimmunicionit. Për të qënë më koherent mund të themi se kompletimi me teknikë perëndimore, kompjuterizimi masiv, dhe futja e sisitemit të avancuar të komandim-drejtimit në aviacion, tanke, artileri, artileri Kundër Ajrore, rekative, anije nxorën jasht funksionit sistemet e mëpërparshme dhe rezervat materiale të tyre si mall pa vlerë përdorimi. Në sektorin e xhenjos, firmosja nga pala Shqiptare e Konventës Antiminë, i dha teknikës(xhenjere) së vendosjes së tyre, statusin e tepricës dhe stokut. Prezenca e sadandarteve bazë të përkujdesje që aplikojnë vendet e Aleancës së Atkantikut të Veriut, indirekt imponuan për ne, ndryshimet në fushën dhe normat e ushqimit për personelin e FA-së, për të gjithë kategoritë nga më e ulta deri tek më e larta si dhe teknologjinë e prodhimëve dhe menaxhimit të furnizimit me këta artikuj ushqimorë. Një nga shërbimet që doli pothuajse plotësisht nga funksioni ishte ai i veterinarisë. Sipas doktrinës së vjetër; transporti i materialeve por dhe i një pjese të artilerisë së lehtë fushore ishte praparë dhe përcaktuar të lëvizej me kafshë, por zhvillimet që pasuan nxorrën jashtë funksionit tërë atrecaturën e këtij shërbimi. Të njëjtin fat por jo totalisht pësoi ndërlidhja dhe shërbimi i shëndetësisë. Një akumulim rezervash materiale gjigante ishte përqëndruar në grup-depot e ish Bazave të Furnizimit. Ngushtimi i njësive të nivelit operativo-strategjik, amortizimi si rezultat i veprimit të agjentëve të ndryshëm, kryesisht ato të magazinim-qëndrimit në depo sollën pavlefshmërinë e tyre në një gamë të gjërë materialesh. Për saj i përket sektorit të veshmbathjes, në momentin kur Forcat e Armatosura të RSH-së kaluan në formatimin e ri të uniformës dhe vendosjes në të të gradave, u shënua përfundimisht; dalja jashtë funksionit dhe përdorimit të uniformës egzistuese. Një mori kapotash leshi, mbushin raftet e grup-depove jo vetëm në Tiranë por dhe në vëndislokimet e logjistikës në rrethe. Pa folur pastaj për materialet e infrastrukturës fushore si çadra, karroguzhina e deri tek gjeneratorët dhe instalimet e këtyre fushimeve. Perudha e tranzicionit ka patur zhvillimet e saj për sa i përket menaxhimit të këtyre materialeve. Fakti që edhe një pjesë e atyre materialeve që moralisht premtonin mbështetje logjistike të njësive dhe repartëve në aktivitetin dhe veprimtarinë e tyre të përditëshme të cilat humbën cilësitë dhe parametrat e tyre, evidentoi një keqmenaxhim të tyre në përkujdesje, infrastrukturë magazinuese, profilaksi (shëmbja e ndërtesave, mos riparimet në kohë etj). Por ajo që për një kohë të gjatë u bë gangrenë e Logjistikës ishte apatia për të vepruar në tjetërsimin dhe menaxhimin e këtyre rezervave tepricëstok, me leverdi ekonomike tek të tretët. Operacionet e filluara sidomos në teknikën e transportit; kamionë, agregate etj, në formën e skrapit për nevojat e industrisë metalurgjike, djegja apo asgjësimi i artikujve të veshmbathjes, gazermimit, shëndëtetësisë, vetrinarisë, akoma sot nuk kanë lehtësuar barrën e këtyre matrialeve, duke aktivizuar një mori njerëzish dhe duke zënë hapësira të konsiderueshme magazinuese për administrim dhe ruajtje të tyre. Kjo situatë problematike, detyroi superiorët, që pranë Komandës së Mbështetjes të pas ristrukturimit të vitit 2007 të ngrihen dhe funksionojnë Struktutra të Veçanta, misioni i të cilave ka qënë dhe është; përcaktimi real i gjëndjes së këtyre rezervave dhe përgatitjes së rekomandimeve për udhëheqjen e lartë të mbrojtjes për mënyrën e veprimit në përputhje me kompetencat ligjore të komandave sipas nivelit të përfaqësimit, duke filluar nga batalioni e deri në instancat më të larta. Shprehur në artikuj gjëndja e materialit stok sipas shërbimeve, evidenton situacionin e mëposhtëm: Teknikë , veshmbathje 230, ushqim 42, karburant 145, kasermim 28, veterinari 250, shëndetsi 471, xhenjo 570, pjesë këmbimi A-M 3414, pjesë këmbimi ndërlidhje 169

170 3053, pjesë këmbimi llokacioni 4045, pjesë këmbimi Aviacion 2628, ndërlidhje elektrike 589, shërbimi i kimise 2319, etje. Kapitulli i II-të. Një vështrim i përgjithshëm për rezervat materiale dhe procedurat e përcaktimit, krijimit dhe shkallëzimit të tyre. II.1. Rezervat materiale. Rezervat nuk jane gje tjeter vecse tere arsenali i vlerave materialeve, artikujve sipas klasave te furnizimit qe krijohen për të bërë sigurimin material te strukturave ushtarake ne operacione luftarake dhe jo luftarake, brenda dhe jasht vendit. Rezervat materiale, që përdoren në një operacion, ndahen në rezerva të lëvizëshme (shoqëruese) dhe rezerve plotësuese. Rezerva të lëvizëshme (shoqëruese) janë sasia e materialeve që caktohet me urdhër të komandës eprore e qëndron pranë ushtarit, mjetit, në vëndfurnizimet e repartëve dhe në depot e njësive. Mbartet njëherësh nga forcat dhe mjetet sipas TOP-it, që ka njësia (reparti). Ajo ndahet në rezerve konsumi dhe në rezervë të paprekshme. Rezerva e konsumit përdoret për plotësimin e nevojave të përditëshme në bazë të normave të harxhimit, ndërsa rezerva e paprekshme përdoret vetëm kur e kërkon situata luftarake dhe me urdhër të komandës që e krijon. 42 Rezerva plotësuese është rezerva materiale që caktohet mbi sasinë e rezervës shoqëruese. Në luftimin (operacioni) mbrojtës ajo caktohet në të gjitha rastet, në luftimin (operacioni) mësymës caktohet për të përballuar nevojat materiale gjatë periudhës së organizimit të luftimit (operacionit). 43 Llogaritja e nevojave të sigurimit me mjete materiale të njësive e reparteve bëhet në njësi operative furnizimi, si komplet luftarak (kl) për municonet, mbushje (mb) për karburantet, racione ditore (rd) për ushqimin, komplete për materiale veshmbathje dhe në komplete riparimi për teknikën. Komplet luftarak ështe sasia e municioneve (predha, mina, fisheke etj) e caktuar për çëdo lloj arme. Mbushje karburanti është sasia e karburant-lubrifikante e caktuar për çëdo mjet (makine, tank, traktor, anije, aeroplane etj) sipas vëllimit të depozitave të tyre. Racion ditor është sasia e ushqimit që i cakton çdo ushtarku dhe kafshe per 24 ore, sipas normave të furnizimit. Në komplete përfshihet të gjitha llojet e materialeve (veshmbathje, shëndetësi, veterinari, teknikë, paisje shtabesh, kuzhinash, furra) që përbejne sipas normave kompletimin përkatës. Harxhimi i rezervave sidomos i municionit bëhet sipas urdhërave dhe normave por gjithmonë duke patur parasysh parimin e ekonomizimit. Caktimi i normave të harxhimit sidomos për municionin bëhet duke patur parasysh, niveli i detyrave luftarake që do të kryhen, veprimtaria e kundërshtarit, vendi i zhvillimit të operacionit/luftimit, shkalla e përgatitjes xheniere, shkalla e përgatitjes së personelit të strukturave, si dhe përdorimi të armatimit dhe teknikës luftarake. II.2. Përcaktimi, krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale. Në Planin Afatgjatë të zhvillimit të Forcave të armatosura Vizioni Strategjik 2020, logjistika dhe përgjegjësitë në fushën e saj do të synojnë në një përmirsim gradual të mbështetjes logjistike të integruar dhe në përputhje me fazat e zhvillimit të FA-së. Pjesë e këtij synimi është njëkohësisht dhe përcaktimi i sasisë së rezervave materiale dhe përshkallëzimin e tyre sipas niveleve të përdorimit. Krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale nuk bëhet i njëllojtë dhe në të njëjtën kohë për të gjitha njësitë e repartet, por duke patur parasysh veçoritë e detyrave luftarake që ato kryejnë, vëndin ku veprojnë kohën dhe gjëndjen e rezervave që kanë. Është përgjegjësi dhe detyrë e Strukturave Logjistike krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale sigurimi, ruajtja, administrimi dhe furnizimi me këto rezerva të njësive dhe reparteve të FA-së në larminë e operacioneve të tyre 42 Logjistika Përmbledjhe e dokumentave kryesore për mbështetjen e logjistikës në AF.Viti Logjistika Përmbledjhe e dokumentave kryesore për mbështetjen e logjistikës në AF.Viti

