civilizaciuri Ziebani CIVILIZATION RESEARCHES

Size: px
Start display at page:

Download "civilizaciuri Ziebani CIVILIZATION RESEARCHES"

Transcription

1 ivane javaxisvilis sax. Tbilisis saxelmwifo universiteti Ivane Javakhishvili Tbilisi State University kulturis mecnierebata instituti interkulturuli dialogis iuneskos katedra Institute of Cultural Studies UNESCO Chair in Intercultural Dialogue United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization UNITWIN/UNESCO Chairs - Twinning networks and university networks civilizaciuri Ziebani CIVILIZATION RESEARCHES # 10, 2012

2 `civilizaciuri Ziebani~ Tbilisis saxelmwifo universitetsi gamodis 2003 wlidan wlis ivnissi iuneskos egidit Catarebuli saertasoriso mrgvali magidis `kavkasia: interkulturuli dialogis perspeqtiva~ gadawyvetilebit, is arsebobas ganagrzobs rogorc saertasoriso gamocema. krebuli interdisciplinuria, moicavs kroskulturuli komunikaciisa da interkulturuli dialogis, SedarebiTi regionuli kvlevebis (istoriuli da tipologiuri sakitxebi), kulturis kvlevebis da sxva sakitxebs. krebuli TanamSromlobs azerbaijanis, somxetis, moldovas, rusetis federaciis, centraluri aziis iuneskos katedrebtan, sxva qartvel da ucxoel kolegebtan, romlebic warmodgenilni arian rogorc saredaqcio sabwosi, aseve avtorebis saxit. saredaqcio jgufi mzadaa TanamSromlobisaTvis dainteresebul pirebtan da struqtureb- Tan. Civilization Researches is an annual edition of the UNESCO Chair in Intercultural Dialogue, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University. The articles cover spheres including, but not restricted to: Cross-cultural communication and intercultural dialogue Comparative regional studies (including historical and typological perspectives) Cultural studies. Traditional and non-traditional paradigms of study are equally welcome. The journal cooperates with the UNESCO Chairs in Armenia, Azerbaijan, Moldova, Central Asia, Russian Federation and is open for collaboration with the interested individuals and structures. motxovnebi avtorebisadmi masalebi warmodgenil unda iqnes qartulad, inglisurad, rusulad an frangulad (maqsimum sityva, Times New Roman 12, 1,5, an sityva, AcadNusx 12, 1,5 (qartuli teqstebi). yvela statias (garda inglisur enaze warmodgenilisa) unda axldes inglisuri reziume sityvis moculobit. citireba MLA stili. SerCevis pirveli etapi saredaqcio sabwos wevrta mier SerCeuli statiebi igzavneba TbilisSi, redaqciasi, eleqtronuli fostit. meore etapi statiebi egzavneba saredaqcio sabwos wevrebs (specialobata mixedvit) saboloo SerCevisaTvis. warmodgenis vadebi: 1 oqtomberi warmodgena saredaqcio sabwosi 1 noemberi saredaqcio sabwos wevrta saboloo gadawyvetileba Submission The articles should be submitted in Georgian, English, Russian or French (max words, Times New Roman 12, 1,5, or 2500 words, AcadNusx 12, 1,5 space (Georgian texts). All articles (except those in English) must be presented together with the summary in English, words. Citation MLA style. First stage of selection papers recommended by the members of the Editorial Board should be delivered to Tbilisi by . Second stage the papers should be distributed among the members of the Editorial Board for the final selection. Deadline for delivering articles to Tbilisi: October (with the recommendation of a member of the Review Group) November (decision of the member of the Review Group to whom the article was delivered). Tsu gamomcemloba, 2013 Tbilisi University Press, 2013 ISBN interkulturuli dialogis iuneskos katedra, 2013 UNESCO Chair in Intercultural Dialogue, 2013 ISSN

3 saredaqcio sabwo: nino Ciqovani, profesori (saredaqcio sabwos Tavmjdomare) munzifaxon babajanova mixeil borgolte, profesori emil dragnevi, profesori malxaz macaberize, profesori dimitri spivaki, profesori nino fircxalava, profesori nino qimerize, asoc. profesori TinaTin RuduSauri, asoc. profesori bernd Spilneri, profesori bejan javaxia, profesori rauf huseinovi, profesori kulturis kvlevebi, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti, saqartvelo interkulturuli dialogi, rusul-tajikuri (slavuri) universiteti, dusanbe, tajiketi Sua saukuneebis evropis SedarebiTi istoria, berlinis humboldtis universiteti, germania samxret-armosavlet evropis kvlevebi, moldovas saxelmwifo universiteti, moldova politikis mecnierebebi, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti, saqartvelo sulieri tradiciebis, specifikuri kulturebisa da interreligiuri dialogis SedarebiTi kvleva, kulturis kvlevata rusetis instituti, sankt-peterburgi, rusetis federacia SedarebiTi literaturuli kvlevebi, ilia WavWava- Zis saxelmwifo universiteti, saqartvelo germanuli filologia, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti, saqartvelo kulturis antropologia, humanitaruli skola, saqartvelos universiteti, saqartvelo enatmecniereba, duisburgis esenis universiteti, germania Sua saukuneebis istoria, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti, saqartvelo istoria, azerbaijanis mecnierebata akademiis arqeologiisa da etnografiis instituti, azerbaijani saredaqcio jgufi: qetevan kakitelasvili davit macaberize maia qvrivisvili irakli CxaiZe ivane wereteli redaqciis misamarti saqartvelo, 0179, Tbilisi, i. WavWavaZis gamz., 3 iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti, II korpusi, otaxi 250 tel.: (995 32) el. fosta: [email protected], [email protected] Jurnalis internetversia da sxva informacia interkulturuli dialogis iuneskos katedris Sesaxeb ix. vebgverdze: 3

4 EDITORIAL BOARD: Nino Chikovani, Professor (Head of the Reviewers Board) Munzifakhon Babajanova Michael Borgolte, Professor Emil Dragnev, Professor Tinatin Ghudushauri, Professor Rauf Huseynov, Professor Bejan Javakhia, Professor Nino Kimeridze, Asoc. Professor Malkhaz Matsaberidze, Professor Nino Pirtskhalava, Professor Dimitri Spivak, Professor Bernd Spillner Cultural Studies, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, Georgia UNESCO Chair Intercultural Dialogue, Russian-Tajik (Slavonic) University, Dushanbe, Tajikistan Comparative History of Medieval Europe, Humboldt University, Berlin, Germany South-East European Studies, Moldova State University, Moldova Cultural Anthropology, School of Humanities, University of Georgia History, Institute of Archeology and Ethnography of the National Academy of Sciences of Azerbaijan Medieval Studies, Iv. Javakhishvili Tbilisi State University, Georgia German Philology, Iv.Javakhishvili Tbilisi State University, Georgia Political Sciences, Iv. Javakhishvili Tbilisi State University, Georgia Comparative Literary Studies, Ilia Chavchavadze State University, Tbilisi, Georgia Comparative Studies of Spiritual traditions, their Specific Cultures and Interreligious Dialogue, Russian Institute for Cultural Studies, St. Petersburg, Russian Federation Linguistics, Duisburg-Essen University Germany EDITORIAL GROUP: Irakli Chkhaidze Ketevan Kakitelashvili Maia Kvrivishvili David Matsaberidze Ivane Tsereteli ADDRESS OF EDITORIAL OFFICE UNESCO Chair in Intercultural Dialogue, Tbilisi State University 3, Ilia Chavchavadze Ave. 0179, Tbilisi, Georgia. address: The electronic version of the journal and the information about the UNESCO Chair in Intercultural Dialogue is available at: 4

5 Sinaarsi CONTENTS nino qimerize literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da imave teqstis saxeobis lingvistikuri TaviseburebisaTvis... 7 nino kereselize saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi Nino Daraselia Metaphors of Silence Across Cultures (On Material from English, Georgian and Russian)...35 lado vardosanize urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi brendingi. ras ver gaitvaliswinebda vitruviusi...46 manana javaxisvili Zalauflebis gadanawileba (koronaciis rituali) nino mgaloblisvili modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani...64 oleg kapanaze, nunu kapanaze orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb Targmani jon brili, John Breuilly nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna

6

7 civilizaciuri Ziebani nino qimerize literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da imave teqstis saxeobis lingvistikuri TaviseburebisaTvis teqstis lingvistikis calke enatmecnierul disciplinad CamoyalibebisTanave mnisvnelovani xdeba teqstis saxeobata kvleva, rac ganpirobebulia, uwinares yovlisa, imit, rom teqstis producirebisas gaaqtiurebuli codnis sxvadasxva saxeobas Soris ert-er- Ti yvelaze arsebiti parametria codna teqstis globalur sturuqturata Sesaxeb, romelsic igulisxmeba codna teqstis saxeobata Sesaxeb. codnis am saxeobasi Tavs iyris da forma ezleva codnis yvela danarcen saxeobas: enobrivs, enciklopediurs/dargobrivs, interaqciulsa da ilokuciurs, romelta mizanmimartuli gaaqtiurebit SesaZlebelia teqstis warmoqmna. gasuli saukunis 70-ian wlebsi germanulenovan sivrcesi aqtiuri gaxda teqstis saxeobata kvlevebi, risi dasturic iyo 1972 wels el. giulix/v. raibles teqstis saxeobata kvlevisadmi mizrvnili cnobili kolokviumi (mogvianebit kolokviumis ertgvari gagrzeleba iyo 1986 wels germanuli enis institutis (v. kalmaieri) amave Temisadmi mizrvnili samecniero konferencia). aman safuzveli daudo teqstis saxeobata lingvistikis damoukidebel kvlevis mimartulebad Camoyalibebas. kvlevis arealis gafartoeba gamowveuli iyo mnisvnelovanwilad imitac, rom gaizarda da gamravalferovnda teqstis saxeobata speqtri. teqstis lingvistikasi Tanamedrove kvlevata mnisvnelovani wili modis teqstis saxeobata Seswavlaze rogorc erti enis sivrcesi, ise kontrastuli kvlevis aspeqtsi. teqstis saxeobata speqtris gafartoeba uwinaresad gamowveuli iyo media-teqnologiebis swrafi ganvitarebit. Tanamedrove interdisciplinuri kvlevebis farglebsi iorg maieri mediebis mnisvnelobas xazs usvams da arnisnavs, rom `axali mediebi~ sazogadoebis sakomunikacio urtiertobebs acqareben, atanamedroveben komunikacias, ra drosac isini ara mxolod komunikacias, enobriv formebsa da teqstis saxeobebs, aramed TviT enasa da adamianur urtiertobebs ucvlian iersaxes ertianobasi (Meier 2002: 83). ras gulisxmobda iorg maieri, roca gamotqvamda azrs, rom mediebma saxe Seucvala enobriv formebsa da teqstis saxeobebs? teqstis araert saxeobaze dakvirvebam acvena, rom isini, rogorc artefaqtebi, eqvemdebarebian cvlilebebs, miuxedavad imisa, rom isini met-naklebad konvencionaluri movlenaa enobrivi qmedebis processi, romelta ganvitareba istoriulad xdeba. mattvis nisandoblivia konkretuli koleqtivisatvis damaxasiatebeli tipobrivi Tvisebebi. amavdroulad isini, rogorc kulturis artefaqtebi, ganicdian konkretul cvlilebebs erti enis farglebsic ki. Tavis mxriv ki nebismieri media, iqneba es xelnaweri, wigni, kompiuteri, filmi, Tu televizia, daszens maieri (Meier 2002: 87) er- Tisa da imave teqstis saxeobasic ki sakutar kvals tovebs, rasac SesaZloa mohyves cvlilebebi ara mxolod teqstis teqsturis Camoyalibebisas, aramed TviT teqstis zedapiruli struqturebis formirebisas. Sesabamisad, avtors miacnia, rom teqsts unda vxedavdet rogorc diskurss, sistemas, kulturasa da mediums an, sulac, qsels. aqedan gamomdinare, teqstis lingvistikas is ganixilavs, rogorc media-kulturis-diskursis-sistemismcodneobas (Medienkulturdiskurssystemwissenschaft). 7

8 nino qimerize aratu sxvadasxva mediis farglebsi, teqstis konkretuli saxeoba SesaZloa sruliad gansxvavebul nisnebs avlendes im SemTxvevaSic ki, Tu is dafiqsirda teqstis saxeobata or gansxvavebul jgufsi erti mxriv literaturul, xolo, meore mxriv araliteraturuli teqstebis klassi. ertob fartoa gamocdileba pragmatuli teqstis saxeobata kvlevis dargsi, rasac naklebad farto masstabebi aqvs literaturuli teqstis saxeobata kvlevisas. literaturuli da araliteraturuli teqstebis arealsi ukve didi xania konkretulad saxeldeba calkeuli, mxolod am sferotatvis tipobrivi teqstis saxeobebi. Tumca, ukanasknel xanebsi SeiZleba dasaxeldes konkretuli teqstis globaluri sistemebi, romelta anarekli SesaZloa gacndes mattvis sruliad atipuri teqstis saxeobata velsi. sakitxis am kutxit dayeneba mas Semdeg gaxda saintereso, rodesac teqstis saxeoba `winatqma~, romelic arsebitad gvxvdeba sagamomcemlo saqmesi da, Sesabamisad, aris dargobrivi teqstis lingvistikis sferodan, saxecvlili formit dafiqsirda literaturuli (mxedvelobasi gvaqvs m. endes `sarke sarkesi~) da agretve publicistikis (e. kestneri 40-iani wlebis publicistika) dargobrivi teqstebis ert-ert mikroteqstad. teqstis es saxeoba am etapze lingvisturi kvlevis periferiasi rceba. SesaZloa, amas isic ganapirobebs, rom mkitxvelisatvis ufro mnisvnelovania sakutriv is publikacia, romelsac win uzrvis teqstis es saxeoba. `winasityvaobas~ mkvlevarta erti nawili dargobrivi teqstebis jgufs miakutvnebs, mat Soris qristian timi (Timm 1996: 458), romelic am tipis teqstebs `mzid teqstebs/teqstis arsis amsaxvels/trägertext~ uwodebs. isini Tavis Tavze ireben informacias, romlis gacnobis Semdeg recipienti adgens, Tu ramdenad Seesabameba warmodgenili nasromi mis interesebs. am tipis teqstis saxeoba xsirad axlavs akademiur gamocemebs, romlitac avtori/avtorta jgufi mkitxvels dargobrivi komunikaciisatvis amzadebs. kompoziciuri TvalsazrisiT `winasityvaobas~ samsegmentiani teqstura aqvs, Sesabamisad, mkitxvels miewodeba: satauri, teqstis korpusi da avtoris saxeli da gvari. sanimusod SevarCieT ert-erti akademiuri gamocemis winasityvaoba, kerzod ki, a. linkes da avtorta koleqtivis lingvistikis saxelmzrvanelos winasityvaoba. is iyofa sam Ziri- Tad kompoziciur segmentad, rogorc mosalodneli iyo: satauri ZiriTadi teqstura, daweris TariRi da adgili, avtorta vinaoba (Vorwort => Textur => Zürich, in den Hundstagen => Angelika Linke. Markus Nussbaumer. Pau. R. Portmann), xolo, rac Seexeba teqsturis kompoziciur segmentacias, misi danawevreba TvalnaTliv xdeba konkretuli semantikuri signalebit: nasromis Seqmnis idea: Das vorliegende Studienbuch ist aus linguistischen Grundkursen... herausgewachsen.... wignis mizani: Das Buch informiert... Dabei ist es unser Ziel nasromis kompoziciis mimoxilva: Wir haben das Buch in zwei Teile mit je fünf Kapitel gegliedert... Die einzelnen Kapitel... Jedes Kapitel wignis/nasromis koncefcia: Die Konzeption des Buches. samadlobeli wignis SeqmnaSi monawile personalis mimart: Bei Herstellung und Korrektur... geholfen... Ihnen allen danken wir mizrvna: Wir widmen dieses Buch Horst Sitta. Cven mier mimoxiluli teqstis varianti swored is versiaa, romelic parateqstis saxit win uswrebs dargobriv teqsts da mimartulia mkitxvelta konkretul jgufze. teq- 1 Hundstage <Pl.> [mhd. hundetac, huntlich tage, LÜ von spätlat. dies caniculares, so benannt, weil die Sonne in dieser Zeit beim Hundsstern im Sternbild des Großen Hundes steht]: heißeste Zeit im Hochsommer in Europa (24. Juli August). 8

9 literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da... stsi gaaqtiurebulia dargobrivi (am SemTxvevaSi lingvisturi) leqsika, konkretul gramatikul struqturebtan ertad, kerzod, TvalSi sacemia pasiuri konstruqciebis simravle (rogoricaa: ist entwickelt worden, muss gelesen werden, ist.signalisiert, wird eingeleitet u.a.), infinitiuri konstruqciebi (Dabei ist unser Ziel, vorzustellen, Die Konzeption ist daraufhin angelegt, den unterschiedlichen Bedürfnissen entgegenzukommen, wir haben versucht, zu ergänzen und zu verdeutlichen), nacvalsaxeliti sistemis gaaqtiureba, konkretulad ki mravlobiti ricxvis pirveli piri, radgan winasityvaobas xels awers avtorta koleqtivi. sakitxis Seswavlisas Cveni mizani iyo gagveanalizebina konkretuli teqstis saxeobis SeZlebisdagvarad yvela SesaZlo varianti, rac germanulenovan sivrcesi fiqsirdeboda. meore teqsti, romelic aseve detalurad iqna gaanalizebuli, iyo winatqma erix kestneris publicistikis krebulisatvis. am SemTxvevaSic nawilobriv saqme exeba dargobrivi teqstebis krebulisatvis dartul avtoriseul teqsts, magram zemoxenebuli teqstis ert-ert arsebit Taviseburebad unda dasaxeldes is faqtori, rom is Tavisi monacemebit literaturuli da araliteraturuli teqstebis gamyof zrvarzea gantavsebuli, risi Tqmis sasualebasac izleva teqstis ucveulo kompozicia. kerzod ki, ZiriTad teqsturasi fiqsirdeba teqstis saxeobis `driuri~ calkeuli nisnebi da signalebi, rogoricaa Tundac qronologia, romelic ZiriTadi teqstis koheziis ert-erti safuzvel- Tagania. teqsturis calkeuli segmentis gasla, mati koherentuloba droisa da sivrcis perspeqtivis cvalebadobis fonze ar aris tipobrivi `winatqmisatvis~, rasac avtori teqstis sataursivec daszens: `Kleine Chronologie statt eines Vorwortes~ (`mcire qronologia winatqmis magier~), Tumca, Semdgom mkitxvelisatvis nateli xdeba, rom konkretuli droita da sivrcit Semofargluli epizodi Semdgom krebulsi warmodgenilia publicistikis sxvadasxva teqstis saxeobebit. kestneris `winatqma~ kompoziciuri TaviseburebiT uaxlovdeba literaturuli teqstis saxeobas, massi dafiqsirebulia teqstis saxeobis `driuri~ calkeuli nisnebi. mas jer kidev rtulia vuwodot literaturuli teqsti, Tumc avtori emociurad da xatovnad gadmogvcems privatul, politikur Tu sazogado movlenebs. is namdvilad avlens `driuris~ nisnebs, romelsac Tavisi `evropuli driurebis~ winasityvaobasi ralf-rainer vutenovi `literaturis nedl masalas uwodebda/es ist Literatur im Rohzustand~ (Wuthenow 1990:2), vinaidan driursi avtori mxolod konkretul momentebs inisnavs da uars ambobs calkeuli detalebis gaslaze, gavrcobaze, rac aseve natlad Cans am `winatqma-driursi~. rva segmentisagan Semdgar winatqmasi calkeul segmentsi monisnulia zustad is arsebiti detalebi, rac Semdgom krebulis Semadgenel publicistur teqstebsi aqvs gaslili avtors. praqtikulad, es driuris formit gacxadebuli avtoris evolucia da qronologia martlac winatqmaa, ara klasikuri gagebit. I. segmenti: März Mit einem Handkoffer, einem Rucksack, einer Manuskriptmappe, einer Reiseschreibmaschine und einem Regenschirm fort aus Berlin....// II. segmenti: April Der Ortsgruppenleiter von Mayrhofen im Zillertal beordert die dreiβig Männer der Filmgruppe...// III. segmenti: Mai Groβdeutschland hat kapituliert...// IV. segmenti: Juni Unsere Bewegungsfreiheit ist sehr beschränkt...// V. segmenti: Juli Ich fahre, auf nicht ganz legale Art, in die Nähe von München...// VI. segmenti: August Zwischenstationen am Schliersee... // VII. segmenti: September München ist `der~ Treffpunkt derer geworden, die bei Kriegsende nicht in Berlin, sondern in West- oder Süddeutschland steckten... // VIII. segmenti: Am 18. Oktober 1945 erschien die erste Nummer der `Neuen Zeitung~... calkeuli segmentis romeli epizodic ar unda ganvixilot, is ufro metad driursi Tavmoyril literaturuli nawarmoebisatvis gankutvnil, jer daumusavebel masalas hgavs, vidre zedmiwevnit zustad arweril qronikebs da mit umetes politikurs. es epizodebi savsea adamianuri gancdebit, subieqturi SefasebebiTa da avtoris piradi xedve- 9

10 nino qimerize bit konkretuli movlenebisadmi, romeltac xsirad sarkazmi, ironia dahkravs, rac kargad Cans leqsikisa da sintagmebis doneze, calkeul frazebsi, romlebic TiTqmis yvela segmentsia Cadebuli. 1 gamomdinare iqidan, rom avtorma sakutari publicisturi nasromebi Sekriba krebulsi, romlis satauria: `Wir sind so frei~ da winatqmis TiToeul segmentsi Seecada Tavisi ganwyoba gadmoeca am e.w. `Tavisuflebisadmi~, 2 Seecada mkitxvelisatvis ekarnaxa amave dros publikaciebis intenciis arsi da yovelive es sakutari gancdebisa da emociebis 1 (I.: In Innsbruck Luftwarnung. Die Innsbrucker wandern, mit Klappenstühlen und Ruhekissen, in die Felshöhle. Wie Tannhäuser in den Hörselberg 1...//II.: [...] Direktorin des `ausgewichenen~ Lehrerinseminars, das die Hotels bevölkert. [...] Wir kaufen von den Bauern fürs letzte Geld Butter [...] Wir bewundern den Bergfrühling, pflücken Enzian und Trollblumen und treffen die ersten über die Pässe herunterkletternden Soldaten der am Po endgültig geschlagenen deutschen Südarmee. Der Bürgermeister und der Ortsgruppenleiter kommen abends ins Hause, um unsere Wirtin mitzuteilen, dass nun auch ihr letzter Sohn gefallen ist. Sie und ihre Tochter schreien die halbe Nacht. Wie Tiere im brennenden Stall. Dann wirft die Mutter das Hitlerbild in den Vorgarten. Im Morgengrauen holen sie es wieder herein...//iii.: Groβdeutschland hat kapituliert. Der Ortsgruppenleiter ist über Nacht spurlos verschwunden. Die Verdunkelung wird aufgehoben. Als wir abends durch die erleuchtenten Gäβchen gehen, sehen wir hinter den hellen Fenstern die Bäuerinnen an der Nähmaschinen. Sie haben das Hakenkreuz aus den Fahnen herausgetrennt und nähen weiβe Bettücher neben die rote Bahn. Denn Weiβ-Rot sind die Farben der österreichischen Freiheitspartei. Auf einem einsamen Waldspaziergang begegnen wir einem riesigen Negersergeanten [...], der [...] bergnügt Grrüβ Gott! ruft.[...] IV.: Unsere Bewegungsfreiheit ist sehr beschränkt. Unsere neuen Ausweise gelten nur fünf Kilometer im Umkreise. [...] Der Briefverkehr hat aufgehört. Wir sind isoliert. Die Radioapparate sind umlagert. Was soll werden? [...]//V.: Ich fahre, auf nicht ganz legale Art, in die Nähe von München. Zu fachlichen Besprechungen. Wildes Plänemachen und heftiges Miβtrauen lösen einander ab. [...]Eisehnbahn, Post, Telegraf, Telefon alles ist tot. Gäste und Gastgeber werden nervös. Die Filmgruppe befindet sich in Auflösung. Es ist kein Geld da. Die Firma existiert nicht mehr. [...]//VI.: Zwischenstationen am Schliersee. Keine Verbindung mit Berlin, Leipzig, Dresden, nicht einmal mit München. Es ist, als läge die übrige Welt auf dem Mond. Mein letztes Paar Schuhe ist hin. Ein abgemusterter deutscher Leutnant hilft mir aus. [...] Wir stecken hilflos fest, wie Nägel in einer Wind. [...]//VII.: München ist `der~ Treffpunkt derer geworden, die bei Kriegsende nicht in Berlin, sondern in West- oder Süddeutschland steckten. Mitten auf der Straβe fallen sie einander um den Hals...Dass man wie die Zigeuner leben muss, hiner zerbrochenen Fenster, ohne Buch und zweites Hemd, unterernährt, angesichts eines Winter ohne Kohle, niemande stört das.// VIII.: Am 18. Oktober 1945 erschien die erste Nummer der `Neuen Zeitung~. Am 1. Januar 1946 erschien bei Rowohlt in Stuttgart das erste Heft des `Pinguin~, unserer Jugendzeitschrift...) 2 I.S. fort aus Berlin. [ ] mit den erforderlichen Ausweisen. [...] Die Russen stehen bei Küstrin. Die Nationalsozialisten errichten, in voller Uniform und in vollem Ernst, geradzu kindische Straβensperren. (Temis ganvitareba opoziciuri sintagmebis leqsikur-semantikuri antonimiis safuzvelze); II.S. [...] der Kontakt mit Berlin unterbrochen ist [...] - Dann wirft die Mutter das Hitlerbild in den Vorgarten. Im Morgengrauen holen sie es wieder herein... (Tavisufleba gulisxmobs sityvisa da moqmedebis Tavisuflebas); III.S. [...] Groβdeutschland hat kapituliert. Der Ortsgruppenleiter ist über Nacht spurlos verschwunden. Die Verdunkelung wird aufgehoben. Als wir abends durch die erleuchtenten Gäβchen gehen, sehen wir hinter den hellen Fenstern die Bäuerinnen an der Nähmaschinen. Sie haben das Hakenkreuz aus den Fahnen herausgetrennt und nähen weiβe Bettücher neben die rote Bahn. Denn Weiβ-Rot sind die Farben der österreichischen Freiheitspartei. Auf einem einsamen Waldspaziergang begegnen wir einem riesigen Negersergeanten [...], der [...] bergnügt Grrüβ Gott! ruft.[...] (kapitulaciasac ver moaqvs Tavisufleba); IV.S. [...] Unsere Bewegungsfreiheit ist sehr beschränkt. Unsere neuen Ausweise gelten nur fünf Kilometer im Umkreise. [...] Der Briefverkehr hat aufgehört. Wir sind isoliert. Die Radioapparate sind umlagert. Was soll werden? [...] V.S. [...]Ich fahre, auf nicht ganz legale Art, in die Nähe von München. [...]Eisehnbahn, Post, Telegraf, Telefon alles ist tot. Gäste und Gastgeber werden nervös. Die Filmgruppe befindet sich in Auflösung. Es ist kein Geld da. Die Firma existiert nicht mehr. Der Produktionsleiter fährt heimlich fort, [...]. Er wird unterwegs verhaftet. Monatelang wird man von ihm nichts mehr hören. (misi sityvis Tavisuflebac SezRudulia, saubrobs SeniRbulad); VI.S. [...] Keine Verbindung mit Berlin, Leipzig, Dresden, nicht einmal mit München. [...] (fsevdokomunikacia); VII.S. [...] München ist der Treffpunkt derer geworden, die bei Kriegsende nicht in Berlin, sondern in West- oder Süddeutschland steckten.- (~miunxeni germaniis saidumlo dedaqalaqi dapirispireba berlintan; dasavlet seqtorsi Tavisufleba ufro adre ikidebs fexs. aq Camodis emigrirebuli germanuli inteligencia, romelic didxans verar dabrundeba berlinsi. aseti bedi ergo agretve Tavad mwerals, romelmac Tavisi cxovrebis ukanaskneli dreebi germaniis dasavletsi daasrula). 10

11 literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da... fonze. yovelive zemotqmuli kidv ertxel gvimyarebs daskvnas, rom saanalizo teqsti ertgvari gardamavali teqstia literaturul da araliteraturul teqstis saxeobata Soris, romelsic jer kidev SemorCenilia pirveladi teqstis saxeobis `winatqmis~ nisnebi. amrigad, pirvel Svid segmentsi impliciturad vitardeba Tavisuflebis Tema. Tematuri struqturis ganvitareba qronikebsi da mit umetes winasityvaobasi ZiriTadSi eqspliciturad xdeba. rac Seexeba teqstis saxeobas `driuri~, am konkretul SemTxvevaSi avtori Temis ganvitarebas fragmentulad sityva-kodebis, emociuri frazeologizmebisa da gancdebis mesveobit axorcielebs. rac Seexeba Cveni saanalizo teqstis gramatikul struqturas, pirveli Svidi segmenti TanaSewonilia, gramatikuli struqturis gansxvavebuli sqema gvezleva merve segmentsi. Sedarebis miznit sanimusod SesaZloa dasaxeldes pirveli da merve segmentebi. pirvel segmentsi askarad TvalSi sacemia Warbi elifsuri winadadebebi, sadac warmodgenili 14 dasrulebuli sintaqsuri erteulidan, 8 (1,2,3,6,7,8,10,12) enis ekonomiis principitaa agebuli da is umeteswilad daclilia sintaqsuri birtvisagan: (1) Mit einem Handkoffer, einem Rucksack, einer Manuskriptmappe, einer Reiseschreibmaschine und einem Regenschirm fort aus Berlin. am SemTxvevaSi ar Cans sabaziso persona (Basis), romelsac ukavsirdeba, ertvis CamoTvlili sagnebi (Adjunkt), aseve ar Cans am sabaziso piris qmedeba, is impliciturad mjravndeba adgilis garemoebita da direqtiuli zmnizedit (Direktions- Adverb), anu, es ukanaskneli ori sintaqsuri elementi irebs Tvis Tavze birtvis funqcias. rac Seexeba sabaziso pirs, romelsac ukavsirdeba sxva danarceni sintaqsuri erteulebi, TavisTavad kataforulad fiqsirdeba teqsturis bolos, rogorc teqstis avtori. (6) Nachtfahrt über Potsdam, Dessau, Bamberg nach München. saxeladi formebi da geografiuli saxelebi, romlebic wrfivad monacvleobs, mgzavrobis temps acqarebs, TiTqos rarac dabrkolebebis gadalaxva uxdebat mgzavrebs miunxenamde, rac kargad gamoixateba brunvamonacvle windebulit `über~. mocemul sintaqsur erteulebsi praqtikulad ar fiqsirdeba winadadebis birtvi. teqstis zedapiruli struqturis doneze ar vlindeba kohezia anu, Sesabamisad, ar gvaqvs eqspliciturad gamoxatuli topikalizaciis sasualebebi, nacvlad amisa, teqstis sirrmul struqturebsi calkeuli leqsikuri erteulebis safuzvelze martivia koherentulobis suratis Sevseba. winamdebare saanalizo teqsti, mxolod imitom, rom calkeul segments wamzrvarebuli aqvs konkretuli TariRi, ver iqneba teqstis saxeoba `qronika~, romlistvisac tipobrivia qronologia, radgan teqstis saxeoba `qronika~ mkvetrad apelirebs konkretul faqtebze, romelta pirutvneli, ukomentaro gadmocema aris avtoris uwinaresi amocana. teqstis am saxeobas damoukidebel kvlevas uzrvnis uve virti, romelic eyrdnoba ra J.Jenetis nasroms (Genette 1992), `winasityvaobas~ parateqstad moiazrebs. uve virti da J.Jeneti am konkretul SemTxvevaSi literaturuli teqstisatvis dartul `winasityvaobas~ gulisxmoben da fiqcionaluri teqstis poziciidan u.virti teqstis am saxeobas er- Tgvar instruqciad ganixilavs, vinaidan is mimartulia mkitxvelze, am ukanasknels konkretul mititebas azlevs kitxvis procesis dawyebamde (Wirth 2004: 608) da, Sesabamisad, mas xsirad ezleva nawarmoebis interpretaciis gasarebi. u.virti `winasityvaobis~ Tavdapirvel danisnulebad xedavs garkveulwilad zemoqmedebis moxdenas kitxvis procesze, anu teqstis am saxeobas evaleba martuli gaxados ZiriTadi teqstis kitxvis procesi, xolo Semdgom martebulad Sedgenili `winasityvaoba~ ganapirobebs am ukanasknelis mizanmimartul gagebas. amrigad, teqstis am saxeobas sakmaod rtuli misia akisria, gamomdinare iqidan, rom is ZiriTadi teqstis kitxvis process uwyobs xels. Sesabamisad, is xdeba teqstis sazrisis dekodirebis safuzveli. 11

12 nino qimerize teqstis gageba Tavis mxriv rtuli procesia, ra drosac, rogorc d.buse (Busse 1992: 2) arnisnavs, `unda gadamowmdes teqstsi moqmedi lingvisturi modelebi da, teqstis Sesabamisad, teqstualobis kriteriumebi~. dasaxelebuli procedura vrceldeba praqtikulad teqstis yvela saxeobaze, magram garkveuli sirtuleebi icens Tavs literaturuli teqstebis gagebis SemTxvevaSi, sadac teqstis warmoqmnisas mnisvnelovan rols TamaSobs avtori, romelmac SesaZloa garkveuli koreqtireba Seitanos teqstis formirebisas intenciidan gamomdinare. amrigad, vinaidan teqstis saxeoba `winatqma~ ZiriTadi teqstis wakitxvis kodebs izleva, saintereso armocnda literaturuli teqstisatvis TandarTuli winasityvaobis Seswavla. sruliad gamiznulad SevarCieT intermedialuri teqsti, konkretulad ki mixeil endes labirintis principze agebuli motxrobebis krebuli `sarke sarkesi~, romelic moicavs 30 damoukidebel vizions, romeltac avtori Tavad urtavs mamis, surialisti mxatvris, edgar endes naxatebs. m. endes wigni SeiZleba ganxilul iqnes, rogorc makroteqsti, romelic Sedgeba calkeuli mikroteqstebisagan, sadac koherentuloba mikroteqstebs Soris sustad mjravndeba. wignis teqstura rom daxuruli labirintia, amas adasturebs pirvel motxrobasi Semosuli xaris figura, romelsac saxelad hori qvia. pirveli vizioni Tamamad SeiZleba CaiTvalos avtoris `winatqmad~, sadac avtori, am SemTxvevaSi saxelad hori, mkitxvels gaandobs sakutari `Canaxati-xilvebis~ arss. misi gmirebi labirintsi gamomwyvdeuli arsebebi arian, iseve rogorc hori, romlis xma sxvas aravis esmis. es figura kidev ertxel gamocndeba daskvnit vizionsi, sadac xari isev otx kedelsia gamomwyvdeuli. horis saxe- Si gaertianebulia mama da Svili endeebi. wignis dasawyissi es aris winasityvaobis avtori Svili ende (is ambobs: Cemi saxelia hori), xolo wignis dasasrul cxovrebastan nawidavebi mama ende. motxrobebsi dominanti bneli ferebi SemTxveviTi ar aris. cnobilia, rom mama ende Tavis Semoqmedebas uwodebda `xilvebs sibnelidan~, vinaidan is saku- Tar Semoqmedebas ganmartoebisas Cabnelebul otaxsi, daxurul sivrcesi qmnida. aqedan gamomdinare, motxrobebis ertaderti gmiri, romelsac avtori saxelobitad moixsenebs da romelsic mama-svilia gaertianebuli, aris xari, romelic srul sibnelesi cxovrobs. wigns Tan ertvis Sav-TeTr ferebsi Sesrulebuli Canaxatebi, mat Soris bnel otaxsi mo- Tavsebuli xarisac (Träger der Lebenskraft). amrigad, teqsti da surati ertmanetsia areklili ise, rogorc mamisa da Svilis Semoqmedeba, rac kargad Cans danarcen mikroteqsteb- Sic. mixeil ende sakutari Semoqmedebis Sefasebisas arnisnavda: `mec ki mxolod zmaneba var~. avtoris sityvebi vizionebis labirintis winatqmasive aisaxa. avtori mkitxvels mimartavs da Txrobas iwyebs pirveli piris mtxrobeli, is mkitxvels amzadebs danarceni vizionebis wasakitxad, aqcentirebulia pirveli piris nacvalsaxeli `Ich kann nicht [ ], ich weiβ nicht [ ] ~, pirveli piris nacvalsaxels anacvlebs amave piris kutvnilebiti nacvalsaxeli martiv winadadebasi `Mein Name ist Hor ~ da a.s. `Ich bitte dich, Anders kann ich mich [ ], meine Bitte [ ], ich brauche deine Stimme, wo meine versagt [ ].~ avtori pirvel pirs anacvlebs horit da mogvitxrobs sakutar Tavze, mtlian mikroteqstsi koneqtoris funqcias kisrulobs martivi sintagma: `Mein Name ist Hor /Mein Name ist Hor /Ich nenne mich Hor /Ich heiβe Hor /Ich Hor /Mein /Name ist Hor /~, Sesabamisi semantikuri modifikaciit. mteli teqsti daqselilia eqsplicituri gameorebit, rac miirweva leqsikuri sinonimiis mesveobit, rig SemTxvevaSi elifsuri formitac. amrigad, avtori aris xari saxelad hori. es aris ertaderti sakutari saxeli, rac motxrobebis krebulsi gvxvdeba. hori, iseve rogorc yvela sxva danarceni vizionis aqtorebi, mudmivad mozraobs daxurul labirintsi, martoa bnel sivrcesi, sadac drois atvla ar xdeba. pirvel vizionsi 12

13 literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da... hori avtoris xmaa, rac teqsturis pirvelive sintagmebsi ikitxeba: `Verzeih mir, ich kann nicht lauter sprechen. Ich weiβ nicht, wann du mich hören wirst, du, zu dem ich rede [...] Ich weiβ, dass ich viel verlangen, aber du wirst sogar den Atem anhalten müssen...~. winasityvaobis dasasrul, Sesabamisad, pirveli vizionis safinalo segmentsi, avtori izleva mtlianad labirintis gasarebs, roca svams kitxvas: ` Aber wer ist das: Ich Hor? Bin ich den nur einer? Oder bin ich zwei und habe die Erlebniss jenes zweiten? Bin ich viele? Und alle die anderen, die ich sind, leben dort drauβen~ da mkitxvelistvis aseve gacxadebulia sataursi Cadebuli presignali, rac izleva krebulis ganmartebasac: mamis anarekli Svilis SemoqmedebiT labirintsi. sakmarisia mkitxveli gaecnos pirvel vizions, rasac SesaZloa avtoris winatqmac vuwodot, rom mistvis martivdeba yvela danarceni xilvebis interpretacia, sazrisis wvdoma, Sesabamisad, es mikroteqstic orientirebulia ZiriTadi teqstis gagebaze. mikroteqsts ertvis aseve surati, romelic damatebiti kodia krebulis sataursi Cadebuli presignalis ganmartebisatvis, faqtiurad suratis zusti aslia vizionis hori gamoketili bnel otaxsi. nisandoblivia, rom teqstis lingvisturma analizma TvalnaTliv acvena, rom teqstis koherentulobis safuzvelia teqstis saxeoba `winatqmisatvis~ nisandoblivi drois formebis zusti monacvleoba, kerzod ki ZiriTadi wamyvani drois formaa `awmyo~ TxrobiT kilosi, romelic mikroteqstis bolos Canacvlebulia momavlis drois formit, sadac hori Svili cdilobs `nabij-nabij, surat-surat~ miuaxlovdes hors mamas, romlis anarekladac Tavs miicnevs, vinaidan Tavis saubrebsi iorg kirxbaumtan mwerali mixeil ende xazgasmit arnisnavda, rom misi leqsebi Seqmnilia mamis naxatebis mixedvit. is cdilobda yvlaferi is, rac suratze iyo, sityvebit gadmoeca. mwerali Seecada Temebi, romlis motivebic mamis naxatebsi iyo, gaexmovanebina. Tumca, is agretve xazgasmit arnisnavs, rom is cdilobda yvelaferi es sxvagvarad gadmoeca. mixeil ende Tvlida, rom isini ertmanets avsebdnen da motivirebuli iyvnen ertmanetis SemoqmedebiT. teqsturis bolos momavlis drois formasi hori ukve mravlobiti ricxvis pirvel pirsi ganagrzobs msjelobas: `Was werden wir denn sein?~. rogorc mosalodneli iyo, teqstis bolos gvaqvs avtoris vinaoba, romelic gadmocemulia teqstis koherentulobis sabaziso sintagmit: `Mein Name ist Hor~. amrigad, Cven SevecadeT gagveanalizebina sami sxvadasxva teqsti, romeltagan erti araliteraturuli teqstebis klass, xolo meore literaturul teqstebs miekutvneba; rac Seexeba mesames, is am oris zrvargamyofzea Tavisi SinaarsiT. samive teqsti metnaklebad atarebs erti konkretuli teqstis saxeobis `winasityvaobis~ arsebit nisnebs, gansakutrebit mkvetria mati msgavseba teqsturis kompoziciis ganxilvisas. teqstis am saxeobisatvis nisandobliv saerto nisnebs yvelaze naklebad inarcunebs literaturuli teqstis winasityvaoba. amis sapirispirod massi yvelaze mravalricxovania avtoris intenciis amsaxveli kodirebuli signalebi, rac Cvens konkretul SemTxvevaSi gamoxatuli iyo ara marto verbaluri, aramed vizualuri kodebis mesveobit. mkvetri sxvaoba mogvca samive teqstis zedapiruli struqturis analizma. matgan sabaziso teqstis saxeobis gramatikuli struqturis nisnebi yvelaze metad SenarCunebulia dargobrivi teqstisatvis wamzrvarebul winatqmasi, xolo publicisturi da literaturuli teqstis gramatikuli struqtura praqtikulad aranair siaxloves ar avlens dargobrivi teqstis zedapirul struqturastan. teqstebsi, romlebic literaturuli teqstis klassia moyolili, dominantia naratiuli funqcia, sustia deskrifciuli funqciis nisnebi, gansxvavebit dargobrivi teqstisgan, sadac wamyvan funqciad deskrifciuli funqcia fiqsirdeba. amrigad, saanalizo teqstebis kveta msgavsebis TvalsazrisiT xdeba teqsturis kompoziciis doneze. samive teqstis avtori cdilobs parateqstis mesveobit mkitxveli 13