171 brënda dhe jasht vëndit. Një hap i rëndësishëm, që përbën dhe themelin e procesit të përcaktimit, krijimit dhe përshkallëzimit të rezervave materiale janë kriteret mbi të cilat do të mbështetet ky proces. Këto kritere janë të lidhura ngushtë dhe në funksion të konceptit operacional të përdorimit, që materializohet në Planin Strategjik të Mbrojtjes, Urdhrat e Ministrit të Mbrojtjes, Shefit të Shtabit të Përgjithshëm dhe në misionin dhe detyrat luftarake në kohë krize e lufte të njësive dhe reparteve që do të realizojnë sipas drejtimeve të mundshme të veprimit dhe të planifikuara sipas situatave të përcaktuara në Planet Operacionale nga Shtabi i Përgjithshëm i FA-së. Bazë dhe orjentuese duhet të jenë kriteret e mëposhtme: * Misioni(detyra) i/e Njësisë/repartit * Lloji i Operacionit që do të kryhet sipas nivelit(strategjik, operativ,taktik). * Mundësia ekonomike e Vëndit për Mbështetje logjistoke me rezerva. * Perspektiva e operacionit/luftimit. * Manovrushmëria. * Nevojat e harxhimit material. * Stina dhe fortifikimi xhenjer. * Kapaciteti dhe lloji i transportit * Zona(rajoni) i zhvillimit të operacionit/luftimit dhe largësia nga burimet e furnizimit. * Madhësia e strukturës ushtarake. Stina dhe fortifikimi. * Kapaciteti dhe mundësitë mbajtëse të infrastrukturës. * Krijimi i autonomisë luftarake të strukturës. Meqënëse deri tani të gjitha operacionet janë zhvilluar dhe do të planizohen e zhvillohen në bazë të konceptit të Task-Forcës(Forcës së Bashkuar për zgjidhjen e një detyre), nivelet e sigurimit të rezervave për kohë krize e lufte duhet të planifikohen në nivel Batalioni, Brigade dhe Komandë Mbështetëse. Në raste të veçanta krijimi i rezervave mund të planifikohet deri në nivel Kompanie. Nivelet e planizimit të Mbështetjes me rezerva të strukturave ushtarake mund të jenë : - Në Batalion 5 ditë furnizim. - Në Brigadë (batalion logjistik) 10 ditë furnizimi. - Në Komandë Mbështetëse 30 deri 60 ditë furnizimi. - Në kompani të veçanta dei 3 ditë furnizimi. Me ditë furnizimi duhet të kuptojmë nevojat e repartit për të përballuar operacionin/luftimin (krizën) me të gjitha llojet (rezervat) e materialeve, paisjeve dhe shërbimeve sipas klasave të furnizimit. Një nga arritjet e deritanishme në veprimtarinë dhe aktivitetin e Forcave Tona të Armatosura që është parashikuar në dokumentat kryesore të Logjistikës është ndarja ose grupimi i materialeve të mbështetjes logjistike sipas klasave të furnizimit me të cilat operojonë sot vëndet e NATO-s. Përkatësisht 5 janë klasat e furnizimit që disiplinojnë sot lëvrimin e tërë spektrit të materialeve llogjistike në FA. Sipas renditjes në: Klasën e pare, përfshihen të gjithë artikujt e furnizimit si ushqimi dhe tagjia që konsumohen nga personeli ose kafshët në një masë uniforme, pa dallim të ndryshimeve lokale të kushteve të terrenit. Klasën e dytë, përfshihen të gjithë artikujt për të cilat ka miratim sipas TOP-it si, veshmbathje armët, pjesët e këmbimit ose veglat e punës. Klasën e tretë, përfshihen karburantet, vajrat dhe lubrifikantet me përdorim të përgjithshëm përveç mjeteve ajrore ose për përdorim tek flakhedhëset, si benzene, naftë, vaj, graso, qymyr ose koks(qymyr koks). Klasën e tretë/a, përfshihen karburantet dhe lubrifikantet e aviacionit. 171

172 Klasën e katërt, përfshihen artikujt për të cilat leja e përdorimit fillestar nuk përshkruhet në tabelat e miratuara. Zakonisht përfshihen materialet e fortifikimit dhe ndërtimit, si dhe sasi shtesë të artikujve të TOP-it të autorizuara për shpërndarje. Klasa e pestë, përfshin municionet, eksplozivat dhe agjentët kimikë të të gjitha tipeve. II.2.1. Principet që duhet të ndjekë personeli i logjistikës për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë kryesore. Për të patur një proces të konsoliduar në krijimin dhe përshkallëzimin e të gjithë rezervave materiale është e domosdoshme që procesi të planizohet, organizohet dhe zhvillohet në përputhje të plotë me disa principe bazë të logjistikës të cilat janë njëkohësisht principet bazë të funksionimit të llogjistikës së Aleancës Euroatlantike. Sipas renditjes këto principe janë: Përgjegjësia. Përgjegjësia për krijimi dhe shkallëzim rezervave për realizimiin e mbështetjes së duhur logjistike në vëndin e duhur dhe në kohën e duhur, është elementi kryesor i principeve logjistike. Në kuadrin e Aleancës, mëvetësia nevoitet për të siguruar detyrat specifike që do të kryejnë FA. Këto kushtëzojne nevojën organizative të llogjistikës që t'u sigurohet mëvetësi më e madhe njësive dhe reparteve nga ana e sigurimit material. Mëvetësia arrihet kur janë krijuar e shkallëzuar rezervat materiale në përputhje me detyrat operacionale të elementeve e rendimit të luftimit sipas kohës dhe vendit, që përcaktohet në planin e operacionit; kur njësitë e repartet janë në gjendje të lëvizin me mjetet e veta organike, resurset njerëzore e materiale. Në përcaktimin e prioriteteve për krijimin dhe shkallëzimin e rezervave për mbështetje të përbashkët mund të thjeshtësojë mbështetjen logjistike të operacioneve. Aftësia për të adoptuar krijimin dhe shkallëzimin e rezervave në përshtatje me ndryshimin e situatave, detyrave dhe koncepteve të operacioneve është një kërkesë e vazhdueshme e logjistikës. Përkrahja është aftësia e përdorimit të rezervave për të përkrahur të gjitha forcat në teatrin e luftës, për vazhdimësinë e operacioneve. Fokusi i përkrahjes në vëmendjen e Komandantit të Mbeshtetjes Logjistike është me objektiva me afat të gjatë. Planet e logjistikës për mbështetjen e operacioneve, për të qënë fleksibël duhet të arrijnë dy qëllime; kujdesin dhe ekonomizimin. Thjeshtësia është shmangia e ndërlikimeve dhe shpesh nxitja e efektivitetit në planifikimin dhe ekzekutimin, për krijimi dhe shkallëzim rezervave për realizimiin e mbështetjes së duhur logjistike të operacioneve logjistike në teatrin e operacioneve. Përshtatshmëria është aftësia për të përshtatur procedurat dhe strukturat logjistike me situatat, misionet dhe konceptet operacionale në ndryshim. Operacionet e sotme kërkojne të zhvillohen me pjesmarjen e të gjitha llojeve të forcave dhe shërbimeve dhe suksesi i tij arrihet kur këto lloj forcash kanë rezerva në masën e duhur dhe arijnë shkallën e duhur të bashkërendimit të veprimeve ndërmjet tyre. Edhe brenda për brenda llojit të forces (Tokësore, Detare, Ajrore) ka veçori organizimi ushtarak ndaj dhe organizimi strukturor e furnizimi material duhet të jetë i tillë që të përgjigjet plotësisht llojit brenda kësaj force. FA kanë në duart e veta armatim, teknikë e pajisje të shumta e të shumëllojëshme. Gjithashtu procesi i modernizimit të këtij arsenali është gjithmonë prezent. Në kushtet e kësaj shumëllojshmërie është e domosdoshme që edhe rezervat materiale ti përgjigjen këtij ndryshimi në kohën dhe në masën e duhur, dhe kjo arihet kur kërkesat plotësohen në përputhje me nevojat e rendimit luftarak. Përshtatshmëria është aftësia për të depozituar minimumin e nevojshëm të kërkesave themelore të kompletimit logjistik, me të cilat realizohet mbështetja logjistike e kërkesave të komandanteve. Mund të disponosh shumë teknike luftarake, mjete transporti etj, por ato mund të mos realizojnë detyrën e tyre në qoftë se nuk do të furnizohen me llojin e karburantit të vet, nuk do marin llojin e municionit të duhur, nuk do furnizohen në kohën dhe vendin e duhur etj, ndaj është e domosdoshme që edhe ndërtimi strukturor në mbështetjen logjistike ti përgjigjet këtij realiteti. Ekonomizimi logjistik arrihet kur mbështetja efektive është siguruar, me sa më pak burime, kosto sa më të ultë e me nivele rrezikimi të pranueshme. Ekonomizimi ështe mbështetja me kosto sa më të ulët. Resurset janë gjithmonë të kufizuara ndaj prioritetet dhe shpërndarja e resurseve me kosto sa më të ulët konsiderohet ekonomike. 172

173 Mjaftueshmëria është aftësia për të siguruar në kohën e duhur minimumin thelbësor për krijimi dhe shkallëzim rezervave për realizimiin e mbështetjes së duhur logjistike të furnizimeve dhe shërbimeve të kërkuara për të filluar operacionet. Mbështetja është aftësia për të siguruar mbështetje logjistike për të gjithë repartet e nënërepartet në çdo teatër të veprimeve operacionale dhe në hapësirat që parashikohen për shtrirjen e operacionit. Mbijetesa është aftësia e logjistikës për të mbijetuar e bashkë me të të rezervave materiale, edhe në kushtet e një shkatërimi të mundshëm. Në procesin e krijimit dhe shkallëzimit të rezervave materiale, për realizimin e mbështetjes së duhur logjistike në kushtet tona, krahas principeve të mësipërme, të cilat janë njëkohësisht principe të vetë logjistikës së Aleancës, duhet të merren dhe kihen parasysh edhe disa veçori të tjera që ka të bëjë me aftësinë parashikuese të strukturave tona të logjistikës. Parashikimi nuk është gjë tjetër veçse; aftësia e personelit të logjistikës për të parashikuar vështirësite e sigurimit të mbështetjes logjistike në operacion, të masave paraprake që do të merren për të pakësuar efektin e veprimeve të armikut dhe mbështetjen e forcave tona dhe krijimit e shkallëzimit të efektshëm të të gjithë rezervave materiale. Parashikimi në problemet e krijimit të rezervave materiale arrihet nga studimi i gjendjes, pervoja e stërvitjeve etj. Mbi bazën e këtij parashikimi mund të ndihmohet ose pengohet operacioni. Parashikimi i krijimit ose shkallëzimit të rezervave mund të jetë aktiv, pasiv ose i kombinuar. Në parashikimin aktiv hyjnë të gjitha masat që merren në planet e hartuara me kohë dhe që sigurohjnë nga ana materiale të gjitha variantet e hartuara. Në parashikimi pasiv hyjnë të gjitha ato procese tek të cilat nuk bëhet parapërgatitje. Këto varen nga taktika konkrete e kundërshtarit ose e forcave tona në një situatë të caktuar. Në këto kushte është e nevojshme që shërbimi logjistik të ketë një informacion të gjërë e bashkëveprim të ngushtë me komandën e cila gjatë operacionit bën ndryshimet e duhura. Parashikimi pasiv percakton diçka të re në taktikën e shërbimit logjistik, ai përfaqëson elasticitetin për t'ju përshtatur veprimeve konkrete në situata të reja që lindin. Në parashikimin e kombinuar masat kryesore dhe ato që duhet të kryhen përgatiten si masa konkrete që meren në parshikimin aktiv, të tjerat llogariten në plane të cilat vihen në zbatim sipas metodës së parashikimit pasiv. Në punët e logjistikës parashikimi ka karakterin e propabilitetit. Kjo për faktin se në opercaione ndeshemi me ndryshimet të shpeshta të situatave. Kështu që krijimi i rezervave nuk mund të bëhet për çdo variant. Logjistika mund të sigurojë variantin kryesor dhe në varësi nga kushtet konkrete mund të sigurohen variante të tjera me masa plotësuese. Parashikimi në problemet e logjistikës bëhet për një kohë të caktuar në një hapsirë të caktuar, pra ai ka shumë përmasa, ndaj parashikimi i punës është kompleks dhe nuk mund të dilet në përfundime duke analizuar një ose disa faktorë, por duhet të analizohen të gjithë faktorët të lidhur midis tyre në kushtet konkrete që do të gjënden. Duhet të kihet parasysh se puna parashikuese e mbështetjes logjistike në aspektin e krijimit dhe shkallëzimit të rezervave ndahet në dy etapa kryesore: * Etapa e parë (parapregatitore) deri ne fillim të opercaionit, përmban parashikimin dhe krijim shkallëzimin e rezervave materiale për zhvillimin e operacionit/luftimit sipas fazave të planizuara * Etapa e dytë, nga momenti i fillimit të operacionit dhe deri në përfundim të tij, merret me ndryshimet që parashikohen të bëhen sipas perspektivave të zhvillimit e përfundimit të veprimeve operacionale të cilat imponojnë për strukturat e logjistikës rifreskim (rikrijim) dhe shkallëzim (rishkallëzim) të rezervave materiale. Në të dyja etapat parashikimi është i vështire, por në etapën e dytë karakteristike është koha shumë e shkurtër në dispozicion të logjistikës, karakteri i ndërlikuar e i tensionuar i situatës etj. Krijimtaria në praktikën e zgjidhjes së detyrave për mbështetjen logjistike dhe në mënyrë të veçantë në krijimin dhe shkallëzimin e rezervave materiale të një operacioni rallë, mund të ndodhë që detyrat të zgjidhen pikë për pikë sipas planifikimit të bërë. Në këto kushte është e domosdoshme krijimtaria, pasi logjistika jo gjithmonë i ka të gjitha rezervat dhe mjetet e 173

174 mundëshme për realizimin e detyrës. Krijimtaria synon në gjetjen e formave dhe metodave të reja që kursejnë kohën, mjetet, karburantet dhe sigurojnë mbështetjen e plotë të operacionit/luftimit. Krijimtaria fillon atëherë kur nuk ka rregulla, rezerva dhe mjete të mjaftueshme. E gjithë kjo varet nga kuptimi i mire ose jo i gjëndjes dhe në mënyrë të veçante i idesë së komandantit. Kështu p.sh. gjatë organizimit, planizimit dhe zhvillimit të operacionit mbrojtës parashtrohen dhe masa në drejtim të sigurimit material (krijimit dhe shkallëzimit të rezervave), për operacionin e ardhshëm mësymës, nuk është bërë gjë tjetër veçse është pakësuar puna e strukturave të logjistikës për operacionin e perspektivës, pra atë të mësymjes. Kapitulli III-të. Përdorimi i rezervave materiale në operacion/luftim. III.1. Planifikimi dhe përdorimi i rezervave materiale në një operacion të përbashkët. (varjant) Antarësimi i Shqipërisë në Aleancën Euroatlantike, me të drejta të plota krahas avantazheve, detyron tërësisht integrimin e veprimtarisë dhe aktivitetit të Forcave të Armatosura të saj në përputhje me sistemin unifikues konceptual, veprues dhe standartizues të NATO-s. Në këtë aspekt integrimi i sistemit tonë të mbështetjes logjistike në sistemin logjistik të vëndeve aleate prodhon garanci të plota për suksesin e operacioneve të përbashkëta(shumkombëshe) të së tashmes dhe së ardhmes, në përbërje të Aleancës, OKB-së apo BE-së. Tek përgjegjësia si një nga parimet kyçe të Logjistikës së Aleancës, theksohet me forcë se: Kombet antare dhe autoritetet e NATO-s kanë përgjegjësi kolektive për mbështetje logjistike të operacioneve shumkombëshe të Aleancës. 44 Përgjegjësia logjistike në tërë kompleksitetin e saj, aspekt të rëndësishëm dhe parësor ka procesin e krijimit dhe përshkallëzimit të rezervave materiale në të gjitha operacionet e natyrës së përbashkët. Ky proces që të jetë i sukseshëm kërkon jo vetëm standartizimin e rezevave materiale dhe unifikimin e normave të krijimit dhe shkallëzimit të tyre, por dhe rritjen cilësore të bashkëveprimit dhe koordinimit ndër aleat. Ky bashkëveprim dhe koordinim, përbën një parim tjetër të rëndësishëm, zbatimi i të cilit në sistemin e unifikuar të mbështetjes logjistike të Aleancës jep garanci të plotë në shfrytëzimin e resurseve të kufizuara kombeve dhe sektorëve civilë dhe ushtarakë të tyre. Nisur nga normat e njohura dhe vendosura nga NATO, në lidhje me procesin e krijimit, shkallëzimit dhe përdorimit të rezervave materiale, niveli fillestar i planifikimit (përllogaritjes) të rezervave materiale për të gjitha klasat e furnizimit të jetë 7 (shtatë) ditë furnizimi. Krijimi i rezervave për të paktën 7 ditë nuk do të thotë se është arritur gjithçka për operacionin e përpashkët dhe se këto rezerva janë standarte për operacionet e tjera. Në mënyrë principiale, tabela e mëposhtme me të dhënat e saj, shërben si dokument orjentues i standartizuar për përdorimin e rezervave materiale në një operacion të përbashkët(shumkombësh). Kjo tabelë hartohet për të gjitha rezervat dhe pajisjet e nevojshme që do të përdoren për realizimin e operacionit të përbashkët. Theksojmë se krijimi, shkallëzimi dhe përdorimi i rezervat materiale të nevojshme për çdo lloj operacioni të përbashkët, varet nga një varg faktorësh të përgatitjes dhe të përdorimit të tyre në realizimin e operacionit. Kështu që tabela e mëposhtme ndryshon duke shtuar ose pakësuar rezervat në varësi të natyrës së operacionit. Tabela Nr.1 (model) Nr Materiali Kodifikimi Klasa I Fillestar 7 Klasa 1 Luftues 7 Nevojat në ditë furnizimi, për rezerva e shërbime sipas marveshjes Probleme të Bashkëpunimit në kuadrin e PfP dhe NATOs Sigurohen nga logjistika jonë. Komanda e përbashkët Vendi pritës Sigurohen nga: Vendi lider Vendi i specializuar Me negociata Shuma. 44 Doracak i NATO-s, v. 2001, faqe