14 nino qimerize moamzados ZiriTadi teqstis kitxvistvis, teqstsi Catovebuli konkretuli signalebis mesveobit, rac yvelaze metad nisandoblivia literaturuli teqstebisatvis. gamoyenebuli literatura: Busse, Dietrich. Textkohärenz und Textverstehen. Textsemantik und Kriterien für Textualität unter: publikationen/unpublizierte-schriften/ [veröffent.: Busse-UP-1992, Stand: ] Duden, Konrad. Deutsches Universalwörterbuch. 5.Aufl. Mannheim: Duden [CD-ROM] Ende, Michael. Der Spiegel im Spiegel. Ein Labyrinth. München: dtv; 2006 Genette, Gérard. Paratexte. Das Buch vom Beiwerk des Buches. Frankfurt/M: Campus-Verlag S. 10. Bei seiner Bestimmung des Paratextes als»unbestimmte Zone«rekurriert Genene auf eine Formulierung von Antoine Compagnon, wonach der Paratext eine»zone interrnectiaire entre le horstexte et le texte«ist (Vgl. Compagnon, Antoine: La Seconde Main. Paris 1979, S.328). Kästner, Erich. Wir sind so frei. Chanson, Kabarett, kleine Prosa. B.II. München.Wien: Carl Hansen Linke, Angelika, Markus Nussbaumer, and Paul R. Portmann. Studienbuch Linguistik. 2. Aufl., Tübingen: Niemeyer Meier, Jörg. Zwischen Textphilologie, Kulturwissenschaft und neuen Medien~. In: U.Fix a.al. (Hrsg.) Brauchen wir einen neuen Textbegriff?: Antworten auf eine Preisfrage. Gesellschaft für Angewandte Linguistik. B40. Frankfurt/M: Lang. 2002, SS ; Timm, Christian. Das Vorwort eine Textsorte in Relation. In: H.Kalverkämper, K.-D.Baumann Fachliche Textsorten. Komponenten Relationen Strategien. Tübingen:Narr. 1996, SS ; Wirth, Uwe. Das Vorwort als performative, paratextuelle und parergonale Rahmung. In: Fohrmann, Jürgen [Hrsg.] Rhetorik. Figuration und Performanz. Stuttgart: Metzler Wuthenow, Ralph-Rainer. Europäische Tagebücher. Eigenart Formen Entwicklung. Darmstadt: Wiss. Buchges NINO KIMERIDZE ON LINGUISTIC CHARACTERISTICS OF THE SAME TEXT PRESENTED IN THE FIELD OF FICTION AS WELL AS NON-FICTION Summary Research of text varieties gains importance soon after text linguistics establishes itself as a separate linguistic discipline. This is primarily related to the fact that one of the essential parameters among different types of knowledge while processing a text is the knowledge about global structures of a text therefore knowledge on text varieties. This type of knowledge covers and shapes the other varieties of knowledge on: language, encyclopaedia/field, interactive and illocution. Purposeful combination of all these enables the text formation. Text variety researches gain essential importance in the German language domain in the 70 s of the past century (1972 colloquium on Gülich E./ Raible W., Text types research, 1986 scientific conference of German Language Institute (Kallmayer W.) creating the foundation for establishing the linguistics of text types as a separate research field. Despite the fact that text types are of a more or less conventional character as part of the language activity process, historically developed, it is branded by specific characteristics for particular groups, is presented as the artefact of culture with its signals and markers and it may become the subject of change even as part of one language. 14

15 literaturuli da araliteraturuli teqstebis sivrcesi warmodgenili erti da... Separate text types in the field of fiction and nonfiction have long been identified as typical text varieties of this field, in particular. However, in recent period global systems of a specific text may be named, the reflection of which may appear in absolutely atypical text varieties. Raising an issue became interesting since the text type introduction, generally found in the publishing field, was asserted with an altered form in fiction ( Ende M. The Mirror in the Mirror ) and publicist (Kestner E.) as one of the micro texts. With the purpose of creating a complete picture while researching the issue, we have included an introduction of a scientific-academic issue that provides the most precise text parameters characteristic of this type of text. The text corps of the present work is fully based on the German language material. We find it rather interesting to study different versions of `introductions in order to find out how intensive the text varieties of a specific text type are in the German language space the reasons for differences in case of the analyzed texts and linguistic parameters kept in the versions selected for analysis. The study has shown that linguistic differences of textures are caused primarily by the construct of field texts as part of fiction text varieties. 15

16 civilizaciuri Ziebani nino kereselize saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi saqartvelosa da rusets urtiertobata xangrzlivi istoria akavsirebt. saqartvelos sagareo politikis msvlelobaze gavlena iqonia saqartvelos yofnam rusetis imperiis da sabwota kavsiris SemadgenlobaSi. damoukideblobis ardgenis Semdeg, saqartvelo sagareo politikuri kursis arcevis winase dadga. geografiuli mdebareobidan gamomdinare, saqartvelostvis mnisvnelovania gaacndes rusetisadmi gawonasworebuli sagareo politika. statia ikvlevs, Tu ramdenad SeZlo saqartvelom Tanmimdevruli sagareo politikis SemuSaveba rusettan mimartebit damoukideblobis ardgenis Semdeg. statiis mizania daadginos, rom saqartvelom ver SeZlo rusetisadmi Tanmimdevruli sagareo politikis Camoyalibeba, rac ganpirobebuli iyo saqartvelosi Sida dapirispirebit, politikuri konfliqtebita da saqartvelos mimart rusetis winaarmdegobrivi politikit. * saqartvelos sagareo politika rusetisadmi saertasoriso urtiertobebis TavdasxmiTi realizmis TeoriiT aixsneba, razedac nasromis pirvel nawilsia saubari. statiis meore nawilsi mimoxilulia saqartvelos politikuri vitareba sabwota kavsiris daslis Semdeg. mesame nawilsi gamokvleulia saqartvelosi mimdinare konfliqtebis mizezebi, rac sabwota konstituciebsi da nacionalizmis garvivebasi mdgomareobs. momdevno nawilsi gamoyofilia saqartvelos rusetisadmi sagareo politikis warmoebis ori etapi damoukideblobis ardgenidan Sidapolitikuri dazabulobis da samxret osetsa da afxazetis konfliqtebsi rusetis Suamavlobis fonze. mexute nawilsi ganxilulia regionsi saertasoriso Tanamegobrobis CarTuloba, rac gavlenas axdens saqartvelos sagareo politikaze. statiis bolo nawili ezrvneba saqartvelos sagareo politikas ocdameer- Te saukunis dasawyissi. postsabwota periodis saqartvelos sagareo politikis sakitxi, rogorc samecniero problema, ertob rtulia. interess iwvevs ruset-saqartvelos urtiertobebis araertgvarovneba da aqtualuroba. arnisnul problemaze msofliosi bolo dros bevri iwereba. Temis calkeul aspeqtta irgvliv arsebobs araerti nasromi da eqspertta Sefaseba (Cervonnaia 1993; nodia 1995; zdravomislovi 1997; skakovi 2002; luzianini 2007; gamisonia da pertaia 2009; jojua 2010). Tumca mwiria samecniero gamokvlevebi usualod rusetisadmi saqartvelos sagareo politikis Sesaxeb. kvlevis amocanaa, Seavsos arsebuli naklovaneba. winamdebare kvleva Catarda pozitivisturi metodologiuri midgomis, magalitis kvlevis xerxis da Tvisebrivi kvleviti metodebis gamoyenebit. samecniero da politikuri literaturis mimoxilvas mosdevs Sinaarsobrivi da diskursuli analizi. rusettan jerovan urtiertobebs saqartvelostvis arsebiti mnisvneloba aqvs. amitom amjamad sawiroa Camoyalibdes da damkvidrdes saqartvelos Tanmimdevruli politika rusetisadmi. * avtori madlobas uxdis otar janelizes, davit macaberizes, giorgi murrvasvils, nino facacias, jena mari sapianos da anonimur recenzents statiaze musaobis processi mowodebuli SeniSvnebisa da winadadebebisatvis. 16

17 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi Teoriuli xedva rusetisadmi saqartvelos damokidebulebis Sesaxeb gansxvavebuli mosazrebebi arsebobs. malxaz macaberizis (2007, 2008) azrit, rusetsa da saqartvelos Soris ormxrivi urtiertobebi winaarmdegobriobit xasiatdeba da mat mosawesrigeblad sawiroa sirtuleta mizezebis Seswavla. givi bolotasvili (2003) arnisnavs, rom axlad Seqmnilma qar- Tulma saxelmwifom konfliqtebis, Sidasaxelisuflo dapirispirebisa da ekonomikuri krizisis vitarebasi gonivruli sagareo politikis warmartva ver SeZlo. svante kornels (2001) miacnia, rom saqartvelos mier gawonasworebuli politikis ganxorcieleba mezobeli qveynis mudmivi zewolis pirobebsi SeuZlebeli iyo. asetive azris aris jon lefingueli (1994), romelic miutitebs, rom rusetis mxridan e.w. axlo sazrvargare- Tis saqmeebsi Carevas ganapirobebs misi survili SeinarCunos evraziis regionsi Zliereba da ganamtkicos yofil sabwota qveynebtan ekonomikuri kavsirebi. ruseti dainteresebulia kaspiis zrvis auzis navtobisa da gazis resursebit da aseve cdilobs SeaCeros TurqeTis gazliereba strategiuli mnisvnelobis mqone kavkasiis regionsi (lefingueli 1994: 77). damoukideblobis mopovebis Semdeg, saqartvelom sagareo politika dasavlet saxelmwifoebisken, kerzod, amerikis SeerTebuli Statebisken mimarta iani wlebis Semdeg ass umsxviles finansur daxmarebas ert sul mosaxleze gaangarisebit saqartvelos uwevda (kingi 2001, 2004). adrian haide praisis (2007) mixedvit, samxret kavkasiasi ukve gadaikveteba rusetis, ass-is da evrokavsiris qveynebis interesebi. TavdasxmiTi realizmi, Teoriuli xedva saertasoriso urtiertobebis Sesaxeb, jerovnad xsnis ruset-saqartvelos urtiertobebis mimdinareobas. TavdasxmiTi realizmi armocenda realizmis skolidan da ganavitara jon mersaimerma (2001). am xedvis amosavali debulebis mixedvit, saertasoriso anarqiul sistemasi myofi saxelmwifoebi sakutari usafrtxoebis dacvaze zrunaven da Zalauflebisken iswrafvian (morgentau 1978). saxelmwifoebi mudam gazlierebas cdiloben da es survili Tavad saertasoriso sistemasi Zevs (mersaimeri 2001). saxelmwifoebs TavdasxmiTi saxis qceva axasiatebt, radgan mat mwiri samxedro resursebi aqvt da TviTdaxmarebis vitarebasi sxva saxelmwifos ganzraxvebs ar uwyian. saxelmwifoebi, rogorc saertasoriso urtiertobebsi ZiriTadi moqmedi mxareebi, gansazrvraven saertasoriso politikas, amitom mcirdeba saertasoriso institutebis mnisvneloba (mersaimeri 2001). TavdasxmiTi realizmi cxadyofs Zalis primats saertasoriso sistemasi. Zala ganisazrvreba samxedro sizlierit da saxelmwifos Zlierebas ganapirobebs (Ibid: 56). ruseti Zlierebis gazrdaze zrunavs da regionsi usisroebastan dakavsirebuli interesebi amozravebs (linci 2001) wels rusetsa da saqartvelos Soris omis dros rusetis SedarebiTma samxedro upiratesobam ganapiroba rusetis samxedro moqmedebebi saqartvelos mimart. saqartvelo egzistencialuri safrtxis winase dadga da gamovlinda mistvis teritoriis dacvis mnisvneloba. winamdebare magalitidan Cans, rom TavdasxmiTi realizmi xsnis saqartvelos rusetisadmi sagareo politikas saertasoriso urtiertobebsi. saqartvelo sabwota kavsiris daslis mijnaze sabwota kavsiris daslis periodsi saqartvelos xelisufleba sagareo politikis gaazrebas Seudga. damoukideblobis ardgenis Semdeg qartuli politikuri elita ruse- Tisgan gamijvnas da evropul saxelmwifoebtan urtiertobebis damyarebas cdilobs. rusetsa da saqartvelos Soris urtiertobebi sataves irebs XVI saukunidan. XIX saukunesa da XX saukunis dasawyissi qartuli politikuri da socialuri elita dasavlur ideebs ZiriTadad rusetis sasualebit eziareboda (Carkviani 2008). ruseti Zlier er- 17

18 nino kereselize Tmorwmune mezobel saxelmwifos warmoadgenda, romelic saqartvelos mfarvelobas pirdeboda da amavdroulad ereoda saqartvelos sasinao saqmeebsi. saukunovan kavsirs eyrdnoba qartuli da rusuli martlmadidebeli eklesiebis urtiertoba. rusetis kulturis ganvitarebasi wvlili Seitanes qartuli ganatlebis, literaturisa da xelovnebis warmomadgenlebma wlis revoluciis Semdeg ruseti dasavlets CamoSorda da saqartvelo rusets evropis nawilad verar ariqvamda wlebsi xanmokle damoukideblobis Semdeg, saqartvelos demokratiuli respublika 1921 wels rusetis armiis aneqsiis Sedegad sabwota socialisturi respublikebis kavsirs (ssrk) SeuerTda iani wlebis dasawyissi sabwota kavsirsi krizisi daiwyo wels komunisturi partiis generaluri mdivnis Tanamdebobaze mosulma mixeil gorbacovma scada e.w. perestroikis politikit socializmis gardaqmna iani wlebis meore naxevridan mokavsire respublikebsi erovnuli mozraobis armavloba daiwyo. komunisturi rejimebi daeca armosavlet evropis qveynebsi. sabwota kavsiris dasla gardauvali gaxda. moskovi ewinaarmdegeboda qartveli xalxis survils aredgina damoukidebloba. protestis CasaxSobad kremlma 1989 wlis 9 aprils TbilisSi msvidobiani demonstracia daarbia wels damoukidebloba gamoacxades: litvam, saqartvelom, ukrainam, uzbeketma, azerbaijanma da sxva mokavsire respublikebma, xolo zogi respublika sabwota kavsiris daslis Semdeg gaxda damoukidebeli wlis 8 dekembers belovejis tversi, belarusis respublikis, rusetis da ukrainis mier xelmowerili SeTanxmebiT (1991) sabwota kavsirma arseboba Sewyvita da daarsda damoukidebel saxelmwifota Tanamegobroba (dst). sabwo- Ta kavsiris samartalmemkvidre rusetis federaciam uwindeburi politika ganagrzo saqartvelos mimart. saqartvelo saxelmwifos Senebis sizneleta winase dadga. sabwota kavsiris sameurneo-ekonomikuri qselis moslam qveyanasi ekonomikuri sirtuleebi gamoiwvia. am periodsi xelisuflebis mier sagareo prioritetebis gaazreba xdeba. qartuli politikuri elita dasavletis qveynebtan daaxloebas cdilobs. evropuli Rirebulebebis gaziarebis mxriv sagulisxmo iyo 1991 wels mirebuli dadgenileba adamianis uflebata deklaraciastan saqartvelos respublikis SeerTebis Sesaxeb. evropisken mimartul politikas ruseti araketilganwyobit Sexvda da saqartvelos teritoriul mtlianobas safrtxe Seuqmna saqartvelos istoriul nawilebsi cxinvalis regionsa (yofili samxret osetis avtonomiuri olqi) da afxazetis avtonomiur respublikasi separatizmis xelsewyobit. saqartvelosa da rusetis urtiertobebsi axali etapi daiwyo. konfliqtebis mizezebi: sabwota konstitucia da nacionalizmi sabwota kavsiris daslis dros cxinvalsa da afxazetsi konfliqturi mdgomareoba Seiqmna. konfliqtebi gamoiwvia separatistulma motxovnebma, romelic sabwota konstituciebsi regionebistvis miniwebuli statusis Sedegad gacnda. ruseti mxars uwerda separatistul mozraobas. saqartvelos erovnulma xelisuflebam nacionalisturi gancxadebebit etnikuri SuRli gaarviva. saqartvelos teritoriuli mtlianobis rrvevas qartveli xalxi SeewinaaRmdega. dapirispirebas moyva omebi wlebsi cxinvalis regionsi da wlebsi afxazetis avtonomiur respublikasi, ris Sedegadac orive regioni saqartvelos defaqto gamoeyo. arcevnebi 1990 wels saqartvelosi saparlamento saqartvelos uzenaesi sabwos arcevnebi Catarda da gaimarjva blokma mrgvali magida Tavisufali saqartvelo erovnuli mozraobis lideris zviad gamsaxurdias xelmzrvanelobit wlis aprilsi uzenaesma 18

19 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi sabwom Tavmjdomared aircia zviad gamsaxurdia, xolo 26 maiss Catarebul saprezidento arcevnebsi gamsaxurdia gaxda prezidenti wlis 31 marts qveynis mtel teritoriaze, mat Soris afxazetis avtonomiuri respublikisa da cxinvalis regionis udides nawilze, Catarda sayoveltao saxalxo referendumi saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis ardgenis Sesaxeb 1918 wlis 26 maisis damoukideblobis aqtis (1918) safuzvelze (saq. parlamenti 2011: oqmi 59). referendumsi monawileoba miiro amomrcevel- Ta 88%-ma. SekiTxvas saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis ardgenis Sesaxeb 3,3 milionze metma amomrcevelma upasuxa da monawileta 98%-ma dadebiti pasuxi gasca. afxazetis avtonomiur respublikasi separatistulma organizaciebma referendums boikoti gamoucxades. miuxedavad amisa, mosaxleobis mnisvnelovanma nawilma, mat Soris rogorc etnikurma qartvelebma, ise afxazebma da sxva erovnebis warmomadgenlebma (amomrcevelta saerto raodenobis 61,27%-ma), referendumsi monawileoba miiro. afxazetis mosaxleobam xma saqartvelos damoukideblobas misca da am xmata raodenobam 97,73% Seadgina (Ibid: oqmi 59) wlis 9 aprils saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis ardgenis aqtis (1991) mirebit ardga saqartvelos damoukidebloba. arnisnuli ar- Cevnebis Sedegebi cxadyofs, rom afxazetisa da cxinvalis regionis mosaxleobis umravlesoba momxre iyo saqartvelos mtlianobis. konstituciuri debatebi da gamoyofa etnikuri dapirispirebistvis niadagi momzadda sabwota periodsi regionebistvis avtonomiis miniwebit. sabwota konstituciebis sxvadasxva interpretaciis SesaZleblobam da qartuli erovnuli xelisuflebis mxridan nacionalizmis garvivebam umciresoba- Ta mxridan Zalismieri metodebit damoukideblobis motxovna warmosva (macaberize 2010). secesiuri mozraoba politikuri elitebis mier iyo nakarnaxevi (korneli 2001). mosazrvre mesame saxelmwifos mxardaweris pirobebsi separatistma umciresobebma centrtan ver SeZles molaparakeba (jene 2007). cxinvalis da afxazetis gamoyofis motxovnebi arakonstituciuri iyo. saqartvelos demokratiuli respublikis damfuznebeli krebis mier 1921 wels mirebul saqartvelos konstituciasi gamocxadebulia avtonomiuri mmartveloba afxazetsi (soxumis olqi), samuslimano saqartvelosi (batomis mxare) da zaqatalasi (zaqatalas olqi) (konst 1921: mux. 107). 1924, 1936 da 1977 wlebis ssrk konstituciebis Tanaxmad, orive regioni saqar- Tvelos nawils warmoadgenda. saqartvelos sabwota socialisturi respublika (saqar- Tvelos ssr) 1921 wlidan mokavsire respublika iyo wlis konstituciis 76 muxlis mixedvit suvereniteti mxolod mokavsire sabwota respublikas gaacnda, xolo 82 da 86 muxlebis mixedvit avtonomiuri respublika da avtonomiuri olqi mokavsire respublikis SemadgenlobaSi Sediodnen (ssrk konst. 1977: mux ). amastanave, respublikis statusze qvemdgomi iyo avtonomiuri statusi. arnisnuli dokumentebis Sinaarsis analizi cxadyofs, rom regionebs suverenitetis konstituciuri motxovnis ufleba ar gaacndat wlis dekembersi osma separatistebma Caatares e.w. samxret osetis sabwota respublikis umarlesi sabwos arcevnebi. arcevnebi ewinaarmdegeboda saqartvelos respub wlis ssrk konstituciasi naxsenebia awaris da afxazetis avtonomiuri respublikebis da samxret osetis avtonomiuri regionis (olqis) arseboba (ssrk konst. 1924: mux. 15) wlis ssrk konstituciis 25 muxli ganmartavda, rom: saqartvelos sabwota socialisturi respublika moicavs afxazetis avtonomiur sabwota socialistur respublikas, awaris avtonomiur sabwota socialistur respublikas da samxret osetis avtonomiur olqs (ssrk konst. 1936: mux. 25). 19

20 nino kereselize likis konstitucias, rac arinisna 1990 wlis 11 dekembers saqartvelos respublikis uzenaesi sabwos mier mirebul saqartvelos respublikis kanonsi samxret osetis avtonomiuri olqis gauqmebis Sesaxeb. samxret osets avtonomiuri olqis statusi 1922 wels mieniwa, rodesac saqartvelos saxalxo komisarta sabwos 1922 wlis 20 aprilisi2 dekretit samxret osetis avtonomiuri olqis mowyobis Sesaxeb cvlilebebi Sevida centraluri armasrulebeli komitetis 1922 wlis 28 martis dekretsi samxret osetis avtonomiuri olqis daarsebis Sesaxeb. olqis administraciuli mowyoba ganisazrvra 1980 wlis 12 noembris saqartvelos ssr kanonsi samxret osetis avtonomiuri olqis Sesaxeb. uzenaesma sabwom, saqartvelos demokratiuli respublikis 1921 wlis konstituciis (mux. 104) Tanaxmad, Zaladakargulad CaTvala orive dekreti da saqartvelos ssr kanoni samxret osetis avtonomiuri olqis Sesaxeb. uzenaesma sabwom aseve batilad cno e.w. samxret osetis sabwota respublikis umarlesi sabwos 1990 wlis arcevnebi wlis agvistos gamoica saqartvelos kompartiis centraluri komitetis dadgenileba qartuli enis saxelmwifo programis Sesaxeb, rac organizacia adamon nixasis mier cxinvalsi pirveli mitingis gamartvis sababad iqca (saq. parlamenti 2013) wlis 18 marts afxazetis sofel lixnsi Semdgar krebaze saqartvelos kompartiis afxazetis saolqo komitetisa da avtonomiuri respublikis uzenaesi sabwos separatistulma Semadgenlobam werilobit mimarta skkp centralur komitets afxazetis avtonomiuri respublikistvis ssr statusis miniwebis Sesaxeb. es motxovna emyareboda mosazrebas, rom afxazeti am statusit sargeblobda wlebsi da afxazetis ssr-s saqartvelos ssr-stan e.w. ertianobis xelsekruleba akavsirebda, ritac 1922 wlidan gaertianebuli iyo ssrk-si (assr konst. 1925: mux. 3). afxaz da qartvel mosaxleobas Soris dapirispireba qalaq soxumsi 1989 wlis ivlissi SeiaraRebul SetakebaSi gadaizarda. prezident gamsaxurdias erovnuli ideologiuri safuzveli nacionalistur elementebs Seicavda, rasac mowmobs devizi `saqartvelo qartvelebistvis~. erovnul umciresobata sakitxi mwvaved dadga da gamzafrda etnopolitikuri SuRli. afxazi da osi etnikuri umciresobebistvis avtonomiis Seqmnam gamoiwvia umciresobebis mxridan gamoyofis survili. es survili gaamzafra erovnuli xelisuflebis mier avtonomiis gauqmebam. separatistebis motxovna aralegitimuri da arakonstituciuri iyo, ramac saqar- Tvelos danawevreba gamoiwvia. saqartvelos mier rusetis mimart ganxorcielebuli sagareo politikis etapebi rusetisadmi sagareo politikis SemuSavebasa da warmartvasi eduard SevardnaZis prezidentobisas ( ) ori winaarmdegobrivi saxis etapi gamoiyofa. rusetis mxridan separatizmis mxardaweris miuxedavad, qartuli politikuri elita 1992 wlidan 1995 wlamde konfliqtebsi rusetis Seuamavlobas emxroboda; 1996 wlidan 2003 wlamde ki SeiniSneba saqartvelos sagareo politikuri kursis dasavletisken Secvla. Sidapolitikuri vitareba wlebsi saqartvelosi Sidapolitikuri vitareba daizaba. prezidentis xelisuflebasa da opozicias Soris dapirispireba moxda. prezidents ganudga uaxloesi garemocvac wlis dekembersi amboxebul erovnul gvardiasa da prezidentis dacvas Soris samxedro moqmedebebi Tbilisis omsi gadaizarda (ancabaze 2005) wels Seiqmna saqartvelos respublikis samxedro sabwo premier-ministr Tengiz siguas, erovnuli gvardiis sardal Tengiz kitovanis da samxedro dajgufeba mxedrionis metaur jaba 20

21 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi ioselianis SemadgenlobiT. qveyanasi samxedro gadatrialeba moewyo, romelic 1992 wlis ianvarsi xelisuflebis damxobita da prezident gamsaxurdias CeCneTis respublikasi wasvlit dasrulda. Zalaufleba xelsi samxedro sabwom airo. erovnuli xelisuflebis mxardamweri demonstraciebi gazlierda. amave wlis martsi saqartvelosi moiwvies ert dros saqartvelos kompartiis ck-s pirveli mdivani, sabwota kavsiris yofili sagareo saqmeta ministri eduard SevardnaZe. samxedro sabwo gardaiqmna saxelmwifo sab- Wod da mis Tavmjdomared SevardnaZe dainisna. man wesrigis damyareba daiwyo, Tumca awaris regioni, kodorisa da pankisis xeobebi centraluri xelisuflebis kontrols ar daeqvemdebarnen. Sidapolitikuri vitareba aisaxa sagareo politikaze, Tumca SevardnaZis avtoritetma msoflio masstabit gavlena iqonia legitimurobas moklebuli rejimis ariarebaze. evrogaertianebis qveynebidan pirvelad 1992 wels germaniam moaxdina saqar- Tvelos saertasoriso iuridiuli ariareba (germaniis sagareo ). rusetis Suamavloba cxinvalis konfliqtsi cxinvalsi 1991 wlis martsi samxedro dapirispireba daiwyo erovnul gvardiasa da os SeiaraRebul formirebebs Soris wlis martsi ertmanets Sexvdnen prezidenti gamsaxurdia da rusetis sabwota federaciuli socialisturi respublikis (rsfsr) uzenaesi sabwos Tavmjdomare boris elcini daba yazbegsi (oqmi 1991), sadac SeTanxmdnen samxret osetis avtonomiuri olqis teritoriaze ukanono formirebebis ganiararebis Sesaxeb wlis ivnissi saqartvelos saxelmwifos metaurma SevardnaZem da rusetis federaciis prezidentma boris elcinma rusetis qalaq sowsi, dagomisis raionsi, xeli moaweres SeTanxmebas qartul-osuri konfliqtis mowesrigebis principebis Sesaxeb (1992), ritac dasrulda saomari moqmedebebi. dokumentis xelmomweri mxarea rusetis federacia, xolo Tavad osuri mxare xelsekrulebasi ar aris naxsenebi. dokumentis Sinaarsis analizi cxadyofs, rom ruseti sinamdvilesi konfliqtis monawile mxare iyo. dagomisis xelsekrulebit Seiqmna Sereuli sakontrolo komisia (Ssk) da msvidobis damyarebis Sereuli samsvidobo Zalebi (SsZ). Tavidan Ssk warmodgenili iyo saqartvelos, rusetis, CrdiloeT osetis sammxrivi SemadgenlobiT, mogvianebit komisias samxret osuri mxarec SeuerTda. am xelsekrulebebit rusetis samxedro SenaerTebs mieniwat samsvidobo statusi wels evropis usisroebisa da TanamSromlobis organizaciis (eutos) misiasa da saqartvelos da samxret osets Soris mirweuli urtiertgagebis memorandumebis safuzvelze euto konfliqtis monitorings Seudga (euto stat. 2012). rusetis Suamavloba afxazetis konfliqtsi 1990 wlis dekembersi afxazetis assr umarlesi sabwos Tavmjdomared arceul iqna blok souzis lideri vladislav arzinba wlebsi umarlesma sabwom daiwyo antikonstituciuri samartleblivi aqtebis mireba. sakutriv, 1992 wlis ivlissi sabwom gadawyvita Seewyvita afxazetis assr 1978 wlis konstituciis moqmedeba da aredgina afxazetis ssr 1925 wlis konstitucia (saq. parlamenti 2013a). suverenitetis dacvis miznit, 1992 wlis agvistosi saqartvelos Sinagani jari afxazetisken gadaadgilda. jarisa da afxazetis umarlesi sabwos afxazuri gvardiis dapirispirebit saomari moqmedebebi daiwyo. separatistebs SeuerTdnen rusetis xelsewyobit Seqmnili kavkasiis mtiel xalxta konfederaciis mebrzolebi (afxazetis a/r mtavroba 2013) wlis seqtembersi saqartvelos saxelmwifos metauris SevardnaZisa da prezident elcinis mier xelmowerili moskovis Sexvedris Semajamebeli dokumentis (1992) mixedvit, SeTanxmda cecxlis Sewyveta da Seiqmna kontrolisa da inspeqciis komisia saqar- 21

22 nino kereselize Tvelos, afxazetisa da rusetis SemadgenlobiT. rusetis konfliqtis mxared monawileobis miuxedavad, rusetis SeiaraRebul Zalebs, cxinvalis konfliqtis msgavsad, afxaze- Tis konfliqtsic Suamavlis roli mieniwa. SeTanxmebis miuxedavad, 1992 wlis oqtomber- Si separatistebma daikaves qalaqi gagra da Seteva ganaxorcieles qalaq soxumze (afxazetis a/r mtavroba 2013) wlis ivlissi qalaq sowsi daido sammxrivi SeTanxmeba (1993) afxazetsi cecxlis Sewyvetisa da misi dacvis kontrolis meqanizmis SemuSavebis Sesaxeb, ritac qartulma mxarem afxazetis teritoriidan SenaerTebi gamoiyvana wlis ivlissi gaertianebuli erebis organizaciam (gaerom) ganixila mimdinare konfliqti (S/Res ) da usisroebis sabwos rezoluciit (S/Res ) dawesebuli gaeros sadamkvirveblo misiis mandatit 88 metvalyure gamogzavna. saertasoriso monitoringis miuxedavad, 1993 wlis seqtembers dairrva sowis SeTanxmeba da Seteva ganxorcielda qalaq soxumze. konfliqtis Sedegad dairupa 10,000 adamiani, ganidevna 300,000 mosaxle da devnilta nawili Wuberis ureltexilze gzad daikarga (saq. parlamenti 2013a) wlis ganmavlobasi gaeros egidit qalaq Jenevasa da moskovsi warimarta sam- Svidobo molaparakebebi rusetis, saqartvelos, afxazetis da eutos monawileobit (komunike 1994). amave wlis maissi qalaq moskovsi cecxlis Sewyvetisa da ZalTa dasorisorebis SeTanxmebis (1994) Semdeg Sewyda saomari moqmedebebi da afxazetsa da zugdidis raionebsi samsvidobo Zalebis statusit rusetis jari ganlagda. saqartvelos araertgvarovani damokidebuleba rusetisadmi afxazetis omis dros gamovlinda saqartvelos sagareo politikis susti mxareebi wlis martsi prezidentma SevardnaZem afxazetsi mimdinare oms Riad uwoda rusetsaqartvelos konfliqti. miuxedavad amisa, saqartvelom rusettan dadebuli xelsekrulebebit daakanona mis teritoriaze rusetis samxedro bazebis da mis sazrvrebze ruse- Tis jarebis ganlageba. am periodsi qartuli sazogadoebis nawilsi gamzafrda antirusuli ganwyoba, Tumca oficialuri Tbilisis mxridan SeiniSneboda rusettan ketilmezobluri urtiertobis mcdeloba wlis ivlissi or saxelmwifos Soris diplomatiuri urtiertobebi damyarda wels gaformda CarCoxelSekruleba saqartvelos respublikasa da rusetis federacias Soris megobrobis, ketilmezoblobisa da Tanam- Sromlobis Sesaxeb. es mnisvnelovani dokumenti saqartvelos parlamentma moiwona da daamtkica, rusetis saxelmwifo satatbirom ki xelsekrulebis ratifikaciisgan Tavi Seikava. saqartvelos aratanmimdevruli politikisa da rusetis mxridan zewolis amsaxveli iyo 1993 wlis dekembersi saqartvelos gawevrianeba dst-si da koleqtiuri usafrtxoebis xelsekrulebis organizaciasi. am faqts masin eduard SevardnaZe afxazetis dabrunebas da afxazetsi dabrunebas ukavsirebda, magram mravalwlianma gamocdilebam qveynis xelisufleba daarwmuna, rom dst usargeblo organizacia iyo da 2008 wlis seqtembersi saqartvelo dst-dan gamovida (janelize da asatiani 2009: 461). male qveyanasi sayoveltao arcevnebis gzit Camoyalibda parlamenti wlis 24 agvistos miires konstitucia, ris safuzvelzec orjer aircies parlamenti 1995 wlis 5 noembers da 1999 wlis 31 oqtombers. aseve orjer iqna arceuli saqartvelos prezidentad eduard SevardnaZe 1995 wlis 5 noembersa da 2000 wlis 9 aprils. prezident SevardnaZis sagareo politikis meore etapistvis, 1996 wlidan 2003 wlamde, SeiniSneba sagareo politikuri kursis Secvla. urtiertobebi gazlierda dasavlet saxelmwifoebtan, gansakutrebit ass-stan. amgvari kursi garkveulwilad ganapiroba as- S-is sagareo politikis cvlilebam regionis mimart wels daiwyo Crdiloatlantikuri xelsekrulebis organizaciastan (natostan) kontaqtebis garrmaveba pirveli individualuri partniorobis programis SemuSavebiT wels, vladimer putinis xeli- 22

23 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi suflebasi mosvlis Semdeg, rusettan urtiertobebi gauaresda. saqartvelo gamovida koleqtiuri usafrtxoebis xelsekrulebis organizaciidan. rusetis mier CeCneTSi omis ganaxlebis dros CeCneTidan ltolvili mosaxleoba saqartvelos qistebit dasaxlebul pankisis xeobas moadga. saqartvelosi CeCeni mebrzolebis mfarvelobis sababit rusetis samxedro aviaciam ramdenjerme daarrvia saqartvelos sahaero sivrce (saq. mtavrobis angarisi 2009). samxedro da humanitarulma safrtxem aizula saqartvelos xelisufleba mwidrod etanamsromla ass-stan wlis 11 seqtembers ass-si momxdari teroristuli aqtis Semdeg amerikam pankisis xeoba saertasoriso terorizmis TavSesafrad gamoacxada da saqartvelosi ass samxedro mwvrtnelebi moavlina (ass Tavdacvis saministro 2002). momdevno wlidan daiwyo wvrtnisa da arwurvis ertoblivi programis ganxorcieleba saqartvelos Tavdacvis saministrosa da usisroebis sxva Zalebis gasazliereblad. ass-stan TanamSromlobis garda, saqartvelos xelisuflebam Crdiloatlantikur alianssi integracia qveynis teritoriuli konfliqtebis gadawyvetis sasualebad miicnia (iakobasvili da kuliki 2008). saqartvelo CaerTo natos egidit warmoebul samsvidobo operaciebsi. qartulma samxedro qvedanayofebma wlebsi monawileoba mii- Res kosovosi samsvidobo operaciasi wlidan saqartvelo monawileobs avranetsi saertasoriso usafrtxoebis mxardamweri Zalebis operaciasi, sadac amjamad natos arawevr saxelmwifoebs Soris sididit meore kontingenti gaacnia da 2005 wlebis mowvevis parlamentis dadgenilebebit 1991 wlidan saqartvelos teritoriaze arsebul otx rusul samxedro bazas iuridiuli Zala ar gaacnda da unda gayvaniliyo wels gamartul eutos stambolis samitis SeTanxmebiT, romelic evropasi Cveulebrivi SeiaraRebuli Zalebis Sesaxeb xelsekrulebis nawilia, 2001 wlis ivlisamde rusets unda gaeyvana vazianisa da gudautis bazebi, xolo 2000 wels unda dasrulebuliyo molaparakebebi axalqalaqisa da batumis bazebis Sesaxeb (qartia 1999: danarti 14) wlamde rusetma gaiyvana sami baza, xolo afxazetsi ganlagebuli gudau- Tis bazis sakitxi gadauwreli darca wlis omis Semdeg saqartvelos teritoriaze samxedro surati Seicvala wlis seqtembersi rusetma afxazettan da samxret oset- Tan xeli moawera SeTanxmebebs megobrobis, TanamSromlobisa da ormxrivi daxmarebis Sesaxeb, ritac samartleblivi safuzveli Seiqmna rusetis mokavsire Zalebis arsebobisatvis (SeTanxmeba 2008a; 2008b). momdevno wels rusetsa da separatistul regionebtan saxelmwifo sazrvris ertoblivi dacvis Sesaxeb SeTanxmebebiT dakanonda rusetis samxedro Zalebis ganlageba orive sazrvarze (SeTanxmeba 2009a; 2009b). saqartvelosi ass-isa da rusetis samxedro arseboba urtiertseusabamo gaxda. ruseti araketilganwyobilia asssa da evroatlantikur struqturebtan saqartvelos mwidro TanamSromlobis mimart. saertasoriso Tanamegobroba saqartvelosa da rusetis Tanamedrove urtiertobebze gavlenas axdens saertasoriso saxelmwifoebis CarTuloba regionsi. sabwota kavsiris daslis Semdeg samxret kavkasia geopolitikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT saertasoriso interesebis asparezad iqca. damoukideblobis mopovebis pirvelive wlebidan saqartvelos xelisufleba qveynis usafrtxoebisa da ekonomikuri ganvitarebistvis dasavletisken mimartul politikas prioritetulad miicnevda wlidan politikuri da ekonomikuri krizisis dros xe- 1 qveynis teritoriaze ganlagebuli rusetis jarebi okupant SeiaraRebul Zalebad iyo gamocxadebuli saqartvelos respublikis uzenaesi sabwos 1991 wlis 15 seqtembris dadgenilebit saqartvelos respublikasi sabwota kavsiris SeiaraRebuli Zalebis Sesaxeb (dadgenileba 1991: 657). 23

24 nino kereselize lisufleba saertasoriso Tanamegobrobisgan mxardaweris mopovebas cdilobda. am periodsi iwyeba dasavlettan aqtiuri TanamSromloba. saqartvelom 110-ze met qveyanas- Tan daamyara diplomatiuri urtiertobebi wels saqartvelo miires gaeros wevrad. amave wlidan saqartvelo Crdiloatlantikuri TanamSromlobis sabwos wevri gaxda da 1994 wels SeuerTda programas partnioroba msvidobisatvis. qveynis evropisken mimartuli politikis gamomxatveli iyo saqartvelos imjamindeli parlamentis Tavmjdomaris zurab Jvanias mier evropis sabwosi saqartvelos gawevrianebastan dakavsirebit saparlamento asambleis sxdomaze (1999) warmotqmuli sityva: `me var qartveli da, masasadame, evropeli~. saqartvelo aseve gawevrianda regionaluri da ekonomikuri mnisvnelobis saertasoriso organizaciebsi, mat Soris eutosi, Savi zrvis ekonomikuri Tanam- Sromlobis organizaciasi (biseksi) da msoflio savawro organizaciasi. qveyanas finansuri daxmareba gauwies saertasoriso savaluto fondma da evropis rekonstruqciisa da ganvitarebis bankma wlidan dasavlets mzardi interesi gaucnda kaspiis zrvis auzis navtobis resursebisadmi. dasavletis saxelmwifoebis mxridan daiwyo warmomadgenelta gacnobiti vizitebi; SemuSavda saertasoriso strategiuli mnisvnelobis energoproeqtebi. magalitad, 1993 wels saertasoriso transportis Sesaxeb ZiriTadi mravalmxrivi SeTanxmebis xelmowerit evrokavsirma samxret kavkasiis qveynebtan SeimuSava evropa-kavkasia-aziis satransporto derefnis (traseka) programa, romelsac saqartvelo SeuerTda. saqartvelo aseve gaxda baqo-tbilisi-jeihanis ZiriTadi milsadenis da samxret-kavkasiuri milsadenis (baqo-tbilisi-erzerumis gazsadenis) proeqtebis nawili. dasavlettan gazlierebuli urtiertobebis miuxedavad, qveynis masindeli xelisufleba rusetis gatvaliswinebit sifrtxilit ekideboda sagareo politikis gacxadebas. saqartvelos xelisufleba erovnuli usafrtxoebis koncefciis da sagareo politikis amsaxveli oficialuri dokumentebis gamoqveynebas erideboda. sagareo politikis strategiis dokumenti 2006 wlidan gamoqveynda (saq. sagareo 2006) wlis omis Semdeg mirebul iqna kanoni saqartvelos okupirebuli teritoriebis Sesaxeb (2008) wlis dekembersi damtkicda erovnuli usafrtxoebis axali koncefcia (saq. usisroebis sabwo: 2011), romelic qveynis mtavar safrtxed rusetis federaciis mier saqartvelos teritoriebis okupacias gansazrvravs, xolo sagareo da erovnuli usafrtxoebis politikis ert-erti umtavresi prioriteti misi [saqartvelos] Crdiloatlantikur alianssa da evrokavsirsi gawevrianebaa (saqartvelos usisroebis sabwo: 2011, 2-41). saqartvelos sagareo politikis ganxorcieleba regionaluri konteqstis garda qveynis Sidapolitikurma vitarebamac ganapiroba. saqartvelo axal ataswleulsi postsabwota periodsi rogorc saqartvelosi, ise rusetsi Seicvala xelisufleba, magram urtiertoba or saxelmwifos Soris ucvleli darca iani wlebis pirvel naxevarsi saqartvelosi mnisvnelovani politikuri movlenebi ganvitarda. qveynasi revoluciis Sedegad mosulma xelisuflebam evropuli da evroatlantikuri struqturebisken mimartuli politika qveynis ganvitarebis sauketeso gzad miicnia. rusetis damokidebuleba saqartvelosadmi araketilmezobluri gaxda. vardebis revolucia 1998 wlidan, ekonomikuri sirtulis fonze, saqartvelo uniato martvis da qveyanasi ertianobis uqonlobis winase dadga wlis noembris saparlamento arcevnebis gayalbebis sababit msvidobiani aqciebi daiwyo prezident SevardnaZis gadadgomis motxovnit. 24