175 Ujë i zakonshëm 7 Ujë i blerë në shishe 7 Klasa II 7 Klasa III Në përgjithësi 7 Klasa III 7 Karburant/lufrifikant 7 Klasa IV 7 Klasa V 7 Transport 7 Operacione të portit 7 Mirëmbajtje-Riparim 7 Mirëmbajtje-Shëribime. 7 Përcaktimi i rezervave dhe shërbimeve për çdo klasë të furnizimit për mbështetjen logjistike të forcave tona në një operacion të NATO-s (varjant). Përcaktimi i rezervave dhe shërbimeve bëhet pas një studimi të hollësishëm të tëra kushteve të zhvillimit të operacionit. Çështjet kryesore që do të studiohen në një plan operacioni shumëkombësh janë: Plani i NATO-s për mbështetjen e operacionit. Përfundime të përgjithshme nga studimi i planit të operacionit të NATO-s për mbështetjen logjistike. Mundësitë e planit të NATO-s për mbështetjen e forcave tona. Mundësitë e forcave tona për mbështetjen e planit të NATO-s, kur operacioni zhvillohet në teritorin tonë. Probleme në mbështetjen logjistike që rjedhin Çështjet kryesore të planit të operacionit: 45 nga plani i NATO-s. Situata. Supozime logjistike. Organizimi logjistik dhe marrëdhëniet e Komandim Kontrollit Detyrat dhe përgjegjësitë logjistike të forcave tona në operacion. Konceptet e mbështetjes. Materialet dhe shërbimet Parimet, politikat dhe procedurat logjistike të NATO-s që do të aplikohen në operacion janë ato të përcaktuara në SOFA dhe të miratuara nga Kuvendi Popullor. Më kryesoret janë: - Mbështetja logjistikës për FA është përgjegjësi shtetrore 45 Manual i Planizimit të Operacioneve të Përbashkëta MP

176 - Marrëveshje të mbështetjes shumëkombëshe mbi marveshjen SOFA, aq sa është e lejuar nga plani i operacionit dhe nga marëveshjet dy ose shumëpalëshe. - Fondi i përbashkët i NATO-s do të jetë në dispozicion për shpenzimet operative të miratuara dhe mbështetje urgjente për vazhdimin e operacioneve. Autoritetet e NATO-s do të jenë në dispozicion për të negociuar kontratat në kohën e duhur, për mbështetje të përbashkët. - Marrëveshje e Mbështetjes së Përbashkët, vendet kryesore të transitit do të sigurojnë MVP për të mbështetur dislokimin dhe për të furnizuar përsëri forcat pjesëmarëse në operacion. - Vendi x do të sigurojë mbështetjen logjistike me x, y, z,. - Vendi y do të sigurojë furnizimin me karburant. - Njësitë logjistike të çdo vendi janë nën OPCON (Kontrollin Operativ) të NATO-s. - Komanda Shumëkombëshe e Përbashkët Logjistike koordinon me Organizatat logjistike. vendi pritës nuk komandon. - Operacioni është tepër kompleks. III.2.Përfundime të përgjithshme nga studimi i planit të operacionit të NATO-s për mbështetjen logjistike. Forcat do të veprojnë në distanca të largëta prej bazës së tyre të mbështetjes. Dislokimi i shpejtë do të sigurohet në bazë të marveshjes paraprake me vendin x. Ajo siguron kosto më të ulët në operacionin në fjalë. Distancat e gjata të dislokimit kërkojnë masa dhe bashkëveprim të ngushtë me organet e NATOs për (KK) dhe kalimet e pa numërta të kufinjve. Situata kërkon insistim në kërkesën për mbrojtjen e forcës. Kërcënimet ndaj forcave të logjistikës dhe operacioneve të përkrahjes do të jenë të shumta. Mundësitë e planit të NATO- s për mbështetjen e forcave tona. Karakteristikat e zonës operative. Infrastrukturë e pazhvilluar Rajon i pazhvilluar ekonomikisht Dëmtime të rënda të infrastrukturës (p.sh. shumë ura të shkatërruara) Mbështetje minimale e vendit Pritës Mot dhe terren i ashpër Vendet rreth e qark zonës operative sigurojnë mbështetje minimale të vendit pritës, kanë mot dhe terren të ashpër etë rezikshëm, etj. Vlerësim paraprak i situatës. Është një operacion i vështirë logjistike. Kërkon pajisje dhe mjete të plotë dhe standarde të trupave, në mënyrë që forcat tona të integrohen pa probleme në mbështetjen kolektive logjistike. Nëse do të sigurohet vetë mbështetja logjistike e plotë ose e pjesshme kërkohen prova të shumta për të aritur standardet e NATO-s. Kërkon rezerva deri në mbrritjen në vendin e operacionit. Kontrolli i lëvizjes i forcave tona organizon bashkëpunimin me strukturat e NATO-s dhe ka përgjegjësi për lëvizjen brenda zonës së opercaionit. Kontraktimi: NATO aprovon kontrata për artikujt e listës së sendeve të kufizuara negocion marrëveshjet urdhëruese dhe kontrata të tjera. Siguron shërbime ndaj shteteve. Koordinon dhe administron kontrata të financuara nga NATO. Mbështetja mjekësore (MEDCC) e NATO-s. Koordinon shpërndarjen e burimeve dhe rezervave mjekësore. Koordinon, rregullon evakuimin mjekësor të pacientëve etj. Përcakton shkallën e ndihmës mjekësore që do të japin vendet. Mbështetja me infrastrukturë nga NATO. 176

177 Koordinon dhe administron të gjitha projektet inxhinierike të financuara nga NATO, sipas përparësive të komandantit të operacionit. Koordinon detyrën e njësive të xhenios, dhe njësive të Logjistikës për infrastrukturën i vendosur nën kontrollin operativ. Mbështetja nga qendra e përbashkët e logjistikës MJLC: Mjetet konkrete në dispozicion të operacionit, X batalione me kamionë, y batalione me xhenierë, z helikopterë ambulancë, g helikopterë të mesëm ngritës, etj. i jep përparësi kërkesave të logjistikës dhe koordinon punën për mbështetjen me të gjitha klasat e rezervave dhe shërbimeve. Koordinon aktivitetet logjistike multifunksionale. Koordinon mbështetjen e operacioneve humanitare brenda kuadrit të operacionit kryesor. Zhvilloni plane dhe politikën e përgjithshme të logjistikës, Siguron koordinim të përgjithshëm logjistik, monitorizon, vlerëson dhe raportoni gjendjen e logjistikës tek shtabe më të larta të NATO- S. Ndihmon shtetet që kontribuojnë në zhvillimin e marrëdhënieve bilaterale të mbështetjes. Ndihmon në sigurimin e mbështetjes në raste urgjente (nëpërmjet rishpërndarjes ose mënyrave të tjera) Për mbështetje logjistike, çojnë kërkesa tek shtetet Kontribuese. Përmbledhin raporte logjistike dhe i dërgojnë tek komanda. ShPL-ja Sigurojnë mbështetje mjekësore të rolit 3 dhe asistencë me helikopterë ambulancë. Kërkesa e përgjithshme: 30 Ditë rezervë brenda zonës së operacioneve 5 Ditë rezervë me njësitë operuese. Detyra për shtetet që kontribuojnë: - Dislokim me aftësi logjistike të fuqishme me rezerva për 15 ditë deri në 30 ditë në zonën e operacionit. Krijim i elementëve të mbështjetjes së vendit pritës për të siguruar rezerva dhe shërbime tek forcat e tjera. - Përgatitjet dhe koordinim i planeve të lëvizjes. - Dhënia e informacionit për shtabin e NATO-s. Parapërgatitjet për të mbështetur forca të tjera shtesë. - Të përgatiten për nevoja shtesë në mbështetjen logjistike të operacioneve, veçanërisht atyre humanitare. - Vendi pritës të caktojë pasuritë logjistike kombëtare për ti vënë në dispozicion të operacionit kundrejt ligjeve të miratuara. Komanda e përbashkët e logjistikës jep të dhënat e sigurimit të rezervave nga të tretët. Vendet përgatitin procedurat për rezervat dhe shërbimet që kryen nga të tretët. Personeli i logjistikës harton tabelat me shërbimet që sigurohen nga Komanda e përbashkët e logjistikës pa qenë nevoja për marveshje. Por edhe në këtë rast çohen nevojat në Komandën e përbashkët të logjistikës në kohën e përcaktuar. Për këtë qëllim studiohet informacioni për logjistikën. Informacioni seleksionohet dhe sistemohet me qëllim që të arihet në përfundime të sakta për sasinë e rezervave dhe shërbimeve të nevojshme që duhen siguruar vetë dhe për ato që sigurohen nga të tretët.tabelat kane formën e mëposhtëme: Tabela e mështetjes për operacionin e zbarkimit (aeroporte, stacioni i fundit hekurudhor). DISLOKIMI x y z 177