25 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi aqciebs xelmzrvanelobda ertiani nacionaluri mozraobis lideri mixeil saakasvili, partia gaertianebuli demokratebis Tavmjdomare zurab Jvania da parlamentis Tavmjdomare nino burjanaze. mdgomareobis dasaregulireblad saqartvelosi Camosulma rusetis sagareo saqmeta ministrma igor ivanovma xalxis winase gamosvlisas xazi gausva rus da qartvel xalxs Soris megobrobas. e.w. vardebis revolucia prezident SevardnaZis gadadgomit da ganmeorebit saprezidento arcevnebsi mixeil saakasvilis gamarjvebit dasrulda. prezident SevardnaZis gadadgomas rusetis saxelmwifo satatbiros saertasoriso urtiertobebis komiteti dadebitad gamoexmaura wlis 25 ianvars prezidentis inauguraciaze gamosvlis dros prezidentma saakasvilma megobrobis xeli gauwoda rusets: `Cven gvwirdeba ruseti, rogorc mokavsire, rogorc Zlieri partniori da me minda, qartveli xalxis saxelit dres rusets gavuwodo megobrobis xeli~ (saq. prezidentis administracia 2004). warmomadgenlobiti delegaciebis stumrobit saqartvelosi mnisvnelovani xana daiwyo. wlis ganmavlobasi saxelisuflebo sameuli monacvleobit stumrobda dasavlets. saqartvelosi oficialuri vizitebit Camodiodnen evrokav- Siris, natos da sxva saertasoriso organizaciebis warmomadgenlebi wlis 9 maiss saqartvelosi oficialuri vizitis dros prezidentma jorj busma Tavisuflebis moedanze gamosvlis dros xazi gausva sabwotadroindel represias da Seaqo saqartvelos demokratiuli ganvitareba: `16 wlis win leninis moedanze Sekrebili atasobit qartvelis damoukideblobis motxova sabwota jarma CaaxSo, magram qartveli xalxis suli ver Cakla. dres saqartvelo regionistvis msvidobis Suquraa~ (ass sax. departamenti 2005). saqartvelos evropul da evroatlantikur stuqturebtan daaxloeba Seuqcevad saxes izenda ini wlebis dasawyisidan kremli periodulad gamartivebul wesebs adgenda separatistuli regionebis sasargeblod wlis dekembersi rusetma saqartvelostan savizo rejimi SemoiRo, rac ar Sexebia afxazetis da cxinvalis regionis mcxovreblebs wels de faqto respublikasi Catarebuli saprezidento arcevnebi mxolod rusetma ariara. prezidentma putinma qalaq sowsi kandidat raul xajimbas mirebit mxardawera gamoxata vladislav arzinbas Semdeg xajimbas xelisuflebasi mosvlis mimart. Tumca ar- CevnebSi opozicionerma kandidatma sergei barafsma gaimarjva, romlis inauguracias daeswrnen rusetis saxelmwifo satatbirosa da moskovis meriis warmomadgenlebi wels afxazetsi gaimarta erti referendumi da cxinvalis regionsi 1992 da 2006 wlebsi Catarda ori referendumi, sadac mosaxleobis umravlesobam mxari dauwira damoukideblobas. arsanisnavia, rom referendumebsi monawileoba ar miuria izulebit gadaadgilebul qartvel mosaxleobas. orsaxovani politikis miuxedavad, 2001 wels saqartvelo da ruseti axali CarCoxelSekrulebis momzadebas Seudgnen, romelsic urtiertobebis fuzemdebeli principebi unda asaxuliyo. am sakitxze 2003 wlis martsi qalaq sowsi gaimarta Sexvedra prezident SevardnaZesa da prezident putins Soris. amave wlis dekembersi Sedga prezidentis movaleobis Semsruleblis nino burjanazis samusao viziti moskovsi, sadac gamoikveta or qveyanas Soris urtiertobebis gaumjobesebis perspeqtiva. Tumca, momdevno wlis TebervalSi rusetis sagareo saqmeta ministrma sergei lavrovma TbilisSi pirveli oficialuri vizitit yofnisas uari ganacxada saqartvelos teritoriuli mtlianobistvis darupulta memorialis monaxulebaze. ruset-saqartvelos 2008 wlis agvistos omis winapirobebi da Sedegebi ruseti saqartvelos Tavis e.w. privilegirebuli interesebis sferod moiazrebs da mzad aris sakutari pozicia samxedro ZaliTac daicvas. mkvlevarta nawili amasi pragmatizmisa da realpolitikis nisnebs xedavs (barsenkovi 2012), nawili ki rusetis im- 25

26 nino kereselize periuli politikis gagrzelebad miicnevs. moskovis interesebi xasiatdeba sagareo politikis inerciit da zesaxelmwifos mier mileuli sizlieris SenarCunebis survilit (tofti 2003: 124). diskursuli analizis Sedegad Cans, rom rusetis xelisufleba xsirad SefarviT saubrobda mis strategiul politikaze. magalitad, rusetis parlamentis wevris andrei kokosinis TqmiT: `ruseti ar aris dainteresebuli saqartvelosi arastabilurobit. rusets surs saqartvelom gaitvaliswinos misi interesebi regionsi da namdvili strategiuli partnioroba gauwios~ (ria novosti 2004). Tavad saqartvelostvis ki prioritetuli iyo dasavlettan TanamSromloba wlis ivlissi cxinvalis regionsi gamwvavebuli vitarebis gamo saqartvelom araertxel daayena sakitxi iq samsvidobo misiis, kerzod, 1992 wels Seqmnili otxmxrivi komisiis mandatis gadaxedvis Sesaxeb. rusetis Tavdacvis ministri sergei ivanovi qartul-osuri konfliqtis zonasi rusuli samsvidobo Zalebis neitralur pozicias emxroboda. moskovi aseve xels uslida eutos jgufis mier saqartvelos sazrvarze monitoringis ganxorcielebas agvistosi ganvitarebul movlenebze garkveulwilad gavlena iqonies saertasoriso sazogadoebis mxridan kosovos serbetisgan damoukideblobis ariarebam da 2008 wlis aprilsi natos buqarestis samitis gadawyvetilebam wlebsi saqartvelo natostan individualuri partniorobis samoqmedo gegmis da gawevrianebis sakitxebze intensiuri dialogis formatsi TanamSromlobda wlis aprilsi natos buqarestis samitma miiro gadawyvetileba, rom saqartvelo momavalsi gaxdeboda natos wevri qveyana, magram im etapze mas ar mieniwa wevrobis samoqmedo gegma. samitis amgvarma daskvnam rusets sasualeba misca aqtiuri moqmedebebi ganexorcielebina saqartvelos mimart wlis agvistosi cxinvalis regionsi gamwvavda vitareba qartul jarebsa da rusi samxedroebit zurggamagrebul os separatistebs Soris. konfliqtis dros rusetma saqartvelos winaarmdeg ganaxorciela aratanabari samxedro agresia, romelic, rogorc Cans, karga xnis win igegmeboda (taliavinis daskvna 2009). agvistos omis Sedegad dairupa 412 da daiwra 1,747 adamiani (saq. mtavrobis angarisi 2009). 1 evrokavsiris saxelmwifoebi dauyovnebliv CaerTnen konfliqtis mogvarebasi. evrokavsiris SuamavlobiT 12 agvistos xeli moewera eqvspunqtian SeTanxmebas cecxlis Sewyvetis Sesaxeb (2008) da gamoqveynda evropuli sabwosa da evrokomisiis TavmjdomareTa 9 seqtembris deklaracia (2009). evrokavsirma moavlina sagangebo warmomadgeneli saqar- Tvelos krizisis sakitxebsi da gamogzavna evrokavsiris sadamkvirveblo misia saqartvelosi wlis mdgomareobit rusets ar Seusrulebia samsvidobo xelsekrulebebit arebuli valdebulebebi wels mirebul rezuluciasi evrokavsirsa da rusetis samitis Sesaxeb, evroparlamentma rusets saqartvelos okupirebuli teritoriebidan jarebis gayvanisken mouwoda (evroparlamenti /15) wlis seqtembersi saqartvelom Sewyvita diplomatiuri urtiertobebi rusetis federaciastan. Sewyda TanamSromloba saxelmwifotasoriso urtiertobebis TiTqmis yvela mimartulebit, garda Jenevis konsultaciebisa, romelsic monawileoben saqartvelo, ruseti da ass, rogorc oficialuri warmomadgenlebi, xolo evrokavsiri, euto da gaero, rogorc Suamavali mxareebi wlis 13 dekembers gamartuli Jenevis molaparakebebis rigit 22-e raundi konkretuli Sedegebis garese dasrulda. konfliqtebis politikuri mogvareba saerta- Soriso xelsewyobit usualod ori qveynis saqmea wlis 1 oqtombers saqartvelosi Catarebuli saparlamento arcevnebis Semdeg sagareo politikis axali perspeqtiva daisaxa.axlad arceuli mtavrobistvis evropuli wlis aprilis monacemebit, saqartvelosi registrirebulia 265,109-ze meti izulebit gadaadgilebuli piri afxazetidan da cxinvalis regionidan, rac saqartvelos mosaxleobis 6%-s Seadgens wlis agvistos omis Semdeg mat ricxvs 26,000-mde piri daemata (saq. gansaxl. saministros statistika 2012). 26

27 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi da evroatlantikuri integracia saqartvelos sagareo politikis prioritetad darca. arcevnebsi gamarjvebuli opoziciuri koalicia `qartuli ocnebis~ lideris, premierministr bizina ivanisvilis pirveli samusao viziti 2012 wlis noembersi qalaq briuselsi ganxorcielda, sadac igi Sexvda evrokomisiis prezident Joze manuel barozus, evrokav- Siris sabwos prezident herman van rompuis, evroparlamentis prezident martin Sulcs da natos generalur mdivans andres fog rasmusens. dasavluri politikis pararelurad, rusettan urtiertobebis ganaxleba, kerzod, ekonomikuri da kulturuli urtiertobebis ardgena mnisvnelovan amocanad iqca (saq. sagareo ). amastan dakavsirebit dainisna rusettan urtiertobebis sakitxebze premier-ministris specialuri warmomadgeneli, romelmac Sexvedra gamarta rusetis sagareo saqmeta ministris moadgile grigori karasintan. arcevnebamde arsebuli da axlad arceuli xelisuflebis xedva sagareo prioritetebis Sesaxeb gaiyo. orgvarovneba aisaxa saqartvelos parlamentis 2013 wlis 7 martis rezoluciasi saqartvelos sagareo politikis ZiriTadi mimartulebebis Sesaxeb (saq. parlamenti 2013b). rezoluciasi natqvamia, rom `qveynis sagareo politikis mtavari prioritetia evropul da evroatlantikur struqturebsi integracia~ (Ibid: 2013b: 3). rezoluciasi aseve xazgasmulia, rom `saqartvelos ar SeiZleba hqondes diplomatiuri urtiertobebi an imyofebodes samxedro politikur an sabajo kavsirsi im saxelmwifoebtan, romlebic ariareben afxazetisa da cxinvalis regionis/samxret osetis yofili avtonomiuri olqis damoukideblobas an okupirebuli aqvt saqartvelos teritoria~ (Ibid: 2013b: 18). am datqmis miuxedavad, `saqartvelo rusettan dialogs warmartavs rogorc Jenevis molaparakebebis formatit, ise ormxriv formatsi, romlis mizania konfliqtis mogvareba, ketilmezobluri urtiertobebis Camoyalibeba da ganvi- Tareba~ (Ibid: 2013b: 11) wels SeiniSneba rusetis mimart axleburi da gansxvavebuli midgoma. daskvna damoukideblobis mopovebidan dremde saqartvelom gawonasworebuli sagareo politikis SemuSaveba rusettan mimartebit ver SeZlo. saqartvelosa da rusetis urtier- Tobebi sirtulit xasiatdeba. sabwota kavsiris daslis Semdeg saqartvelosa da ruse- Tis urtiertobebis mimdinareoba cxadyofs, rom jer kidev ar aris gamokvetili sagareo politika rusetisadmi. arsebobs qartul sazogadoebasi ori rusetis, ketilmezobluri da imperiuli rusetis, saxe. amgvari aratanmimdevruli politika mnisvnelovanwilad ganapiroba rusetis mxridan saqartvelos mimart winaarmdegobrivma midgomam da saqar- Tvelos sasinao politikasi Carevam. Sidapolitikuri dapirispirebis da samoqalaqo omis fonze, moskovis mcdelobis Sedegad qartuli politikuri elitisgan teritoriuli avtonomiis mqone etnikuri umciresobebis gaucxoebam qveyana or, qartul-afxazur da qartul-osur konfliqtamde miiyvana. rusetis molodinia, rom saqartvelo afxaze- Tisa da cxinvalis regionsi arsebul vitarebas Seegueba. aucilebelia moizebnos konfliqtebis msvidobianad mogvarebis gzebi. saertasoriso Tanamegobroba mwidrod TanamSromlobs da cdilobs daexmaros saqartvelos konfliqtebis mogvarebasi regionsi stabilurobisatvis. saertasoriso CarTulobas ruseti arasasurvelad miicnevs. misi amgvari midgoma saqartvelos rusetisgan politikurad asorebs. regionis ganvitarebistvis sasurvelia rusetis konstruqciuli monawileoba. saqartvelosa da rusets Soris ketilmezobluri urtiertobebi xels Seuwyobs TanamSromlobasa da msvidobas samxret kavkasiasi. 27

28 nino kereselize gamoyenebuli literatura: Charkviani, Gela. Lectures, Speeches and a Toast. Tbilisi: Charkviani Publication, Cornell, Svante. Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus. England: Curzon, Council of the European Union and the Commission of the European Union. Declaration of Council of the European Union and the Commission of the European Union. Tbilisi, < f> ( ). European Parliament. Resolution of 9 June 2011 on the EU-Russia Summit. 2012/C 380 E/15. JO , < ( ). Hyde-Price, Adrian. European Security in the Twenty-First Century: The Challenge of Multipolarity. England: Routledge, Iakobashvili, Temur and Jonathan Kulick. `Can Georgia Join NATO without Solving the Conflicts in Abkhazia and South Ossetia?~ The German Marshall Fund of the United States. Black Sea Paper Series 3, < ( ). Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia. The Report of the Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia. Heidi Tagliavini eds. Volume I. Brussels, < ( ). Janelidze, Otar, and Nodar Asatiani. History of Georgia: From Ancient Times to the Present Day. Tbilisi: Petite, Jenne, Erin. Ethnic Bargaining: the Paradox of Minority Empowerment. Ithaca: Cornell University Press, King, Charles. `The Benefits of Ethnic War: Understanding Eurasia s Unrecognized States.~ World Politics 53.4 (2001): King, Charles. `Rose among Thorns: Georgia Makes Good.~ Foreign Affairs 83.2 (2004). Lepingwell, John. `The Russian Military and Security Policy in the Near Abroad. ~ Survival 36.3 (1994): Lynch, Allen. `The Realism of Russia s Foreign Policy.~ Europe-Asia Studies 53.1 (2001). Matsaberidze, David. The Conflict over Abkhazia ( ): The Interaction of Georgian-Abkhazian Nationalisms and the Role of Institutions in the Post-Soviet Developments. UK: Lambert, Matsaberidze, Malkhaz. `Georgia and Russia: In Search of Civilized Relations~. Central Asia and the Caucasus 5.47 (2007). Matsaberidze, Malkhaz. `Russia and Georgia: Post-Soviet Metamorphoses of Mutual Relations~. Central Asia and the Caucasus 5.53 (2008). Mearsheimer, John. The Tragedy of Great Power Politics. New York: Norton, Morgenthau, Hans. Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. (5 th ed). New York: Knopf, Nodia, Ghia. `Georgia s Identity Crisis.~ Journal of Democracy 6.1 (1995). Organization for Security and Co-operation in Europe. Charter for European Security: Final Act of the Conference of the States Parties to the Treaty on Conventional Armed Forces in Europe. CFE.DOC/2/99. Istanbul Summit. Turkey: OSCE, < ( ). Organization for Security and Co-operation in Europe. Survey of OSCE Field Operations. SEC.GAL/207/12. Vienna: Conflict Prevention Centre, < ( ). Parliamentary Assembly Council of Europe. Official Report of Debates. Ordinary Session. Part 1, Volume 1. Strasbourg: PACE, < ( ). 28

29 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi Protocole d accord. Le President De la Republiqué. Pour l Union européenne, la Présidence française Nicolas Sarkozy, Pour la République de Géorgie, la Présidence géorgienne Mikheil Saakashvili, < sig.pdf> ( ). Toft, Monica. The Geography of Ethnic Violence: Identity, Interests, and the Indivisibility of Territory. Princeton: Princeton University Press, United Nations. Security Council. Resolution 849 Adopted by the Security Council on 9 July New York: UN, < ( ). United Nations. Security Council. Resolution 858 Adopted by the Security Council on 24 August New York: UN, < ( ). United States. Department of Defence. Rumsfeld and Ivanov Discuss Nuclear Review. US: American Forces Press Service, < ( ). United States. Department of State. President Addresses and Thanks Citizens in Tbilisi, Georgia. President George W. Bush. US Department of State Archive, < ( ). Das Auswärtige Amt der Bundesrepublik Deutschland. Georgien, Beziehungen zu Deutschland, Politische Beziehungen. Deutschland, < ( ) Барсенков, Александр. `Политика России на постсоветском пространстве и ее восприятие на Западе гг.~ Мир и Политика 8.71 (2012): Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Абхазия. Президент России. Москва: Кремль, 2008a. < ( ). Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи между Российской Федерацией и Республикой Южная Осетия. Президент России. Москва: Кремль, 2008b. < ( ) Здравомыслов, Андрей. Межнациональные конфликты в постсоветском пространстве. Москва: Аспект- Пресс, Итоговый документ московской встречи 3 сентября 1992 года. Россия-Грузия. Москва, < ( ). Коммюнике по итогам второго раунда переговоров по вопросу о положении в Абхазии. Грузия, Женева, < ( ). Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик. Советы СССР, Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик. Советы СССР, Конституция (Основной закон) Союза Советских Социалистических Республик. Верховные Советы СССР, Конституция (основной закон) Абхазской Автономной Советской Социалистической Республики. Сухуми: Изд-во Госиздата Абхазии, [1925] Лузянин, Сергей. Восточная политика Владимира Путина: Возвращение России на Большой Восток ( гг.). Москва: АСТ Восток-Запад, Протокол о встрече и переговорах Председателя Верховного Совета Российской Советской Федеративной Социалистической республики и Председателя Верховного Совета Республики Грузия. пгт. Казбеги, < ( ). РИА Новости. Конфликт между Грузией и Абхазией не может быть разрешен без участия России Кокошин. Политика < ( ). Скаков, Александр. `Внутриполитическая ситуация в Грузии.~ Грузия: Проблемы и перспективы развития. Под ред. Евгения Кожокина. Москва: РИСИ,

30 nino kereselize Соглашение между Российской Федерацией и Республикой Абхазия о совместных усилиях в охране государственной границы Республики Абхазия. Президент России. Москва: Кремль, 2009a. < ( ). Соглашение между Российской Федерацией и Республикой Южная Осетия о совместных усилиях в охране государственной границы Республики Южная Осетия. Президент России. Москва: Кремль, 2009b. < ( ). Соглашение о создании Содружества Независимых Государств. Минск, < ( ). Соглашение о принципах урегулирования грузино-осетинского конфликта. Сочи, < ( ). Соглашение о прекращении огня в абхазии и механизме контроля за его соблюдением Сочи, < ( ). Соглашение о прекращении огня и разъединении сил. Москва, < ( ). Червонная, Светлана. Абхазия 1992: Посткоммунистическая Вандея. Москва: Мосгорпечать, ancabaze, giorgi. saqartvelos istoria: mokle narkvevi. Tbilisi: kavkasiuri saxli, afxazetis avtonomiuri respublikis mtavroba ww. samxedro konfliqti afxazetsi, < ( ). bolotasvili, givi. saqartvelo suverenuli saxelmwifo saertasoriso arenaze XX saukunis 90-ian wlebsi. qartuli diplomatiis istoria. red. Tbilisi, gamisonia, nargiza da dodo pertaia. ruset-saqartvelos 2008 wlis agvistos omi da misi Sedegebi. Tbilisi: universali, saqartvelos demokratiuli respublikis konstitucia. saqartvelos demokratiuli respublikis damfuznebeli kreba. Tbilisi, < konstitucia%20kart.pdf> ( ). saqartvelos erovnuli usisroebis sabwo. saqartvelos erovnuli usafrtxoebis koncefcia. Tbilisi, < ( ). saqartvelos mtavroba. saqartvelos mtavrobis angarisi rusetis federaciis mier saqartvelos winaarmdeg ganxorcielebul srulmasstabian agresiastan dakavsirebit, < ( ). saqartvelos okupirebuli teritoriebidan izulebit gadaadgilebul pirta, gansaxlebisa da ltolvilta saministro. devnilta statistika. Tbilisi, < ( ). saqartvelos parlamenti. saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis sakitxze Catarebuli referendumis 20 wlistavis Sesaxeb. saqartvelos parlamentis teritoriuli mtlianobis ardgenis sakitxta droebiti komisia. sxdomis oqmi 59, Tbilisi, < ( ). saqartvelos parlamenti. informaciuli cnoba qartul-osuri konfliqtis Sesaxeb. komisiis aparati. teritoriuli mtlianobis ardgenis sakitxta droebiti komisiis aparati. Tbilisi, < ( ). saqartvelos parlamenti. mokle istoria. komisiis aparati. teritoriuli mtlianobis ardgenis sakitxta droebiti komisiis aparati. Tbilisi, 2013a. < 617_8236_221191_617_8236_609650_apxazeti.pdf> ( ). saqartvelos parlamenti. saqartvelos parlamentis rezolucia saqartvelos sagareo politikis ZiriTadi mimartulebebis Sesaxeb. Tbilisi, 7 marti, 2013b. < ( ). saqartvelos prezidenti. saqartvelos kanoni okupirebuli teritoriebis Sesaxeb. 431 IIs. Tbilisi, < ( ). 30

31 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi saqartvelos prezidentis administracia. saqartvelos prezident mixeil saakasvilis mier warmotqmuli sityva inauguraciis dres. Tbilisi, < ( ) saqartvelos respublikis uzenaesi sabwo. saqartvelos respublikis kanoni samxret osetis avtonomiuri olqis gauqmebis Sesaxeb. Tbilisi, < ( ). saqartvelos respublikis uzenaesi sabwo. dadgenileba saqartvelos respublikasi sabwota kavsiris SeiaraRebuli Zalebis Sesaxeb. 657, Tbilisi, < ( ). saqartvelos sagareo saqmeta saministro. saqartvelos sagareo politikis strategia wlebisatvis. Tbilisi, < ( ). saqartvelos sagareo saqmeta saministro. saqartvelos sagareo saqmeta ministris 2012 wlis 27 dekembris preskonferencia. Tbilisi, < ( ). saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aqti. saqartvelos damfuznebeli kreba. Tbilisi, < ( ). saqartvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis ardgenis aqti. saqartvelos respublikis uzenaesi sabwo. Tbilisi: mtavrobis sasaxle, < ( ). jojua, dazmir. rusetis samxedro intervencia saqartvelosi: 2008 wlis agvistos omi da misi Sedegebi. Tbilisi: universali, NINO KERESELIDZE FOREIGN POLICY OF GEORGIA TOWARDS RUSSIA IN Summary A consistent foreign policy approach of Georgia towards Russia is essential for good neighbourly relations between the two countries. Georgia s presence in the Russian empire and the Soviet Union has created a shared culture between the Georgian and Russian people. Since regaining independence in 1991, Georgia has faced challenges to formulate its foreign policy priorities. The Georgian government adopted ambiguous foreign policy approach, simultaneously leaning toward the West, while seeking good relations with its dominant neighbour Russia. In the 1990s, Georgia fought wars with Russia which supported secessionist movements on Georgia s historical territories of Tskhinvali region (former Autonomous Region of South Ossetia), and Autonomous Republic of Abkhazia. Georgia s confused dealings with Russia were apparent in viewing Russia as an interlocutor in its armed conflicts, while requesting Russia s assistance in brokering peace with the same regions. This article explores to what extent Georgia has been able to take consistent foreign policy approach to Russia since independence. The article posits that inconsistent and contradictory foreign policy approach is a consequence of the legacy of bad governance in Georgia, the ongoing political conflicts in South Ossetia and Abkhazia, and Russia s own ambivalent foreign policy approach to its neighbouring country. Against the backdrop of academic literature, research on Georgia s foreign policy towards Russia is scarce, a gap which this article intends to fill. The article uses qualitative methods of data collection, namely the review of scholarly and policy literature, and document content analysis. The topic of Georgia s foreign policy has been gaining interest among academics and foreign policy practitioners, with the debate largely falling across two lines of thought (Chervonnaya 1993, Nodia 1995, Luzianin 2007, Jojua 2010). On the one hand, Givi Bolotashvili (2003) proposes that the reason for Georgia s unreasonable foreign policy in the early 1990s was the civil war, two conflicts, and a long-standing economic crisis. On the 31

32 nino kereselize opposing side, John Lepingwell (1994) suggests that Russia, driven by its urge to maintain its Eurasian power status against the competing influence of the United States and to deter the rise of Turkey s regional influence, intentionally pursued to hinder Georgia to conduct a balanced foreign policy. In the late 1990s Georgia began redirecting its foreign policy towards the West, attributing high importance to securing ties with the US (King 2001). Gradually the US, and the European Union (EU) took deeper interest in the South Caucasus (Hyde-Price 2007). The offensive realism theoretical approach has been used in this study to explain Georgian and Russian foreign policy. The first section of this article will discuss this approach. Being built on the theory of great power politics (Morgenthau 1978), offensive realism postulates that states seek to maximize power defined in military terms and that this incentive is embedded in the international system (Mearsheimer 2001). The armed conflict between Russia and Georgia in August 2008 demonstrated that Russia was seeking to extend power in its near abroad, which was achievable owing to its relative military strength (cf Lynch 2001). Georgia, facing such an existential threat and being uncertain about Russia s offensive intentions, perceived survival to be vital for the country. The second section provides an overview of Georgia s attempt to redefine its foreign policy priorities towards Europe and the US after the collapse of the Soviet Union. In reaction to this move, Russia in an attempt to reassert its regional influence, supported separatist minorities in the Georgian provinces of South Ossetia ( ) and Abkhazia ( ). The causes of the two political conflicts in South Ossetia and Abkhazia are investigated in the third section. Both conflicts were ignited by secessionist movements, which had been largely prompted by the Soviet elites (Cornell 2001). Assigning autonomous status to the regions prepared the ground for ethnic tensions. The possibility of different interpretation of the Soviet constitutions (1924, 1936, 1977), and stirring up nationalism by the Georgian national government, invigorated minorities claim for self-determination by means of using violent methods (Matsaberidze 2010). The separatist minorities were unable to negotiate with the centre so long as they had crossborder support (Jenne 2007). The claims for independence were illegitimate since referendum held in 1991 throughout Georgia, including Abkhazia and South Ossetia, supported restoration of Georgia s sovereignty deprived in 1921 (Georgian Parliament 2011). The conflicts resulted in the country s de facto fragmentation. Section four discusses two phases in President Eduard Shevardnadze s ( ) foreign policy agenda. In the first of these two periods, between 1992 and 1995, Georgian political elite sought Russia s mediation in the conflicts despite Russia s support to the conflict regions (Janelidze and Asatiani 2009). During the second phase of Georgia s foreign policy, between 1996 and 2003, Georgia reorientated its focus towards the West. As evidence of the fluctuating relationship between Georgia and Russia, the article turns to analyze the peace agreements concluded predominantly between Georgia and Russia concerning South Ossetia (Kazbegi Protocol on Disarmament 1991, Dagomis Agreement on Conflict Settlement 1992), and Abkhazia (Moscow Agreement on Ceasefire Control 1992, Sochi Agreement on Ceasefire Control 1993, Moscow Agreement on Ceasefire and Separation of Forces 1994). Although Russia was a party to the peace agreements and presented itself as a mediator in the wars, Russia also played a significant military role in the conflicts. Eventually, Georgia openly declared the conflict with Abkhazia as the conflict between Russia and Georgia. Irrespective of such stance, Georgia allowed the peace accords concluded with Russia to legitimize the Russian military presence along the Georgian provinces. Ambiguity over Georgia s foreign policy agenda was also reflected in Georgia s decision to accede to the post- Soviet Commonwealth of Independent States (CIS) and the Collective Security Treaty Organization (CSTO) in Despite such belligerent relations with Russia, the two countries established diplomatic relations with each other in 1994, with both signing the Framework Agreement on Friendship and Cooperation. The State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation, however, refused to ratify the Agreement causing a renewed impasse in diplomatic relations. The Dagomis Agreement established a Joint Peacekeeping Forces group (JPKF) in South Ossetia under Russian command, which was later turned over to the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) peacekeeping forces for monitoring. In 1993, the United Nations (UN) deployed military observers to Abkhazia to ensure ceasefire (S/Res 849, ). Even in the face of international mediation, the peace accords were breached by Russia. 32

33 saqartvelos sagareo politika rusettan mimartebasi wlebsi The second phase of Georgia s foreign policy, between 1996 and 2003, marks standoff in relations between Russia and Georgia. Increasing interest by the US in the South Caucasus and Central Asia, alongside Russia s violation of Georgian airspace during the renewed war in Chechnya, prompted Georgia to intensify relations with the US. The US helped Georgia to enhance its military capabilities with the Georgia Train and Equip Program (GTEP). In the same vein, Georgia sought closer ties with the North Atlantic Treaty Organization (NATO). The country participated in the NATO peacekeeping operations in Kosovo (KFOR) in , and since 2004 it has maintained the second largest military contingent in the International Security Assistance Force Operation (ISAF) in Afghanistan. The military presence of the two great powers in the region turned out to be incompatible. The Georgian authorities insisted on the withdrawal of the four Soviet military forces from the Vaziani, Gudauta, Akhalkalaki, and Batumi bases. At the OSCE Summit in Istanbul in 1999 Russia committed to this withdrawal by signing the Charter for European Security. By 2007 Russia ceded control over all but the Gudauta base in Abkhazia, which was handed to the CIS forces with the intention of continuing to support the Abkhazian forces. After the 2008 war, the Russian military presence in the region changed. Russia established Treaties on Friendship, Cooperation and Mutual Assistance with Abkhazia and South Ossetia (2008a; 2008b), and Agreements on Cooperation in Protecting the Borders of Abkhazia and South Ossetia (2009a; 2009b). These four documents have created a legal basis for Russia s presence as an allied force to the separatists, and as an illegal occupation force in Georgia. Section five examines how international engagement in Georgia has influenced its foreign policy. After regaining independence, Georgia established bilateral relations with over 110 countries, became a member of the intergovernmental and international organizations including the UN, Council of Europe (CoE), Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC), World Trade Organization (WTO). The geopolitical location and energy resources of the South Caucasus elevated its political importance for the Western markets. Since 1993 the Georgian government has been seeking to bring in the Western investment to overcome the political and economic difficulties. The oil and gas resources have attracted international energy projects. Along with the Eastern European, the South Caucasus and Central Asian countries, Georgia joined the Transport Corridor Europe-Caucasus-Asia (TRACECA) programme developed by the EU in To diversify their dependence on Russian energy, the Western governments and transnational corporations accessed the Caspian resources through the Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) oil pipeline, and the Baku-Tbilisi-Erzurum (BTE) gas pipeline, both of which run across Georgia. Although Georgia has made obvious its intention by increasing cooperation with the West, Georgia refrained from releasing its national security and foreign policy doctrines. The Foreign Policy Strategy (2006), and National Security Concept of Georgia (2011) were not published until The now public documents confirm the Westernoriented official foreign policy agenda. The updated National Security Concept (2011: 15) declares that [o]ne of Georgia s major foreign and security policy priorities is membership in NATO and the European Union. The Security Concept (Ibid: 7) lists the occupation of the Georgian territories by Russia as a threat to its national security, which is reinforced by the Law of Georgia on Occupied Territories (2008). The last part of the article offers insights into Georgian foreign policy in the new millennium. In the wake of the 21 st century, Georgia has experienced significant transformations. Following the Rose Revolution in 2003, President Shevardnadze resigned and his successor Mikheil Saakashvili, identified with the strong Western policy approaches, extended an arm of friendship to Russia in his inaugural speech. Georgia s democratic development was hailed by the international delegations. US President George W. Bush repeated this praise during his official visit to Tbilisi in Georgia s European and Euro-Atlantic integration was, however, not welcome by Russia. Since the 2000s Russia s policy towards Georgia continued to be inconsistent. Despite power changes in both Georgia and Russia over the past two decades, relations between the two countries have not changed substantially. The Kremlin has continued to encourage the Abkhazian and South Ossetian minorities by conferring them the Russian passports and supporting the de facto presidents. Despite ambiguity of the relations, the two countries started elaborating the Framework Agreement during the interim presidency of Nino Burjanadze in 2003, which has since been stalemated. The war in 2008 between Georgia and Russia showed that Russia is prepared to forcefully assert its interests in its immediate neighbourhood. In light of this, some scholars have identified the continuation of Russian s pragmatist 33

34 nino kereselize and realpolitik approach towards Georgia (Barsenkov 2012). Moscow s interests can be characterized as foreignpolicy inertia and the grasping of a superpower in rapid decline (Toft 2003). International developments, notably the recognition of Kosovo s independence from Serbia in 2008, and the outcome of the NATO Bucharest Summit in April 2008, influenced unfolding events. Having implemented the Individual Partnership Action Plan (IPAP) with NATO in , it was repeated at the Bucharest Summit that Georgia and Ukraine would become members in the future, however, the Summit decided at that point not to invite Georgia to join the Membership Action Plan (MAP). Since 2004 President Saakashvili had been requesting to review the mandate of the Joint Control Commission (JCC) in South Ossetia, which was not taken effectively into account. In the spring and summer of 2008 a series of incidents escalated into the armed conflict between the Georgian and the separatist Ossetian forces backed by the Russian forces. The report of the EU fact finding mission (IIFFMCG) concluded that the Russian reaction was disproportionate to the legitimate objective of collective self-defence (Tagliavini 2009). The war left 412 casualties, and 26,000 displaced (Georgian Government Report 2009; IDP Ministry Stats 2012). The European countries, notably France, Germany, and the United Kingdom, spearheaded negotiations with Moscow and Tbilisi. Facilitated by the French presidency of the European Council, two peace documents were concluded: the Six-Point Peace Agreement on Ceasefire (Protocole d accord 2008) on 12 August 2008, and the Declaration of the European Commission and European Council on 9 September 2008 (Commission and Council 2008). The Council appointed the European Union Special Representative for the Crisis in Georgia (EUSR) to lead the Geneva process which is a peace mechanism to negotiate security and stability in South Ossetia and Abkhazia. Only a month after hostilities ceased, the Council deployed an unarmed civilian mission (EUMM) (Joint Action 2008c/736/CFSP). Yet the peace agreements have not been fully respected (European Parliament Res 2012/C 380 E/15). Twenty-two rounds of the Geneva discussions were not able to reach an agreement for a political solution to the conflict. The October 2012 parliamentary elections marked another change in Georgian politics, signalling another shift in country s foreign policy implementation. The article concludes that Georgia s foreign policy approach towards Russia continues to be incoherent. Likewise, Russian policy towards Georgia has remained unshaken, with Moscow expecting Georgia to accept the new reality regarding its separatist provinces. Furthermore, Georgia s European and Euro-Atlantic aspirations continue to be unacceptable to Russia. Russia s constructive engagement is fundamental for stability in the South Caucasus. It is therefore imperative that both countries find ways to overcome these differences. 34

35 civilizaciuri Ziebani Nino Daraselia METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES (On material from English, Georgian and Russian) 1. Introduction The paper examines the metaphorical structure of the domain of silence cross-culturally, based on material from English (British and American varieties), Georgian and Russian. The empirical data embraces samples of literary as well as non-literary (both spoken and written) discourse genres. The data has been analyzed from the standpoints of conceptual metaphor theory (Lakoff 1993, Lakoff&Johnson 1980, Stockwell 2005)) and stylistics (Toolan 1988). Different theoretical works on the phenomenon of silence have also been considered ( Ephratt 2008, Tannen & Saville-Troike, eds, 1995). As is well known, not all silence is communicatively relevant, i.e. the major division of the phenomenon of silence is into communicative/linguistic and non-communicative/non-linguistic types. The linguistic type of silence can be further subdivided into (Daraselia 2008): 1. socio-cultural (the latter forms the background of a communicative event and may precondition or accompany it); 2. prosodic ( it can be cognitive or social); 3. propositional. Unlike the propositional type of silence, socio-cultural and prosodic types, though meaningful and conventional, have no propositional content (Daraselia 2008:133). It should be mentioned that peculiarities of silence usage are closely tied to the values, beliefs and norms of a particular speech community, societally approved patterns for silence-speech relationship are largely dependent upon evaluations and conceptualizations of silence held by a particular nation. The analysis of the English, Georgian and Russian data has revealed that in these languages and cultures the domain of silence is heterogeneous and multi-dimensional. In each of these languages there are a number of metalinguistic terms for silence covering the following meanings: a) abstaining from speech or utterance, sometimes with reference to a particular matter (relation silence vs. speech), a linguistic type of silence. b) a state or condition when nothing is audible (relation silence vs. sound), a non-linguistic type of silence. c) omission of mention or notice (relation silence vs. speech), a linguistic type of silence. These meanings are distributed differently in the English, Georgian and Russian terms for silence. The ethnosemantic analysis has shown that the English term silence, Georgian sicume (silence), Russian тишина (silence) are polysemantic; they embrace all the three above-enumerated meanings. The Georgian terms dumili, mdumareba (from the verb root dum not saying, uttering anything, keeping silent i.e. speechlessness) and the Russian молчание (from the verb молчать not uttering a word, not saying anything, speechlessness) as well as безмолвие, speechlessness (без the negative prefix, the verb молвить to utter, say something) refer to linguistically relevant silence. However, mdumareba (Georg.) and безмолвие (Russ.) can denote non-communicative silence as well, especially in literary texts viz. in instances of personification. The English lexical unit stillness is associated with a non-linguistic type of silence, whereas hush with the linguistic one. 35

36 NINO DARASELIA 2. Analysis 2.1. The Conceptual Metaphor Silence is Wisdom The analysis of the empirical data has shown that evaluations of silence reflected in the three languages are positive as well as negative. Similar to many cultures in the world, for British, American, Georgian and Russian cultures, the conceptual metaphor Silence is Wisdom is of particular relevance. The metaphor Silence is Wisdom can be inferred from the following English, Georgian and Russian proverbs and sayings: English proverbs: Speech is silver, silence golden. A still tongue makes a wise head. He that is silent gathers stones (biblical allusion). Georgian proverbs: sityva vercxlia, dumili oqro (Speech is silver, silence is golden). bevric rom icode, mainc cota ilaparake (Even if you know a lot, still speak little). Russ. Умный лишнего не скажет (A clever person will not speak too much). Умный молчит, а дурак говорит (A clever person is silent, a fool speaks). The proverbs enumerated below prove that in the cultures under discussion too much volubility is disapproved: Engl.: Empty vessels make the most noise. Georg.: carieli qvevri mets xmaurobso. An empty qvevri (a kind of wine vessel) makes the most sound. Russ.: Пустая бочка пуще гремит (An empty barrel makes the most noise). In the above-presented proverbs volubility is equated to noise, in terms of the conceptual metaphor theory Mind is viewed as an Empty Container which Causes the Production of Noise (i.e. meaningless speech) Conceptual Metaphors Silence is Thought, Silence is Prayer Alongside wisdom, silence is closely associated with thinking processes, hence the conceptual metaphor Silence is Thought. The target domain Silence is presented via the source domain Thought. Consider the following examples: (1) When to the sessions of sweet silent thought I summon up remembrance of things past, W. Shakespeare, Sonnet 30 (2) sicume fiqris kbilisa (levan gotua) Silence akin to thoughts (Levan Gotua) (3) kidev dumili...(tu fiqri ori mxriv?!) (gr.robaqize `gvelis perangi~) Silence again... (or thoughts on both sides?!) Grigol Robakidze The Snake s Skin (4) Тишина мысли Silence of Thought However, there are some differences as well: excessive quietness as a sign of secretive personality, of someone who likes to do things in the dark is scorned in Georgian and Russian cultures (Cf. Daraselia 2008). 36

37 METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES In this respect the proverbs Russ.: В тихом омуте/ болоте черти водятся (A still moor is haunted by devils). Georg.: CumCuma da esmakio (Quiet and sly), dagubebul wyalsi esmakebi budobeno (Still/dammed waters are haunted by devils ) are noteworthy. According to these proverbs, silent personality is equated to deep, still moor whose waters are dark i.e. non-transparency stands for the unknowable, the latter evokes associations with evil forces. By contrast, the English proverb that seems linguistically similar Still waters run deep, has mainly positive connotations in the given case the metaphors Silence is Fluid, Silent Person is a Container filled with Fluid acquire the following implications superficial stillness is misleading, stillness, silence is associated with the depth of thinking processes. In the cultures in question silence is also linked to spirituality, it is associated with prayer: The English term prayer of silence contrasts with verbal/discursive as well as affective types of prayer; it is a specific type of prayer which implies a relationship, union with God. As for the Russian expression молитвенная тишина, silence of prayer, it emphasizes the silence characteristic of and accompanying silent praying The Conceptual Metaphor Silence is Death The observations have shown that in English, Georgian and Russian languages negative evaluations of silence prevail over the positive ones. None of these cultures can be described as silent, despite great differences in conversational styles, English (BrE & AmE), Georgian and Russian languages have one feature in common in general, they reveal negative attitudes towards silence. The said is revealed in the following collocations: English: uncomfortable/awkward/eerie/threatening/ominous/uneasy/awesome/tense/moody/blank silence. Georgian: avismomaswavebeli (ominous), gausazlisi (unbearable), uxerxuli (uncomfortable), mtrgunavi (oppressive) sicume /silence. Russian: неловкая, напряженная, зловещая, адская тишина uncomfortable, tense, ominous silence, silence of the hell. In all the four cultures long pauses create uncomfortable feelings, which is revealed in the existence of the following identical phrases Engl. uncomfortable silence, the Georgian and Russian uxerxuli sicume, неловкая тишина. During interpersonal communication silence is not considered polite, English, Georgian and Russian speakers employ a variety of linguistic means (different types of gap-fillers) to help them out in difficult situations. Russians have a ready-made phrase to comment on long, uncomfortable pauses; they usually remark jokingly: «Дурак родился», A fool has been born ; the implications of the given phrase contradict the saying «Умный молчит а дурак говорит» (A clever person is silent, a fool speaks) i.e. in the given case silence is associated with stupidity. Moreover, English, American, Georgian and Russian communicative systems are characterized by reflexive listening, the latter being preferred to the silent one (i.e. the listener should show his/her involvement by means of backchannel signals). All these peculiarities can partly be explained by the existence of the conceptual metaphor Silence is Death in the given languages and cultures. Presumably, Silence is Death is one of the archaic conceptual metaphors, its motivation being man s agelong dread of death, his failure to come to terms with it. Being the dominant conceptual metaphor, Silence is Death is reflected in idiomatic expressions and culture-specific prejudices; moreover, to some extent, it constitutes one of the underlying rules of verbal as well as non-verbal behaviour in the cultures in question. Apart from having negative connotations, the collocations presented below stress the degree of intensity of silence: English: deathly silence/hush, dead/ghostly silence, silence of the grave, silence of the tomb. Georgian: samariseburi sicume (as silent as the grave). 37

38 NINO DARASELIA Russian: гробовое молчание (speechlessness of the coffin), гробовая/мертвая/ могильная тишина (silence of the coffin/ grave; dead silence). The Russian verbal routine Я могила (I m the grave) is of particular interest, it is used in the following context: (5) Никому не говори об этом. Я могила. Don t tell anyone about it. I m the grave (i.e. I ll be as silent as the grave). A similar kind of routine is evidenced in English, though, according to the informants, it is not very frequently used: (6) If you tell me what Katy said about me, I promise to be as silent as the grave Georgians sometimes comment on long, uncomfortable pauses in the following way: The angels of silence have passed by. Georgians used to believe that some angels sent by God were the angels of silence, they walked from village to village and house to house (Daraselia 2008); presumably, the initial aim of the expression was to evade the associations of silence with death. The metaphor Silence is Death is evidenced in English, Georgian and Russian poetic works as well: (7) This living hand, now warm and capable Of earnest grasping, would, if it were cold And in the icy silence of the tomb, So haunt thy days and chill thy dreaming nights That thou wouldst wish thine own heart dry of blood So in my veins red life might stream again, And thou be conscience-calm'd see here it is I hold it towards you. John Keats This Living Hand It should be mentioned that Keats poem presents the tactile perception of silence. (8) Все во мне лишь смерть да тишина. Валерий Брюсов All in me just death and silence. Valeri Briusov In the activist slogan `Silence=Death~ the relation between silence and death is causal; during the AIDS crisis in the 1980s, the slogan protested taboos around the discussion of AIDS prevention, as silence about this issue led to death. Since the concept of death is tabooed, silence often serves as a euphemism for it. This is the case in the poem `Flowers of Silence~ by the 20th c. Georgian poet Terenti Graneli; the poem depicts the scene of the poet s funeral, flowers of silence should be interpreted as the flowers brought to his funeral, i.e. they are the flowers of death. Presumably, the metaphor Silence is Death is encoded in one of e.e cummings definitions of silence presented in his three-dimensional poempicture (cummings term): (9) silence is a looking bird: the turn 38

39 METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES ing;edge,of life (inquiry before snow The poet suggests three definitions of silence, one of them being: silence is the turning edge of life. In the given case the following primary metaphors are actualized: States are Locations, Change of State is Change of Location i.e. the turning edge of life can be viewed as a metaphor for death/dying the turning edge of life implies crossing the edge between life and death, consequently Silence is Death. The archetypal image of crossing the river dividing the realms of life and death in the boat of silence is revived by the Georgian symbolist poet Paolo Iashvili in the poem `Verhaeren~: (10) migasveneben TeTri debi sicumis navze... White sisters are carrying you in the boat of silence... The metaphor Silence is Death is closely linked to the conceptual metaphors silence is eternity (presenting silence via the temporal domain) and silence is infinity (characterizing silence both via spatial and temporal domains). The English, Georgian and Russian expressions eternal silence, samudamo sicume, вечная тишина often serve as euphemisms for death: (11) Life piled on life Were all too little, and of one to me Little remains: but every hour is saved From that eternal silence Ulysses Alfred, Lord Tennyson (12) da mwyuria samudamo sicume da mosveneba. And I am thirsty for eternal silence and rest. Terenti Graneli Silence and Loneliness In (12) Eternal silence i.e. Death is conceptualized as a Drink (the conceptual metaphor Death is Fluid). (13) Сегодня Ткварчели называют «мертвым городом». В нем царит вечная тишина. Радиопрограмма,Эхо Кавказа Today Tkvarcheli is called dead town. Eternal silence reigns there. Radio programme Echo of the Caucasus An impressive image of Infinite silence as the symbol of death is created by Emily Dickinson in her poem Silence is all we dread, it is noteworthy that the poet uses graphic means (viz. capitalization) to accentuate the key words: (14) Silence is all we dread. There's Ransom in a Voice But Silence is Infinity. Himself have not a face. However, Infinite silence does not always serve as a euphemism for death; the metaphor Silence is Infinity varies across individual dimensions, e.g. in Jack London s works The White Silence and White Fang spatially and temporally unbounded silence as a quality of Universe is opposed to the finity of man s existence, at the same time, silence is the ultimate expression of unity with the universe: (15) `Nature has many tricks wherewith she convinces man of his finity, the ceaseless flow of the tides, the fury of storm, the shock of the earthquake, the long roll of heavens artillery, but the most tremendous, the 39

40 NINO DARASELIA most stupefying of all, is the passive phase of the White Silence. All movement ceases, the sky clears, the heavens are as brass; the slightest whisper seems sacrilege, and man becomes timid, affrighted at the sound of his own voice. Sole speck of life journeying across the ghostly wastes of a dead world, he trembles at his audacity, realizes that his is a maggots life, nothing more. Strange thoughts arise unsummoned, and the mystery of all things strives for utterance. And the fear of death, of God, of the universe, comes over him, the hope of the Resurrection and the life, the yearning for immortality, the vain striving of the imprisoned essence, it is then, if ever, man walks alone with God.~ Jack London The White Silence 2.4. The Antinomies: Silence vs. Sound, Silence vs. Music, Silence vs. Speech and Synesthetic Metaphors. The conceptualization and metaphorization of the antinomies Silence vs. Sound, Silence vs. Music, Silence vs. Speech in English, Georgian and Russian poetic discourse are of particular interest. The following types of relation have been revealed: a. Relation of identity; Silence is Music/Sound (16) Silence is more musical than any song. Christina Georgina Rossetti (17) Thus am I mine own prison. Everything Around me free and sunny and at ease: Or if in shadow, in a shade of trees Which the sun kisses, where the gay birds sing And where all winds make various murmuring; Where bees are found, with honey for the bees; Where sounds are music, and where silences Are music of an unlike fashioning. Christina Georgina Rossetti Thread of Life (18) axlac garsemo sicume rekavs rogorc qalwulis mzime godeba o, siyvitlea, siyvitle yvelgan da mec sikvdili miaxlovdeba. terenti graneli `Semodgoma mindvrebsi~ And even now silence is ringing around me Like the deep mourning of a maiden O, there s yellowness, yellowness everywhere And death is approaching me. Terenti Graneli Autumn in the Fields (19) Фиолетовые руки На эмалевой стене Полусонно чертят звуки В звонко-звучной тишине. Валерий Брюсов «Творчество» Violet hands On the enameled wall Are half sleepily drawing sounds 40

41 METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES In the clearly sounding silence. Valeri Briusov b. Relation of dialectic inseparability. Silence implies sound/voice just as voice/sound does silence. The given relation is well-expressed in Cummings definition of silence silence is blood whose flesh is singing. According to ee cummings the concepts of silence and sound/voice are as inseparable as flesh and blood, however, by using the metaphor Silence is Blood, the poet stresses the significance, the primacy of silence (the metaphor blood implying the essence). c. Part-whole relation. Silence is often conceptualized as Entirety, Wholeness, Initial Muteness, which, according to D.H. Lawrence, in its vast completeness is enfolding all the sounds including the sound of men or in Ossip Mandelstam s viewpoint silence gives birth to music and word, and is the source of and link between all the living. (20) I feel the silence waiting To take them all up again In its vast completeness, enfolding The sound of men. D.H. Lawrence Silence (21) SILENTIUM Она еще не родилась, Она и музыка и слово, И потому всего живого Ненарушаемая связь. Осип Мандельштам It has not been born yet, It is both music and word, Hence, it s an inseparable link Between all the living. Ossip Mandelstam Silentium d. Silence vs. Sound/Music/ Speech remain to be opposites: The given opposition forms the basis of one of e.e. cummings definitions of silence silence is a looking bird which can be interpreted as follows: at first glance, the phrase looking bird seems odd, however, it evokes associations with the collocation singing bird, implying the opposites Silence vs. Music/Sound/Voice, The same opposites singing unsinging used in reference to silence is presented in another poem by cummings: (22) enter no(silence is the blood whose flesh is singing) silence: but unsinging e e cummings The opposition Silence vs. Sound/Music/Speech is ever active in Georgian discourse; in my viewpoint, this can be explained by the fact that for the Georgian culture musical and interpersonal intelligences (H. Gardner s terms, i.e. cognitive/perception categories) are of particular relevance (Daraselia 2008). Consequently, in the Georgian culture the concept of silence is self-sufficient, it is semantically loaded and tends to resist definitions via its opposites (sound, music or speech), for Georgians silence always 41

42 NINO DARASELIA contrasts with sound, music or speech, it rarely merges with them in tropes, even in poetic works of the Georgian symbolists that are abundant in synesthetic metaphors. The primacy of musical and interpersonal intelligences for the cognitive profile of the Georgian ethnos is revealed in the specificity of visualization of silence /conceptualization of silence via colour domain: for Georgians silence as the absence of sound/music/voice, silence as non-communication, silence as death is associated with the monochrome colour white; hence the culture specific conceptual metaphors Life is Colourful, Multi-coloured, Death/Silence is Colourless. (23) dresac barsi vimalebi, rogorc TeTri mdumareba terenti graneli `sicume da simartove~ Even today I am hiding like white silence in the garden. Terenti Graneli Silence and Loneliness It is noteworthy that in visual arts white serves as a symbol of silence/pause, e.g. in W.Kandinsky s paintings, as well as in his theoretical work Concerning the Spiritual in Art : White is absolute silence, full of possibility. In Cummings poempictures where the line between the visual and verbal is blurred, silence is performed viz. it is identified with the blank space of the page. By contrast, instances of coloured perception of silence (chromesthetic metaphors) are quite numerous in the nineteenth and twentieth century English and Russian literary discourse. This can be explained by the fact that, like other Indo-European cultures, English and Russian cultures show preference towards spatial/visual perception. The samples examined are mostly visual-auditory images of landscapes (the genuine type of synesthesia), in almost all of them silence is perceived via the dominant colour of a particular landscape: In Oscar Wilde s The New Helen silence is perceived via the dominant colour (silver) of the moonlit landscape: (24) For surely it was thou, who, like a star Hung in the silver silence of the night Oscar Wilde The New Helen The visual image greenness of tree crowns with white clouds between them is fused with the perception of silence: (25) up into the silence the green silence with a white earth in it cummings In the image The White Silence (the title of the story by Jack London) auditory and visual perceptions of a snowy landscape are interwoven. The synesthetic metaphor is the result of the writer s personal experience, whereas white silence in Georgian literary discourse is culture specific: silence as synonymous to death is associated with the monochrome colour white. (26) Золотая осенняя тишина Golden autumnal silence. In (26) the prevalent colour of an autumn landscape is amalgamated upon the auditory perception of silence. (27) Я вдруг увидел шар огромный, Плывущий в красной тишине Suddenly I saw a huge balloon Floating in red silence Alexander Blok Dawn 42

43 METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES In (27) the visual image, redness of the sky at dawn, fuses with the auditory image of silence. Some synesthetic metaphors acquire a symbolic load, this is the case with A.Blok s Seven-colour arc of silence rising over the abyss. The rainbow being the universal symbol of hope, silence signifying regained inner stillness. Blue silence (голубая тишина), the recurrent metaphor in the poetic discourse of the Russian symbolists (V. Ivanov, V.Khlebnikov) can be decoded as follows: blue being the colour of heavens, eternity, silence being the symbol of spiritual serenity. The olfactory perception of silence has been found in Cummings poem: The Poem Her Belly Marched Through Me As. (28) From her nostrils to her feet she smelled of silence. An interesting combination of gustatory and tactile types of perception of silence is reflected in the Russian phrase: теплая, вкусная тишина (warm, delicious silence) coined by the journalist Oleg Panfilov in his reportage on the medieval Georgian town of Sighnaghi Spatial Dimensions of Silence In English, Georgian and Russian languages the notion of silence has spatial dimensions as well silence is visualized as: Deep, profound, vast and tremendous in English: (28) Cars were stacked three high in the streets. You could hear the screams of children, women, everyone, says one survivor. There were the screams, and then a tremendous silence. Newser, May 2, 2010, Tsunami Swept away Fleeing Bus of Retirees (29) A vast silence reigned over the land Jack London White Fang Deep in Russian: Наступила глубокая тишина (There fell a deep silence). Big in Georgian (rare): didi sicume (Big silence). The following English, Georgian and Russian expressions are the result of the synesthetic perception of silence (viz. tactile-auditory): English break silence; Russian нарушить тишину (the initial root рушить to destroy) Georgian sicumis darrveva (arrvevs to unstitch) silence as a physical entity can be broken, destroyed, or similar to fabric it can be unstitched. Following this universal pattern Graham Greene created the following image: (30) His voice scraped into stillness, like a needle at a record s end Graham Greene Proof Positive In 19-20c literary discourse, silence is often conceptualized as refuge, as an escape from the merciless and indifferent world, i.e. Silence is a Bounded Space (primary metaphor States are Locations): (31) Silence is the universal refuge, the sequel to all dull discourses and all foolish acts, a balm to our every chagrin, as welcome after satiety as after disappointment. Henry David Thoreau (32)Ушел я в тишину и тень Александр Блок I went into silence and shadow. Alexander Blok 43

44 NINO DARASELIA (33) enter no silence ee cummings (34) up into the silence ee cummings 2.6. Silence as Communication vs Silence as Non-Communication: In Modernist and Post-modernist literature silence is of double nature; on the one hand, silence is the language of the silence-haunted (D.H. Lawrence), on the other hand, it is a symptom as well as a symbol of their isolation and alienation, their disability or rather unwillingness to communicate with the rest of the world, language seems useless, the world is peopled by lonely creatures who struggle vainly to express the unspeakable; as Samuel Becket puts it word seems an unnecessary stain on silence and nothingness. Quite often Life is conceptualized as an Aimless Journey of a Silent Vagrant, this is the case in Galaction Tabidze s Blue Horses : (35) All the promise that I saw was vagrant, silent shivering. Save for the vagrant silence, the lethal cold s wild pillaging Galaktion Tabidze Blue Horses (translated by D.Rayfield) For the isolated, lonely individuals Silence seems to be the closest person (the conceptual metaphor Silence is a Person). The Georgian empirical data contained 2 instances of personification, whereas the English data one. For Terenti Graneli Silence is his gentlest sister, for Paolo Iashvili, Silence is a welcome visitor, in Cummings surrealistic poem Silence is a lady that haunts the poet s body referred to as cage (the conceptual metaphor Body is a Container) at night and leaves it at dawn, similar to a bird leaving its cage. (36) da Cemi samaris samudamo daraji iqneba Cemi unazesi da sicume terenti graneli And my gentlest sister Silence will be the eternal guard of my grave Terenti Graneli (37) xsiria sicume otaxis stumari, wvimis dros mova da dilamdis darceba... me miyvars zamtarsi sicumis stumroba paolo iasvili Silence is a frequent visitor of the room It comes during the rain and stays till morning. I like the visits of silence in winter. Paolo Iashvili (38) Lady of Silence from the winsome cage of thy body rose through the sensible night a quick bird (tenderly upon 44

45 METAPHORS OF SILENCE ACROSS CULTURES 3. Conclusion the dark s prodigious face thy voice scattering perfume-gifted wings suddenly escorts with feet sun-sheer the smarting beauty of dawn) The given cross-cultural study has shown that the metaphorical structure of the domain of silence can be versatile across different cultures; the English, Georgian and Russian languages reveal similarities both in terms of primary and complex metaphors. The empirical data contains a number of generic-level conceptual metaphors that are instantiated in culture-specific ways at a specific level, one of the causes of variation being the cognitive profiles of the cultures investigated. Bibliography: Blok, Alexander. Блок Александр, Стихотворения, Поэмы. Москва: Художественная Литература, Briusov, Valeri.. Брюсов, Валерий, Избранные произведения. Москва: Детская Литература, 1973 cummings, e.e. Collected Poems, New York: Harcourt, Brace &Co, cummings, e.e. 100 Selected Poems. New York: Grove P., Daraselia, Nino. `Semiotics of Silence and Multiple Intelligences~. Civilization Researches, 6. Tbilisi: TSU Press, 2008, p Dickinson, Emily. Poems. html. Retrieved in Ephratt, Michael. `The Functions of Silence~. Journal of Pragmatics, 40. Elsevier, Graneli,Terenti. graneli, terenti. qartuli poezia, t.14, Tbilisi: nakaduli, Green, Graham. Proof Positive, in English Short Stories of the 20 th Century. Moskva: Raduga Publishers, 1988, p Iashvili, Paolo. iasvili, paolo. qartuli poezia, t.12, Tbilisi: nakaduli, 1982,gv Kandinsky, Wassily. Concerning the Spiritual in Art, retrieved in Keats, John. This Living Hand. Retrieved in Lawrence, D.H. Silence. Retrieved Lakoff, George. `The Contemporary Theory of Metaphor~. Ortony, Andrew (ed.), Metaphor and Thought. Cambridge: CUP, Lakoff, George & Mark Johnson. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press London, Jack. The White Silence, in Readings from American Literature. Moscow: Prosveshchenie, 1972, p London, Jack. The Call of the Wild. White Fang, Moscow: Progress Publishers, Mandelshtam, Ossip. Мандельштам Осип, Стихотворения, переводы, очерки, статьи. Тбилиси: Мерани, Robakidze, Grigol. robaqize, grigol. gvelis perangi.falestra. Tbilisi: merani, Rosetti, Christina. Georgina, The Thread of Life. Retrieved in 20010, 12. Shakespeare, William. The Sonnets, Leopard, Stockwell, Peter. Cognitive Poetics. An introduction. Routledge: London &New York, Tannen, Deborah & Muriel Saville-Troike (eds). Perspectives on Silence. Ablex: Norwood, NJ, Tennyson, Alfred, Lord, Ulysses. Retrieved in Toolan, Michael J. Narrative. A Critical Linguistic Introduction. Routledge: London & New York, Wilde, Oscar. The New Helen. Retrieved in

46 civilizaciuri Ziebani lado vardosanize urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc saqoneli da misi brendingi. ras ver gaitvaliswinebda vitruviusi im uprecedento gamowvevebs Soris, romlebic CvenSi urbanul kulturas bolo atwleulebsi moulodnelad Tavs daatyda, martlac siaxlea qalaqganvitarebis sferosi aqcentis gadatana qalaqebis normatiulad dasabutebul, teqnikur-teqnologiurad gaangarisebul da finansurad uzrunvelyofil daproeqteba-realizebidan mravalkomponentiani urbanuli garemos martvaze. amas asaxavs inglisurenovani abreviatura PPP (Programs, Projects, Plans programebi, proeqtebi, gegmebi). Tanamedrove informaciuli teqnologiebis (IT) leqsikas rom davesesxot, qalaqganvitarebasi `hardware~ prioritets askarad utmobs `software~-s. amatgan pirvels sakutriv msenebloba-rekonstruqcia ganasaxierebs, xolo meores urban-menejmenti warmoadgens. amgvari metamorfozistvis Cveni arqiteqturuli sazogadoebrioba mzad ar armocnda. qalaqganvitarebis mravalmxrivi problematika sul ufro scildeba arqiteqtorta profesiul kontrols da inacvlebs politikis, ekonomikis, menejmentis, PR-is mimartulebit. udavod, qalaqformirebas yoveltvis da yvelgan ganapirobebda ideologiuri da politikuri mizandasaxuloba; magram, Tu gavixsenebt qalaqebis ganvitarebis sabwour praqtikas, arqiteqtorebs da qalaqtmseneblebs SenarCunebuli hqondat sakmaod seriozuli gadawyvetilebebis mirebis profesiuli prerogativa. dres urbanuli ganvitarebis processi rolebis ganawilebis surati dramatulad Seicvala. es dakavsirebulia sociumis morig, urbanizaciis Semdgom socialur-ekonomikur naxtomtan qalaqebis ganvi- TarebaSi, rac globalizaciis process ukavsirdeba. * * * Tanamedrove urbanistikis da qalaqis sociologiis ert-erti TvalsaCino figura saskia saseni asabutebs, erti SexedviT, paradoqsul Teziss globalur ekonomikur da politikur konkurenciasi dres qalaqebi mets nisnavs, vidre qveynebi. rara Tqma unda, igulisxmeba ara romelirac `StatgareSe~ qalaquri dasaxleba, aramed, is wamyvani urbanuli centrebi, romlebmac formaluradac da araformaluradac `globaluri qalaqebis~ statusi SeiZines. kargadaa cnobili, rom pirvel rigsi esenia: niu-iorki, londoni, tokio. mat Semdeg Camomwkrivdnen: parizi, mainis frankfurti, Sanxai, honkongi, singapuri... calke dgas moskovi. da mainc, ras nisnavs `globaluri qalaqebi~? mokled rom vtqvat, es aris is qalaqebi, ufro zustad ki metropolisebi, romlebsic koncentrirebulia msoflio ekonomikis martva. amgvari statusisa da rolis swrafi Camoyalibeba sataves irebs 1970-ian wlebsi. es ganpirobebuli iyo mobiluri transnacionaluri kapitalis organuli motxovnilebebit sabanko saqmis, savaluto da sasaqonlo birjebis, saertasoriso auditis, agresiuli reklamis, finansuri menejmentis, konsaltinguri momsaxurebis, biznes-samartlis sferoebsi. cxadi gaxda, rom kontroli globaluri kapitalis nakadebze SesaZlebelia mxolod gansakutrebuli urbanuli fokusebidan, romlebic `globalur qalaqebad~ iqcnen. 46

47 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... magram, `globaluri qalaqebi~ dasaxlebata amjamindeli klasifikaciis mxolod er- Ti polusia. Cndeba bunebrivi kitxva ra xdeba qalaqur dasaxlebata danarcen, ukidegano kontinuumsi? CvenTvis saintereso poziciebidan es, uwinaresad, aris daundobeli ekonomikuri konkurencia, brzola marali poziciis mosapoveblad investorebis, developerebis, turistebistvis mimzidvelobis ierarqiasi. unda gavixsenot, rom qalaqebis ierarqiuli klasifikacia sabwota kavsirsic iyo Camoyalibebuli. im ierarqiasi marali pozicia bevrs nisnavda ama Tu im konkretuli qalaqisatvis. es pozicia ganisazrvreboda faqtorta kompleqsit, romelta Soris iyo qalaqis politikur-administraciuli statusi (mag., mokavsire respublikis dedaqalaqi), mosaxleobis raodenoba, e.w. saxalxo-sameurneo profili da sxva amgvari. es klasifikacia fiqsirdeboda samseneblo normebsa da wesebsi (СНиП) da gansazrvravda ganvitarebis Sesabamis veqtorebs. magalitad, mosaxleobis milionian zrvars mirweul qalaqs ufleba hqonda wamoewyo metropolitenis msenebloba; qalaqta ierarqiis yoveli safexuristvis dadgenili iyo socialur-kulturuli momsaxurebis obieqtebis nomenklatura da a.s. qalaqebis momarageba samrewvelo da kvebis produqtebit, ucxoeli xelovan-semsrulebelta gastrolebi Tu gamofenebi aseve korelirebda qalaqis statustan. rara Tqma unda, am siasi konkurenciis garese moskovi idga, Semdeg kievi da Tbilisi, romelsac garkveul konkurencias riga Tu uwevda. magram, mtavari mainc is iyo, rom yvela CamoTvlili sikete qalaqebs `zemodan~ urigdeboda saxelisuflebo struqturebis xisti centralizebis, mbrzaneblur-administraciuli ekonomikisa da TviTmmarTvelobis institutis faqtobrivad ararsebobis pirobebsi sxvagvarad verc iqneboda. `rkinis fardis~ Camoxsnam gaasisvla sabwota qalaqebis amgvari formalizebuli klasifikaciis uperspeqtivoba iani wlebis dasawyissi amas mohyva dasavletis myisieri reaqcia im droisatvis ukve gaazrebuli iyo, rom evropul politikur, ekonomikur, socialur, kulturul sivrcesi postsabwouri qveynebis warmatebuli integrireba yvelaze efeqtiani iqneboda swored urbanistuli sistemebis mesveobit iqnebida es sakutriv qalaqebi Tu regiontasorisi, sainjinro-teqnikuri infrastruqtura, satransportos CaTvliT. amitomac, dasavletma mzera, uwinaresad, armosavlets, anu postsabwouri sivrcis Crdilo-dasavleT seqtors miapyro, radgan am sivrcis meore, Cveni, samxret-dasavleti flangi imtavitve Caeflo Sida da saxelmwifotasoris SeiaraRebul konfliqtebsi da sruliad ar iyo mzad ama Tu im mkafiod gamoxatuli urbanistuli politikis gasatareblad wels, baltiis regionis ministerialze gadawyda fuzemdebeli dokumentis `baltiis zrvis regionis xedva da strategia 2010 wlisatvis~ SemuSaveba. es dokumenti 1994 wels gamoica. nisandoblivia, rogor iyo gansazrvruli sakvanzo cneba baltiis regioni; massi, sakutriv baltiis zrvis auzis qveynebs garda, CarTuli iyo norvegia da absoluturad saxmeleto belorusi. dokumentsi SemoTavazebuli iyo regionis qalaqta ranjireba xutsafexuriani sqemit: (1) evropuli qalaqi; (2) baltiuri qalaqi; (3) nacionaluri qalaqi; (4) regionuli qalaqi (am SemTxvevaSi regionad moiazreboda subnacionaluri teritoriuli erteuli); (5) sxva `msxvili~ qalaqi. am qalaqtagan yovels, garkveuli metodikit, mieniwa Sesabamisi statusi 1993 wlis mdgomareobit da perspeqtiuli statusi 2010 wlisatvis. magalitad, rigasa da minsks 47

48 lado vardosanize SesTavazes mati statusis aweva (3) poziciidan (1) poziciamde; vilniussa da talins (3)-dan (2)-mde da a.s. iyo konkretuli qalaqebis statusebis daqveitebis realisturi winadadebebic. moyvanili magaliti damwirda saimisod, rom xazi gamesva qalaqebis ranjirebis sawiroebasatvis saertasoriso masstabit da Semexsenebina, rom qalaqebis amgvari struqturireba SavizRvispireTis regionsi Catarebuli ar aris. arada, Cveni regionis yvela qalaqi dadga sakutari axali identobis gansazrvris, sxva qalaq-konkurentebs Soris Tavisi nisis mozebnis aucileblobis winase. am mxriv, regionis utuo lideris stambolis kvaldakval, regionis sxva qalaqebmac unda moipovon sainvesticio Tu turistuli mimzidveloba ara politikosebis deklaraciuli Selocvebis Sedegad, aramed Ria konkurenciis gzit. romeli qalaqi dgas stambolis Semdeg regionsi liderobistvis srbolasi: ankara, sofia, buqaresti, baqo, erevani, Tbilisi? sxvata Soris, am SejibrSi qveynis dedaqalaqoba Tu centraluroba sulac ar aris aucilebeli piroba amis magaliti, Tundac, batumia, romelic erti saukunis win ganvi- Tarebis tempit uswrebda imdroindel ` kavkasiis dedaqalaqs~ tfiliss da am TvalsazrisiT mxolod baqos Tu CamorCeboda. amis mizezi, ra Tqma unda, navtobi iyo misi transportireba, gadamusaveba da eqsporti. magram, es warsulia. dres qalaqis ganvitarebas, mis statuss Tu reitings didwilad ganapirobebs sxva, arasawarmoo (tradiciuli gagebit) faqtorebi. qalaqta konkurentul brzolasi sul ufro meti mnisvneloba etmoba saqalaqo politikis, urban-menejmentis axlebur instruments qalaqis brendings, romelmac ataswleulebis mijnaze Secvala TiTqmis identuri cneba qalaqis marketingi. am institutis uket gasacnobiereblad sawiroa ramdenime sakvanzo neologizmis aprobirebuli (magram, ertaderti ara) ganmarteba rogorc zogadis, ise specifikuris (Трубина 2011, Визгалов 2011). brendi krebsiti xati (`imiji~) an asociaciata rigi, romlebic damkvidrebulia konkretuli miznobrivi jgufis cnobierebasi iqneba es investorebi, developerebi, mewarmeebi, momxmareblebi, turistebi, studentebi, adgilobrivi Temi Tu farto sazogadoebrioba. qalaqis brendingi ama Tu im qalaqis konkurentunarianobis gazrdisken mimartul RonisZiebaTa kompleqsi; vizualuri identifikaciis sxvadasxva kampaniebi Tu taqtikebi; nisnuri Senoba-nagebobebis Seqmna an ukve arsebulta axali xerxebit CarTva qalaqis identifikaciis kampaniasi; qalaqsi sxvadasxva warmodgenebisa Tu RonisZiebebis dagegmva da Catareba (e.w. `perfomansebi~, `iventebi~ da a.s.); mdgradi, emociuri, fsiqologiuri, mentaluri (kognitiuri) asociaciebis Camoyalibeba, romlebic ukavsirdeba konkretul arqiteqturul obieqts 1 an qalaqs mtlianobasi; qalaqis xatis (`imijis~) gaumjobesebis an Secvlis qmedebata dagegmva da ganxorcieleba. busterizmi (ingl. to boost gafartoeba, reklamireba) qalaqis swrafi ganvitarebis strategiis win waweva, nebismier fasadac ki. amgvar saqmianobasi ertiandebian politikosebi, ambiciuri merebi, mewarmeebi, developerebi, uzravi qonebis mesakutreni. imijiniringi (ori inglisuri sityvis najvari imagination da engineering) qalaqis xelisuflebis mier simboluri resursebit mizandasaxuli manipulireba. 2 1 am mxriv sagulisxmoa q. los-anjelesis sastumro `vestin bonaventura~, romelmac saxeli gaitqva, rogorc postmodernistuli kulturis simbolom, inteleqtualta stumrobis keram. dres es sastumro sored amitom izidavs mravalricxovan turistebs da azlierebs losanjelesis isedac mzlavr brends. 2 es termini fartod gamoiyeneboda 1996 wels q. atlantasi (ass) olimpiuri TamaSebis CatarebasTan dakavsirebit, rodesac municipaluri xelisufleba warmatebit `asarebda~ Tavisi qalaqis brend. 48

49 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... axali lokalizmi qalaqis xelisufalta reagireba globalizaciis procesze. vlindeba imasi, rom yvela ambiciuri qalaqi iswrafvis globalizaciis rukaze SesamCnevi adgilis dakavebisken, anu cdilobs miizidos ucxouri investiciebi da amitomac did saxsrebs xarjavs qalaqis brendingze. simbolota ekonomika samewarmeo kapitalis mier kulturis simbolota gamoyeneba; efuzneba SemoqmedebiT industriasa da kulturas, rogorc ganvitarebis ZiriTad resurss. qalaqebistvis kultura mtavari biznesi xdeba, xolo kulturis ekonomika mtlianad ekonomikis mnisvnelovani seqtori. komoditizacia (ingl. commodity saqoneli, produqti, moxmarebis sagnebi) procesi, romlis drosac ekonomikuri faseulobis mqone da atributebis mxriv gamorceuli (unikaluroba an brendi) saqoneli adre Tu gvian iqceva Cveulebriv saqonlad momxmareblis an, zogadad, bazris TvalsazrisiT. am cneba-terminebma sakmarisad Semofargla statiis amocana; amastan, sasurvelia SevexoT brendingis zogad Teoriasac. 1 saertod, nebismier `saqonels~, qalaqis CaTvliT, masin aqvs Sansi gaxdes brendi, rodesac is (1) kargadaa gagebuli, arqmuli da cnobilia misi `gasayidad~ gankutvnili Taviseburebebi da (2) SemuSavebulia marketingis sistema, romelic iyenebs am Taviseburebebs. qalaqtan, rogorc `saqonlis~ specifikur saxeobastan, mimartebasi specialistebi amtkiceben, rom brendi es aris: ara is, radac Cven migvacnia qalaqi, aramed is, radac mat miacniat qalaqi; ara is, Tu rogor warvadgent qalaqs Cven, aramed is, Tu rogor ariqvamen qalaqs isini; ara is, Tu rogor arvwert, vumrerit, vadregrzelebt qalaqs Cven, aramed is, Tu rogor itaviseben am teqstebs isini. `isini~ ganimarteba rogorc samizne jgufi, romeltatvisac gankutvnilia ama Tu im qalaqis brendingi. CamovTvliT qalaqis brendingis ZiriTad faqtorebs: brendingis mnisvnelobis gacnobiereba; motivacia, emociuri muxti; brendingis wesebis kargi codna; brendingis fokusireba; sisadave, arqmis siadvile; Tanmimdevruli da koordinirebuli dagegmva; partniorta mobilizeba da CarTuloba. yovelive zemot CamoTvlili qalaqis brendingis zogadi, aucilebeli, magram arasakmarisi pirobebia; konkretuli faqtorebi ki Semdegia: qalaqis materialuri produqtebit Tu servisebit sargeblobis stabiluri da xangrzlivi gamocdileba; adgilobrivi kulinariisa da sasmelebis mimzidveloba; popularizebis masalebi (rukebi, bukletebi, gzamkvlevebi); Tematuri sagazeto da sajurnalo statiebi; masmediis wamyvani sasualebebis mier axal ambebsi moxsenieba; istoriasi, literaturasi, kinofilmebsi figurireba; piradi Sexvedrebi qalaqelebtan; mogzauroba qalaqsi. 1 statiis am nawilsi gamoyenebulia Tbilisis V ekonomikuri forumis (2011 w.) masalebi. 49

50 lado vardosanize moviyvan qalaqis brendingis ramdenime metaforul, amastan, metad arsebit rekomendaciasac: iyavi is, rac xar; qmedebebi ufro JReradia, vidre sityvebi; daabandet saxsrebi qalaqebis da ara brendis gaumjobesebasi; simrerebi, videofilmebi, sloganebi TavisTavad qalaqis brendi ar aris, isini Tan axlavs brends. konkretuli qalaqis warmatebuli brendi ertxel da samudamod mirweuli mdgomareoba ar aris; is mudmiv mzrunvelobas moitxovs. rodis sawiroebs qalaqis brendi gaumjobesebas an koreqtirebas? rogor xdeba es? brendis gafartoeba gamoiyeneba, rodesac qalaqze warmodgena pozitiuri, magram SezRudulia Tematurad, teritoriulad, qronologiurad Tu samizne jguftan mimartebasi da a.s.; brendis gazliereb aucilebelia, Tu is arasakmarisad mkafioa, Zalian sustia, ar gansxvavdeba konkurent-brendebisgan an arar aris efeqtiani; brendis revitalizacia (rebrendingi) mizansewonilia, Tu qalaqis brendi mozvelda da xels verar uwyobs dasaxul politikur, ekonomikur, developerul miznebs. qalaqis brendingis formireba qalaqganvitarebis seriozuli da zedmiwevniti saqmianobaa; misi warmartvisas, sxva faqtorebtan ertad, gasatvaliswinebelia, rom: SeuZlebelia brendis gamogoneba an konstruireba; brendi unda daimsaxuro, moipovo; aravin icvlis Tavis warmodgenebs ama Tu im qalaqze mxolod gancxadebebis, videoklipebis, filmebis, fotografiebis, statiebis, simrerebis, emblemebis, logoebis, lozungebisa Tu sloganebis gavlenit; ar arsebobs calsaxa korelacia qalaqis brendingis Sedegebsa da brendingze daxarjul Tanxebs Soris. es yvelaferi brendingis Teoriaa; ras gveubneba praqtika? avirot, Tundac, zogier- Ti evropuli qalaqis sloganebi. ai, mati rigi: 1 London: The Big Smoke; Only Lyon; Do it in Budapest/Spa Capital of Europe; Helsinki: Welcoming Technology; Paris City of Romance; Rome: The Eternal City; Glasgow: No Mean City; Stockholm: Venice of the North; Edinburgh: Athens of the North; I Amsterdam. am rigis gaazrebisas vrwmundebit, rom qalaqis damajerebeli sloganis mozebna arctu advili saqmea brwyinvale mignebebi urimramo konstruqciebtan mezoblobs. londonis moyvanili slogani usasvelod mozvelda da sinamdviles arar Seesabameba; lioni maxvilgonivrulad iyenebs sakutari urbanonimis marcvlebis gadanacvlebas; 1 es CamonaTvali inglisurad mogvyavs, radgan es sloganebi orientirebulia saertasoriso auditoriaze da amitom zogierti matgani iyenebs swored inglisuri enis Taviseburebas, rac, ubralod, adekvaturad ver itargmneba. 50

51 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... budapesti gvarwmunebs, rom yovel Cvengans iq saqme moezebneba; helsinki primitiulad teqnokratiulia; parizs SeeZlo am Tavisi sloganis datmoba Tundac veronasatvis da damajereblad aerorzinebina sakutari, Zveli latinuri `Fluctuat Nec Mergitur~ (`meryevi, magram CauZiravi~ parizis Suasaukunovan gerbze arbewdili navis Tanmxlebi devizi); glazgo gvaizulebs davfiqrdet, am SemTxvevaSi sityva `mean~-is romeli mnisvneloba mivusadagot mis slogans; stoqholmma da edinburgma ertxmad daadastures sakutari meoradoba. albat, dasaxul mizans yvelaze warmatebit miarwia amsterdamma mis slogansi aris semantikuri intrigac da originalobis brwyinvalebac. frcxilebsi vityvit, rom qalaqis sloganis Seudarebel nimusad rceba klasikuri I love NY. aqve arvnisnavt, rom Cveni mezobeli qveynebis dedaqalaqebi sargebloben ufro ara sloganebit, aramed epiteturi metsaxelebit baqostvis es aris `qarebis qalaqi~ (meteorologiuri Taviseburebidan gamomdinare), erevnistvis ki `vardisferi qalaqi~ ZiriTadi samseneblo masalis artikis tufis Seferilobis gamo. ra xdeba am mxriv TbilisSi? ukve ramdenime welia, rac Cveni dedaqalaqi sargeblobs sloganit `Tbilisi qalaqi, romelsac uyvarxar~ (inglisurad: `Tbilisi the City that Loves You~). sloganis avtoria cnobili specialisti jim Tomas hambergi mas ekutvnis iseti kompaniebis sloganebi, rogoricaa `riboki~ da `nokia~. slogani sakmaod zogadia samizne jgufis mouxseniebloba gvafiqrebinebs, rom Cveni qalaqis siyvaruli universaluria da is vrceldeba yvela Tbiliselze Tu turistze. amastan dakavsirebit ertma amerikelma eqspertma aseti sarkastuli redaqcia Cautara am slogans: `Tbilisi the City that Loves [Some] of You~ da kitxvit formasi CamoTvala mosaxleobis is jgufebi, romlebic, misi azrit, ver grznoben qalaqis mxridan gansakutrebul siyvaruls. Cems sakutar SexedulebebTan ertad, am kitxvata da, Sesabamisad, mosaxleobis mowyvladi jgufebis nusxa SeiZleba Semdegi iyos: matxovrebi qucebsa da miwisqvesa gadasasvlelebsi, Tbiliselebi, romlebic nagvis konteinerebsi iqeqebian, qveitebi, romlebic undebian winaarmdegobebis gadalaxvas trotuarebze da uadgilod parkirebul manqanebs Soris, unarsezruduli pirebi, romlebic ar Canan Tbilisis qucebsi da sakutar binebsi samidremsio patimrobas ixdian, zamtrobit gayinuli usaxlkaroebi da miusafari bavsvebi, axali qsenofobiis obieqtebi afrikelebi, indoelebi, Cinelebi, qalaqis qucebsi sazogadoebrivi tualetebis gamwarebuli mazieblebi... cxadia, es kitxvebi ritorikulia da msgavsi problemebi moizebneba msoflios yvela qalaqsi. mtavari isaa, ras aketebs qalaqi am problemebis armosafxvrelad Tu ara, Sesarbileblad mainc; romeli municipaluri programebia amoqmedebuli TiToeuli problemuri mimartulebit... mimzidveli imijisa da, sabolood, konkurentunariani brendis Sesaqmnelad qalaqebi mravalferovan xerxebs mimartaven mat Soris skandalursa Tu epatajurs da saamisod yvela Sanss iyeneben. magalitad SegviZlia moviyvanot q. lvovis am ambiciuri, ukrainis `kulturuli dedaqalaqis~ wodebaze pretenziis mqone qalaqis praqtika. aq efeqturad uweven eqspluatacias im faqts, rom lvovsi, 1836 wels, daibada mazoxizmis cnobili ideologi leopold fon zaxer-mazoxi. turistebis mozidvis miznit, lvovi 51