178 Mbështetje për operacionin e zbarkimit (aeroporte, stacioni i fundit hekurudhor) i-e Kufizuar i-e Kufizuar i-e Kufizuar Trajtimi i ngarkesave tek portet e zbarkimit. i-e Kufizuar i-e Kufizuar Jo Pajisje për marrjen e materialeve tek portet e zbarkimit Jo Jo Jo Mbështetje në zonat e pritjes i- Kufizuar i-e Kufizuar i-e Kufizuar Transportimi i pasagjerëve. i-e Kufizuar i-e Kufizuar Jo Akomodimi i trupave në portet e zbarkimit dhe stacionit të fundit hekurudhor i-e Kufizuar i-e Kufizuar Jo Ushqim dhe ujë (qëndrim i shkurtër) i-e Kufizuar i-e Kufizuar i-e Kufizuar Higjena i-e Kufizuar i-e Kufizuar Jo Karburanti i-e Kufizuar Jo Jo Shërbim urgjent mjekësor Jo Jo Jo Shërbim shërues urgjent Jo Jo Jo Sigurimi i-e Kufizuar Jo Jo Tabela e mështetjes sipas klasave të furnizimit. Klasa e rezervës Përgjegjësia Burimet e jashtme Klasa I - Ushqim Kombëtare NATO negocioi marrëveshjen bazë të porosisë për racione të freskëta, ujë në shishe dhe akull, mbi baza rimbursimi. Në dispozicion tek D Ujë Kombëtare Uji i pishëm i rrallë në rajon. - Akull Kombëtare Mundësi të kufizuara të frigoriferit (p.sh., frigoriferë gjigandë mungojnë në zonë). Klasa II (pjesë të tepërta, pajisje, rezerva të përgjithshme) -Hedhje mbeturinash Klasa III (karburant lufrifikant dhe Klasa IV (material ndërtimi)) KlasaV (municion) Kombëtar Kombëtare Kombi i specializuar Franca Kombëtare Kombëtare Hedhja e mbeturinave me evakuim jashtë zonës. Kontraktori e sjell karburantin e nevojshëm në vendin e operacionit. 1) NATO do të negociojë për furnizim vendas. 2) NATO do të sigurojë materiale ndërtimi për projekte të miratuara të NATOS. Mirëmbajtje Kombëtare Asistencë bilaterale nga kombe me pajisje të ngjashme Larje Dush rrobash- Kombëtare Kontrata lokale. 178

179 Materiale rrezikshme- Plehrat Ceremonitë mortore të Morali, Mirëqenia, Argëtimi Kombëtare Kombëtare Kombëtare Kërkesa strikte të NATOS. Duhet të nxirren jashtë zonës Marrëveshje bilaterale me vendet rajonale. kontraktimi Kombëtare NAMSA siguron asistencë me kontraktimin NATO përcakton sasinë e materialeve që kufizohen në përdorim, si më poshtë: - Racione të freskëta në sasi të mëdha (fruta të freskëta, perime dhe bukë). - Shërbime komerciale telefonike dhe satelitore - Shërbime përkthimi dhe përkthyes - Shërbimeçmateriale ndërtimi - Shërbimet publike - Strehim për trupat - Dushe dhe nevojtore kazermash të transportueshme - Automjete me qera - Pajisje me qera për mbajtjençngarkimin e materialeve - Transportim hekurudhor dhe ndihmë me autokolonat - Transportimçshpërndarje me kamionë - Pajisje zyre (fotokopjuese, makina faksi, grirëse letre, makina shkrimi) dhe riparimin e tyre; - Ujë (ipijshëm, jo i pijshëm), Akull, akull i thatë dhe frigorifer (duke përfshirë enët) - Karburant e lubrifikant në sasi të madhe - Marrje me qera të makinerive të rënda, si p.sh. e makinave ngritëse, kamionëve të ujit, vinçave etj. - Pajisje ndërtimi të transportueshme - Punë e kualifikuar - Pajisje dhe aparate elektrike, duke përfshirë reflektorët - Pajisje të transportueshme të rigjenerimit të elektricitetit - Zyra shitje-blerjeje të pasurisë së patundshmeçzyra për qera - Pajisje dhe shërbimet mjekësore - Asgjësim i mbeturinave mjekësore - Mirëmbajtje dhe riparim të pajisjeve, ndërtim dhe riparim të institucioneve - Pajisje tokësore për aviacionin - Asgjësim i mbeturina veç materialeve të dëmshme. Projekte inxhinierike. Ato të aprovuara nga NATO financohen prej saj. Riparim dhe ndërtim të aseteve të përdorimit të përbashkët, për të lehtësuar dislokimin. Riparim i dëmeve të mëdha të infrastrukturës të kombit pritës është përgjegjësi kombëtare. Fondet do të transferohen tek kombi pritëse për realizimin e tyre. Të tjera. Të gjitha shërbimet e tjera inxhinierike janë përgjegjësi shtetrore. Kërkesa për dislokim të shpejtë ajror të forcave sipas procedurave të miratuara paraprakisht. Asete të transportimit me anë të ajrit janë me pakicë. Rregullat në postblloqe. Kërkesa për marshim në rrugë. Rrugë dislokimi tepër të kufizuara. Kushtet e mësipërme janë ato të zhvillimit të operacionit. Le të studiojmë vetëm dy lloj rezervash nga kushtet e mësipërme të zhvillimit të operacionit. Këto janë karburanti dhe municioni. Rezervat për karburant, sigurohen nëpërmjet një varg lehtësirash të krijuara nga NATO që janë, sigurimi i rezervave deri te çdo mjet nga Franca; sigurimin e rezervave në çdo pikë ngarkimi dhe shkarkimi. Situata analizohet si më poshtë: Franca vepron si shtete i specializuar për Klasën III të furnizimit (karburante) Por siguron karburant të pa ambalazhuar. Kështu që problemet që lindin nga ky lloj furnizimi mbahen parasysh nga planëzuesit e logjistikës. Ka marëveshje me kontraktorët për dërgimin e rezervave në sasi të 179

180 madhe, në çdo pikë, siç është përcaktuar nga shtetet. Shtetet e rimbursojnë Francën për karburantin e siguruar. Kjo shtron detyrën e llogaritjes së fondit të nevojshëm dhe të mënyrave të pagesës. Kështu që nevojat për karburant janë vetëm një mbushje.e gjithë kjo realizohet si në skemat e mëposhtme: Nr.1 Siguron karburant në pikat e caktuara kontraktori 180