52 lado vardosanize Tavis Tavs mazoxizmis msoflio dedaqalaqad miicnevs. es istoriuli faqti mxolod gzamkvlevebsi rodia moxseniebuli Sesabamisad wodebuli da gaformebuli kafe ikavebs sapatio mesame adgils msoflios yvelaze ucnaur restoraciebs Soris Pay as You Wish msoflio qselsa da restoran EL Tintero malagasi (espaneti); am ukanasknelsi kerzebi auqcionze gamoaqvt. lvovis brendingsi kidev erti Temaa asaxuli. es aris gamzafrebuli antisovetizmi da rusofobia martalia, inscenirebuli, magram Sokismomgvreli formit. pirvel Sem- TxvevaSi es aris II msoflio omis Semdgomi periodis antisabwota mozraobis xelmzrvanelis stefan banderas monumenti; meore SemTxvevaSi ki banderelebis, tyesi mowyobili miwuris interieris mimbazveli restorani, romlis SesasvlelSi klientebs xvdeba `partizani~ avtomatita da gamaognebeli kitxvit `arian TqvenSi rusebi?~ Tu gavixsenebt, rom qalaqis brendingze `STabeWdilebaTa industriac~ musaobs, STabeWdileba, am SemTxvevaSi, askarad mirweulia. qalaqis brendingis gacilebit ufro akademiuri mimartuleba UNESCO-s `msoflio memkvidreobis nusxasi~ moxvedraa (sxvata Soris, imave lvovma es pativi jer kidev 1998 wels daimsaxura). rac Seexeba Tbiliss, Cveni ambiciebi am mxriv waawyda saertasoriso eqspertebis gamomafxizlebel Sefasebas 2000-ani wlebis dasawyissi satanado ganacxadi koreqtuli formulirebit uaryofil iqna `Zvel TbilisSi~ ZeglTadacviTi rejimis uxamsi darrvevebis gamo. Tbiliss mieca `sasinao davaleba~ mdgomareobis gamosasworeblad, romlis nawili namdvilad Sesrulda (kanonmdeblobis daxvewa, martvis formis optimizeba, arqiteqturis ZeglTa inventarizacia, istoriul-kulturuli sayrdeni gegmis SemuSaveba) wlidan `Zveli Tbilisi~ xelmeored wardgenil iqna UNESCO-Si da dremde imyofeba e.w. winaswar Tu gamosacdel siasi. magram, amastan ertad, urbanuli memkvidreobis dacvis poziciebidan Seusabamo obieqtis msenebloba dremde grzeldeba, rasac UNESCO-s pirutvnel eqspertebs ver gamoapareb. 1 saqme isaa, rom warmatebuli brendingis Sedegad samizne jgufis TvalSi konkretuli qalaqi gaigivebuli unda iyos konkretul vizualur `kadrebtan~ da piriqit; anu qalaqisa da misi brendis Semqmnel bunebriv-geografiul erteuls, Senoba-nagebobasa, Tu mats kombinacias Soris mdgradi da mudmivad xelsewyobili asociacia unda arsebobdes. amis magalitebi msoflio praqtikasi uxvadaa eifelis koski, Tavisuflebis qandakeba, qristes qandakeba, operis Teatri myisierad iwvevs asociacias, Sesabamisad, pariztan, niu-iorktan, rio-de-janeirostan, sidneistan. TbilisisaTvis amgvari `vizualuri barati~ iyo mtawmindis bunebriv-arqiteqturuli kompleqsi, kulturis nisnuri elementebis mravalsaukunovani danasrevit. amitomac, ambiciur qalaqs, rogoric Tbilisia, ufleba ar hqonda daesva mtawmindis ferdobebze mravalsartuliani saxlebis Semoteva an I gimnaziis ukan farda-senobis ageba... UNESCO-s xsenebul siasi monawileobastan ertad, qalaqebis brendingsi didi roli miekutvneba evropuli kulturuli dedaqalaqis Temas, ufro swored, am uarresad prestijuli statusisken miswrafebas. bolo dromde cota vinmem Tu icoda patara tran- 1 sxvata Soris, UNESCO-s `msoflio memkvidreobis nusxasi~ msoflios TiTqmis yvela qveynis atasamde obieqtia Seyvanili, mat Soris 3 saqartvelodan `bagratis katedrali da gelatis monasteri~, `mcxetis istoriuli Zeglebi~ (arsebitad, jvris, sveticxovlisa da samtavros monastrebi) da `zemo svaneti~ (regioni). amatgan pirveli ori gadayvanilia `safrtxesi myof ZeglTa~ samwuxaro kategoriasi; savaraudoa, rom igive bedi eweva `zemo svanetsac~, mestiasi ganxorcielebuli arakoreqtuli reabilitaciis Sedegad. 52

53 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... silvanuri qalaqis sibius arseboba. dres ki sibius brendi ukavsirdeba evropuli kulturuli dedaqalaqis statuss, romelic man ramdenime wlis win moipova. ras nisnavs es statusi, rogoria misi istoria? 1980-ian wlebsi, rodesac msxvili evropuli qalaqebis umravlesoba deindustrializaciam moicva da warmoebis tradiciulma dargebma dakarga rogorc ekonomikuri, ise simboluri mnisvneloba, saberznetis kulturis ministrma gamocenilma msaxiobma elina merkurim evropul qalaqebs Rirseuli metoqeobis axali idea SesTavaza. es iyo Sejibri evropis kulturuli qalaqisatvis aseti iyo im dros mosapovebeli statusis formulireba. idea realobad iqca da pirvel aset qalaqad, gasagebi mizezebis gamo, gaxda merkuris msobliuri ateni. momdevno wels, aseve bunebrivad, es statusi florenciam moipova. sul male am masstaburma proeqtma evropis rukaze TvalsaCino adgili daimkvidra; is gaxda ambiciuri da SemoqmedebiTi qalaqebis axleburi pozicionirebis Zlieri faqtori, qalaqebis kulturuli produqtebis gayidvis qmediti winapiroba. yovelive es, sabolood, emsaxureba evropul qalaqebs Soris gaslil konkurencias, romelmac, rogorc zemot itqva, qveynebs Soris konkurencia Secvala wlidan es iniciativa gaxda qalaqebis kulturuli cxovrebis da, farto gagebit, urbanuli ganvitarebis rezonansuli movlena. sadreisod, ormocze meti qalaqi ukve iyo am prestijuli wodebis mflobeli. ras nisnavs qalaqisatvis iyos evropis kulturuli dedaqalaqi? uwinaresad, sulac ar aris aucilebeli qalaqi-pretendenti iyos qveynis dedaqalaqi. gacilebit ufro mnisvnelovania man mkafiod ganmartos sakutari roli evropuli kulturis mravalferovan scenaze; ganaaxlos da ganavitaros kavsirebi evropul kulturul samyarostan. Sefasebisas gansakutrebuli yuradreba etmoba qalaqis aqtiurobas evropul kulturul cxovrebasi. municipalitetebma unda SeimuSaon iseti detaluri programa da samoqalaqo gegma, romlebic asaxavs sazogadoebriobis fartomasstabur CarTulobas urbanuli ganvitarebis sxvadasxva mimartulebasi adgilobrivi tradiciebis, agretve, evropuli standartebisa da sauketeso praqtikebis gatvaliswinebit. aplikant-qalaqebisatvis dawesebuli procedurebi mravalsafexuriani da xangrzlivia; primitiuli PR-iTa da TvalebSi nacris SeyriT aq fons ver gaxval. saziebeli statusis miniwebis Taobaze saboloo gadawyvetilebas irebs evrokavsiris sabwo. xsenebuli atenisa da florenciis Semdeg, wlebsi, es statusi TanmimdevrobiT moipoves Semdegma qalaqebma: amsterdami dasavlet berlini parizi glazgo dublini madridi antverpeni lisaboni luqsemburgi kopenhageni saloniki stoqholmi vaimari. TandaTan, dainteresebul qalaqta konkurencia imdenad gamzafrda, rom 2000 wels prestijuli tituli ertdroulad 9 qalaqma gaiyo: mat Soris iyvnen: reikiaviki, prara da krakovi. sagulisxmoa, rom am sameulsi pirveli warmoadgenda evrokavsiris arawevr qveyanas, danarceno ori ki evrokavsirtan axlad SemoerTebul qveynebs. evrokavsiris gafartoebis axali talra arinisna statusis miniwebit ukve naxseneb q. sibiusatvis (rumineti), romelsic seriozul kulturul gavlenas axdens mravalricxovani germanuli Temi wels evropuli kulturuli dedaqalaqis statusi q. vilniuss ekutvnoda, romelic 1994 wlidan iricxeba UNESCO-s `kulturuli memkvidreobis nusxasi~. sadreisod, praqtika Seicvala da yovel wels ori, mogvianebit ki sami qalaqi gaxdeba am statusis matarebeli. saertod, qalaqebis brendingis am msxvilmasstaburi proeqtis popularobaze metyvelebs is, rom 2013 wlis 1 ianvris mdgomareobit, nominant-qalaqebis warmomdgeni qveynebis sia ukve damtkicebulia 2025 wlis CaTvliT. 53

54 lado vardosanize 2013 w. safrangeti da slovaketi (Sesabamisad, marseli da kosoce); 2014 w. SvedeTi da latvia (umeo da riga); 2015 w. belgia da CexeTis respublika (monsi da plzeni): 2016 w. espaneti da poloneti (san-sebastiani da vroclavi); 2017 w. dania da kviprosi; 2018 w. niderlandebi da malta; 2019 w. italia da bulgareti; 2020 w. rumineti, serbeti, irlandia; 2021 w. saberzneti, xorvatia, Sveicaria; 2022 w. didi britaneti, makedonia, TurqeTi; 2023 w. norvegia, litva, bosnia da hercegovina; 2024 w. germania, ukraina, albaneti; 2025 w. avstria, islandia, montenegro. am grzel siasi CvenTvis mtavari is aris, rom saqartvelo massi ar moizebneba. ras nisnavs es elementarul gulgrilobas, gaazrebul uimedobas, miznis sisores Tu viwro politikur miznebtan SeuTavseblobas? 1 Tu ra moaqvs qalaqisatvis evropuli kulturis dedaqalaqobas, kargad mowmobs talinis magaliti, romelic 2011 wels, finetis qalaq turkustan ertad, flobda am statuss. talinma efeqtianad gamoiyena es Sansi da daukavsira ganvitarebis urbanistul programas. talinsi wlis ganmavlobasi ganxorcielda mravali proeqti mat Soris, gaixsna zrvispira promenada, reabilitirebul iqna Tavisuflebis moedani da sxva. talinelta gansakutrebuli yuradreba miizida Ria konkursma saproeqto ideebze; daregistrirda 1000-mde inovaciuri urbanistuli idea Tu winadadeba; ukve realizebulta Soris gamovyot sabavsvo muzeumis ganaxleba, `Zveli qalaqis~ qves saavtomobilo gvirabis gayvana, zrvis muzeumi, penitencialuri dawesebuleba da, gansakutrebit, `kulturuli qvabi~ arqiteqturulad gaformebuli sazogadoebrivi sivrce, romelic gankutvnilia mravalferovani ertjeradi da xangrzlivi kulturuli programebis Casatareblad. amis garda, Catarda 251 programuli RonisZieba, mat Soris mewyvile qalaq turkus- Tan ertoblivad. zogierti specifikuri proeqti orientirebuli iyo axalgazrdobaze, erovnul umciresobebze, urbanuli garemos gaumjobesebaze. qalaqma Seasrula iseti motxovnac, rogoricaa RonisZiebebis momsaxure 500 moxalisis momzadeba turistebis Sesaxvedrad. Zneli warmosadgeni ar aris, Tu ramdenad gazlierda talinis brendi, ra doneze aswia misi fasi `qalaqta evropul birjaze~. qalaqis brendze mnisvnelovnad moqmedebs reitingebi, romlebsac adgenen mravalricxovani ucxouri Tu saertasoriso organizaciebi. ufro swored, am SemTxvevaSi, brendsa da reitings Soris kavsiri ormxrivia. reitingebi sxvadasxva maxasiateblis mixedvit dgeba. magalitad, saitze europeancitiesmonitor.eu gamoqveynebulia 40-mde evropuli qalaqis, ZiriTadad, dedaqalaqebis, 2010 wlis reitingebi mravali maxasiateblebis mixedvit. sakvlev qalaqta winaswar SerCeul CamonaTvalSi Tbilisi ar aris moxvedrili; postsabwouri sivrcidan iq mxolod moskovia. es gasakviri arc aris. CvenTvis ki is aris 1 sxvata Soris, rodesac 2011 wels am proeqtsi saqartvelos CarTvis winadadeba `satanado instancias~ mivawodet, vakansiebi Sevsebuli iyo mxolod 2019 wlamde. 54

55 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... mnisvnelovani, Tu romeli parametrebit afaseben am SemTxvevaSi evropul qalaqebs eqspertebi. mogvyavs es parametrebi da lider-qalaqebis Sesabamisi sameulebi. (1) biznesis gansatavseblad sauketeso qalaqebi (londoni, parizi, frankfurti); (2) ramdenad icnoben qalaqs kompaniebi biznesis warmoebis TvalsazrisiT (londoni, parizi, briuseli); (3) qalaqebi, romlebic gansakutrebit zrunaven Tavis gaumjobesebaze (berlini, barselona, londoni); (4) bazrebze advili misawvdomoba (londoni, parizi, frankfurti); (5) kvalificiuri kadrebis arseboba (londoni, parizi, frankfurti); (6) telekomunikaciebis xarisxi (londoni, parizi, frankfurti); (7) gare satransporto kavsirebi (londoni, parizi, frankfurti); (8) saofise fartobis Rirebuleba (lidsi, lisaboni, berlini); (9) daqiravebuli specialistebis Sromis anazraureba (varsava, bratislava, lisaboni); (10) saofise fartobebis misawvdomoba (berlini, mancesteri, madridi); (11) xelisuflebis mier Seqmnili pirobebi (dublini, londoni, varsava); (12) enebis floba (londoni, briuseli da amsterdami); (13) Sidasaqalaqo transporti (londoni, parizi, berlini); (14) TanamSromelTa sacxovrebeli pirobebi (barselona, miunxeni, stokholmi); (15) garemos sisuftave (stokholmi, oslo, edinburgi); sagulisxmoa, rom Tavisi biznesebis eqspansiis ganxorcielebas gamokitxuli kompaniebi, uwinaresad, apireben q. moskovsi (gamokitxulta 47%) da varsavasi. es monacemebi kargi gzamkvlevia q. Tbilisis brendingis ekonomikuri Semadgenlis dasagegmad. qalaqis warmatebuli brendingis kidev erti komponentia misi kreatiuloba (SemoqmedobiToba). dres sakmaod gavrcelebuli cneba `kreatiuli qalaqi~ urbanistul literaturasi Semotanilia britaneli urbanistis Carlz lendris mier. am saxelwodebis wigni popularulia; avtoriseuli ganwyobebis refrenad gamodgeba modernizebuli cnobili sentencia `mitxari, rogor qalaqsi cxovrob da getyvi, ras warmoadgen~. evropuli urbanistuli panoramis arwerisas C. lendri msjelobs: `<...> dialeqtikuri germanuli midgoma cdilobs Teoriuli bazis Camoyalibebas da Tvali gaadevnos procesebis ganvitarebas, mozebnos sintezuri gadawyvetebi da SeaTanxmos winaarmdegobebi. anglosaqsuri midgoma ufro empiriulia, is eyrdnoba realuri cxovrebidan arebul natel da warmatebul magalitebs. italiuri xedva efuzneba mdidar warmosaxvas da kulturis Rrma codnas~ (Лэндри 2005: 27). C. lendris miacnia, rom nebismier qalaqs ZaluZs gaxdes saqmianobis romelime saxis msoflio centri Tu gamoavlens sakmaris Zalisxmevasa da gergilianobas. ase gaxda fraiburgi (germania) ekologiuri kvlevebis centri, hei-on-uai (uelsi) wignebis vawrobis centri, monpelie (safrangeti) saertasoriso inovaciuri, ekologiuri, jansa- Ri cxovrebis kera. kreatiulobis filosofiis uket gacnobierebis miznit, momyavs devid parkinsis gamonatqvami: `SemoqmedebiTi adamianebi musaoben sakutari kompetenciis zonis kideze da ara mis centrsi~ (Лэндри 2005: 39). dres kreatiulobis kerebi, kulturis industria warmoadgens iseti qalaqebis ekonomikis mnisvnelovan seqtors, rogorebicaa: londoni, milani, niu-iorki Tu berlini, sadac am seqtorsi dakavebulia SromiTi resursebis 5%- mde. helsinkis kreatiuloba gamoisaxa tradiciul masobriv RonisZiebebSi `xelovnebata Rame~, `totaluri balalaika~, `Suqis Zala~. amgvari qalaqebisa da mati kreatiulobis gamovlenis magalitebis gagrzeleba SeiZleba. 55

56 lado vardosanize konkretuli qalaqebis brendebze SeiZleba amusavdes iseti saintereso fenomeni, rogoricaa detoponimizacia. am terminit arinisneba movlena, rodesac esa Tu is toposi (adgili, qalaqis teritoriis CaTvliT) ertgvarad utmobs sakutar geografiul dasaxelebas sxvadasxvagvar produqts, romelic warmoebulia, Seqmnilia am adgilas an organulad dakavsirebulia mastan. qvemot mogvyavs detoponimizaciis magalitebi. qsovili, bewveuli, samosi: bostoni, tiuli, marengo, yarakulis kraveli, Sirazi, qismiri, fesi da a.s.; sursati: rokfori, parmezani, mirabeli (qliavi) da a.s.; sasmelebi: kalvadosi, koniaki, Sampanuri, bordo, kagori, xeresi, portveini, malaga, tokai, qar- Tuli Rvinoebisa da mineraluri wylebis mteli wyeba; xelovnebis produqtebi da masalebi: Carlstoni, xabanera, brinjao, faiansi da sxva. am istoriul-kulturuli faqtebis gamoyeneba detoponimizaciis mesveobit Sesabamis qalaqebsa Tu regionebs xels Seuwyobs sakutari brendingis Camoyalibeba-gaZlierebaSi. da mainc, qalaqis brendingze araferi musaobs ise efeqturad, rogorc misi arqiteqtura, ufro zustad, ama Tu im nisnit gamorceuli arqiteqturuli obieqtebi. amgvari obieqtebi, adre Tu gvian, qalaqebsi `simboliseuli ekonomikis~ armzvreli xdeba. am mxriv, sayoveltaodaa cnobili parizsi eifelis koskis biografia, romelic Tavdapirvelad gaxmaurebuli skandalisa da kategoriuli miureblobis Semdeg, safrangetis dedaqalaqis simbolod (brendad) iqca. sxvata Soris, eifeltan dadebuli kontraqtis Tanaxmad, koski droebit nagebobad iyo moxseniebuli da msoflio gamofenis daxurvis Semdeg unda dasliliyo. koski radios Zalumad SemoWris epoqam gadaarcina uketesi radioantenis mozebna warmoudgeneli iyo. sazogadoebrivma azrma igive bedi arguna hai-teq-is filosofiit gadawyvetil, agretve parizsi agebul, JorJ pompidus saxelobis Tanamedrove saxviti xelovnebis centrs. aqve vityvi, rom dres, turistebis mizidvis TvalsazrisiT, parizis RirsSesaniSnaobis sameuli ase gamoiyureba: luvri, eifelis koski, pompidus centri... dres, amgvari qalaqebis brendmaformirebeli Senoba-nagebobebis raodenoba sul ufro matulobs. mat Soris ert-erti axalia Cven mezobel azerbaijanis dedaqalaqsi `baqos alis~ ageba. da mainc, arsebobs erti obieqti, romelmac qalaqis brendingi arqiteqturis mesveobis urbanuli politikis qvakutxedad aqcia. es Senobaa gugenhaimis Tanamedrove xelovnebis muzeumi q. bilbaosi (baskonia, espanetis samefo). am Senobaze, ufro zustad, mis rolze Rirs yuradrebis gamaxvileba. mokled, istoria asetia Tanamedrove arqiteqturis ert-ertma fuzemdebelma frenk loid raitma XX saukunis Sua xanebsi daaproeqta da q. niu-iorksi aago gugenhaimis saxelobis Tanamedrove xelovnebis muzeumi, romelic qrestomaturi, nisnuri im- TaviTve gaxda. Senobas arasodes aklda arqiteqturuli kritikis xotba da arfrtovanebuli damtvaliereblebis nakadebi. magram, am brendis axali sicocxle 1990-ani wlebis bolos daiwyo, rodesac arqiteqtorma frenk gerim aasena am muzeumis filiali q. bilbaosi. filip jonsonma, Tavad gamocenilma arqiteqtorma, muzeums `Tanamedroveobis udidesi Senoba~ uwoda. magram, mtavari sxvaa. gugenhaimis muzeumma Zirfesvianad Secvala bilbaos ekonomikuri cxovreba. Tavis droze metalurgiis, gemtmseneblobis, satvirto gadazidvebis qalaqi, autsorsingis mesame samyarosi mrewvelobis gatanis gamo, Rrma ekonomikur 56

57 urbanuli kulturis axleburi realoba qalaqi, rogorc `saqoneli~ da misi... depresiasi armocnda. qalaqis bedi muzeumma Secvala 10 weliwadsi man 10 milioni turisti miiro. bilbaosi mzime mrewvelobam adgili dautmo `simboliseul ekonomikas~. metic gacnda `gugenhaimis efeqti~; is ori mimartulebit gamoixata: pirveli bilbaom umal miizida pirveli rigis arqiteqturuli saxelebi: am qalaqsi xidi daaproeqta santiago kalatravam, metros ert-erti sadguri ser norman fosterma, ofisi zaha hadidim; meore gacnda gugenhaimis fondis muzeumebis qseli, romelic mtel msoflios moedo (venecia, berlini, las vegasi) wels unda dasrulebuliyo muzeumis msenebloba abu-dabisi. dagegmilia msenebloba zalcburgsi, makaosi, honkongsi, singapursi, pekinsi, taivansi, tokiosi, osakasi, mexiko-sitisi, sanqt-peterburgsi da rigit meore niu-iorksi. amave dros, analitikosebi gvafrtxileben `klonirebuli~ brendis `gadaxurvis~ da mak-donaldsis brendtan misi damsgavsebis Taobaze. magram, jerjerobit, garemoebebi musaobs q. bilbaos sasargeblod, romelic Cadga espanetis turistulad yvelaze mimzidvel qalaqta rigsi wels bilbaom ISOCARP-is 1 wardginebit miiro li kuan ius 2 saxelobis prizi, inovaciur wamowyebebsi gansakutrebuli warmatebistvis. qalaqebis brendingis esoden vrceli mimoxilvis Semdeg, ufro gasagebi xdeba busterizmi saqartvelos zogiert qalaqsi TbilisSi, qutaissi, sirnarsi, mestiasi da, gansakutrebit batumsi; batumis magaliti CaRrmavebuli Seswavlis Rirsia. Tbilisis praqtikidan gamovyot axali saqveito `msvidobis xidi~. mis mimart azrta Seurigebeli polarizebis miuxedavad, cxadia, rom is Tavis sabrendingo amocanas msvenivrad asrulebs Tbilisisa Tu saqartvelosadmi mizrvnili TiTqmis yvela dasavluri satelevizio reportaji am xidis fonze gadaicema. xidi gaxda masmediistvis ertgvari `vizualuri refreni~ dedaqalaqis axali arqiteqturuli brendi, da es maizulebs statiis dasrulebas ritorikuli kitxvit xom ar emateba TiTqos da uryev, orataswlovan vitruviusis triadad cnobil motxovnebs arqiteqturisadmi `sargebeli, simtkice, silamaze~ meotxe, romelic qalaqebis brendings sul ufro ukavsirdeba? gamoyenebuli literatura: Визгалов, В. Брендинг города. М., Ин-т экономики города, Лэндри, Ч. Креативный город. М., Институт культурной политики, Трубина, Е. Город в теории. Опыты осмысления пространства. М., «Новое литературное обозрение», LADO VARDOSANIDZE THE NEW REALITIES OF URBAN CULTURE A CITY AS `COMMODITY~ AND ITS BRANDING. WHAT VITRUVIUS COULD NOT TAKE INTO ACCOUNT? Summary Among the unprecedented challenges of the urban culture which Georgia experienced unexpectedly in the last decades, the transfer of focus from normatively grounded, technically and technologically calculated and financially secured design and construction of our cities to multi-component urban management through Programs, Projects and Plans represented with the acronym (PPP) is indeed a novelty. To borrow a definition from the modern IT vocabulary, `hardware in urban development obviously gives priority to `software~. The former represents physical construction and the latter urban-management. 1 ISOCARP (International Society of City and Regional Planning) urbanistta saertasoriso sazogadoeba, urbanistikis sferosi yvelaze avtoritetuli saertasoriso profesiuli organizacia. 2 li kuan iu singapuris pirveli premier-ministri, `ekonomikuri saswaulis~ suliscamdgmeli. 57

58 lado vardosanize Our architectural community was unprepared for such a metamorphosis. Multiple problems of urban development turned out beyond the control of professional architects and drift towards policy, economics, management and PR. It is indisputable that urban development was always and everywhere stipulated by ideological and political purposes; however, if we recall the Soviet practice of urban planning, architects sustained a very serious decision-making professional privilege. At present, the distribution of functions in the process of urban development has changed dramatically, which is related to the social-economic changes taking place in the process named `globalization~. The article covers the current events against the background of globalization, which gives a new dimension to urban development. Among them is the `global cities~ and urban settlement hierarchy and a strong desire to achieve a high place in this hierarchy. A special section is devoted to the new realities of the urban culture such as city branding, relevant technologies and methods. One of the methods of European city branding city slogan is considered; an attempt is made to evaluate the effectiveness of the slogans of selected cities. In this context, the following issues are reasoned: `European Cultural Capital~ categories; efforts of Tbilisi City to be included in the `UNESCO-'s Cultural Heritage List~; evaluation parameters from the position of particular business interests, etc. It is emphasized that today every city has a chance to become a center of any kind of activity. `Detoponymization~ as one of the City branding trend is considered. It is highlighted that the most important component of city branding is architecture. From this position the so-called `Guggenheim effect~ is analyzed. In the mentioned context is evaluated busterizm rapid development strategy carried out by the authorities in a few cities of Georgia during Some examples of urban reality of Georgia are given. The article ends with a rhetorical question: Is there an attempt to add one more requirement (which is connected with branding of contemporary cities) to the firm, two millennial Vitruvian triad of demands and ideals that must be met in architecture `firmitas, utilitas, venustas~? 58

59 civilizaciuri Ziebani manana javaxisvili Zalauflebis gadanawileba (koronaciis rituali) mefis an imperatoris koronacia Sua saukuneebis dasavletevropul sivrcesi misi xelisuflebis legitimaciisa da Zalauflebis reprezentaciis simboluri gamoxatulebaa. amave dros es aris sasuliero da saero wodebata Sexvedris adgili, romelsic sainteresod aisaxeba am ori fenis urtiertdamokidebulebisa da urtiertmimartebis mnisvnelovani momentebi. samefo koronaciis dasavletevropuli tradicia otxi mtavari elementisagan Sedgeba: 1) arcevisgan; 2) Tanxmobisa da aklamaciisgan; 3) misalmebisa da 4) koronirebisagan. pirvelad es otxive elementi ertad mxolod karlos didis koronaciisas gvxvdeba rom- Si 800 wels sasobao liturgiis dros. 1. koronacia da mironcxeba: saero da sasuliero aqtebi, wodebata Sexvedris adgili koronaciis sinonimad itvleba mironcxeba. 1 orive termini koronaciac da mironcxebac Tanabrad arnisnavs mefed damtkicebis mkacrad formalizebul proceduras. evropis barbarosta qristianizaciis Semdeg eklesia cvlis Zalauflebis matarebelta xarizmis koncefcias. amieridan Zalauflebis mflobelta gansakutrebuli, damaxasiatebeli nisani, romelic mat ubralo mokvdavtagan gamoarcevs, ganxilulia, rogorc zecidan moniwebuli wyaloba, romelic mironcxebit arinisneba (Джексон 2003: ). Zveli artqmis mixedvit, es saidumlo jer kidev israelis mefeebze tardeboda. mefis Tavze mironis dadeba (suliwmidis gadmosvlis ritualuri sinonimi) unda asaxavdes bibliasi arweril israelis mefeta kurtxevas mrvdelmtavarta mier, romelic, Tavis mxriv, ukavsirdeba mefe davitis mnisvnelovan figuras qristianul metaforikasi (Джексон 2003:230). mironcxebas dasavlet evropasi axlad gaqristianebulebis konfirmaciis datvirtva hqonda. pirvelad VII s-dan vestgotebis samefosi damkvidrda mironcxebis rituali, Semdeg ki frankta samefosi. Tumca arc erti merovingi yofila mironcxebuli. evropasi mironcexeba-koronaciis ritualis realuri istoria VIII saukunidan iwyeba. 751 wels pipin moklem monastersi gamoketa ukanaskneli merovingebi da realur ZalauflebasTan ertad samefo Rirsebebic miiwera, pipinma am uzurpaciis dasafarad eklesiis avtoriteti moisvelia. 751 wels papis legatma vinfridma (igive bonifaciusma, 672/3-754) frankta mefis pipin mokles mironcxeba ganaxorciela, romlitac safuzveli Cauyara axal politikur rituals. 754 wels es rituali imave mefeze ganmeorda, magram amjerad papis stefane III-is ( ) mier. axal dinastias bibliuri, qristianuli ceremonialit unda moexdina legitimacia. pipini gaxda pirveli franki mefe, romelic mrvdelmtavris xelit iyo mironcxebuli. VIII saukunesive igive ceremoniali inglissa da mtel dasavlet evropasi mkvidrdeba. 1 latinurad _ consecration, inauguration, coronation; germanulad Weihe da Kronung; frangulad consecration, couronnement an sacre. 59

60 manana javaxisvili 800 wlis 25 dekembers romsi wm. petres ta- ZarSi papi leon III karlos dids imperatorad acxadebs, Tavze gvirgvins adgams. karlos didi, romelic manamde mefed iyo mironcxebuli, imperatorad kurtxevisas xelmeored arar iqna mironcxebuli. pirveli xelmwife, romelic imperatorad kurtxevisas mironcxebuli iyo, gaxldat karlos didis vaji lui RvTismosavi ( ). misi mironcxeba da koronacia Sedga reimssi 816 wels pap stefan IV-is ( ) mier. amieridan es ori rituali praqtikulad ganuyreli gaxda. safrangetsi Sarl melotis ( ) droidan, xolo inglissi IX saukunidan mefeebze jer mironcxebas atarebdnen, xolo Semdeg koronacias. mefisadmi micemuli insigniebis raodenobac izrdeboda. ukve karlos melotis droidan gvirgvintan ertad skiptrac gacnda. rituali ori nawilisagan Sedgeboda: jer insigniebs (gvirgvinkurtxeva) Cuqnidnen, xolo Semdeg mironcxeba xdeboda. ase daibada koronaciis ceremoniali. Jan fuke, Sarl VI-is koronacia reimssi (1380 w.). IX saukunis bolosatvis hinkmari ( ), 1 reimsis arqiepiskoposi ( ), teqstebs adgens, romlitac koronacia warmoadgenilia ertian ceremonialur moqmedebad, romelsac sxvadasxva Semadgeneli gaacnia. es teqstebi (koronaciuli wesebi, ordines coronationis) normatiul safuzvels uyris dasavlet evropis koronaciul ritualebs; dresac inglisuri koronaciis scenarsi CarTulia himnebi da locvebi, romelic hinkmaris mier iyo Seqmnili an redaqtirebuli (Fisquet 1864: 38-46; Тейс 1993: 49-50). mecnierebi daoben imis Sesaxeb, Tu romeli rituali, mironcxeba Tu koronacia, iyo praqtikasi Tavdapirvelad; mefis mironcxebas mark bloki realurad natlobas uwodebs (Bloch 1983). misi azrit, koronacia viwro gagebit, anu gvirgvinis Tavze dadgmis rituali evropasi win uswrebda mironcxebis rituals. arsebobs sawinaarmdego mosazrebac (k. briuli), romlis mixedvitac, mironcxeba Tavidanve ertiandeba koronaciastan ritualur praqtikasi (Bruhl 1982: 1-31). r. jeksonis azrit ki, Tavdapirvelad koronacia ganixileboda, rogorc saero aqti, xolo mironcxeba rogorc sasuliero (Джексон 2003: ). qvemot SevecdebiT vacvenot, rom Sua saukuneebsi koronacia-mironcxeba ori wodebis: saero da sasuliero fenebis warmomadgenelta Sexvedris simbolur adgilad iqca, romelmac garkveulwilad asaxa am wodebata urtiertdamokidebulebis saintereso aspeqtebi. 2. saero Tu sasuliero Zalaufleba: Zalauflebis gadanawileba? monarqi moroncxebas sasuliero piris msgavsad irebs. Sua saukuneebsi xelmwife RvTis mier cxebuli (christus Domini) Cveulebriv saero pirad ar ganixileba. Sua saukune- 1 hinkmari didi raodenobit sarvtismetyvelo, hagiografiuli da saeklesio-samartlebrivi Txzulebebis avtoria («RvTiuri winaswargansazrvrulobisa da Tavisuflebis Sesaxeb» (De praedestinatione Dei et libero arbitrio; 859/860), «lotarisa da tetbergis gayraze» (De devorcio Lotharii et Teutberge; 860), «mefis pirovnebasa da samefo samsaxurze» (De regis persona et regio ministerio; 873), «mitropolitebis uflebebze» (De jure metropolitanorum; 876), «darigebebi mefe ludovikos» (Instructio ad Ludovicum regem; 878), «sasaxlis mowyobaze» (De ordine palatii; 882). mas aseve ekutvnis mravali werili da «remigiusis cxovreba» (Vita Remigii). 60

61 Zalauflebis gadanawileba ebsi gavrcelebuli iyo azri imis Sesaxeb, rom monarqi mironcxebit dabal saeklesio Cins diakvans utanabrdeboda. mefeebi RvTis rceulebi iyvnen. mironcxeba xelisufalt ubralo xalxze marla ayenebda, radgan isini am privilegias episkoposebtan da mrvdlebtan ertad iziarebdnen. ceremoniis Catarebis dros mrvdeli wamierad monarqze marla idga, romelic morcilad irebda misgan mirons. aqedan gamomdinare, imisatvis, rom mefe taxtze asuliyo, mas mrvdeli esawiroeboda. am ritualma ertmanets Seaxvedra xelisuflebis es ori Sto da, imavdroulad, garkveulwilad gvicvena mati urtiertmimarteba: vin ufro marla dgas? visi Zalauflebaa ufro mnisvnelovani sasuliero Tu saero piris? erti faqtia, saero xelisufalis, mefis, monarqis mironcxebisa da koronaciis rituali warmoudgenelia sasuliero piris monawileobis garese, Sesabamisad, saero xelisufleba legitimuri ver gaxdeba sasuliero xelisuflebis Carevis garese; es faqti, TavisTavad, klerikalebs saero pirebze marla ayenebs. es rituali, romelic saero pirebze tardeba, natlad gvicvenebs sasuliero pirta did Zalauflebas matze, magram aqve unda davamatot, rom es privilegia droebi- Tia, mxolod ritualis Catarebis drosaa (da ra Tqma unda, rig SemTxvevebSi koronaciamde) mnisvnelovani; xsiria iseti SemTxvevebi, rodesac Semdgom saero xelisufalni uxe- Sad erevian sasuliero sakitxebsi da am sferos sakutari gavlenis qves moqceva surt. Tavis mxriv, klerikalebic cdiloben sakutari Zalauflebis warmocenas. «swored mironcxebas, episkoposis, sasuliero piris qmedebas, swored mis dalocvas da ara miwier Zalauflebas unda umadlodet Tqven samefo Rirsebebs», werda hinkmari 868 wels Sarl melots (Bloch 1983: 45). misi azrit, namdvili mefe mironcxebis garese ar arsebobs, rac unda didi amqveyniuri pretenziebi hqondes mas. hinkmaris mier Sedgenil sent-makris ta- Zaris aqtebsi weria: `prelatebis Rirseba mefis Rirsebaze marla dgas: radgan mefeni prelatebisagan ireben kurtxevas~ (Bloch 1983: 49). hinkmari imeorebda, rom qristes mosvlis Semdegom aravis SeeZlo ertdroulad mrvdelic yofiliyo da mefec. amdenad, hinkmari ar usvebs saero xelmwifis sasuliero pirze batonobisa da misi xelisulfebis upiratesobis ideas wels papi inokenti III ( ) sasuliero da saero xelisulfebas mzisa da mtvaris urtiertmimartebas adarebs: rogorc mtvare irebs Suqs mzisagan, ise saero xelisuflebas legimtimacias sasuliero wodeba aniwebso. aseve cnobilia Sua saukuneebsi ganvitarebuli ori maxvilis Teoria, romelic saxarebiseul teqstebs eyrdnoba (luka 22, 38; romaelta mimart 13, 3-4) da romlis mixedvitac, eklesia RvTisagan orive maxvils irebs, xolo Semdeg, Tavisi gadawyvetilebis Sesabamisad, ert maxvils saero xelisuflebas gadascems. saero da sasuliero xelisuflebis aratanabari Zala gamovlinda inokenti III SedarebaSi, rodesac man eklesia suls Seadara, xolo saero xelisufleba sxeuls. Sua saukuneebsi papobis TvalsazrisiT, sasuliero xelisufleba saeroze marla idga. imperatoris koronaciis aucilebeli motxovna iyo misi romsi Catareba da ceremoniis Tavad romis papis mier gazrola. sainteresoa, rom ceremonialis dros imperators orjer unda ekocna papistvis fexze, daedo sakoronacio fici (gansxvavdeboda mefeta mier dadebuli ficisagan); xolo liturgiis dasrulebis Semdeg imperatori atarebda rituals saxelwodebit `mejinibes samsaxuri~, mas unda daewira im cxenis arviri, romelzec papi unda damjdariyo. 1 amdenad, saero xelisufali am aqtebit papis mimart srul morcilebasa da pativiscemas, mis mimart vasalur damokidebulebas ucvenebda. mefis legitimaciisatvis aucilebeli gaxda koronacia. Jana d arki Sarl VII-es dofins uwodebs, manam igi koronirebuli ar gaxdeba.koronacia aris saero xelisuflebis 1 bolo imperatori, romelic papma akurtxa 1433 wels, iyo sigizmundi, xolo bolo imperatori, romelic italiasi iyo koronirebuli karlos V (1533). 61

62 manana javaxisvili ganmtkicebis da politikuri reprezentaciis sasualeba. saeklesio mironcxeba icavs monarqs da xalxisatvis cocxal simbolod aqcevs. e. kantarovicis azrit, mefisa da eklesiis urtiertoba saboloo jamsi warmosobda garkveul `hibrids~ orive fenasi. adgili hqonda insigniebis, politikuri simboloebis urtiertsesxebas. magalitad, papi Tavis tiaras oqros gvirgvinit amsvenebda, imperatori mewamul mosasxams icvamda, xolo imperatoris gvirgvinze mitra Cndeba da a.s. aseve koronaciis dros, xelmwife, episkoposis msgavsad, beweds irebs (Kantorowitcz 1957). faqtia, rom Sua saukuneebis evropasi Zlieri saero xelisuflebis ararseboba klerikalta poziciebis gazlierebas iwvevs; am TvalsazrisiT koronaciis rituali simbolurad gamoxatavs sasuliero wodebis mnisvnelovan Tanamonawileobas saero mmartvelobasi. gamoyenebuli literatura: Bloch, M. Les Rois Thaumaturges: Etude sur le Caractère Surnaturel Attribue à la Puissance Royale Particulièrement en France et en Angleterre, Paris: Gallimard, Bruhl, C. Kronen-und Kronungsbrauch im fruhen und hohen Mittelalter. Historische Zeitshrift, Bd. 234, Kantorowitcz, E. The king's two bodies. A study in medieval political theology. Princeton, Джексон, Р.А. Коронация императоров и королей. Словарь средневековой культуры, М., Fisquet, H. La France Pontificale. Archidiocèse de Reims, Paris: E. Repos, Тейс, Л. Наследие Каролингов. IX-X века. Перевод с французского Т. А. Чесноковой. М: «Скарабей», MANANA JAVAKHISHVILI DISTRIBUTION OF POWER (The Ceremony of Coronation) Summary The ceremony of Coronation of a King or Emperor in Medieval Western Europe was a symbolic manifestation of legitimation of the rule of a monarch and representation of their regal power. At the same time, this was a place of meeting of the clergy and civilian society depicting most important aspects of interrelationships between these two groups. The Western European tradition of Royal Coronation consists of four major elements: 1) Election; 2) Consent and Acclamation; 3) Greeting and 4) Coronation. All of these four elements first came together during the coronation of Charles the Great, which took place in Rome during the Christmas Liturgy in AD 800. The terms ~Coronation and ~Baptism are classed as synonymous and denote a strictly formalised procedure of the Coronation. In Western Europe baptism possessed a function of conferring a confirmation to newly baptized people. The rite of baptizing was first established in VII century in the kingdom of West Goths (Spain) and later was introduced into the kingdom of the Franks. By locking the last representatives of the Merovingian Dynasty in a monastery, Pepin the Short thus took the royal power into his own hands in 751. In order to disguise this act of usurpation, Pepin relied on the reputation of the Church. The New Dynasty wished to acquire a legitimate status by means of the Biblical, Christian rite. Pepin became the first French king who was baptized by the highest Church dignitary. From VIII century this rite was introduced to England and Western Europe. Kings were classed as God s favourites and the ritual of baptizing put them above common people, as they were baptized by priests and archbishops. During the rite the priest stood higher than the monarch who timidly and obediently accepted chrism from him. Thus, in order to become a legitimate monarch, the future king needed a representative of the clergy. 62

63 Zalauflebis gadanawileba By the end of IX century, Hincmar, an archbishop of Reims, composed texts according to which the coronation was presented as a whole, ceremonial performance comprising several components. These texts (coronation rules ordines) established the normative foundations of the Western European coronation ceremony. Nowadays, the script of English coronation includes hymns and prayers either composed or edited by Hincmar. The Coronation became a church ritual and because of this ordines were mostly part of liturgical books, specifically, of benedictions, sacraments and pontifical. Other sources have not reached us. Later, the coronation ceremony became very festive and included hymns, prayers and the rite of baptism. In addition to this, it also included the ceremony of the transfer of the symbols of knighthood (spurs) as well as regal symbols (cloak, sword, signet, orb, sceptre and crown). This ceremony was followed by the mass and a royal feast. The crucial demand for the coronation of the Emperor was their arrival in Rome, which made it possible for the Pope to conduct the ceremony. As well as this, the Emperor was to kiss the Pope on his foot twice and make a coronation vow (which was different from the vow made by kings). After the liturgy, the Emperor conducted the traditional ceremony of ~the groom s service which meant that the Emperor had to hold the reins of the Pope s horse. The hierarchies of the Catholic Church wished to make the coronation a perfect prototype of Absolute Monarchy, which had sprung from a mystic background, whereas the State also desired to have the Church under control. In Medieval Europe the lack of strong secular government strengthened the position of the clergy. From this point of view, the ceremony of coronation symbolically manifests a significant participation of the clergy in the civil authority. 63

64 civilizaciuri Ziebani nino mgaloblisvili modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani modis cneba adamianta umravlesobistvis asocirdeba drois patara monakvetsi gabatonebul Cacmis manerastan, an kulturis garegnuli formebis erti etalonis meorit CanacvlebasTan. Tumca, dreistvis modis fenomenis amgvari gaazreba Zalian viwro da arasrulyofilia. drevandeli moda ar ifargleba mxolod tansacmlit an kulturis garegnuli formebit. is SeWrilia adamianis cxovrebis yvela sferosi, mswvalavs movlena- Ta ufartoes wres: ekonomikas, politikas, mecnierebas, musikalur da literaturul mimdinareobebs, qcevis maneras, metyvelebas, urtiertobata xerxebs. moda kulturis aucilebeli elementi da adamianta cxovrebis wesis ganuyofeli nawilia. is sazogadoebis cxovrebasi mimdinare cvlilebebis adekvaturi reprezentaciaa. SeiZleba itqvas, rom is itavsebs socialur-kulturuli transformaciebis indikatoris funqcias. amavdroulad, moda aris is ena, romlitac yoveli kultura `saubrobs~ sakutar Tavze. moda, rogorc fenomeni, rtuli da mravalwaxnagovania. misi masstabebi isetia, rom `rtulia ar moinaxos socialur-ekonomikuri Tu kulturuli cxovrebis sfero, sadac Tavs ar icens misi gavlena~ (Гофман 2000: 4). amrigad, rogorc garkveuli periodis totaluri da dominanturi movlena, moda imsaxurebs gansakutrebul yuradrebas. visac surs ama Tu im istoriuli epoqis Secnoba, uewvelad unda dainteresdes modis SeswavliT. moda Tundac imis gamo imsaxurebs yuradrebasa da Rrma analizs, rom SeuZlia gavlena iqonios sazogadoebis ekonomikur da socialur ganvitarebaze. modis mesveobit, Tu mas reklamis instrumentad gamoviyenebt, SesaZlebelia produqciis warmoebis stimulireba da samomxmareblo bazris struqturis srulyofa. yovelive zemotqmuli gvicvenebs, Tu ratom aris moda interesis sagani ara mxolod im adamiantatvis, romeltac yoveldriuri Sexeba aqvt mastan, aramed socialuri Tu humanitaruli sferos warmomadgeneli mkvlevrebistvisac. moda, rogorc universaluri fenomeni, filosofosta, sociologta, ekonomistta, kulturis mkvlevarta, lingvistta, fsiqologta, istorikosta da sxvata kvlevis obieqti gaxda. modis fenomenis mravalmnisvnelovnebam ganapiroba misi Seswavlis gansxvavebuli me- Todologiuri midgomebi. zrvaris dadgena am midgomata Soris sakmaod rtulia. dayofa aq pirobitia. amocanis gadawras am TvalsazrisiT modis sociologia cdilobs. ertiani msoflio modiს velis formirebaze dasavlur evropul faseulobata gavlena istoriulad ganpirobebulia. modis internacionalizacias dasavlე თ evropam Cauyara safuzveli. Cven ar gvaqvs pretenzia, amomwuravad ganvixilot dasavleli Teoretikosebis Sromebi, romeltac ase Tu ise gavlena iqonies modis Teoriis ganvitarebaze. Tumca, SevecdebiT warmovadginot sakvanzo momentebi da Teoriul-meTodologiuri principebi, romlebic sasualebas mogvcemen, gaverkvet modis, rogorc socialur-kulturuli movlenis `usasrulo kaleidoskopsi~. metadre, es problema ar aris gasuqebuli kulturis kvlevata qartul epistemasi. Tu CavatarebT istoriul eqskurss da gamovyoft modis analizis sxvadasxvagvar midgomebs, armovacent SexedulebaTa saintereso evolucias. antikuri xanis filosofosebi modis fenomens sakmaod kritikulad ganixilavdnen. Tumca, mkvlevrebi ariareben, rom 64

65 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani ukve Zvel romsi modas didi socialuri, kulturuli Tu ekonomikuri mnisvneloba hqonda. is gavlenas axdenda cxovrebis yvela sferoze, warmoacenda adamianebis statussa da Zalauflebas. magram antikur xanasi misi gavlena gauazrebeli unda yofiliyo. arsebobs mosazreba, rom moda dasabams gvian Sua saukuneebsi irebs, rodesac kapitalizmis Casaxvis procesis paralelurad didi kulturuli cvlilebebi mimdinareobda. swored am xanebsi armoacines adamianebma, rom tansacmlis modifikaciebi garkveul logikas eqvemdebareboda. `es cvlilebebi ar iyo isviati da SemTxveviTi, isini ganuwyvetliv mimdinareobd~ (Svendsen 2004). SesaZlebelia visaubrot da vikamatot Zv. romis protomodaze an modis garkveul tendenciebze XV-XVIII saukuneebis evropis didgvarovanta cxovrebasi. Tumca, udavoa, rom modam garkveuli ganvitarebis istoriuli gza ganvlo, vidre socialur datvirtvas SeiZenda. modis satave, savaraudod, industriuli sazogadoebis Camoyalibebis, anu, ganmanatleblobis epoqasi unda veziot. modis, rogorc kulturuli fenomenis, Seswavla swored am droidan iwyeba. am xanebsi bevri filosofosi, istorikosi da xelovnebis Teoretikosi cdilobs axsnas am movlenis arsi, moizios misi warmosobisa da gavrcelebis mizezebi. CvenTvis gansakutrebit sainteresoa, rom ukve XVII saukunesi gamocnda didi moazrovneebis nasromebi modis Sesaxeb. isini mxolod sakitxis mimoxilvit Semoifarglebian da ara mecnieruli analizit. magram, vfiqrobt, es nasromebi Rirebulni arian im TvalsazrisiT, rom gvacnoben, yuradrebas amaxvileben modis socialur aspeqtebze misi Casaxvis periodsi. amit sasualeba gvezleva, uket CavwvdeT modis fenomenis geneziss. magalitad SeiZleba moviyvanot entoni esli kuperis, Seftsberis mesame grafis (Anthony Ashley Cooper, 3rd Earl of Shaftesbury, ) Semoqmedeba, romelic XVII- XVIII saukuneta gasayarze modis problemebit dainteresda. kamats ar iwvevs mosazreba Seftsberis gansakutrebuli damsaxurebis Sesaxeb modis kvlevis sakitxsi. man pirvelma SeniSna Tavis Tanamedrove kurtuazuli modis ambivalenturi xasiati. misi Sromebi gaertianebulia samtomeulsi `adamianebis, zne-cveulebebis, azrta da drois daxasiatebani~ da miezrvna preindustriuli sazogadoebis etikur, estetikur, religiur da politikur problemebs. nisandoblivia, rom am periodis sazogadoebas mecnierebi ganixilaven, rogorc meqanikuri solidarobis sazogadoebas, romelsac axasiatebs `msgavsebit gamowveuli solidaroba~ (Durkheim 1966: 138). bunebrivia, rom aset sazogadoebasi (statikuri, arqauli da tradiciuli) ar arsebobda pirobebi modis, rogorc masiuri sociokulturuli movlenis, ganvitarebisatvis. es pirobebia: dinamikuroba, Riaoba, siuxve, mobiluroba. miuxedavad amisa, moda mainc Caisaxa da daiwyo mecnieruli diskusiebi modis Sesaxeb. amrigad, ukve XVII-XVIII ss. modas ariqvamen rogorc kanonmdebels (lordi Seftsberi, a.smiti, e.kuperi, i.kanti, f.hegeli, frangi ganmanatleblebi). am xanebsi moda iqca ara mxolod nimusad, aramed normad, SeiZina imperatiuli xasiati, Camoyalibda gemovnebis Teoria. SesaZlebeli gaxda modis fenomenis gamoyenebiti definiciebis gamokveta, daxasiateba iseti socialuri Tvisebebisa, rogorebic aris: mimbazveloba (elitis gansakutrebuli roli), cikluroba da cvalebadoba. am periodsi Seqmnili Teoriebis evristikuli Rirebulebis miuxedavad, mainc naadrevia saubari modis Teoriuli koncefciebis Seqmnaze. modis mecnieruli Seswavla mteli seriozulobit XIX saukunesi daiwyo. am dros damkvidrda sociologia, rogorc mecniereba. gamocnda modis Sesaxeb gamotqmuli Teoriuli mosazrebebis mimart yuradrebis pirveli nisnebi. `arsebobs yovelgvari safuzveli imis mtkicebisa, rom moda socialur mnisvnelobas evropul sazogadoebasi XIX saukune- Si izens~ (Гофман 2003: 649). swored XIX saukunesi gamoikveta is faqtorebi, romlebic warmoqmnian modas: teqnikuri siaxleebis danergva, politikuri revoluciebi, urbanizacia, socialur-ekonomikuri da kulturuli cxovrebis masobrivi xasiatis danergva. 65

66 nino mgaloblisvili modernis epoqam modis Sesaxeb pirveli Teoriebis gamocena ganapiroba g.tardis, h.spenseris, g.zimelis, t.veblenis, h.blumeris, p.burdies da sxvata. es klasikuri kvlevebia, sadac modis, rogorc adamianebis socialuri qcevis, sxvadasxva aspeqti ganixileba. ra Tqma unda, yovel Teorias aqvs Tavisi Rirsebebic da naklic. magram, mtavaria is, rom am nasromebma satave daudes modis Tanamedrove Teoriebs. TiToeuli klasikuri koncefcia asaxavda modis socialur arss ise, rogorc es mis Tanamedrove epoqas Seesabameboda. Tumca, es koncefciebi ver Camoyalibda `sistemur~ Teoriebad, romlebic mtlianad moicavda da axsnida modis rogorc materialur, aseve aramaterialur aspeqtebs. magalitad, XIX saukunis bolos da XX saukunis dasawyissi mkvlevrebi modas, pirvel rigsi, ganixilavdnen, rogorc socialur fenomens. mecnierebi aanalizebdnen modis warmosobis da ganvitarebis mizezebs, swavlobdnen agretve misi zemoqmedebis Sedegebs socialur, kulturul da ekonomikur sferoze. swored amgvarma midgomam Seuwyo xeli modis fenomenis Sesaxeb ertiani koncefciis SemuSavebas. Seiqmna pirobebi imistvis, rom gasagebi gamxdariyo modis, rogorc sociokulturuli movlenis, WeSmariti arsi, misi warmoqmnis meqanizmi da funqcionireba sazogadoebasi. XX saukunis Sua wlebsi modis tendeciebis cvalebadobis Sesaxeb arsebuli pirveli Teoriebis revizia moxda. gamocnda ramdenime axali varaudi, ratom da rogor cvlis axali moda Zvels. modis sociologiuri analizi gansakutrebit aqtualuri xdeba XX saukunis meore naxevridan. Camoyalibda simboluri faseulobebis msoflio da nacionaluri bazrebi, kulturis menejmenti da marketingi. ra Tqma unda, am fonze socialur-kulturuli konteqstis gatvaliswinebis garese saubrebi modis arsis, misi mimartulebebis Sesaxeb kvlavac zedapiruli msjelobis doneze rceba. am dros, rogorc samartlianad arnisnaven mkvlevrebi, arsebobs yvela obieqturi piroba imisatvis, rom moda sociologiis sakvlev privilegirebul obieqtad iqces. `pirvel rigsi, is qmnis koleqtiur fenomens, romelic ufro natlad gvagrznobinebs, rom moda Cveni qcevebis socialur Sinaarss Seicavs; meore mxvriv, igi gvevlineba konformizmisa da cvalebadobis dialeqtikad, rac mxolod sociologiis safezvelze SeiZleba aixsnas (Stoetzel 1963: 245). gasuli saukunis meore naxevarsive popularuli xdeba modisadmi sociosemiotikuri da postmodernistuli midgomebi. amgvari modgomebis nateli magalitebia roland bartisa da Jan bodriiaris Sromebi. xazgasmit arvnisnavt, rom Tanamedrove moda specifikuri fenomenia, ramdenadac is industriis saxit gvevlineba. moda, rogorc industria, es aris Tanamedrove, originaluri modelebis racionalizmis principze organizebuli warmoeba. did mnisvnelobas izens imis gaazreba, rom iqmneba ara usualod modeli, aramed moduroba. Sesabamisad, isini (modelebi) gamoxataven miswrafebas, erti mxvriv, aravis hgavde, iyo individualuri, meore mxriv, fexi auwyo yvelasatvis saerto `epoqis suls~. swored amitom iwvevs Cvens interess modis, rogorc socialur-kulturuli movlenis, Seswavlisas uarresad mnisvnelovani sociologiuri koncefciebi, romlebic XIX-XX ss. kvlevebsia warmodgenili. gansakutrebit gvainteresebda Sromebi, romlebsic modis koncefciebi ganixileba, rogorc socialuri da kulturuli fenomeni. dreisatvis ertiani kanonzomiereba, romelic modis cvlilebebs ganapirobebda, ar arsebobs, Tumca, moda ufro farto socialur da kulturul konteqstsi ganixileba. Teoriis arasakmarisi sistemurobis pirobesi, Cveni azrit, modis ganmartebis problema ufro xelsesaxebi xdeba. amitom sawiroa gavaanalizot mat Soris yvelaze tipiuri koncefciebi. gasaanalizeblad Cven SevarCieT yvelaze mnisvnelovani Teoriuli midgomebi da SevecdebiT CamovayaliboT mati principuli debulebebi. modis fenomenis gaazrebistvis 66

67 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani SeiZleba pirobitad otxi midgoma gamovyot, romlebmac arsebiti gavlena moaxdines mis drevandel ganmartebaze: mibazvis koncefcia (g.tardi, g.zimeli); demonstratiuli qcevis Teoria (t.vebleni, v.zombarti, r.kunigi); modis axsnis koncefcia, dafuznebuli koleqtiur qcevebze (h.blumeri); modis Seswavlis semiotikuri metodi (r.barti, j.bodriiari, r.seneti). modis yvela koncefciis saerto nisania is, rom TiToeuli matgani modas ganixilavs rogorc sociokulturul fenomens, romelic gavlenas axdens sociumze. amastan, rogorc vicit, modis koncefcias safuzvlad sxvadasxva metodologia udevs, rac ganapirobebs kvlevis Sesabamis mimartulebas. aqedan gamomdinare, modis socialuri fenomenis axsnisas sxvadasxva Teoriis aqcentebi arsebitad gansxvavebulia. mibazvis koncefcia. mnisvnelovania frangi sociologis gabriel tardis (Gabriel- Tarde, ) pozicia modis sakitxis Sesaxeb. g.tardi modis koncefcias avitarebs Tavisi mozrvrebis `sazogadoebrivi cxovrebis Sesaxeb~ CarCoebSi (arsanisnavia, rom igi `sazogadoebriv cxovrebad~ miicnevda kulturas Tavis umarles, mat Soris inteleqtualur, gamovlinebebsi). mkvlevari iziarebs mosazrebas, rom modas safuzvlad udevs elitis mier gavrcelebuli nimusebis mibazvis meqanizmi. moda, g.tardis azrit, mudmivad modificirebadi sazogadoebivi Sinaarsis umartivesi, `wamieri~ formaa. amis miuxedavad, is (moda) aswrebs, garkveuli droit `daafiqsiros~ adamianebis urtiertobisa da qcevis, yofis garegnul formata da a.s. zogierti arsebiti momenti (Tarde 1901: 63). g.tardis azrit, urtiertobis process safuzvlad ori movlena udevs: armocena da mibazva. mimbazveloba iyofa mibazva-wes-cveulebad da mibazva-modad. Tu wes-cveuleba winaprebis mibazvaa, romelic TviT sazogadoebriobis CarCoebSia moqceuli, moda aris TanamedroveTa mibazva, romelic `eqsteritorialur~ xasiats atarebs. mimbazveloba, romelic tradiciebis, wes-cveulebebis, modis formit arsebobs, xels uwyobs siaxleta gavrcelebas da sazogadoebis unifikacias (Tarde 1892: 360). g.tardi modis gavrcelebas ganixilavs, rogorc imitaciis ert-ert formas, rogorc erti tipis pirovnebis asiatasobit aslad gadaqcevis gzas, risi Sedegic `uniformasavit~ ertnairi, garegnobit ertiani sazogadoebis Seqmnaa (Tarde 1892: 370). aqedan gamomdinare, Tu mivyvebit mecnieris mier SemoTavazebul logikas, adamiani, rogorc socialuri arseba, yoveltvis mimbazvelia. es daskvna aseve mnisvnelovania Tanamedrove postmodernistuli sazogadoebis ganvitarebis sociologiuri prognozebistvis. amas garda, g.tardma daamusava modis `ideologiuri mizezobriobis~ Teoria. ker- Zod, cdilobs ra daamkvidros Tavisi Tezisi imis Sesaxeb, rom `modas epoqis suli mar- Tavs, g.tardi mkitxvels stavazobs, XVIII-XIX ss. franguli kostiumebis cvlilebata istoria Sebrunebuli TanmimdevrobiT warmoidginos. amgvari metamorfoza, g.tardis azrit, SeuZlebelia, `radgan Sexedulebebi da zne-cveulebebi, romelta garegnul gamovlenas, garkveuli xarisxit, kostiumi emsaxureba, lui XIV droidan moyolebuli, cnobil logikur kavsirs warmogvidgens. es kavsiri, iseve, rogorc mimbazvelobis kanonebi, ar dausvebs, es melodia, ase vtqvat, piruku mimartulebit Sesruldes~. magram, aqve g.tardi dasasvebad miicnevs qalis modis piruku mimartulebit ganvitarebas. anu, sruliad damoukideblad im Tanamimdevrobisgan, romlitac vitardeba ideebi da zne-cveulebebi. amas mkvlevari imit xsnis, rom qalebi `umnisvnelo monawileobas ireben politikur da inteleqtualur cxovrebasi. mattvis yvelgan da yoveltvis umtavresia survili fizikurad moswondet...~ (Tarde 1892: 364). amgvari msjeloba askarad aratanmimdevrulia. g.tardis mier aq moxmobili argumentebi, SesaZloa, zogad sociologiuri koncefciis dadasturebas emsaxurebodes, magram, amavdroulad, is gvicvenebs, rom mecnieristvis 67

68 nino mgaloblisvili sakutriv moda, rogorc sociokulturuli fenomeni, damoukidebeli saxit jer kidev ar arsebobs. Tavs nebas mivcemt arvnisnot, rom g.tardi modis, rogorc sazogadoebrivi cxovrebis ert-erti gamovlinebis, ganxilvisas, zedmetad sworxazovania, roca acxadebs, rom moda sazogadoebasi gabatonebuli ideebit aris ganpirobebuli. mibazvis koncefcias iziarebda germaneli filosofosi da sociologiis Teoretikosi georg zimeli (Georg Simmel, ). g.zimelma modas miuzrvna brwyinvale ese, romelic axlac inarcunebs aqtualurobas da ise ikitxeba, TiTqos dres iyos dawerili. g.zimelma pirvelma gamoikvlia modis cikluri xasiati da miutita mis kavsirze sazogadoebis ierarqiul struqturebtan. mecnieri yuradrebas amaxvilebs modis dualistur xasiatze da arnisnavs, rom moda orgvar rols asrulebs: erti mxriv, is socialuri `gamtanabrebelia~, xolo, meore mxriv, xorcs asxams pirovnebis miswrafebas sazogadoebis diferencirebisaken, individis saerto masidan gamoyofisaken da individualurobis SenarCunebisaken. g.zimelis individualizaciis ukiduresi magalitia gabrenzili pewenika, romelsac individualuri stilis misarwevad absurdamde mihyavs modis motxovnebi da Tavs iwonebs moduri elementebit gadatvirtuli tansacmlit: `Tu modasi Semovida wvrilcxviriani fexsacmeli, misi fexsacmlis cxvirebi Subebs daemsgavseba, Tu marali sayeloebia modasi, misi sayelo yurebs ebjineba~ (Simmel 1996: 277). pewenika `mtlad individualizebuli ramea~, magram amavdroulad igi iyenebs sazogadoebis garkveuli jgufisatvis damaxasiatebel nimusebs. amrigad, gamodis, rom `wamyvani garkveulwilad wayvanilad gvevlineba~ (Simmel 1996: 276). g.zimelis mixedvit, moda TavisTavad, `mocemuli nimusis mibazvas warmoadgens da amit socialuri sayrdenis motxovnilebas akmayofilebs... amave xarisxit akmayofilebs igi gansxvavebulobis motxovnilebas, diferencirebis, cvlilebebis, masidan gamorcevis tendenciebs~ (Simmel 1996: 267). g.zimelis Teoriac mibazvis koncefcias esadageba. igi modis warmosobas adamianis ormagi motxovnilebis dakmayofilebis aucileblobas ukavsirebs: gamoirceode sxvebisgan da hgavde sxvebs. moda rom individualizaciis garese SeuZlebelia, avtoriprimitiuli sazogadoebis cxovrebis wesis magalitit asabutebs, sadac socialuri ertgvaroba yvelas atanabrebs da aravis ucens survils, gamoeyos masas. sxvata Soris, aseve iqceodnen mmartveli oligarqiis warmomadgeneli venecieli nobilebi. mat ar surdat yvela danarceni moqalaqis winase sakutari gansakutrebulobis demonstrireba da amitom mxolod Sav samoss atarebdnen (Simmel 1996: 273). g.zimelis modis Teorias bevri saerto aqvs g.tardis koncefciastan, magram misi Tavisebureba modis klasobrivi xasiatis xazgasmaa. Tavis nasromsi `moda~ (1904) g.zimelma Camoayaliba modis klasobrivi Teoria, e.w. `elitaruli modis koncefcia~. g.zimeli amtkicebda, rom modis ert-erti Tavisebureba is aris, rom garkveul klass ekutvnis. igi iziarebda damkvidrebul azrs prestijuli fenebis rolis Sesaxeb modis tendenciebis CamoyalibebaSi. g.zimelma SemogvTavaza modis warmosobis e.w. elitaruli Teoria, anu `gajonvis efeqtis~ koncefcia (`trickle-down theory~): moda vertikalurad vitardeba sazogadoebis elitidan dabali fenebisaken. warmogidgent g.zimelis msjelobas am sakitx- Tan dakavsirebit. g.zimeli Tvlida, rom sazogadoebis socialuri elita axal modas Tavisi statusis arsanisnavad iyenebs, rata xazi gausvas Tavis gamorceulobas ubralo adamianebisagan. momijnave klasebis wevrebs surt sakutari Tavis umarles statustan identificireba. Tavisi survilis dakmayofilebis sasualebad modas miicneven. g.zimelis koncefciis mixedvit, dabal fenebs, Tavis mxriv, kidev ufro dabali fenebis wevrebi bazaven. am gzit elitaruli klasis ganmasxvavebeli gansakutrebuli nisnebi gaijoneba qvevit klasobrivi piramidis mtel sirrmeze. am vitarebasi sruliad ikargeba modis siaxlis SegrZneba. moda masiur, `vulgarul~ xasiats izens, xolo elituri klasi, kar- 68

69 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani gavs ra Tavisi identobis nisnebs, izulebulia moigonos axali ganmasxvavebeli nisnebi, romlebsac kvlav Seiwoven dabali fenebi da, amrigad, cikli meordeba. g.zimeli wers: `moda... yoveltvis klasobriv xasiats atarebs. umarlesi fenis moda yoveltvis gansxvavdeba dabali modisagan. amastan, marali fena uswrafesad uaryofs mas, rogorc ki igi dabal sferosi SeRwevas iwyebs~ (Simmel 1996: 268). modis xibli imasi mdgomareobs, miicnevs g.zimeli, rom is ertdroulad axalic aris da warmavalic. moda gvazlevs drevandelobisa da drois msvlelobis SegrZnebebs. Tumca, ama Tuim konkretuli modis warmavali xasiatis miuxedavad, is, TavisTavad, rogorc socialuri cxovrebis forma, mudmivia yoveltvis arsebobs, yvela drosi. es procesi modis dausrulebeli cvalebadobis erterti mizezia. asetia, g.zimelis koncefciis mixedvit, modis buneba da misi funqcionirebis meqanizmi. sainteresoa, rom, ukve XX saukunis dasawyissi SeniSna g.zimelma modis TandaTanobiTi gaiafebisa da acqarebis ert-erti meqanizmi. g.zimeli Tvlis, rac ufro swrafad icvleba moda, mit ufro unda gaiafdes nivtebi. nivtebis swrafi gaiafeba modis swrafi cvlilebebisaken ubizgebs momxmareblebs, xolo mwarmoeblebs aizulebs mat gamosvebas. g.zimelisa da sxva, XIX saukunis dasasrulisa da XX saukunis dasawyisis avtorta (magalitad, t.veblenis, romelsac qvemot ganvixilavt) Sromebi modis sociologiuri kvlevis pirvel mcdelobad miicneva. swored mat scades pirvelad modis socialuri bunebis mecnieruli axsna. XX saukunis dasawyissi, socialuri struqturis transformaciisa da e.w. masobrivi sazogadoebis armocenebis gamo, am midgomebma mnisvnelovanwilad dakarga ganmartebis Zala da kritikis obieqtad iqca. armocenda ganmartebis axali modelebi. demonstratiuli qcevis Teoria. g.zimelis paralelurad modis fenomenis SeswavliT iyo dakavebuli torstein vebleni (Thorstein Bunde Veblen, ). amerikelma sociologma, ekonomistma da futurologma t.veblenma ganaxorciela modis funqcionirebasi prestijis, `sacvenebeli (demonstratiuli) moxmarebis~ rolis analizi. t.veblenis azrit, moxmarebis ZiriTadi motivia marali socialuri statusis demonstrireba da zrunva reputaciaze. t.veblenma mecnierebasi Semoitana iseti cnebebi, rogorebicaa: `sacvenebeli (demonstratiuli) moxmareba~, `sacvenebeli (demonstratiuli) mocliloba~, `sacvenebeli (demonstratiuli) xarjva~. demonstratiuli moxmareba es aris `moxmarebis gamoyeneba imis dasamtkiceblad, rom simdidres flob; moxmareba, rogorc reputaciis SenarCunebis sasualeba~. moxmarebis es stili, t.veblenis azrit, axlad gamdidrebul amerikelebs axasiatebda, romlebic cdilobdnen, evropis marali klasistvis miebazat. magram, Tu XIX saukunis evropis aristokratia ara mxolod simdidrit iyo gamorceuli, aramed gansakutrebuli kulturita da etiketitac, romelsac bavsvobidanve aswavlidnen, amerikel axlad gamdidrebulta fenas ar moepoveboda es resursi da samomxmareblo siketeebis, mat Soris tansacmlis modis, demonstratiul gamoyenebas cdilobda. es sacvenebeli momxmarebloba axlad gamdidrebul amerikelebs sasualebas azlevda, sakutari Tavi amerikuli sazogadoebis elitad warmoecina. amrigad, pativisa da Rirsebis uzrunvelyofa modis latenturi funqcia armocenili da arwerilia t.veblenis mier. Tavis wignsi `uzrunveli klasisa da sacvenebeli moxmarebis Teoriebi~ (1899) t.vebleni wers: `amerikasi modas gvtavazoben ara Zveli aristokratebi, aramed nuvorisebi. isini xazs usvamdnen sakutar, Tumca sul axlaxans mopovebul, maral statuss... modasa da gemovnebas fulis kanonebi gansazrvravs. moduria da prestijuli Zvirfasi nivtebis qona...~ (Веблен 1984: 118). amrigad, mimbazvelobis Teoriisgan gansxvavebit, `demonstratiuli moxmarebis~ koncefciis mimdevrebi modis, rogorc socialuri fenomenis, daxasiatebas kidev ert mnisvnelovan Tavise- 69

70 nino mgaloblisvili burebas amateben, kerzod, sazogadoebis marali fenisadmi kutvnilebis demonstrirebas. unda arinisnos, rom t.vebleni uaryofda modis estetikuri SesaZleblobebis analizs, radgan Tvlida, rom `moda~ (cvalebadoba) da `silamaze~ gansxvavebul safuzvelze armocendnen. daaxloebit aseve, orond cota gansxvavebul aspeqtsi, fufunebis koncefciis prizmasi gavlit, ganixilavda modas XIX saukunis bolosa da XX saukunis dasawyisis germaneli sociologi, filosofosi da ekonomisti zombart verneri (Sombart Werner, ). z.verneri demonstratiuli mimartulebis warmomadgenelia. am Teoriis avtorebis (z.verneri, t.vebleni, r.kunigi) SromebSi, mimbazvelobis koncefciisgan gansxvavebit, ZiriTad metodologiur konstruqtad `mibazvis~ nacvlad `sacvenebeli (demonstratiuli) moxmareba~ da `imiji~ gvevlineba. kapitalisturi sazogadoebis analizisas z.verneri modas ganixilavda, rogorc burjuaziul individualur imijs, romelsac SeuZlia xazi gausvas klasobriv gansxvavebebs. Tavis nasromsi `Der moderne Kapitalismus~ (`Tanamedrove kapitalizmi~, 1902) avtori miutitebs, rom motxovnileba pirdapir aris damokidebuli modis cvalebadobaze: `saukuneebsi Semonaxuli xalxis dayofa uzveles `fenebad~ sasuliero fena, raindebi da moqalaqeebi motxovnilebis stereotipulobaze mianisnebs: rac ufro xarisxiania, mit ufro myaria, rac ufro nela icvleba adat-wesebi jgufis SigniT, mit ufro isviatad icvleba moda~ (Вернер : 337 ). z.vernerma daamusava modis ekonomikuri Teoria. igi modad miicnevda yovelgavar cvlilebas, romelic erti Taobis cxovrebis manzilze iwvevda motxovnilebebis cvalebadobas. XIX saukunis dasasrulis kapitalizms rom ikvlevda, z.vernerma moda ganixila kapitalizmis pirmsod, romelic kerzo mewarmeobis interesebs emsaxureboda da sazogadoebasi xelovnuri motxovnilebebis gacenas uwyobda xels. misi azrit, moda aizulebs myidvels, SeiZinos meti nivti, vidre realurad swirdeba. mkvlevari kapitalizmis monopolistur stadiasi Sesvlas ukavsirebs `absoluturad sayoveltao modis~ gacenas. man yuradreba miaqcia `modis cvalebadobis Tavbrudamxvev temps~ (Вернер 1905: 338), rogorc drois damaxasiatebel nisans. am gzit migvanisnebda mkvlevari modis ekonomikur mnisvnelobaze, ramdenadac is (moda) gavlenas axdens motxovnilebaze. amastan, z.verneri cdilobda ganesazrvra modis mier gamowveuli cvlilebebis xangrzlivoba. igi Tvlida, rom sabazro ekonomikis meqanizmebi nivtebis dagegmil dazvelebasac itavseben. yuradrebis mirma ver davtovebt XX saukunis germaneli sociologis rene qionigi (Rene König, ) koncefcias modis Sesaxeb, warmodgenils `demonstratiuli moxmarebis~ Teoriis CarCoebSi. sakutari Teoriis agebisas avtori iyenebs `statusis~ cnebas: `moda es statusis koduri macvenebelia~. r.qionigi Tvlis, rom `adamianebi ufro iolad ariareben sakutar seqsualur saidumloebebs, vidre TavinT dabal socialur statuss. danasaulis grznoba imis gamo, rom sakmaod marali socialuri statusi ar gagvacnia, wamosobs Cvens survils, mivdiot modas~ amtkicebs r. qionigi (König 1973: 217). igi modas uwodebs universalur princips, romelsac Seswevs Zala warmoacinos sxeuli yvela SesaZlo gamovlinebasi. modis axsnis koncefcia, dafuznebuli koleqtiur qcevebze. koleqtiuri qcevis koncefcia Cvens gamokvlevasi amerikeli sociologisa da socialuri fsiqologis herbert blumeris (Herbert Blumer, ) SromebiT aris warmodgenili. h.blumeri g.zimelis socologiuri koncefciis memkvidred gvevlineba. am droisatvis (XX saukunis Sua wlebi) mrewvelobis zrdam da masobrivi warmoebis ganvitarebam kardinalurad Secvala moduri tendeciebis ganvitarebisa da danergvis konteqsti. g.zimelis Teoria kritikis obieqtad iqca, ramdenadac: XX saukunesi sazogadoebis socialuri struqtura ufro mozravi gaxda da TiTqmis waisala mkvetri sazrvrebi klasebs Soris. amerikeli marketo- 70

71 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani logi, doqtori Carlz u. kingi (Charles W. King) sakutari marketologiuri gamokvlevebis safuzvelze gvtavazobs axal koncefcias masobivi bazris Teorias Trickle-across an mass market theory (King 1963: ). am koncefciis mixedvit, moda horizontalurad vi- Tardeba ertdroulad yvela socialur wresi ikidebs fexs. amastan, TiToeul socialur klass hyavs Tavisi liderebi da mimdevrebi, xolo momxmarebeli Tavad ayalibebs sakutar stils, romelsac SemoTavazebuli kostiumis stilebsa da variantebis simravlidan ircevs; 1960-ian wlebis bolos qucuri moda, kerzod, axalgazrdobis wresi stiqiurad Casaxuli `hipebis~ stili, askarad mnisvnelovan gavlenas axdens maral modaze da tansacmlis mwarmoeblebze. yovelive es aizulebs mecnierebs gadaxedon damkvidrebul meqanizmebs. ase, magalitad, 1970 wels amerikeli mkvlevari jorj fildi (George Field) Tavis nasromsi `cvalebadi statusis fenomeni. zevit mimartuli inovaciebis difuzia~ (`The Status Float Phenomenon. The Upward Diffusion of Innovation~) warmoadgens hipotezas modis gavrcelebis Sebrunebuli wesis Sesaxeb (Trickle-up Theory). am Teoriis mixedvit sazogadoebis elita imitirebas uketebs dabali fenebis stils. swored am ideebis gagrzelebasa da ganvitarebas emsaxurebah.blumeris SromebSi warmodgenili mosazreba, rom moda cvalebad samyarosi axali sociokulturuli formebis danergvisa da mattan adaptaciis sasualebaa. h.blumerma pirvelma im sociologta Soris, vinc safuzvlianad swavlobda modas, gamoikvlia profesiuli modis industriis praqtika. empiriuli faqtebis gatvaliswinebit h.blumeri modis ganvitarebasa da mozraobasi gadamwyvet mnisvnelobas rigit publikas aniwebs. moduri Cvenebebis auditoriastan Catarebuli eqsperimentis monacemebze dayrdnobit mkvlevari aketebs daskvnebs qucis wamyvan rolze Fashion-tendenciebis CamoyalibebaSi. modis gavrcelebis katalizatorad SeiZleba mogvevlinos rogorc elita, aseve sazogadoebis `qveda fenebi~, darwmunebulia mkvlevari. modis formirebisa da gavrcelebis procesi, h.blumeris mixedvit, or fazas gadis: inovaciasa da SerCevas. qalis modis gamokvlevis Sedegad man gaaketa daskvna, rom modis damkvidreba an gansazrvra sinamdvilesi SerCevis intensiuri procesis gavlit xdeba. magram, ratom aris, rom momxmareblis arcevani mxolod ramdenime models emtxveva? `... myidvelebis mier ertgvarovani arcevanis gaketebis mizezebis garkvevam migviyvana im daskvnamde, rom myidveli imyofeba zogadi samyaros mier Seqmnil uarresad intensiuri stimulirebis sivrcesi. igi dapyrobilia imis gacxarebuli garceva-ganxilvit, Tu ra xdeba qalis modasi da ra iwereba modis Sesaxeb gamoqveynebul publikaciebsi... sicxadit davinaxe, rom am samyarosi Rrmad Caflul myidvelebs sabolood saerto arqma da ertmanetis msgavsi Sefasebebi uvitardebat...~ (Blumer 1969: ). amastan ertad, h.blumeri garkveulwilad axsobs modis analizis stratifikaciul aspeqts (prestijuli fenebi dabali fenebi, romlebic eswrafvian daemsgavson presti- Jul fenebs). h.blumeri Tvlis, rom XX saukunesi gaizarda sasualo klasis mnisvneloba da axali modis warmosoba xsirad mis wiarsi xdeba (tango, jazi, jinsebi). misi TqmiT, pirvel fazasi (inovacia) sxvadasxva, ertmanetis metoqe kulturuli nimusebis SemoTavazeba xdeba, meore fazasi yvela socialuri jgufi axorcielebs koleqtiur SerCevas, ris Sedegadac mowonebuli nimusi sayoveltaod ariarebul normad iqceva. amrigad, h.blumeri, g.zimelisagan gansxvavebit, fiqrobda, rom elituri jgufebis prestiji sulac ar ganapirobebs modis tendenciebs. sxva klasebis warmomadgenlebi, romlebic Segnebulad mihyvebian modas, ase imitom iqcevian, rom es modaa da ara elituri jgufebis gansakutrebuli prestijis gamo. `moda~ kvdeba ara imitom, rom elituri klasis mier aris ugulebelyofili, aramed imis gamo, rom is gzas utmobs axal nimuss, uket morgebuls ganvitarebul gemovnebaze. moda ganpirobebulia ara klasobrivi dife- 71

72 nino mgaloblisvili renciaciis an klasobrivi mibazvis motxovnilebit, aramed im survilis dasakmayofileblad, rom iyo moduri, idge im simarleze, rasac mosawonad miicneven, gamoxatavde axal gemovnebas, cvalebad samyarosi rom ibadeba~ (Blumer 1969: 137). sxva koncefciebisgan gansxvavebit, `koleqtiuri qcevis~ TeoriaSi modis procesebi warmocindeba rogorc `brbos qcevis elementaruli formebi~ (Блумер 1994: 38-46). `myidvelebi moduri publikis uneblie surogatebad gadaiqcevian. mati warmateba da profesiuli irbalic ki damokidebulia unarze, amoicnon mimartuleba, saitac midis am publikis gemovneba~ (Blumer 1969: ) iani wlebis dasasruls h.blumerma `socialur mecnierebata saertasoriso enciklopediasi~ (International Encyclopedia of the Social Sciences) warmoadgina modis socialuri funqciis sxvadasxva ganmartebis Sejerebuli Sedegi; mas Semdeg sakitxis SeswavlaSi radikaluri cvlilebebi ar momxdara. h.blumeri Tvlis, rom mtlianobasi modis socialuri rolis sakitxze damakmayofilebeli pasuxi ar arsebobs (Blumer 1968: ). mkvlevari gvtavazobs modis socialuri funqciis SedarebiT tipuri ganmartebis klasifikacias: kulturul nimusebsi ertgvarovnebisa da mravalgvarobis Seqmnisa da SenarCunebis funqcia; inovaciuri funqcia; komunikaciis funqcia; socialuri diferencirebisa da nivelirebis funqcia; socializaciis funqcia; prestijis funqcia; fsiqofiziologiuri gantvirtvis funqcia. zogadad, rogorc h.blumeri arnisnavs, modis socialuri roli mdgomareobs imasi, rom `xeli Seuwyos cvalebadi samyarosadmi koleqtiur Seguebas~ (Blumer 1968: 343). modis socialuri funqciis gaanalizebisas h.blumeri xazs usvams modis meqanizmis mnisvnelovan Strixebs, kerzod, Tanamedroveobas, modis istoriul memkvidreobitobas da modis funqcionirebasi koleqtiuri gemovnebis rols. h.blumeri asaxelebs aseve modis Semdeg socialur funqciebs: fantaziis, axirebisa da kaprizis funqcias, wes-cveulebata tiraniaze uaris Tqmis funqcias, siaxlis sferosi konvenciurad SeTanxmebuli mizandasaxuli SeWris funqcias, sakutari `me~-s demonstrirebis funqcias, seqsualuri interesebis SeniRbulad gamoxatvis funqcias, elituri klasebis gamocalkevebis funqcias, dabali klasis statusis mqone adamianebis marali statusis jgufebtan xelovnuri identifikaciis funqcias (Blumer 1968: 343). h.blumeris mier SemoTavazebuli modis funqciebis ganxilvisas SeniSnavT, rom zogierti matgani mteli sazogadoebis doneze moqmedebs (rogorebicaa kulturul nimusebsi ertgvarovnebisa da nivelirebis funqciebi), xolo funqciata nawili ki adamianis individualuri socialuri motxovnilebebis doneze vrceldeba (socializaciis, prestijis, agretve fsiqofiziologiuri gantvirtvis funqciebi). aqedan SeiZleba gamovitanot daskvna: modis socialuri funqciebi sagrznoblad aremateba disfunqciebs, rac gvazlevs uflebas vtqvat, rom moda Seesabameba socialuri organizmisa da misi calkeuli qvesistemebis, mat Soris ekonomikisa da kulturis, sirrmiseul motxovnebs. ZiriTadi daskvnebi socialuri klasebis, tansacmlisa da modis Sesaxeb mocemulia Tanamedrove sociologis pier burdies (Pierre Bourdieu, ) monografisi `Distinction: a Social Critique of the Judgement of Taste~ (`gansxvaveba: gemovnebis gansjis socialuri kritika~), romelic wlebsi daiwera da 1979 wels gamoica. marali modis ganxilvas ezrvneba, aseve, eseebi `Le couturier et sa griffe: contribution a une theorie de la magie~ (1975) (`kuturie da misi xelmowera: wvlili magiis TeoriaSi~) da `Haute Couture Haute Culture~ (1993) (`marali moda marali kultura~). modis analizisas p.burdie iyenebs sakutari `velis koncefcias~. konstruqciuli struqturalizmis farglebsi modis `warmoebis velsa~ da `moxmarebis sivrces~ igi ganixilavs, rogorc poziciebis struqturul sivrceebs, vinaidan TiToeul pozicias kapi- 72