181 Lehtësirat që vijnë nga standardizimi i karburantit F34. Lejon standardizimin e mjeteve të transportit, dhe pajisjeve të tjera. Ato përdorin F34 Lejon standardizimi n e pjesëve të ndërimit Lejon standardizimin e proceseve të riparimit. Mundësi furnizimi dhe riparimi të standardizuara në operacionet shunëkombëshe për: Për rezervat në municione të standarteve shqiptare nuk sigurohen lehtësira nga NATO, pasi standartet tona janë të ndryshme me ato të NATO-s dhe asnjë vend që ka standartet tona nuk ka marrë përsipër të sigurojë rezerva në municione. Gjithsesi përpjekjet e logjistikës do të vazhdojnë deri në fund për të siguruar rezerva për municione nga të tretët, përndryshe do të kërkohen mjete transporti për të dërguar municionet deri në vendin e operacionit, që është mijëra kilometra larg dhe ruajtje të tyre në vendin e operacionit, kthim të tepricave të municioneve pas përfundimit të operacionit. Vajtja në operacion me municiome jo sipas standarteve të NATO-s do të kërkojë që edhe shërbimet e armatimeve që s janë sipas standarteve të bëhen nga forcat tona. Për të gjitha këto do të bëhen të gjitha përpjekjet që lehtësirat e mësipërme të sigurohen nga një vend pjesmarës në operacion që ka standartet tona kundrejt rimbursimit. Kjo shtron detyrën e lidhjeve dhe të hartimit të kërkesës në vendin që ka standartet tona. Gjithashtu nëse arihet marëveshja lind nevoja e llogaritjes së fondit të nevojshëm dhe të mënyrave të pagesës. Kështu që nevojat për municione janë për të gjitha ditët e qendrimit ne operacion. Rezervat e municioneve për të gjithë kohëzgjatjen e operacionit llogariten nga G3-J3 dhe G4-J4 (specialistët e municionit, specialistët e mbështetjes me zjarr). Në kushte të tjera do të kishim rezerva të tjera për karburantin, municionin dhe shërbimet në armatime dhe një vendim tjetër për sigurimin e tyre. Pasi ndërtohet tabelat për të gjitha materialet dhe shërbimet që vihen në dispozicion, bëhen plotësime të mëtejshme me materiale që nuk sigurohen drejtpërdrejt nga të tretët, studiohen materialet dhe shërbimet që venë në dispozicion vendet e ndryshme kundrejt pagesës. Më pas për materialet që nuk sigurohen vullnetarisht nga NATO dhe vendet që marin rolin e liderit ose të vendit të specializuar për një furnizim ose shërbim, bëhen negociata dy ose shumëpalëshe. Pas këtyre hartohet tabela. Sapo harton tabelën e mëposhtme, shikon se problemi i krijimit dhe skalionimit të rezervave fillon që te hartimi i ligjeve. P.sh. ne nuk kemi norma për furnizimin me ujë të blerë në shishe. Siç shihet nga kushtet e përcaktuara nga NATO, logjistikes që do organizojë këtë operacion i dalin një varg detyrash për krijimin e rezervave, për sigurimin e shërbimeve të nevojshme dhe duhen një seri negociatash për të siguruar mbështetjen logjistike të operacionit. Studimi bëhet i veçantë për çdo lloj rezerve ose shërbim. Në rastin e mësipërm studimi për sigurimin e rezervave të operacionit ka përfunduar vetëm për artikullin karburante. Si përfundim mund të themi se sasia e rezervave dhe skalionimi i tyre është në varësi të kushteve të organizimit dhe të zhvillimit të operacioneve. E gjithë kjo pasqyrohet në tabelën (model) për një Kompani që i përshtatet planit të mësipërm, dhe nevojat për rezerva janë: Nr Kodifikimi Nevojat në ditë furnizimi, Sigurohen nga logjistika Sigurohen nga: 181

182 Materiali dhe shërbimet. për rezerva dhe shërbime sipas marveshjes Probleme të shkëpunimit në kuadrin e PfP dhe NATOs jonë në bazë të kushteve konkrete të operacionit Komanda e përbashkët Vendi pritës Vendi lider Vendi i specializuar Me negociata Shuma. Vërejtje Klasa 1 Fillestar 7 Klasa 1 Luftues 7 Ujë i zakonshëm Ujë i blerë në shishe 7 Klasa II 7 Klasa III Në përgjithësi 7 Klasa III 7 Karburant,Lufrifikant 7 1 mbushje Klasa IV 7 Klasa V 7 Për gjithë operacionin Transport 7 Operacione të portit 7 Mirëmbajtje-Riparim 7 Mirëmbajtje- Shërbime. 7 Larje rrobash, dush 7 182

183 Higjena e mjedisit 7 Postar 7 Në rast vdekjeje 7 Higjena mbeturinash- Riciklim 7 Mirëqënia e trupave 7 Printim 7 Magazimin 7 Mirëmbajtjearmatimi 7 Për gjithë operacionin Kapitulli IV. Politika dhe rekomandime për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore. IV.1. Detyrimin për ti bërë FA të ndërveprueshme. Miratimi i Strategjisë Ushtarake të Republikës së Shqipërisë, synon shndërrimin e FA në forcë të aftë për të përballuar sfidat e sigurimit, të së tashmes dhe të së ardhmes, në interes të misionit të tyre kushtetues dhe të integrimit.... Në këtë kuadër mbështetja dhe zbatimi i strategjisë ushtarake në krijimin dhe shkallëzimin e rezarvave nga njësitë dhe repartet e FA-së, si dhe mbikqyrja e kontrolli nga Shtabi i Përgjithshëm (J4) i FA-së, është detyrim dhe përgjegjësi që përfundon me sigurimin e operacionalitetit të strukturave të parashikuara në Strategjinë Ushtarake të Republikës së Shqipërisë. Detyrat në krijimin dhe shkallëzimin e rezarvave mund të ndahen, së pari në interes të misionit kushtetues të FA, dhe së dyti në interes të sigurimit të standardeve të nevojshme për integrimin e vendit në strukturat euroatlantike. Nisur nga gjendja ekonomike e vëndit, detyrat në krijimin dhe shkallëzimin e rezarvave deri në sigurimin e interoperacionalitetit të strukturave të parashikuara në Strategjinë Ushtarake të Republikës së Shqipërisë, mund të realizohen nëpërmjet një politike të zhdërvjellët. Në fillim krijimi dhe shkallëzimi i rezarvave, në mungesë të fondeve, bëhet për sigurimin e interoperacionalitetit në repartet që vlerësohen si më prioritare. Repartet e tjerë sigurohen me masa plotësuese. Ndërsa realizimi i detyrave jashtë vendit, në kushtet e mungesës së fondeve për të siguruar të gjitha rezervat dhe pajisjet për mbështetjen logjistike, bëhet duke siguruar të gjitha lehtësirat që parashikohen në planet dhe udhëzimet e NATO-s. Ndërsa për probleme të veçanta të paparashikuara në lehtësirat e planeve dhe udhëzimeve të NATO-s, për mbështetjen logjistike të operacionit përkatës parapërgatiten marrëveshjet dy ose shumëpalëshe për të mbuluar boshllëqet në krijimin dhe shkallëzimin e rezarvave. IV.2. Rekomandimet e NATO-s, për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale. Si detyra konkrete për krijimin dhe shkallëzimin e rezervave, dhe të problemeve që lidhen me mbështetjen logjistike të FA janë: 183

184 Njohja e lehtësirave që rjedhin nga veprimtaria e përbashkët në kuadrin e aleancës dhe e detyrimeve të vendit pritës. Njohja e procedurave të përbashkëta, çmimeve të detyrueshme për pagesën për materialet e marra ose për shërbimet e përfituara, në lloje të ndryshme operacionesh. Standartizimi i teknikes për prdorimin e karburantit F-34. Standartizimi i lëndës djegëse. Përcaktimi i afateve për përgatitjen dhe kohëqëndrimin e forcave në operacionet e përbashkëta. dhe kohëqëndrimin e forcave në operacionet e përbashkëta. Përcaktimi i udhëzimeve për sigurimin e rezervave nëpërmjet marveshjeve dy ose shumëpalëshe. Përcaktimi i qartë se për krijimin dhe shkallëzimin e rezervave materiale vendimtare është kostua me të cilën do të arihet mbështetja logjistike, sipas standardeve.. Përcaktimi i qartë se njësitë do të kenë të paktën 7 ditë furnizim me qëllim që të vendosen lidhjet me sistemin e furnizimit shumëkombësh. Përcaktimi i qartë se minimumi i rezervës së kërkuar për (municione, racione ushqimi, dhe karburante) për elementët kryesor të FA është 30 ditë. Përcaktimi i të gjitha lehtësirave për mbështetjen logjistike në operacionet shumëkombëshe. Përcaktimi i të gjitha standarteve kryesore për krijimin dhe shkallëzimin e rezervave dhe për mbështetjen logjistike. Përcaktimi i të gjitha detyrimeve për mbështetjen logjistike nga vendi pritës. IV.3. Klasat e furnizimit në FA, themeli i krijimit të rezervave materiale. 46 Plani paraprak për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore. (varjant). Nr Kodifikimi Klasat e furnizimit Sasia e rezervave që krijohen në Ndahen në ditë furnizimi në: batalio n Brigad ë Koman dë Kryeso Vrejtje Klasa l, Ushqimi. Tregohet cikli i ushqimit Klasa ll, Veshmbathje, pajisje vetjake, artikuj për nevojat vetjake, pajisje të ndryshme, pjesë këmbimi, medikamente e materiale mjekësore, lëngjet zëvëndësuese, gjaku. Tregohet autoriteti që miraton këmbimin e kontrolluar të pjesëve të ndërrimit të dëmtuara. Shënohen mungesat kritike dhe artikujt e kontrolluar të njësisë. Klasa lll, Karburantet dhe lubrifikantet e të gjitha llojeve, si dhe lëndët djegëse të ngurta dhe të gazta Logjistika, Kreu i katert, furnizimi fq