73 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani talis garkveuli moculoba Seesatyviseba. `warmoebis velsi~ iwyeba iq moqmedi agentebis brzola yvelaze saxarbielo, didi resursis mqone `prizisatvis~, anu kapitalistvis, romelic mocemul velsi mnisvnelovnad miicneva. magalitad, modis SezRuduli `warmoebis velsi~ misi yvela monawile faseulad miicnevs imis ariarebas, rom mwarmoebels aqvs kargi gemovneba, romelic xels uwyobs Semoqmedi talantis moziebasi. es Sefaseba mwarmoeblis kolegebis mxridan xdeba da mas (mwarmoebels) `gulwrfelobis uflebas~ azlevs. es garemoeba, Tavis mxriv, ZalauflebiT uzrunvelyofs mwarmoeblis mier ariarebul kuturies, romelsac ezleva SesaZlebloba am velsi moqmedi sxva dizainerebis gemovneba ariaros (Bourdieu 1993). motamaseebi, romlebic ertmanets metoqeoben prizisatvis `Haute Couture~ dizainerebi arian. isini or jgufad iyofian, romeltagan erti nawili dominirebs, anu flobs didi odenobis kapitals, rac mat leibls magiur Zalas ani- Webs, xolo qmnilebebs solidur fass. meore nawilis kapitali ki gacilebit naklebia. p.burdies mixedvit, eseni arian meticrebi, axalbedebi an uirbloni. es ukanasknelni dominanti poziciis dasakaveblad brzolis provocirebas axdenen. mat surt Secvalon ierarqia da amisatvis Zlierebis mier gamoyenebuli konservaciis winaarmdeg damxobis strategias irceven, rac epatajsi, avangardul modur mimartulebebsi realizdeba. `velis dinamika brzolasia, romelic, Tavis mxriv, am velis ganvitarebis meqanizms warmoadgens. brzola gzas uxsnis siaxles: axal adamianebs, axal modas~ (Bourdieu 1993). unda arinisnos, rom p.burdiem marali modis `warmoebis velis~ koncefcia safrange- Tis magalitze SeimuSava. am koncefciis relevanturobis sakitxi sxva konteqstsi Ria rceba. modis `momxmareblis sivrce~ ki msgavsi logikit funqcionirebs sxva konteqstsic. misi monawileebi qmnian calkeul jgufebs, romeltac kapitalis moculobisa, struqturis da aseve gemovnebis Sesabamisad sxvadasxva pozicia ukaviat arnisnul arealsi. agentebis gemovnebis homologias XX saukunis 60-iani wlebis safrangetsi safuzvlad udevs iseti kriteriumebi, rogorebicaa warmomavloba da ganatleba, razec p.burdie saubrobs kvlevasi `gansxvaveba~ (Bourdieu 1984). gvinda arvnisnot, rom am faqtorebs (warmomavloba da ganatleba) p.burdie klasebis Semqmnel nisnebad miicnevs. masasadame, p.burdies azrit, modis `momxmarebelta arealsi~ motamased klasebi gvevlinebian: samosi mat `ekutvnit~, igi mati `markeria~. agenti tansacmlis SerCevisas sakutar gemovnebas eyrdnoba, romelsic misi arzrdis, ganatlebisa da cxovrebiseuli gamocdilebis ganumeorebeli koncefciaa Cadebuli. `momxmarebelta sivrcis~ struqturis (anu sxvadasxva socialuri klasis) kvlevis safuzvelze burdie miutitebs, rom TiToeul klass praqtikuli sasualebebi da metodebi aqvs. magalitad, musebi irceven funqciur nivtebs da modurad Cacmaze Tavs ar iwuxeben. burjuazia aseve flobs privilegias `ar izrunos gansxvavebul ierze~. am fenis batonobas, pirvel rigsi, ganapirobebs mati ekonomikuri kapitali da aseve pretenziebi gansakutrebul gemovnebaze xelovnebasi, mxatvruli, musikaluri da sxva legitimuri kulturuli kapitalis sferoebsi. amit burjuazia emijneba `yovelive uferuls~. am ori klasisagan gansxvavebit, modis mimart gazlierebul interess icenen sasualo klasi da nuvorisebi umarlesi klasis aradominanti fraqciis warmomadgenlebi (axlad gamdidrebuli adamianebi, romlebic umarles fenebsi SeRwevisken iswrafvian). am jgufebistvis damaxasiatebelia aqtiuri `TvalTmaqcobis~ strategia. anu, mattvis mnisvnelovania, `gamoiyurebodnen ufro medidurad, vidre sinamdvilesi arian~ (Bourdieu 1993). p.burdies azrit, aravis SeuZlia subieqtis klasificireba imaze uket, vidre Tavad subieqts, roca igi gadawyvetilebas irebs, ra Caicvas, rogor moiqces da isaubros, sad gaataros Tavisufali dro da a.s. (Bourdieu 1984). 73

74 nino mgaloblisvili es Tezisebi t.veblenis ideis msgavs mosazrebas Seicavs, romlis Tanaxmadac samosi statusis simbolod aris ganxiluli. magram, 1960-iani wlebis franguli sazogadoebis- Tvis statusi ukavsirdeboda ara ekonomikur kapitals, rogorc t.veblenis droindel amerikul sazogadoebasi, aramed gemovnebas, romlis ukanac ganatleba da warmomavloba idga. yvela Tanamedrove koncefcia, garkveulwilad, statiasi moyvanil modis klasikur Teoriebs efuzneba, romlebsac aqtualoba dremde ar daukargavt. XX saukunis bolo wlebsi upiratesi mnisvneloba mieniwa modis, rogorc socialurkulturuli movlenis, regulaciis meqanizmebis Seswavlas. moda mwidro kavsirsi ganixileba Tanamedrove sazogadoebis ganvitarebis mtavar faseulobebtan da tendenciebtan. moda gaiazreba, rogorc ideologia, romlis translireba moduri JurnalebiT xdeba. masze saubroben ise, rogorc industriaze, romlis farglebsic sxvadasxva agentis mcdelobebit mimdinareobs modis warmoeba, win wamoweva da gavrceleba. rogorc modis industriis, aseve mimbazvelobis, demonstraciuli moxmarebisa da socialur-kulturuli normebis ganaxlebis meqanizmis koncefciebs gamoyenebis saku- Tari sferoebi aqvt. Tumca, mainc SeiZleba imis mtkiceba, rom mimbazvelobisa da demonstraciuli moxmarebis koncefciebi isviatad gamoiyeneba, rogorc Tanamedrove kvlevebis metodologiuri safuzveli, xolo modis industriis koncefcia ufro meti popularobit sargeblobs. modis fenomenisa da mis ganmartebata kompleqsur analizs mivyavart daskvnamde, rom mravalricxovani kvlevebi ver uzrunvelyofen konceptualur mtlianobas modis gaazrebasi. rodesac Catarebuli kvlevebis mecnierul Rirebulebaze vsaubrobt, aucileblad unda arvnisnot, rom zogierti daskvna da debuleba, SemoTavazebuli menierebisa da specialistebis mier, sawiroebs Semdgom Teoriul da praqtikul gavrcobas. zogi mecnieruli debuleba ki modis ganvitarebis Tanamedrove etapze koreqtirebas moitxovs, rac socialur-ekonomikuri vitarebis cvlilebebit aris ganpirobebuli. gamoyenebuli literatura: Blumer, H. `Fashion: from Class Differentiation to Collective Selection~. The Sociological Quarterly. Vol.10. N Blumer, Н. Fashion. International Encyclopedia of the Social Sciences. N.Y., Vol , p , 343. Bourdieu, P. Distinction: a Social Critique of the Judgement of Taste.USA: Harvard University Press Bourdieu, P. `Haute Couture Haute Culture~. Sociology in Questions. London: Sage Publications, Durkheim, E. The Rules of Sociological Method. 8th ed. Edited by George E.G. Catlin. Glencoe, III: Free Press. First published in French,1895 English-language translation by John Irons, British Library Cataloguing in Pablication Data Field, G. `The Status Float Fenomenon. The Upward Diffusion of Innovation~. Business Horizons (August), p King, Ch.W. `Fashion Adoption: A Rebuttal to the `Trickle Down Theory~. Toward Scientific Marketing. Edited by S. Greyser. Chicago: American Marketing Association, König, R. On the Social Psychology of Fashion. New York, Seabury, Stoetzel, J. La Psychologie sociale, Paris, Flammarion, Svendsen, L. Fashion: A Philosophy/Mote: Et Filosofisk Essay Universitetsforlaget, Oslo, Shaftsbury, A. Characteristics of men, manners, opinions, times cte. L., 1900.vol.1. Simmel, G. Soziologie: Untersuchungen uber die Formen der Vergesellschaftung. Leipzig: Verlag von Duncker & Humblot,

75 modis Teoriis klasikur koncefciata Taviseburebani Блумер, Г. Коллективное поведение. Американская социологическая мысль. М., Веблен, Т. Теория праздного класса. М., Прогресс Вернер, З. Изменчивость потребления. Современный капитализм, т.2, М.: Гофман, А. Мода и люди, или новая теория моды и модного поведения. М., Агентство «Издательский сервис», Гофман, А. Классическое и современное: Этюды по теории социологии. М., Наука, 2003 Зиммель, Г. Мода. Георг Зиммель. Избранное. Т.2. Созерцание жизни. М., Юрист, Зомбарт, В. Изменчивость потребления. Современный капитализм, т.2, М., Тард, Г. Законы подражания. СПб., Тард, Г. Социальные законы. СПб., NINO MGALOBLISHVILI FEATURES OF CLASSICAL CONCEPTS OF THE THEORY OF FASHION Summary The main categories in the initial discussions of fashion (from the 18 th to the end of the 19 th centuries) are the concepts of `imitation~ and `isolation, maintaining their elite group distinctiveness from other layers~. In the 20 th century, in connection with the transformation of social structure and the rise of the so-called mass society, these approaches largely lost the explanatory power and were criticized when new explanatory models appeared. The concept of `Production Mode~ still took effect in the first half of the 20th century. There were changes only in the image of the elite. Thus, according to the theory of the leisure class and conspicuous consumption, the old aristocracy in the US were no longer fashion founders, this was done by nouveau riches who had recently acquired their status. The situation has changed dramatically since the 1950's. In the sociology of fashion the winner was the socalled `Theory of collective decision~ of fashion standards. In accordance with this theory, the elite were no longer fashion leaders, fashion standards were formed by the masses. Fashion was becoming an industry, fashion standards were duplicated and distributed to the masses. The development of mass communications could impose the same model to millions of customers. In this study, we have tried to present the evolution of the theory of fashion, specific methodological tools of the theory of mode, pre-industrial, industrial and post-industrial society and, correspondingly, show how they reflect the dynamics of fashion and fashion behavior in different periods of human history. It is particularly interesting to track how the theoretical and methodological approaches in the analyzed fashion were developing. Their study is interesting as the point of view of the history of social thought, which saw the fashion as a very important factor of human social interaction and a new interpretation of previous judgments about fashion in the context of modern ideas about its phenomenon, about the increasing complexity of the dynamics of transition from closed to open society, from simple to complex self-organized systems. In our work, we are particularly interested in the works which deal with the concept of fashion as a social and cultural phenomenon. In this context, the works of G. Tarde, G. Simmel, W. Sombart, Herbert Spencer, H. Blumer are particularly interesting. They are the first in the history of sociological and socio-psychological knowledge who identified the trends of mass processes of nucleation, the approval and change of stereotypes, which is typical of the fashion world. We have analyzed the characteristics of fashion in the works of T. Veblen, P. Bourdieu, Anthony Ashley Cooper Shaftesbury, I. Kant and E. Durkheim. 75

76 civilizaciuri Ziebani oleg kapanaze, nunu kapanaze orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb 1. Sesavali paraleluri xeebis bankebi moicavs Targmnili (paraleluri) dokumentebidan arebul sintaqsurad anotirebul winadadebebs or an met enaze. amastan, ori Sesabamisi winadadebis sintaqsuri xeebi urtiertsetanadebulia sityvis, frazisa da Semadgeneli winadadebebis doneebze. mraval enaze bunebrivad warmodgenili teqstebi mati lingvisturi struqturis Sesabamisad aris anotirebuli. ertenovani xeebis banki warmoadgens teqstis korpuss raime enaze, romelsic yoveli winadadeba sintaqsuri struqturis mixedvit aris anotirebuli. lingvisturi xeebis banki TiToeuli winadadebisatvis arwers winadadebebis struqturul sqemas, romelic sintaqsur da zogjer semantikur informacias moicavs. Cveulebriv, sintaqsuri struqtura warmodgenilia e.w. `orientirebuli grafis~, anu xis formit, rac ganapirobebs aseti resursebis saxelwodebas `xeebis bankis~ terminis saxit. xsirad xeebis bankebi im korpuszea dasenebuli, romelic ukve anotirebulia metyvelebis nawilta mixedvit (POS part-of-speech tags). anotireba SeiZleba xdebodes SemadgenelTa, damokidebulebata an sxvadasxva donis lingvisturi analizis Sesatyvis gramatikul struqturata mixedvit. amdenad, xeebis bankebi SeiZleba bevr SemTxvevaSi Sevsebuli iyos semantikuri an sxva lingvisturi informaciit. SesaZloa, xeebis bankebi mtlianad xelit aigos da lingvistma Seasrulos yvela winadadebis anotireba misi Sesabamisi sintaqsuri struqturis mixedvit; sxva SemTxvevaSi, bunebrivi enis lingvisturad damusavebisatvis gankutvnili kompiuteruli produqti (parser) yoveli winadadebisatvis avtomaturad gansazrvravs sintaqsur struqturebs, rac Semdeg Semowmdeba da sawiroebis SemTxvevaSi Seswordeba lingvistis mier. xeebis bankebi Tanamedrove lingvisturi kvlevis fasdaudebel bazebad iqca. mati gamoyeneba SeiZleba mtargmnelobit mecnierebasi, korpusis lingvistikasi sintaqsuri fenomenebis Sesaswavlad, kompiuterul lingvistikasi bunebrivi enis teqnologiis sxvadasxva kompiuteruli sistemisa da margi qmedebis korpusis struqturuli da statistikuri monacemebis mixedvit Sesafaseblad an lingvisturi damusavebis programuli produqtebis (parser) Sesaqmnelad da mat Semdgom dasaxvewad (training); amastan, xeebis bankebi qmnis monacemta bazas mtargmneli mexsierebis sistemebistvis, romlebic multilingvur sainformacio teqnologiebis sferosi wamyvan pozicias ikavebs bolo atwleulsi. mas Semdeg, rac xeebis bankebis didi raodenoba aigo, popularuli gaxda paraleluri (ori an meti enisatvis) xeebis bankebis SemuSaveba. ukanasknel atwleulsi paralelur korpusze da xeebis bankebze warmoebulma kvlevam gezi paraleluri xeebis bankebisken airo. rogorc specialur literaturasi arinisneba (Samuelsson/Volk, 2006, 2007), xeebis bankebi sadreisod lingvisturi kvlevebis aucilebel safuzvels / baziss qmnis. bunebrivi enis teqstis mravali paraleluri korpusi, romelic 90-ian wlebsi Seiqmna, ganivrco xeebis bankebis saxit. sagulisxmoa, rom qartuli naklebad gavrcelebuli enaa masze molaparake adamianta SedarebiTi simciris gamo da, amastanave, mistvis naklebad moipoveba kompiuteruli resursebi bunebrivi enis manqanuri damusavebis TvalsazrisiT. amdenad, msgavs enebs profesiul wreebsi `mcireresursian~ (less-resourced) enebs miakutvneben. 76

77 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb statiasi arvwert Cvens musaobas paraleluri xeebis bankis Sesaqmnelad tipologiurad gansxvavebuli enata wyvilisatvis, rogoricaa qartuli da germanuli. xsenebul orenovan xeebis banksi warmodgenili winadadebebi sintaqsurad aris gaanalizebuli. paraleluri winadadebebi da sityvebi urtiertsetanadebulia. 2. sakvlevi enobrivi masala bilingvuri/orenovani xeebis bankebis SesamuSaveblad sawiro paraleluri teqstebi sakmaod cotaa, gansakutrebit kompiuteruli TvalsazrisiT mcireresursiani enebis- Tvis, romlebsac ganekutvneba qartuli ena. kvlevisatvis gamoyenebuli paraleluri korpusi Sedgeba germanuli winadadebebisa da mati Sesatyvisi qartuli Targmanebisagan, romelic Seiqmna GREG proeqtisatvis (Kapanadze et al., 2002) (Kapanadze O. 2010a). GREG leqsikoni moicavs germanuli, rusuli, inglisuri da qartuli enis zmnebisatvis xelit urtiertsetanadebul sintaqsur da semantikur valentur monacemebs, romlebic sintaqsuri qvekategoriebis CarCoebiT da e.w. `sirrmuli brunvebis~ momnisvnelebis saxit aris warmodgenili (Baker et al., 1998). GREG multilingvuri leqsikoni gavrcobilia winadadebebis magalitebit otx enaze. es magalitebi xsnis TiToeuli saleqsikono erteulis SesaZlo mnisvnelobebs da satargmn ekvivalentebad aris micneuli mocemuli winadadebebisatvis. bilingvur qveleqsikonta zoma sxvadasxvaa enata wyvilebis mixedvit da meryeobs 1200-dan 1300 erteulamde; gansxvavdeba qveleqsikonze dartul winadadebebis nimusta raodenobac. magalitad, GRUG proeqtistvis ( grug/) gamoyenebuli germanul-qartuli qvekorpusi Seicavs daaxloebit 2600 winadadeba- Ta wyvils, rac sxvadasxva sintaqsur qvekategoriata CarCoebs Seesabameba. 3. ertenovani xeebis bankis SemuSaveba 3.1. morfologiuri analizi qartuli aglutinaciur enebs ganekutvneba, romelic iyenebs rogorc sufiqsur, aseve prefiqsul warmoebas. qartuli enis morfologiuri analizisatvis, Tegirebisa da lematizebis procedurebisatvis gamoviyenet sasruli mdgomareobis avtomatta metodi, romelic XEROX FST programul pakets eyrdnoba (Kapanadze O., 2009), (Kapanadze O., 2010b). qartuli teqstis morfologiuri anotacia efuzneba NEGRA xeta bankis proeqtistvis SemuSavebul Tegebis sias, romelic gavrcobil iqna qartuli morfologiisatvis damaxasiatebeli Taviseburebebis Sesabamisad. qartuli FST morfologiuri gadamsaxavi (trsansducer) iyenebs formalizmebis mtel wyebas, XEROX CALCULUS programul xelsawyoebze (toolkit) dayrdnobit (Beesley / Karttunen, 2003). leqsikonis modelirebisa da morfosintaqtikis arsaweri wesebis realizaciis miznit gamoyenebulia leqsikonis specifikaciis formaluri ena lexc. qartuli enis morfologiuri gadamsaxavi Sedgeba 7 modulisagan: arsebiti saxelebis, zedsartavi saxelebis, nacvalsaxelebis, zmnizedebis, zmnebisa da mcire metyvelebis nawilebistvis (e.w. sinsemantika). amjamad xelmisawvdomia qartuli FST transduseris ori versia, kerzod, MS Windows platformaze da LINUX UBUNTU versiasi sintaqsuri anotacia sintaqsuri anotacia iyenebs monacemebs metyvelebis nawilebis, morfologiuri maxasiateblebis Sesaxeb da sintaqsuri damokidebulebis funqciebs. ivaraudeba, rom yovel winadadebas aqvs Tavi, xolo yvela sxva danarceni tokeni (sityvaforma), garda wina- 77

78 oleg kapanaze, nunu kapanaze dadebis Sesatyvisi arnisvnisa, warmoadgens Tavis pirdapir an irib dependentebs. monolingvuri bazebi warmodgenilia XML-formatSi arwerili failebis (script) saxit. morfologiurad anotirebuli bilingvuri korpusisa da GREG leqsikonis monacemebze dayrdnobit germanuli da qartuli winadadebebi manualurad aris anotirebuli. am miznit gamoyenebulia programuli paketi Synpathy ( romelic maqs plankis fsiqolingvistikis institutis mier iqna SemuSavebuli holandiasi (Synphaty: Syntax Editor Manual Nijmegen: Max Planck Institute for Psycholinguistics, 2006). is efuzneba TIGER kvleviti proeqtisatvis (Institut für Maschinelle Sprachverarbeitung, UniversitÄt Stuttgart) Seqmnil SyntaxViewer programul pakets. dawvrilebiti informacia arnisnuli kompiuteruli produqtis Sesaxeb gantavsebulia maqs plankis fsiqolingvistikis institutis vebgverdze: monolingvuri xeebis bankebi, romlebic TIGER-XML formatsi aris konvertirebuli, warmoadgens mzlavr, monacemta bazaze orientirebul grafis msgavs struqturebs. TIGER- XML xis grafsi yovel `fotols~ (=sityvaforma) da yovel kvanzs (=lingvisturi Semadgeneli) aqvs sakutari, yvelasgan gansxvavebuli saxelwodeba (identifier). es unikaluri saxelwodeba gamoyenebulia ori enis frazebisa da sityvebis urtiertsetanadebisas TargmniT ekvivalentebsi. Tu calkeuli enis xeebis Sesabamisi kvanzebi da sityvebi mxolod miaxloebit gadmoscemen ertmanetis mnisvnelobas, mati urtiertsetanadeba micneulia `aramkacr/aramkafio~ TargmniT Sesatyvisobad da isini witeli wrfeebit aris ertmanettan dakavsirebuli. TiToeuli winadadebisatvis TIGER-XML formatis Sesatyvisi programuli faili Sedgeba `Tavisa~ da `sxeulisagan~. `Tavi~ moicavs metainformacias, rogoric aris, mag., korpusis saxelwodeba, TariRi, avtori. aseve Seicavs axsna-ganmartebebs gamoyenebuli Tegebis Sesaxeb da a.s. `sxeulis~ nawili moicavs: (1) terminalur erteulebs (xis `fotlebs~), romlebic warmodgenilia calkeuli sityvebit, metyvelebis nawilebis TegebiT da satanado maxasiateblebit atributebis saxit; (2) araterminalur erteulebs, romlebic Sesabamis kvanzebs da kvanzebs Soris damakavsirebel xazebs arweren. konkretuli enobrivad anotirebuli winadadebebis magaliti, romelic momzadebulia Synphaty programuli paketit TIGER XML-formatSi (.tig gafartoebit), SeiZleba monitoris fotoaslis (screenshot) mesveobit vacvenot: sur. 1. TIGER XML-formatSi kodirebuli winadadeba 78

79 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb Tavad anotireba 2 safexurisagan Sedgeba: 1) yovel sityvas miesadageba gramatikuli informacia, romelic Seicavs misi Sesatyvisi metyvelebis nawilis armnisvnel Tegs Sesabamisi Tegebis simravlesi (Tagset): 2) sintaqsuri struqtura kodirebulia xis msgavsi grafis formit, kvanzebita da xazebit, romlebic TiToeuli lingvisturi erteulisatvis iqmneba. 1. germanuli xis bankebis anotacia mihyveba TIGER proeqtis anotaciis sqemas (Brants /Hansen 2002), (Skut et al., 1998), (Smith 2003). Synphaty-isaTvis gamoiyenes NEGRA xeebis bankisatvis SemuSavebuli Tegebis simravle (Stuttgart-Tübinger Tagset, STTS), romelic moicavs 11 ZiriTad sintaqsur kategorias: Nouns N Adverbs ADV Verbs V Conjunctions KO Articles ART Adpositions AP Adjectives ADJ Interjections IT Pronouns P Particles PTK Cardinal Numbers CARD am ZiriTad kategoriebs eqvemdebareba qvekategoriebi. qvekategoriebi zmnebisatvis Semdeg cxrilsia nacvenebi: Part of Speech Typ des Verbes Finiteness Beispiele V A Auxiliar FIN finit INF infinit IMP imperativ PP Partizip Perfekt VVINF have VAIMP be VAPP had M Modal FIN finit INF infinit PP Partizip Perfekt VMFIN könnte VMINF können VMPP gekonnt F Full cxrili 1. zmnis qvekategoriebi FIN finit INF infinit IZU Infinitiv mit zu IMP imperativ PP Partizip Perfekt 79 VFFIN gibt ab VFINF abgeben VFIZU abzugeben VFIMP gib ab VFPP abgegeben POS-Tegirebas (terminaluri erteulebisatvis) winadadebis doneze gamoxatavs Semdegi magaliti: Jetzt solle erneut eine Erklärung abgegeben werden. ADV VMFIN ADJD ART NN VVPP VAINF $. Tegirebul terminalur erteulebs miekutvneba Sesabamisi atributebi satanado maxasiateblebit. Semdegi cxrili ucvenebs im atributebs da maxasiateblebs, romelta mi- Rebac mat SeuZliaT POS-TegebTan ertad: Genus Masc, Fem, Neut ADJA, ART, APPRART, NE, NN, PDS, PDAT, PIAT, PIS (teilweise), PPER, PPOSAT, PPOSS, PRELS, PRELAT, PWAT, PWS Kasus Nom, Gen, Dat, Acc. ADJA, ART, APPRART, NE, NN, PDAT, PDS, PIAT, PIS, PPER, PPOSAT, PPOSS, PRELS, PRELAT, PRF, PWAT, PWS Numerus Sg, Pl ADJ, ART, APPRART, NE, NN, PDAT, PDS, PIAT, PIS, PPER, PPOSAT, PPOSS, PRELS, PRELAT, PRF, PWAT, PWS, V.FIN, V.IMP Grad Pos, Comp, Sup ADJA, ADJD

80 oleg kapanaze, nunu kapanaze Person 1, 2, 3 VVFIN, VAFIN, VMFIN, PPER, PRF Tempus Pres, Past VVFIN, VAFIN, VMFIN Modus Ind, Subj VVFIN, VAFIN, VMFIN Nichtfinitheit Inf, Psp, Imp, Infzu VVINF, VAINF, VMINF, VVPP, VAPP, VMPP, VVIMP, VAIMP, VVIZU cxrili 2. SesaZlo POS-Tegebis nusxa Sesabamisi atributebita da maxasiateblebit anotaciisatvis TIGER XML Tegebis cxrilsi germanul enasi ararsebuli gramatikuli kategoriebisatvis gamoiyeneba latinuri arnisvnebi. aseti enobrivi sxvaobis TvalsaCino magalitia brunebis sistema: arsebiti saxelebis brunebis sistema qartulsi 7 brunvisagan Sedgeba, germanulsi ki mxolod 4-sagan. amitom, aset SemTxvevebSi, gamoiyeneba kategoriebi: `casus instumentalis~, `casus ablativus~, `casus vocativus~. anotirebuli winadadebebisa da xis grafebis Sesaxeb informaciis vizualizacia TIGER-XML formatsi (.tig gavrcobit) Synphaty-is analizis Sedegad monitorze mirebuli gamosaxulebis sasualebit SeiZleba: sur. 2. Synphaty-s mesveobit holandiuri winadadebis monitorze vizualizaciis magaliti rogorc suratze natlad Cans, sityvebi winadadebasi Tegirebulia POS-is sasualebit. xis kvanzebi monisnulia Semadgenlebis sintaqsuri kategoriebis safuzvelze. xazebis monisvna xdeba gramatikuli funqciebis mesveobit Sesabamis msobel-kvanzebtan mimartebasi. sintaqsuri anotaciis gamosavali Sedegi TIGER XML-formatSi gvezleva. TIGER XMLformatze dayrdnobit sintaqsuri anotaciis vizualizacia aseve SeiZleba TIGER Search programis mesveobit, romelic warmogvidgens damokidebulebata grafebs da qartuli winadadebebisatvis nacvenebia mesame suratze. 80

81 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb surati 4 ucvenebs qartuli winadadebis SeTanadebis vizualizacias mesame suratidan ekvivalentur germanul winadadebastan. Cven SeZlebisdagvarad bevri winadadebis urtiertse- Tanadebas vgegmavdit, romlis mizans mtargmnelobiti ekvivasur. 3. Synphaty-is analizis gamosavlis magaliti qartuli winadadebistvis 4. monolingvuri germanuli da qartuli xeebis bankebis urtiertsetanadeba paralelur xeebis banksi germanuli da qartuli ekvivalenturi winadadebebi manualurad aris urtiertsetanadebuli mati lingvisturi anotaciis mixedvit Stockholm TreeAligner-is mesveobit (Samuelsson /Volk, 2006), (Samuelsson /Volk, 2005). Stockholm TreeAligner-i uzrunvelyofs grafebis struqturebis SeTanadebas sityvis SeTanadebasTan ertad, rac, rogorc misi Semqmnelebi acxadeben, ertaderti SemTxvevaa (Samuelsson /Volk, 2006) msgavsi kompiuteruli sasualebebis praqtikasi. frazebis urtiertsetanadeba SeiZleba ganvixilot rogorc informaciis damatebi- Ti monakveti sintaqsuri struqturis Sesaxeb. is ucvenebs, Tu germanuli winadadebis romeli nawili aris qartuli winadadebis Sesabamisi nawilis Sesatyvisi. es ki miirweva Stockholm TreeAligners-is grafikuli interfeisis daxmarebit. urtiertsetanadebis xazebi xelit aris daxazuli winadadebas, frazasa da sityvata wyvilebs Soris paralelur sintaqsur xeebsi. am proceduris mizans warmoadgens winadadebis calkeul nawilebs Soris ekvivalentobis Cveneba. frazebi SeiZleba urtiertseutanaddes, Tu sityvaformebi (tokenebi), romeltac isini moicaven, imave mnisvnelobas warmoadgenen da TargmniTi erteulebis saxit funqcionireben winadadebis aqtualuri konteqstis mirma. sur. 4. Targmanis ekvivalentobis magaliti sityvatwyobis mixedvit 81

82 oleg kapanaze, nunu kapanaze lentebis Cveneba warmoadgens. frazebi mxolod im SemTxvevaSia urtiertsetanadebuli, Tu sityvaformebi (tokenebi), romeltac isini moicaven, imave mnisvnelobas gadmoscemen da isini SeiZleba gamoyenebul iqnes TargmniT erteulebad. frazebis gramatikuli formebi ar sawiroeben sxva konteqstebtan misadagebas, matze morgebas, gansxvavebit mnisvnelobisagan. Stockholm TreeAligner-is Semqmnelni urtiertsetanadebis or formas ganasxvaveben, rac sxvadasxva ferit aris nacvenebi. kvanzebi da sityvebi, romlebic zustad msgavs mnisvnelobas gadmoscemen, urtiertsetanadebulia, rogorc zusti TargmniTi Sesatyvisoba, rac mwvane xazit aris nacvenebi. Tu kvanzebi da sityvebi mxolod miaxloebit mnisvnelobas gadmoscemen, masin isini, rogorc `susti~ TargmniTi ekvivalenti, witeli xazebis mesveobit aris SeTanadebuli. germanuli enis preskripciuli gramatika adgens Semdeg sityvatwyobas: subieqti, obieqti, formacvalebadi zmna, aseve predikativis funqciit gamoyenebuli mimreobebi. amis sapirispirod qartulsi sityvatwyoba SedarebiT Tavisufalia da ZiriTadad winadadebis funqcionaluri perspeqtivit aris ganpirobebuli, romelsac ori ariarebuli Teoria udevs safuzvlad: 1) sametyvelo aqtebis Teoria, romelic amtkicebs, rom Cveni gamonatqvamebi garkveul nebelobit gansazrvrul qmedebebs mihyveba (Austin 2005), (Searle 2005); 2) Tema-remis Teoria, romelic im mosazrebas efuzneba, rom winadadebis elementebis wrfivi Tanmimdevroba Cveni azrovnebis mimartulebas eqvemdebareba, mozraobs `cnobilidan~ (Thema) `ucnobisaken~ (Rhema) (Lutz 1981) da iseti faqtorebis mesveobit imarteba, rogoricaa: sakomunikacio situacia, enobrivi konteqsti, producenti-recipienti mimarteba da, aqedan gamomdinare, warmatebuli komunikaciis uzrunvelsayofad aucilebeli pirobaa. sur. 5. gansxvavebebi sityvatwyobis doneze 82

83 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb sqesi, rogorc gramatikuli kategoria, qartulsi ar arsebobs. mis saidentifikacio, individualizaciisa da ganmazogadebel funqcias Tavis Tavze ireben rogorc leqsikuri (nacvalsaxelebi), aseve gramatikuli sasualebebi (formis mawarmoebeli morfemebi). sur. 6. gansxvavebebi sintaqsuri struqturis doneze rogorc zemot arvnisnet, qartuli brunebis sistema arsebiti saxelebisatvis 7 brunvisagan Sedgeba: saxelobiti, motxrobiti, micemiti, natesaobiti, moqmedebiti, vi- TarebiTi, wodebiti. amis gamo, germanuli windebuliani damatebebi micemitsa da braldebitsi, romlebic mimartulebisa da instrumentalisis arsanisnavad gamoiyeneba, gadmoicema Sesabamisi ekvivalenturi pirdapiri da iribi, aseve windebuliani obieqtebis mesveobit micemitsi, natesaobitsi, instrumentalissa da vitarebitsi: Dt.: mit den Fingern, Geo.: Instrumental TiTebiT~; Dt.: auf den Tisch, Geo.: Akkusativ+Postposition `magidaze~. sur. 7. gansxvavebebi enis sintezuri struqturis doneze 83

84 oleg kapanaze, nunu kapanaze germanul winadadebas sami Tavisebureba axasaitebs: 1. orwevrianoba (ori mtavari wevri: subieqti da predikati); 2. zmnuri buneba (predikati, mat Soris saxeladic, romelsic yoveltvis zmna aris CarTuli); 3. predikatis myari adgili winadadebis tipis mixedvit (TxrobiTi winadadeba, kitxvi- Ti winadadeba, brzanebiti winadadeba). am westagan arc ertia savaldebulo qartulisatvis. amitom qartulsi predikati SeiZleba arazmnuri sasualebebit gamoixatos an sxva struqtura hqondes. qartulsi swor winadadebebad itvleba Semdegi winadadebebi: Geo. cxela.~ Dt. * heiß+ist statt Es ist heiß. Geo. es magidaa~. Dt. * Dies Tisch+ist statt Das ist ein Tisch. sur. 7-ze predikati qartulsi srulmnisvnelobiani zmnit aris gamoxatuli, germanul winadadebasi ki damxmare zmnas + zedsartavi saxelit. Geo. avadmyofobs~ Dt. krank ist. sur. 8 ucvenebs, rom zogierti qartuli zmna germanulad gadmoicema ars. saxels+zmna: Geo. ertiandebian Dt. Verbindungen eingehen ; aseve, piriqit: Geo. agitacias ewevian Dt. agitieren. sur. 8. gansxvavebebi predikaciis doneze kutvnilebiti nacvalsaxeli germanulsi gamoxatavs kutvnilebas, mikutvnebas da dakavsirebulobas. is arsebiti saxelis win dgas da mougebs SekiTxvaze: `visi? risi?~ yovel piris nacvalsaxels Seesatyviseba kutvnilebiti nacvalsaxeli, romelic mis win mdgom arsebits brunvasi, ricxvsa da sqessi utanxmdeba. garda amisa, is ibrunvis. qartulsi kutvnilebiti nacvalsaxeli aseve ibrunvis, mas aqvs Sesatyvisi piris nacvalsaxelebi, magram, arc piris da arc kutvnilebiti nacvalsaxelebi ar gamoxataven sqesis gansxvavebas mxolobiti ricxvis mesame pirsi. amastan, mogvepoveba ori damoukidebeli sityva 84

85 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb sur. 9. gansxvavebebi predikaciis doneze msgavsi semantikit `Tavisi~, romelic warmoebulia refleqsuri nacvalsaxelisagan `Tavi~ (Tavis Sercxvena Tavi Seircxvina/sich blamieren; Tavis Sewirva Tavi Seswira/sich opfern): Geo.: `misi~, `Tavisi~ Dt. sein, ihr, sein. magram nacvalsaxeli `misi~ orazrovania da me-9 winadadebis msgavs SemTxvevebSi miu- TiTebs ara mxolod subieqtisadmi, aramed aseve mesame obieqturi pirisadmi kutvnilebas. imisatvis, rom kutvnileba mkafiod subieqtis kutvnilebas miutitebdes, sawiroa sxva kutvnilebiti nacvalsaxelis, kerzod, `Tavisi~ gamoyeneba. sur. 10. gansxvavebebi kutvnilebis gadmocemis doneze 85

86 oleg kapanaze, nunu kapanaze uaryofa (Negation) germanul winadadebasi mravalnairi leqsikuri sasualebebit gadmoicema: 1. uaryofiti nawilakit nicht ; 2. uaryofiti artiklit kein/keine/kein ; 3. ganusazrvreli nacvalsaxelebit: keiner/keine/keins, niemand, nichts ; 4. zmnizedebit: nirgends, niemals, nie, nimmer, nirgendwo ; 5. kavsirit weder...noch ; 6. uaryofiti prefiqsebit: un-, miss-, a-, il- da a.s. 7. winadadebis ekvivalentebit: nein, doch. qartulsi umetes SemTxvevaSi ekvivalentebi gvaqvs, magram, arc ormagi uaryofaa gamoricxuli uaryofis gasazliereblad: Geo. `aravin ar Dt. niemand/keiner nicht. sur. 11. gansxvavebebi uaryofis doneze zogiert SemTxvevaSi Cveuli formulirebebi orive enasi imdenad gansxvavebulia, rom ekvivalenturi leqsikuri sasualebebit mati gadmocema SeuZlebelia da mnisvnelobis gadmosacemad samizne enasi sxvagvarad unda iqnes formulirebuli. aseti magalitia mocemuli sur.11-ze: miuxedavad gansxvavebebisa morfologiis, sintaqsisa da semantikis doneze, bunebrivi enebis dasamusaveblad gankutvnili xelsawyoebi Synpathy da Stockholm TreeAligner SeiZleba warmatebit iqnes gamoyenebuli germanul-qartuli enebis wyvilisatvis xeebis bankis asagebad, Tumca, zogadad iseti struqturis enebis damusavebisatvis, romelsac ganekutvneba qartuli, isini ar moiazrebodnen. 86

87 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb sur. 12. gansxvavebebi pirobiti enobrivi gamoxatvis doneze 5. daskvna warmodgenili eqsperimentis sawyis etapze SeviswavleT gamocdileba, romelic dagrovilia gansxvavebuli struqturis mqone enebisatvis paraleluri xeebis bankis Seqmnis praqtikasi (Megyesi/Dahlqvist, 2007), (Megyesi et al., 2006), (Grimes 2011), (Rios et al., 2009). magali- TisTvis, orenovan kecua-espanur paraleluri xeebis bankis SemTxvevaSi, monolingvuri xeebis banki kecua enisatvis, misi mkacri aglutinaciuri xasiatis gamo, anotirebul iqna ara sityvebis, aramed morfemata doneze. aman avtorebs sasualeba misca morfologiuri informacia daekavsirebina mis Sesabamis amosaval erteulebtan. garda amisa, avtorebis Tanaxmad, frazis struqturis xis arwera kecua enis winadadebaze dayrdnobit ar asaxavs am enis arsebit struqturul maxasiateblebs. amdenad, mis arsawerad upiratesoba mieca `rolebisa da maxasiatebelta gramatikis~ (Role and Reference Grammar) gamoyenebas, romlis sasualebit da kvanzebis, pirveladi/meoradi ferdebis gamoyenebit warmodgenili iyo `rolebisa da maxasiatebelta gramatikis~ sintaqsis yvelaze nisandoblivi aspeqtebi ke- Cua enis winadadebisatvis (Rios et al., 2009). miuxedavad imisa, rom qartuli aseve aglutinaciuri enaa, ar aris aucilebeli misi xeebis bankis anotaciisatvis morfemata donemde dasvla. qartuli enis sintaqsi sakmaod kargad SeiZleba iqnes warmodgenili sintaqsur damokidebulebebze dayrdnobit, Tumca, qartul enasi sintaqsuri anotaciisatvis aseve aucilebelia martivi winadadebis specifikuri struqturis zusti arwera, vinaidan qartuli martivi winadadeba warmoadgens sityvebis simravles, romelic efuzneba kopulatiuri zmnisa da saxelta rigis SeTanxmebasa da martvas (Ciqobava1928). sintaqsuri mimartebebis tipebi qartul martiv winadadebasi mnisvnelovnad gansxvavdeba indogermanul da sxva enebsi arsebulisagan. inglisur enasi gvaqvs zmnebis mcire ricxvi, romlebic martaven arsebit saxelebs, dakavsirebulni arian ra mattan iribi aqtantebis saxit da moitxoven, rom es arsebiti saxelebi irib brunvasi idgnen (e.- g. John believes him to be innocent). amas garda, es aqtantebi ar iwveven cvlilebas zmnur formasi. piriqit, polivalentur qartul zmnasi aqtantebi specifikuri afiqsebit zmnasive aris markirebuli. umtav- 87