185 Klasa lv, Materialet e ndërtimit e të fortifikimit dhe pajisje e materiale të klasës së dytë, të cilat përfshihen në Tabelat e organizimit e të paisjeve (TOP) si normë shtesë. Shënohen artikujt e kontrolluar të njësi Klasa V, Municionet, lëndët plasëse dhe agjentët kimikë të të gjitha tipeve. Shënohen normat e kontrolluara të furnizimit dhe procedurat për të kërkuar municione, lëndë plasëse etj Pas përfundimit të kësaj tabele problemi i krijimit dhe skalionimit të rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore, është i zgjidhur. Mjafton vetëm gjetja e emërtimeve për çdo klasë furnizimi, përcaktimi i forcës, i normës dhe shumëzimi i tyre për të nxjerrë,të gjitha rezervar e nevojshme si dhe skalionimin e tyre. Krijimi dhe skalionimi i rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) i paraqitur në tabelën e mësipërme tregon madhësinë e rezervave që i tokojnë çdo strukture të FA dhe jo vendosjen detyrimisht të këtyre rezervave në strukturat që planifikohen në tabelën e mësipërme. Vendosja e rezervave mund të bëhet direkt në KM (BrL), dhe kjo mbështet repartin(repartet) që ka nevojë ose që janë planizuar si prioritare. Pozitivitetet e këtij varjanti janë: Së pari, kujdesi për ruajtjen dhe freskimin e rezervave materiale është më i specializuar. Kjo merr një rëndësi të veçantë në kushtet e mungesës ligjore për freskimin e materialeve dhe kur ne po kalojmë në shërbimin me kontraktor. Së dyti, fondet e nevojshme janë më të vogla. Së treti, mjetet dhe pajisjet janë të përbashkëta dhe i shërbejnë repartit në nevojë. Së katërti, mund të arrihet më shpejt standartizimi, kodifikimi, indeksimi i rezervave, i mjeteve dhe i pajisjeve dhe së pesti, mund të vendosen më shpejt lidhjet nëpërmjet programeve kompjuterike standarte, me NATO-n dhe organet e tjera. Gjithsesi ky problem kërkon një studim të hollësishëm nga logjistika. Ai kërkon studim të mëtejshëm pasi, po të marim në analizë klasën e parë të furnizimit ushqimin, rezervat mund të krijohen, të skalionohen, por ato mbeten të papërdorura pasi kushtet nuk e lejojnë përdorimin e tyre në operacion.. Kjo rrjedh nga fakti se ne nuk kemi pajisjet e nevojshme për gatim dhe shpërndarje të ushqimit.. Madje dhe përvoja për këto probleme dalëngadalë po pakësohet, pasi sigurimi i ushqimit po kalon gradualisht me kontraktorët. Kështuqë analiza për sigurimin e standarteve të interoperablitetit, bëhet për çdo lloj rezerve, sipas kushteve të operacionit. IV.4. Kushtet konkrete. Analiza e kushteve konkrete bëhet për çdo material që do të ruhet dhe skalionohet. Për ushqimin studiohen: * Pajisjet që kanë FA për gatim shpërndarje të ushqimit në kushte fushore. Standartet që sigurojnë ato në raport me standartet e NATO-s. * Kombinimi i gatimit me kontraktorë dhe me forcat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore, që sigurojnë ushqimin. Cili do të jetë varjanti më i mirë në raport me mjetet financiare që kanë në dispozicion FA: krijimi dhe skalionimit rezervave materiale dhe pajisjeve (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore. krijimi i mundësive vetëm në dhe kjo me repartet e saj të sigurojë forcat që marin pjesë në operacion. Të gjitha këto kërkojnë një studim dhe një vendim të miratuar, vetëm pas këtij vendimi të miratuar mund të filloj puna për krijimin dhe skalionimit rezervave materiale. Ndihma nga organizmat e NATO-s. Ndihma nga organet e NATO-s, eshtë ndihmë në formën e asistencës teknike dhe ndihmë materiale për sigurimin e pajisjeve dhe rezervave. Pas studimit do të dilet me përfundimet 185

186 përkatëse. P.sh. mungojnë mjetet e sigurimit të ushqimit në kushtet fushore. Për këtë vihen në dijeni organet e NATO-s. Në informacion theksohen vështirësitë në zbatimin e rekomandimeve të NATO-s për krijimin dhe skalionimin e rezervave materiale dhe vështirësitë në krijimin e rezervave për 30 ditë furnizim sipas përfundimeve të studimit. Aty jepen edhe vështirësitë për sigurimin e menjëhershëm të fondeve për sigurimin e pajisjeve dhe rezervave si dhe shkallëzimin e tyre. Organet e NATO-s japin ndihmën dhe orjentimet përkatëse. Standardizimi i rezervave është tërësia e kërkesave që caktohen si të detyrueshme për një lloj rezerve, për një gruprezervash, ose për proceset e përdorimit të tyre. Standartizimi i rezervave i pajisjeve, makinerive, mjeteve të transportit dhe materialeve, bëhet që këto t i përshtaten sa më mirë kërkesave të operacionit, dhe të afrohen me strukturat e NATOs. Qëllimi është që të plotësohen sa më mirë kërkesat në operacionet e përbashkëta dhe të përfitohet nga; furnizimi i përbashkët, shërbimet e përbashkëta, riparimet e përbashkëta, etj, në rastet e përfshirjes në operacionet e përbashkëta. Standartizimi i rezervave, procedurave, pajisjeve, informatizimit dhe i gjuhës ka një rëndësi të veçantë në mbështetjen logjistike. Interoperabiliteti sigurohet kur krijimi dhe skalionimi e rezervave i shërben operacioneve. Ai sigurohet kur standartet e pajisjeve, makinerive, mjeteve të transportit dhe materialeve, janë standarte dhe të përshtaten sipas kërkesave të operacionit. Të realizosh interoperablitetin në krijimin dhe shkallëzimin e rezarvave materiale do të thotë: Të zbërthesh planet shumëkombëshe. Të krijosh dhe shkallëzosh aq rezerva materiale dhe pajisje, ku së bashku me lehtësirat e standartet dhe specifikat që krijohen në operacionet e përbashkëta, sigurojnë mbështetjen logjistike të forcave sipas standarteve të NATO-s dhe me kosto sa më të ulët. Kodifikimi është një sistem numrash që përdoren si mjet për të identifikuar rezervat, pa shkruar emrin, cilësitë, vendin e prodhimit të rezervave, etj. Këto identifikohen me numra a grup numrash të standardizuara nga NATO, për të siguruar bashkëveprimin e logjistikave a organeve të tjera në njohjen e materialeve, nëpërmjet gjuhës së shifrave. Kodifikimi është urë e rëndësishme e operacionalitetit. Bashkëpunimi i logjistikave brenda forcave dhe midis forcave, në kuadrin e operacioneve të NATO-s, bazohet në faktin që forcat dhe shtetet mund të komunikojnë me një gjuhë standarte në fushën e menaxhimit të materialeve. Kjo gjuhë standarte përmbledh në një kod, llojin e materialit, prodhuesin, dhe të dhëna të tjera që e identifikojnë lehtësisht materialin që kërkohet. Ndërtimi i një kodifikimi të përbashkët midis forcave, sipas modelit të NATO-s, do të krijonte një gjuhë standarde në fushën e menaxhimit të materialeve. Koncepti i kodifikimit të NATO-s ka krijuar gjuhën e përbashkët standarte në fushën e menaxhimit të materialeve. Adaptimi i konceptit të kodifikimit të NATO-s konsiderohet si një masë e rëndësishme adhe për Shqipërinë si vënd antëtar me të drejta të plota. Koncepti i kodifikimit të NATO-s nuk përshkruan vetëm rregullat dhe procedurat për kodifikimine materialeve, por ai ka gjithashtu një sistem të plotë dhe të zhvilluar për shkëmbimin e informacioneve midis vendeve anëtare e organizatave dhe siguron dukshmëri për seicilin nga materialet e kodifikuara, për përdoruesit dhe prodhuesit. Koncepti i kodifikimit të NATO-s sjell avantazhe operacionale dhe ekonomike për komunitetin (FA) që e përdor atë. Ai gjithashtu ofron avantazhe për pjestarët jashtë FA-së, si sektorët privatë, organizatat standartizuese dhe agjensitë e tjera. Koncepti i kodifikimit të NATO-s është i njohur gjerësisht si një çelës i rëndësishëm i operacionalitetit të forcave që e përdorin atë. Ai është zhvilluar me sukses këto 50 vjetët e fundit dhe gjatë gjithë kohës ka siguruar avantazhe në teknologjinë e informimit. Konkluzion: Standartizimi, kodifikimi, informatizimi dhe modernizimi do të krijojnë mundësi që: pajisjet, makineritë, dhe materialet, të jenë sa më operacionale, të sigurohen me lehtësi dhe cilësi nga prodhuesit më të mirë, të krijohen lidhje pune të frytshme, për të shfrytëzuar lehtësirat, që vijnë nga integrimi në strukturat logjistike të NATO-s, siç janë NAMSA [Agjensia e Furnizimit dhe e Menaxhimit të NATOs],etj. V. Përfundime dhe Rekomandime: 1. Krijimi dhe shkallëzimi i rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë 186

187 furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore, nuk është qëllim në vetvete. Qëllimi është arritja e interoperabilitetit të njësive dhe reparteve të FA-së në në kuadër të operacioneve të ndryshme brënda dhe jasht vëndit të natyrës luftarake, ruajtjes së paqes dhe emergjencave civile. Pra na duhet krijimi dhe shkallëzimi i rezervave por na duhet akoma më shumë arritja e standarteve të interoperablitetit të këtyre rezervave. 2. Me një rezervë a grup rezervash të standardizuara sipas STANAGve të NATO-s, mund të sigurohen lehtësira nga NATO, vendi pritës, vendi lider apo i specializuar. Kështu që rezervat e krijuara për deri në vendosjen e lidhjeve me organet e logjistikës së operacionit janë të mjaftueshme, madje në ndonjë rast nuk merren të gjitha në operacion. Ndërsa për rezervat e pastandartizuara sipas STANAGve të NATO-s është vështirë të sigurohen lehtësira nga NATO, vendi pritës, vendi lider a i specializuar. Kështu që lehtësirat për këto rezerva mund të sigurohen nëpërmjet marëveshjeve dy palëshe ose do të sigurohen për të gjirhë kohëzgjatjen e operacionit. 3. Duke analizuar kushtet në të cilat zhvillohet operacioni i përbashkët arijmë në përfundimin, se krijimi dhe skalionimin i rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Forcë e Bashkuar, KML është vetëm hapi i parë në sigurimin e interoperacionalitetit. Madje sasia e rezervave të nevojshme për një operacion të përbashkët nuk është një shifër e ngurtë. Ajo varet nga lehtësirat që krijohen për operacionin dhe përgatitja e oficerëve të logjistikës për ti shfrytëzuar ato nga kushtet konkrete të zhvillimit të tij, etj. 4. Analiza për sigurimin e standardeve të interoperacionalitetit bëhet për çdo lloj rezerve, sipas kushteve të operacionit. 5. Është domosdoshmërisht e nevojshme të studiohet gjendja ekonomike e vendit, buxheti i ushtrisë, fondet në dispozicion të logjistikës dhe mbi këtë bazë të përcaktohen: përparësitë dhe radha e punës për krijimin e rezervave dhe pajisjeve për çdo nënrepart, repart apo Komandë Kryesore. 6. Është domosdoshmërisht e nevojshme të studiohet gjendja ekonomike e vendit, për nënshkrimin e marveshjeve afatgjata për sigurimin e pajisjeve të shtrenjta dhe për transportin e trupave në operacione larg vendit tonë. 7. Njohja dhe përqasja me përvojat e deritanishme të Aleancës në krijimin dhe shkallëzimin e rezervave materiale, përshpejton integrimin e tërë sistemit logjistik të FA-së në sistemin logjistik të Aleancës 8. Krijimi dhe skalionimi i rezervave materiale (për të gjitha klasat e furnizimit në ditë furnizimi) për strukturat batalion, Brigadë, Komandë Kryesore, është vetëm hapi i parë në sigurimin e operacionalitetit të logjistikës. Përcaktimi i mjeteve të transportit për lëvizjen e rezervave, kombinimi i mjeteve të transportit për të mbuluar mangësitë e tyre, provat konkrete të lëvizjes së rezervave gjatë stërvitjeve, etje, janë pjesë e punës për të aritur standartet e kërkuara. VI. Bibliografia. 1. Kushtetuta e R.SH. 2. Strategjia Ushtarake e Republikës së Shqipërisë ligji Nr.8930, datë Doktrina e Përbashkët Problemet e bashkëpunimit në kuadrin e PfP dhe NATOs për vitin Doktrina e Përbashkët e logjistikës së aleancës. Ajp Doktrina e Mbeshtetjes Logjistike te FA. 6. How to Establish a National Bureau (NCB). Edition NATO codification system

188 8. Integrated Logistc Sistem Tool Mbështetja e Vendit Pritës (AJP 4.9). 9. Komandimi dhe Kontrolli e Procedurat e Punës së Shtabitt. Tiranë Plani Afatgjatë i Zhvillimit të FA (Vizioni Strategjik 2020) viti Libri i Bardhe Forcat e Armatosura të RSH janë në procesin e transformimit dhe modernizimit të tyre. Viti Brifingu për Prezantimin e Strategjisë së municioneve i KM viti Doracaku i NATO-s për Logjstikës Viti Ligji Nr.9900,datë, Për Rezervat Materiale të Shtetit 15. Draft mbi Politikat dhe Procedurat Operacionale të Furnizimit të Mbështetjes së Drejtpërdrejtë dhe të Përgjithshme për FA-në. Datë Urdhër i Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të FA-së, Nr.744 datë 24.09,2008, Për krijimin dhe shkallëzimin e rezervave të armatimit dhe municionit në Forcat e Armatosura. 17. Logjistika.Përmbledhje e Dokumentave Kryesore për Mbështetjen Logjistike në Forcat e Armatosura. Viti Rregullore për Ruajtjen dhe Administrimin e Vlerave Materialeve të Shërbimit të Armatimmunicionit. Viti

189 QËNDRA E ANALIZAVE TË MBROJTJES (QAM) QENDRA E ANALIZAVE TË MBROJTJES Qëndra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) është institucion i fushës studimore e kërkimore të Forcave të Armatosura të RSH. Ajo është një institucion i tipit think tank i institucionit të mbrojtjes që synon të paraprijë me mendim ushtarak proceset e transformimit dhe të reformave të mbrojtjes, si dhe ato të integrimit të plotë në strukturat Euroatlantike dhe Evropiane te sigurisë. QAM e zhvillon aktivitetin e saj bazuar në kuadrin ligjor të vendit. Misioni i QAM është ngritja e një sistemi funksional e cilësor të zhvillimit në nivel strategjik dhe operacional të koncepteve prioritare që dalin në procesin e transformimit të FA, zhvillimi dhe funksionimi i sistemit të Ndërveprimit dhe Standardizimit në FA dhe i sistemit të Analizës së Përvojës Lessons Learned bazuar në eksperiencën dhe standardet e NATO-s, si dhe pasqyrimi i mendimit më të përparuar akademik dhe të produkteve të kërkim-zhvillimit në botimet ushtarake të vendit dhe të huaja. Në thelb të produkteve të QAM është dhënia e rekomandimeve cilësore dhe ofrimi i zgjidhjeve përkatëse për autoritetet vendimmarrëse. QAM synon ta realizojë misionin e saj nëpërmjet zhvillimit të koncepteve, studimeve e kërkimeve realiste e të paanshme me baza analitike e shkencore, mbi bazën e shfrytëzimit maksimal të ekspertizës dhe eksperiencës së avancuar kombëtare dhe të vendeve të NATO-s, bazuar në adoptimin në FA të një sistemi funksional të lessons learned dhe të standardizimit. Fusha e interesit të QMA do të përfshijë dhënien e përgjigjeve për rritjen e shpejtë të performancës së misioneve të FA brenda dhe jashtë vendit dhe për përmirësimin e proceseve dhe sistemeve që imponohen nga zhvillimi i forcës profesioniste sipas standardeve te Aleancës. Kontaktoni me ne në [email protected] Qendra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) Komanda e Doktrinës dhe Stërvitjes Rruga e Dibrës, Tiranë, Shqipëri Tel: ; Fax: ; [email protected] CENTER FOR DEFENCE ANALYSES (CDA) Page 189 of 190

190 QËNDRA E ANALIZAVE TË MBROJTJES (QAM) Bordi i Botimit te QAM Kolonel Thimi Hudhra Nenkolonel Alfred Disha Nenkolonel Halil Vata Nenkolonel Isuf Kasmi Nenkolonel Seit Vuçaj Kryetar Anëtar Anëtar Anëtar Anëtar Copyright 2009 nga Qendra e Analizave të Mbrojtjes (QAM) të Komandës së Doktrinës dhe Stervitjes). Copyright 2009 by the Center for Defence Analyses (CDA) of the Albanian Training and Doctrine Command. CENTER FOR DEFENCE ANALYSES (CDA) Page 190 of 190