88 oleg kapanaze, nunu kapanaze resi gansxvaveba indoevropuli sintaqsuri mimartebebis modelebis struqturisgan mdgomareobs imasi, rom qartul martiv winadadebasi arsebobs martvis da SeTanxmebis urtiertmimartebebi, an ormxrivi SeTanxmebis fenomeni zmnur predikatsa da saxelad aqtantebs Soris, romelta raodenoba nebismier martiv winadadebasi SeiZleba arwevdes sams. es gulisxmobs nominaluri brunvis formebis kontrols zmnis mesveobit, masin rodesac, zmnebi Tavis mxriv imarteba saxelis mier gramatikuli piris gatvaliswinebit. amdenad, ar. Ciqobavas mosazrebas Tu gaviziarebt, qartuli enis sintaqsur arwerasi umjobesia, nacvlad subieqtisa da obieqtis cnebebisa, gamoviyenot marali da dabali Se- Tanxmebis cnebebi. aqedan gamomdinare, irib obieqts, rogorc subieqtze (ufro dabal koordinats) ufro maral koordinats, garkveuli sematikuri tipis zmnur formebsi upiratesoba aqvs zmnur formebsi misi markirebis TvalsazrisiT. miuxedavad amisa, kecua enisagan gansxvavebit, qartuli enis sintaqsi sakmaod kargad SeiZleba ariweros damokidebulebebis mimartebebis mesveobit da ar aris sawiro, gamoyenebul iqnes gansxvavebuli midgomebi qartuli enis struqturuli Taviseburebebis gadmosacemad. erti da mravalenovani xeebis bankebis msgavsi lingvisturi resursebis Seqmnas didi mnisvneloba aqvs swavlebis, kvlevis da praqtikuli gamoyenebisatvis profesiul cxovrebasi: swavlebasi SeiZleba mati gamoyeneba sademonstracio masalis saxit, radgan es sfero ukve warmoudgenelia Tanamedrove efeqturi vizualizaciisa da TvalsaCinoebis metodebis garese. kvlevit proeqtebsi SesaZlebelia mati bazisis saxit gamoyeneba enis teqnologiis sistemebisatvis mati Semdgomi srulyofisa da gavrcobis miznit. TargmanisaTvis xeebis bankebs statistikuri xasiatis `mtargmnel-mexsierebastan~ (Translation Memory) SedarebiT, sagrznobi upiratesoba aqvs, radgan massi lingvisturi inteleqtis sakmao elementia CarTuli. es ki mnisvnelovnad xarisxian Sedegs ganapirobebs manqanuri TargmanisaTvis Sesabamisi lingvisturi resursebis gamoyenebis kutxit. amastanave, am gzit SesaZlebelia mnisvnelovani wvlili SevitanoT satargmni teqstebis agebis, standartizaciisa da orazrovnebis armofxvris TvalsazrisiT. gamoyenebuli literatura: Austin J. L. (2005). How to do things with words. 2. rev. ed. Cambridge, Mass.: Harvard Univ. Press. Baker C. F., Fillmore, Ch. J., and Lowe, J. B. (1998): The Berkeley FrameNet project. In: Proceedings of the COLING-ACL, Montreal, Canada. Beesley K. R. and L. Karttunen. (2003). Finite State Morphology. CSLI Publications. Brants S. and S. Hansen (2002). Developments in the TIGER Annotation Scheme and their Realization in the Corpus. In Proceedings of the Third Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2002), pp , Las Palmas. Ciqobava, a. (1928). martivi winadadebis problema qartulsi, Tbilisi. Grimes S., Li, X., Bies A., Kulick S. Ma, X. and S. Strassel. (2011). Creating Arabic-English Parallel Word-Aligned Treebank Corpora at LDC. Proceedings of the Second Workshop on Annotation and Exploitation of Parallel Corpora. The 8 th International Conference on Recent Advances in Natural Language Processing (RANLP 2011). Hissar, Bulgaria Kapanadze O., Kapanadze N., Wanner L., and St. Klatt. (2002). Towards A Semantically Motivated Organization of A Valency Lexicon for Natural Language Processing: A GREG Proposal. Proceedings of the EURALEX conference, Copenhagen. 88

89 orenovani germanul-qartuli paraleluri xeebis bankis Sesaxeb Kapanadze O. (2010a). Verbal Valency in Multilingual Lexica. In: Workshop Abstracts of the 7 th Language Resources and Evaluation Conference-LREC2010. Valletta, Malta. Kapanadze O. (2010b). Describing Georgian Morphology with a Finite-State System. In: A. Yli-Jura et al. (Eds.): Finite-State Methods and Natural Language Processing 2009, Lecture Notes in Artificial Intelligence, Volume 6062, pp , Springer-Verlag, Berlin Heidelberg. Kapanadze O. (2009). Finite State Morphology for the Low-Density Georgian Language. In: FSMNLP 2009 Preproceedings of the Eighth International Workshop on Finite-State Methods and Natural Language Processing. Pretoria, South Africa. Lutz L. (1981). Zum Thema "Thema: Einführung in die Thema-Rhema-Theorie. Hamburg: Hamburger Buchagentur. Megyesi B. and B. Dahlqvist. (2007). A Turkish-Swedish Parallel Corpus and Tools for its Creation. In: Proceedings of Nordiska Datalingvistdagarna (NoDaL- ida 2007). Megyesi B., Hein A.S. and E. C. Johanson. (2006). Building a Swedish-Turkish Parallel Corpus. In: Proceedings of the Fifth International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2006). Rios A., Göhring A. and M. Volk. (2009). Quechua-Spanish Parallel Treebank. In: 7th Conference on Treebanks and Linguistic Theories, Groningen, Samuelsson Y. and M. Volk. (2005). Presentation and Representation of Parallel Treebanks. In: Proceedings of the Treebank-Workshop at Nodalida, Joensuu, Finland. Samuelsson Y. and M. Volk. (2006). Phrase Alignment in Parallel Treebanks. In: Proceedings of 5th Workshop on Treebanks and Linguistic Theories, Prague, Czech Republic. Samuelsson Y. and M. Volk. (2007). Alignment Tools for Parallel Treebanks. In: GLDV Frühjahrstagung, Tübingen, Germany, Searle J. R. (2005). Speech acts: an essay in the philosophy of language. 27. pr. Cambridge [u.a.]: Cambridge Univ. Press. Skut W., Brants T., Krenn B and H. Uszkoreit (1998). A linguistically interpreted corpus of German newspaper text. In: Proceedings of the Conference on Language Resources and Evaluation LREC-98 (pp ). Granade, Spain. Smith, G. (2003). A Brief Introduction to the TIGER Treebank, Version 1. Potsdam Universität. Synphaty: Syntax Editor Manual Nijmegen: Max Planck Institute for Psycholinguistics, OLEG KAPANADZE NUNU KAPANADZE ABOUT A BILINGUAL GERMAN-GEORGIAN PARALLEL TREEBANK Summary Naturally-occurring texts in many languages are annotated for linguistic information. A Treebank is a text corpus in which each sentence has been annotated with syntactic structure. They have become valuable resources as repositories for linguistic research. In this paper, we describe outcomes of an undertaking on building a parallel Treebank for a lesser-resourced Georgian language and German, one of the `major~ languages in the NLT world. The aim of the mentioned undertaking was, starting with simple sentences, to tag and lemmatize manually terminal nodes; to produce syntactic parses for monolingual parallel German and Georgian texts; to establish compatible tagsets for Georgian and, if necessary, to introduce the new syntactic phrasal categories. On the ground of the developed monolingual resources, the further objective of the experiment anticipated: producing the parallel trees from bilingual resources; aligning the German-Georgian parallel trees; determining good and fuzzy matches between the nonterminal nodes (resp. phrases) across the syntactic structures of the languages involved; 89

90 oleg kapanaze, nunu kapanaze making general conclusions concerning the development of the full-scale Treebank resources for the mentioned language pair. Using the morphologically annotated bilingual corpus, both the German and the Georgian sentences were syntactically annotated manually. For this purpose, the Synpathy was used, which is a tool for syntactical annotation developed at Max Plank Institute for Psycholinguistics, Nijmegen, the Netherlands. The German Treebank annotation follows the TIGER annotation scheme. T he Georgian Treebank was annotated according to the adapted version of the German TIGER guidelines with the necessary changes relevant to the Georgian grammar formal description. The output of the syntactic annotation is in the TIGER-XML format. The alignment of monolingual German and monolingual Georgian Treebanks into a parallel Treebank was done with the help of the Stockholm TreeAligner, a tool for work with parallel treebanks which inserts alignments between pairs of syntax trees. The Stockholm TreeAligner handles the alignment of tree structures, in addition to word alignment, which according to its developers is unique. The German-Georgian parallel Treebank can be used in translation studies, in corpus linguistics for studying syntactic phenomena, in computational linguistics as evaluation corpora for different NLT systems or for training and testing parsers and as a database for Translation Memory systems. 90

91 civilizaciuri Ziebani Targmani jon brili John Breuilly nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna NATIONALISM AND THE MAKING OF NATIONAL PASTS wignidan: Nations and their Histories. Constructions and Representations. Ed. by Susana Carvalho and François Gemenne. Palgrave Macmillan, 2009, p.7-28 istoriebidan istoriamde drois sxvadasxva koncefciis ganxilvisas, Carlz tailorma miicnia, rom avgustines mier drois cnebis `sekularuli~ gageba Seesabameba miwieri qalaqis ideas, Tumca gadafarulia zeciuri qalaqis ufro marali koncefciit. tailori (2007, 56) wers, rom:...warsuli da awmyo SekavSirdeba momavlisatvis. warsuli, romelic `obieqturad~ arar arsebobs, aris aq, Cems awmyosi; is ayalibebs am moments, romel- Sic me viqcevi momavlad da romelic `obieqturad~ jer ar damdgara, magram aq aris rogorc momavlis proeqti. nacionaluri istoria warsulis, awmyosa da momavlis Tavmoyris ert-erti gzaa. mis gasaazreblad Tavdapirvelad unda arvwerot im ideis armoceneba, romlis Tanaxmadac `istoria~ iyo drois Tavmoyris mtavari da ertaderti xerxi. Zvel samyarosi saistorio mwerlobis mtavari gamartleba, ucxo da egzotikuri xalxebis Sesaxeb cnobismoyvareobis dakmayofilebis garda, pragmatuli da moraluri momentebi iyo, es ki unda mirweuliyo diadi gmirobebisa da adamianebis xsovnis ukvdavyofit. Tukidides askarad pragmatuli mizani hqonda. misi naratuli istoria, moicavs ra gadamwyvet momentebsi wamyvani figurebis gamosvlebis rekonsturqcias, arwers logikas, romlitac gonier, magram mgznebare adamianebs mosdit konfliqti da gaucnobiereblad iwveven katastrofas an triumfs. es gakvetilia STamomavlobisTvis: rac moxda warsulsi, SeiZleba, adre Tu gvian, umetesad imave saxit, momavalsi ganmeordes. Cemi nasromi ar emsaxureba axlandeli sazogadoebis gemovnebis dakmayofilebas, aramed Seqmnilia, rata samudamod iarsebos. Tukidide inteleqtualuri winaparia makiavelisa, romelic werda romael istorikos liviusze da romelmac Seqmna mtavari (realisturi gzamkvlevi mmartvelebisatvis); hobsisa, romelmac inglisurad Targmna Tukidide; drevandeli `realisti~ studentebisa, romlebic saertasoriso urtiertobebs swavloben. amis sapirispirod, romaeli istorikosebi, gansakutrebit liviusi, werdnen Tavian- Ti qalaqis, adamianis istoriasi udidesi imperiis Semqmnelisa da centris, xangrzliv istorias, arwerdnen Zlierebasa da dacemas, Rirsebasa da xrwnas. amgvari istoria warmoa- Cenda damokidebulebas moralur da materialur mirwevebs Soris. is acvenebda ciklur tendencias, sadac warmateba ganapirobebda ketildreobas, am ukanasknels ki mosdevda daqveiteba da dacema, ufro energiuli da martivi saxelmwifos saxit. 91

92 jon brili ebraelebis mier sakutari istoriis warmocena, rogorc RvTis rceuli xalxis istoriisa, aseve emyareboda Rirsebasa da naklis, agretve mati winaarmdegobrivi Sedegebis, gaazrebas, magram aq istoria warmodgenili iyo ara rogorc Zlieri an susti qmedebis (irblisa da RmerTebis mcire CareviT) Sedegi, aramed rogorc erti WeSmariti RmerTis jildo an sasjeli, romeltanac ebrael xalxs gansakutrebuli urtiertoba hqonda. berznulma da romaulma politeizmma Seqmna istoriis mravali gansxvavebul xedva; ebraulma monoteizmma ki winapiroba universaluri istoriisatvis, romelic, amave dros, mcire sazogadoebaze iyo fokusirebuli. am istoriasi Tavisi adgili hqondat: asurelebs, sparselebs, babilonelebs, romaelebsa da sxvebs, rogorc rceul xalxze movlenili RvTis risxvis iararebs. qristianobasi istoriis wanamzrvari mkafiod universalizebuli iyo, vinaidan erti WeSmariti RmerTi gadaiqca yvela xalxis RmerTad. magram universaluri istoriis SesaZlebloba gacenistanave daeqvemdebara religiur msoflmxedvelobas. kacobriobis istoriis epoqebi am msoflmxedvelobidan armocenda: qristes Sobamde da qristes Sobis Semdgom (Tumca, aseve danaxuli, rogorc imperiebis Tanmimdevroba), Semdeg ki momavali, roca istoria dasruldeboda meored mosvlit. apokalifsma da rwmenam Camoayaliba istoriuli codna. istoriis pragmatuli da moraluri miznebi SeizRuda rogorc avgustines naazrevsi miwieri qalaqis Sesaxeb, magram aqcenti SezRudvebze ketdeboda. ideebi, Tu rogor unda SekavSirebuliyo dro, Tavdapirvelad SeTvisebuli iyo ara istoriidan, aramed sxva wyaroebidan, upirvelesad religiisa da filosofiidan. Tumca konkretuli sazogadoebebistvis, gansakutrebit ki mati wera-kitxvis armcodne wevrebistvis, Taobidan TaobisaTvis ambebis gadacema, albat, koleqtiuri mexsierebisa da identobis Camoyalibebis ert-erti mnisvnelovani gza iyo. nacionalurma istoriam mnisvneloba SeiZina, rogorc drois SekavSirebis gzam, rac Tan axlda moralisa da pragmatulobis, warsulis religiuri da filosofiuri Sexedulebebis Canacvlebas da koleqtiuri mexsierebis dakninebas. mat nacvlad ganvitarda xazovani da sekularuli istoriis idea. miuxedavad imisa, rom am elementebis SemCneva me saukuneebsic SeiZleba, warsulis amgvari koncefcia mnisvnelovani gaxda wlebsi, romelsac reinhart kozelekma (Reinhart Kosellek) `RerZuli epoqa~ uwoda. kozeleki yuradrebas amaxvilebs im ideis gavrcelebaze, rom momavali ar iqneba warsulisa da awmyos msgavsi. es aisaxeba progresis ideasi, romelic Zirs utxris xedvebs kacobriobis istoriis ciklurobisa da mudmivobis Sesaxeb. roca momavali warmodgenilia rogorc radikalurad axali ram, es cvlis warsulis xedvas. igi verar asrulebs pragmatuli da moraluri gzamkvlevis funqcias. warsulidan gadmocemul ambebze dafuznebul koleqtiur mexsierebas naklebi kavsiri aqvs awmyo realobastan. qalaqsi axalcamosuli imigranti SeiZleba CaebRauWos amgvar ambebs nugesisa da simxnevis mosapoveblad, magram axal samyarosi gzis gasakvalad mati mnisvneloba unda Seicvalos. warsuls mnisvneloba ar daukargavs, aramed misi mnisvneloba Seicvala. kacobriobis ganvitareba arqmuli iyo, rogorc gansazrvruli, armavali xazi, romelic rarac etapebs gadioda. sxvadasxva sazogadoeba sxvadasxva etapze imyofeboda. SesaZlebelia universaluri/sakacobrio istoriis warmodgena rogorc mimartulebis mqone mtlianobisa. istorikosis movaleobaa, gamoaaskaraos Zalebi, romlebic ubizgebs progresul cvlilebas. arnisnulma xedvam aseve gavlena iqonia warmodgenaze, Tu rogor unda imoqmedo momavaltan mimartebasi, magalitad, ecado daacqaro an Seanelo cvlileba. amgvarma xedvam warmosva frazebi `istoriis Seqmna~, an `istoriis samsaxuri~ (rogorc bebiaqali emsaxureba dabadebas), mati dagmoba, `vinc istorias gadaeroba~ da, Sesabamisad, visac `istoriis sanagveze~ moisvrian. 92

93 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna Tumca universalur istoriasac, romelsac hqonda dasasruli da romelic warmoadgenda progress gonis epoqisaken, aseve hyavda mowinaarmdegeebi. ert-ertma matganma, nacionaluri istoriis midgomam, SeinarCuna warsulisa da istoriis es axali koncefcia, magram sxva mimartuleba misca mas. nacionaluri istoriis inteleqtualuri safuzvlebi ganmanatleblobis istoria operirebda progresis cnebit, sadac adamianis gonma da Tavisuflebam miarwia mudmivad mzard gavlenas. es warmodgenili iyo, rogorc `sazogadoebis~ an `samoqalaqo sazogadoebis~ istoria, romelsac xsirad miesadageboda termini `eri/(nacia)~. masin is moicavda mxolod Tanamedrove elitas; jer kidev didi gza iyo gasavleli xalxis umravlesobis ganatlebamde wlebsi, politikuri gadatrialebis, omisa da ekonomikuri transformaciis paralelurad da mis Semdeg, progresis idea gadamusavda, diferencirda da kitxvis nisnis qves dadga. is aseve asocirdeboda socialur konfliqttan (magalitad, klasebs Soris), politikur aqtorebsa (revolucionerebi, reaqcionerebi) da meqanizmebtan (revolucia, reforma). ideam istoriis Sesaxeb, romelic warsulis konkretuli saqmeebis Sesaxeb Canawers ki ar warmoadgens, aramed aris Zala, romelic adamianis mesveobit moqmedebs, sruli gamoxatuleba hegeltan pova. ganmanatleblebtan da hegeltan istoriis progresul svlasi arsebobda wamyvani elementi. es SeiZleba yofiliyo civilizacia (evropuli qristianuli samyaro), saxelmwifo (safrangeti, britaneti), socialuri jgufi (burjuazia, musata klasi) an `msoflio-istoriuli~ individi (napoleoni). istoriis aseti koncefcia misarebi iyo, ra saxi- Tac ar unda yofiliyo warmodgenili wamyvani elementi. am SexedulebiT, sxvata bedi iyo qceuliyvnen isetebad, rogorebic Tavad iyvnen, mas Semdeg, rac daeqvemdebarebodnen mat progresul da civilizaciis momtan Zalauflebas. inteleqtualebs, romlebic Tavs daqvemdebarebulta warmomadgenlebad Tvlidnen, araertgvarovani reaqcia hqondat am xedvaze. pirvel rigsi, isini pretenzias acxadebdnen istoriul processi mati eris ufro mnisvnelovan rolze. isini ar ezebdnen erovnuli gansxvavebis saidumlos `garegan~ ZalebSi, rogorebicaa klimati an institutebi; Tvlidnen, rom `erovnuli xasiati~ `Signidan~ yalibdeboda da Taobidan Taobas gadaecemoda. erovnuli xasiati aixsneboda kulturit, enit, CveulebebiT, saerto warmomavlobita da rasit. Sinagani unikalurobis ideas mosdevda progresis universalisturi ideis uaryofa, romelic gulisxmobda ufro dawinaurebuli eris gzis mibazvas. es gadajawvuli iyo emociis, identobis, gansakutrebulobisa da mravalferovnebis xazgasmastan, ganmanatleblebis msrali xedvis sapirispirod, romelic emyareboda warmodgenas gonze, adamianis universalur bunebasa da ertian momavalze. es alternatiuli Sexeduleba efuzneboda mitebsa da mexsierebas, an mat konstruirebas, kulturuli stereotipebis SemuSavebas da mtkicebas, rom `istoria~ ar aris gonad wodebuli eqstra-istoriuli Zalis obieqti, romlis armocenaze pretenziasac ganmanatlebeli mwerlebi acxadebdnen. amastanave, am inteleqtualebs undodat progresis nayofis mirebac, pragmatuli TvalsazrisiT Zalauflebis misarebad, romelic mas unda mohyoloda, agretve imitomac, rom bevri mirweva TavisTavad mimzidveli Canda. aman safuzveli Cauyara warsulis `nacionalur mitvisebas~, ramac miiro ara marto warsuli movlenebis arweris, aramed enisa da literaturis, xelovnebisa da arqiteqturis, samartlisa da institutebisadmi istoriuli midgomis saxe. universaluri istoria erovnulma istoriam Caanacvla. es samusao inteleqtualuri gulwrfelobit srulde- 93

94 jon brili boda, Tumca gadajawvuli iyo nacionalur proeqtebtan, zogjer Semoifargleboda kulturuli ganaxlebit an gamorvizebit, magram ufro metad iswrafoda politikuri avtonomiis an damoukideblobis mirebisaken. aq minda SemogTavazoT warsulis~ nacionaluri mitvisebis~ organizebis gzebi, gansakutrebit nacionalizmis politikur aspeqttan mimartebasi. nacionaluri istoria er-saxelmwifomde viwyeb askara paradoqsit. eri istoriuli kategoria, romelsac nacionalistebi upirispireben universalur, aistoriul racionalizms. Tumca, nacionalizmis yvelaze mnisvnelovani adreuli formebi (Tu amasi vigulisxmebt teritoriuli avtonomiis motxovnas jgufis saxelit, romelsac `eri~ ewodeba) armocenda universaluri formit, erovnul istoriaze apelirebis garese. doili (Doyle) xazs usvams peinis (Paine) nasromebis gavlenas da mis arguments, rom amerikelebma universalur principebze dafuznebuli axali eri Camoayalibes, romelsac danarceni kacobriobistvis Suquris roli unda Seesrulebina. gildeas (Gildea) Tanaxmad, analogiuri argumenti SeiZleba vipovot iakobinur nacionalizmsi, agretve, breidingis (Brading) azrit, amerikasi espanuri mmartvelobis winaarmdeg mimartul adreul ajanyebebsi. Tumca, sawiroa zogi ram davazustot. TiToeuli am mozraobis warmodgenit, warsulsi mat erebs Tavs moaxvies Zveli rejimebi. breidingi ixseniebs (exeba) 1821 wlis meqsikuri damoukideblobis aqtsi gacxadebul mtkicebas actekebis eris samaswliani istoriis Sesaxeb. zogierti frangi radikalis azrit, galebi warmoadgendnen mesame wodebas, romlebic frankta mmartvelobis winaarmdeg ibrzodnen. Tumca, im dros aseti ideebi marginaluri iyo, CrdiloeT amerikasi ki saertod ar arsebobda. amis nacvlad, iqauri istoria efuzneboda kontrastebs: dacemasa da Rirsebas, asaksa da axalgazrdobas, privilegiebsa da Tanasworobas Soris. arsebobda etnikuri da rasobrivi gansxvavebebi: amerikasi mkvidr amerikelebsa da Savkanian monebs, samxret da dasavlet safrangetsi arafrangulenovanebs Soris. damoukideblobis mozraobebi ar ariarebdnen me-18 saukunesi modur `samoqalaqo respublikis~ Temebs da amtkicebdnen, rom komercia, momxmarebloba da saxelmwifosgan Tavisuflebis idea arbilebda da asustebda im moqalaqeta Rirsebas, romeltac sajaro cxovrebasi unda mierot monawileoba, sawiroebis SemTxvevaSi, samxedro kutxitac da Zalisxmeva ar daesurebinat saxelmwifosi Tavisuflebis misarwevad. am argumentebs SeeZlo epi- Tetebis Seqmna, rogorebicaa: `aristokrati~, `moralate~ da `kontrrevolucioneri~, `patriotisa~ da `moqalaqis~ sapirispirod. es epitetebi iqceodnen stereotipebad fizikuri (etnikuri?) maxasiateblebit, rogoricaa: Cacmuloba, manerebi, metyveleba da garegnobac ki, rac masobrivi Zaladobis gasamartlebad gamoiyeneboda. evropasi opoziciuri mozraobebi Tavidanve iyvnen CarTulni gansxvavebuli erovnuli warsulis konstruirebasi. saistorio mwerlobas Tan axlda erovnuli folklorisa da folkloruli simrerebis Segroveba, erovnuli eposebis `armocena~, erovnuli enebis gramatikebisa da leqsikonebis Sedgena. amis magalitia berznebisa da Turqebis SemTxvevebi, romlebic gaanalizebulia ozkirimlisa (Özkirimli) da sofosis (Sofos) mier. mmartvel dinastiastan dakavsirebul oficialur saistorio Txzulebebs alternativebi gaucnda. klasikuri berznuli modelebi upirispirdeboda berznul ortodoqsuls; Turquli Rirebulebebi otomanizms; slavuri satnoeba habsburgta germanul dinastias (Germanic Habsburg). otomanebis, habsburgta da romanovebis imperiebi imave rols asrulebdnen axali, nacionaluri proeqtebis winaarmdeg, rasac daqveitebuli, `Zveli~ britanuli, franguli da espanuri Zalaufleba metvramete saukunis revoluciuri mozraobebistvis. ga- 94

95 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna li (Gal) acvenebs, rogor cvlian sionistebi me-19 saukunis bolosa da me-20 saukunis dasawyissi ebraelta tanjvisa da RvTis wyalobis imedis Temas heroizmisa da winaarmdegobis TemiT (samsoni, makabelta ajanyeba, masada). SeiZleba sxva magalitebis dasaxeleba berznebis, me-20 saukunis dasawyisis samxret afrikis axalgazrda nacionalistebis. koloniuri rejimisadmi winaarmdegobis faqtebis Zieba damaxasiatebeli iyo aziisa da afrikis sxva nacionalur istoriografiebistvisac. winaarmdegobisa da damoukideblobisadmi asetive damokidebuleba SeiniSneba me-19 saukunis evropis opoziciur nacionalur istoriografiasi. palackisa (Palacky) da sxva Cexi nacionalistebisatvis yuradrebis centrsi husitebis mozraoba idga. litveli nacionalisti istorikosebi yuradrebas amaxvilebdnen lublinis uniamdel (1569) damoukideblobaze Sua saukuneebsi. poloneli istorikosebisatvis SeiZleba amosavali yofiliyo brzola polonetis saboloo dayofis winaarmdeg me-18 saukunis bolos, magram isinic Sua saukuneebis monarqiebsi ezebdnen sawyisebs. rumineli istorikosebi kidev ufro Sors midiodnen winaromaul an romaul xanasi, slavebis Tavdasxmebamdel periodamde. nacionaluri istoriografiis es faza ar iyo myarad institucionalizebuli. es iyo inteleqtualebis patara qselis nasromebi, romelta nawili gadasaxlebasi morvaweobda, nawils ki winaarmdegobis pirobebsi uxdeboda saqmianoba. gadasaxlebulebs hqondat ertmanettan kavsiri, xsirad isini ertsa da imave imperiuli rejims upirispirdebodnen, rac mat saqmianobas transnacionalur xasiats aniwebda. isini, iseve rogorc yvela devnili fanatikosi, Tanmimdevruli da Zalze individualuri figurebi iyvnen. am adreul periodsi ar arsebobda myari warmodgena imaze, Tu ra iyo nacionaluri, Tavisi warsuli- TurT, da rogor unda gagebuliyo is. opoziciuri nacionalisti istorikosebi, inteleqtualuri musaobidan politikur agitaciaze gadasvlisas, mat xelt arsebuli masalisa da mat winase mdgari problemebis gatvaliswinebit, weris sxvadasxva stils iyenebdnen. berzen, polonel, germanel, ungrel da italiel nacionalist istorikosebs SeeZloT dayrdnobodnen maral kulturas (bolos da bolos, saliteraturo enas), romelic dakavsirebuli iyo iset instituteb- Tan, rogoricaa: privilegirebuli eklesia, adgilobrivi (Tu ara saxelmwifo) xelisufleba, warmomadgenlobiti organoebi. am SemTxvevaSi gamoiyeneboda `istoriuli~ eris cneba; is unda gatavisuflebuliyo reaqciuli dinastiisagan, romelic xsirad ufro `primitiuli~ erebis mier imarteboda. amgvari stili axlos iyo `civilizebul~ da `progresul~ nacionalur diskurstan, romelic gabatonebuli iyo britanetsa da safrangetsi da askara simpatiit sargeblobda am qveynebsi. gansxvavebul mdgomareobasi iyvnen is istorikosebi, romelta erebi moklebuli iyvnen saliteraturo enas an mnisvnelovani institutebis kontrolos SesaZleblobas. zogjer es istorikosebi safuzvlianad amtkicebdnen, rom es yvelaferi arsebobda warsulsi, magalitad, CexebisaTvis Sua saukuneebis bohemiasi. xandaxan isini emyarebodnen daqvemdebarebul institutebs, magalitad, rumineli nacionalistebi martlmadideblur an uniatur eklesiebs. sadac arc es arsebobda, nacionalistebi mimartavdnen enas, folklorsa da folklorul Cveulebebs, rogorc litvuri da Turquli (gansxvavebit otomanta) nacionalizmis SemTxvevaSi. me-20 saukunesi, antikoloniuri nacionalizmis zrdastan ertad, opoziciuri mozraobebi eyrdnobodnen yvela am Temas, Tumca, amastanave, mat xelaxla Semoitanes `samoqalaqo~ sakitxi, evropuli imperiuli Zalebis kraxis uket warmosacenad, sakutari idealebis xorcxsesasxmelad da teritoruli politikuri erteulis damoukideblobaze yuradrebis gasamaxvileblad. istoriaze gavlena moaxdina politikuri mozraobebis saxemac. es iyo umtavresi gansxvaveba nacionalizmisken Semobrunebul imperiul elitasa (Turqebi otomanta imperia- 95

96 jon brili Si, germanelebi habsburgta imperiasi) da nacionalistebs Soris, romlebic gamoxatavdnen ZiriTadad glexobis interesebs, romlebic etnikurad gansxvavebul mmartveli klass upirispirdebodnen (ruminelebi transilvaniasi, rusebi an ukrainelebi polonur galiciasi). elitis warmomadgeneli nacionalistebisatvis Zneli iyo socialuri programebis mireba, magalitad glexta gatavisuflebis, masin roca, klasobriv-etnikuri mozraobebi xsirad swored amgvari programebis garsemo mobilizdebodnen (magalitad ix. Kai Struve, 2001, gv ). bunebrivia, yovelive aman gavlena moaxdina warsulis wakitxvaze, imaze, Tu romeli periodebi da socialuri jgufebi iyo aqcentirebuli. SevajamoT zemot moyvanili argumentebi. daaxloebit 1800 wlisatvis moxda inteleqtualuri revolucia, romelmac istoria dainaxa rogorc ertiani Zala sakutari logikit da ara warsuli movlenebis arwera. am istoriis bunebis wvdoma adamianis mdgomareobis gagebis uketes sasualebas izleoda, vidre filosofia da religia. istoriam daiwyo mexsierebis jgufuri gadacemis, rogorc koleqtiuri identobis ZiriTadi wyaros, Canacvleba. amgvari ideebi aitaces nacionalistma inteleqtualebma. magram is, Tu rogor gamoixateboda es ideebi, damokidebuli iyo konkretuli istoriuli motxovnebis safuzvlianobaze, agretve imaze, Tu ra politikur winaarmdegobebs awydeboda mozraobebi, romeltac inteleqtualebi ayalibebdnen. opoziciur periodsi aman ganapiroba mdidari da mravalferovani istoriografiebis Seqmna, romlebic jer ar iyo institucionalizebuli da, Sesabamisad, arc warsulis ortodoqsuli xedva arsebobda. nacionaluri istoria axal er-saxelmwifosi eri-saxelmwifos Camoyalibeba arasworxazovani da xangrzlivi iyo. britaneti da safrangeti 1800 wlisatvis ukve didi xania eri-saxelmwifoebi iyvnen, Tumca, frangi revolucionerebi amas uaryofdnen da sakutar Tavs erisa da saxelmwifos SemakavSireblad da gamaertianeblad ariqvamdnen. pirveli `axali~ eri-saxelmwifoebi evropis garet Camoyalibda, britanul da espanur imperiul mmartvelobastan TeTri amerikelebis dapirispirebit. evropasi, napoleonis morvaweobis zogierti Sedegi nacionalur saxelebs an mnisvnelobebs atarebda (italiis samefo, varsavis didi sahercogo, iliriis provinciebi). Tumca, nacionalur brzolastan asocirebuli pirveli eri-saxelmwifoebi iani wlebis bolos Camoyalibda (belgia da saberzneti). germanuli da italiuri saxelmwifoebis gaertianebam wlebsi radikalurad Secvala centraluri evropis ruka da waaxalisa sxva nacionaluri proeqtebi. balkanetis qristian mosaxleobaze otomanta imperiis kontrolis TandaTanobiTma Sesustebam warmosva ramdenime eri-saxelmwifo: serbia, rumineti, bulgareti. amerikis kontinentze samoqalaqo da saxelmwifo- TaSorisma omebma saxelmwifoebs axali an reformirebuli, askara nacionaluri saxe misca, iseve rogorc iaponiasi meijis ardgenam. otomanebis, romanovebis, habsburgta da germanuli imperiebis ucabedma da srulma daslam wlebsi dasabami misca axali eri-saxelmwifoebis Seqmnas, ramac legitimuri saxe miiro vudro uilsonis erovnuli TviTgamorkvevis principis wyalobit. aman warmosva nacionaluri molodinebi gamarjvebul qyveynebsi evropasi, aziasa da axlo armosavletsi (manela (Manela), 2007). Tumca, am imperiebis sruli ngreva mxolod 1945 wlis Semdeg daiwyo, ramac piks 1960-ian da 70-ian wlebsi miarwia. ukanasknel wlebsi, centralur evropasi sabwota komunizmis ngrevis Semdeg, evropas eri-saxelmwifoebis formirebis axalma (saboloo?) talram gadauara. eri-saxelmwifoebis formirebis daaxloebit oraswlovan process axlda uzrvavi raodenobis nacionaluri istoriebi, romlebic cdilobdnen, aexsnat da legitimuroba mieniwebinat mirwevebistvis. Tumca, yvelaferi gacilebit ufro rtulia, vidre `erti 96

97 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna axali eri-saxelmwifo erti axali nacionaluri istoria~. eri-saxelmwifoebis Camoyalibebis ertma talram bizgi misca axal nacionalur pretenziebsa da warsulis konstruirebas; ertma mirweulma nacionalurma mizanma xeli Seuwyo opoziciuri nacionalizmebis warmosobas, warsulis sakutari versiebit. ufro metic, Seicvala inteleqtualuri stili da midgomebi, iseve rogorc istoriis weris instituciuri konteqsti da teqnika. nacionalisti inteleqtualebi, istorikosebis CaTvliT, xsirad mtavar rols Tama- Sobdnen eri-saxelmwifos formirebis politikasi, ara marto rogorc publicistebi da ideologebi, aramed rogorc praqtikosi politikosebi. Cveulebriv, warmatebit Tavbrudaxveulni, isini eri-saxelmwifos Camoyalibebas istoriis dasasrulad xedavdnen, romelic Tavad erma moitana. iakob burkhardtma (Jakob Burkhardt) mwuxarebit iwinaswarmetyvela, rom germaniis istoria amieridan warmodgenili iqneboda rogorc 1871 wlamde mimavali gza. am winaswarmetyvelebis ganzogadeba yvela axal er-saxelmwifoze SeiZleba. sxvebis TvalTaxedviT, axali eri-saxelmwifoebis Camoyalibeba mxolod pirveli nabiji iyo eris formirebis rtul gzaze, rasac mohyveboda ara mxolod italiis, aramed italielebis Seqmna, rogorc masimo d azegelio (Massimo D azegelio) SeniSnavda. eris mseneblobis ert-erti saxe iyo nacionaluri warsulis sawiro gagebis konstruireba da eristvis misi mowoneba. saxelmwifos resursebi, romlebic sakmaod aremateboda opoziciuri nacionalizmis resursebs, amis sasualebas izleoda. axla ukve SesaZlebeli iyo nacionaluri istoriis akademiuri damusavebis xelsewyoba, rogorc es xdeboda berlinisa da atenis universitetebsi, romlebic gaxdnen wamyvanni nacionaluri istoriis xedvis damkvidrebasi. ozkirimlim da sofosma acvenes, rogor Seurwya ertmanets paparigopolusma (Paparrigopoulos) (ateni) Tavis istoriasi elinuri da berznul-martlmadidebluri elementebi. misma berlinelma kolegebma sibelma (Sybel) da trickem (Treitschke) ki ertmanettan daakavsires prusiuli saxelmwifosa da germanuli nacionaluri sulis istoria. bergerma (Berger) Seiswavla evropasi nacionaluri `master narativebis~ Seqmnis mcdelobebi, am gzaze arsebuli problemebi da mati dazlevisatvis mozebnili gzebi. velingma (Welling) acvena, rom mtkiceba, TiTqos avstralia mxolod TeTrebis mier misi armocenis Semdeg `CaerTo~ msoflio istoriasi, safuzvlad daedo master narativs, romelic am procesis mirma tovebda adgilobriv mosaxleobas. Zalian sainteresoa misi Semdgomi msjeloba imis Taobaze, rom istorikosta nawilisatvis problemuria am Sexedulebis gadasinjva ara imitom, rom es gamowveva iqneboda motxrobisatvis TeTri adamianis Sesaxeb, aramed imitom, rom ver xerxdeba alternatiuli narativis SemoTavazeba. Tu nacionaluri istoria ar aris motxroba, is ar aris nacionaluri istoria. oficialuri, akademiuri nacionaluri master narativebi TiTqmis yvela axal er-saxelmwifosi Seiqmna. bergeri gamoyofs master narativebs Soris arsebuli sxvaobebis mizezebs. aq SevCerdebiT konfliqtis kidev ert wyaroze: debatebze, romlebic mimdinareobs erti nacionaluri istoriografiis farglebsi. SeiZleba gamoiyos ori saxis utanxmoeba. pirveli dakavsirebulia opoziciidan xelisuflebasi gadasvlastan. n sudu (N Soudou) saubrobs mtavrobis mcdelobaze, moipovos nacionaluri legitimuroba nacionalistur ZalebTan konfliqtisas, romlebic opoziciad rcebian. TiToeuli mxare qmnis gansxvavebul istorias, romelic, pirvel rig- Si, erovnuli Tavisuflebis mopovebazea fokusirebuli, da nacionalizmis gamarjveba Tu damarcxeba am ori perspeqtividan aixsneba. opozicioneri nacionalistebi xsirad ufro utopiurni arian, vidre xelisuflebasi myofni, akritikeben kompromissa da korufcias, romlebic, mati azrit, mosalodneli iyo damoukideblobistvis brzolisas. garibaldim dagmo safrangetsa da katolikur eklesiastan dadebuli garigebebi (Tumca, 97

98 jon brili rarac periodsi is egueboda pirvel matgans) (Riall, 2007). imedgacruebuli nacionalistebi axal afrikul qveynebsi brals sdebdnen neokolonializms, romlis proeqti jer kidev koloniur periodsi Seiqmna. oficialurma nacionalistebma daaknines masobrivi winaarmdegobis mozraobata roli, kritikulad ganwyobilebma ki gaazviades igi. meore Sem- TxvevaSi, rogorc reinjeri (Ranger) arnisnavs namibiis magalitze, rejimi da misi oponentebi winaarmdegobis sxvadasxva tradicias irceven. mau-maus aqtivistebi keniasi Tavs warmoacendnen TavisuflebisTvis namdvil mebrzolebad, romlebmac britanelebi aizules ukan daexiat, mteli sargebeli ki kolaboracionistebma moimkes. reinjeri (Ranger) Tavis esesi amtkicebs, rom am winaarmdegobis dazlevisatvis keniasi warsulis ignorirebas mimartes. zogjer problemebs, romlebsac nacionalistebi warsultan dakavsirebit awydebian, mohyveba ufro istoriis marginalizacia, vidre istoriit manipulireba. zimbabvesi, rogorc reinjeri gvacvenebs, mugabes rejimi istoriit manipulirebas mimartavs antikoloniuri brzolis gagrzelebis dasasabuteblad. oficialuri master narativebi xsirad moicaven iset elementebs, romlebic opoziciuri nacionalizmis mirma idga an, sulac, ewinaarmdegeboda mas. zemot naxsenebi iyo berznuli oficialuri istoria, pozitiuri damokidebulebit berznuli martlmadideblobisadmi da, Sesabamisad, distancirebit adreuli nacionalistebisagan, magalitad, koraisisagan (Korais), romelmac, rogorc prodasavlurma elinistma, iseve mkacrad dagmo berznuli martlmadidebluri eklesia, rogorc otomanta imperia da isini ertmanetis mokavsireebad miicnia. ufro isviatad, oficialuri nacionalizmi axdens Tavisi politikisa da, mastan ertad, istoriis radikalizacias, Tavisi Zalauflebis konsolidaciis miznit, rogorc, magalitad, axali TurqeTis respublikam uaryo ara marto otomanta imperia, aramed islamtan dakavsirebuli sazogadoebrivi motxovnebic. aseti radikaluri sekularizmit xasiatdeba franguli da italiuri, agretve pan-arabuli nacionalizmi. meore saxis utanxmoeba mwidrod aris dakavsirebuli pirveltan, Tumca gansxvavdeba misgan. isini warmoisoba masin, roca axali eri-saxelmwifo upiratesobas aniwebs garkveul interesebs, sxvata xarjze. germanuli da italiuri nacionalizmis katolikuri kritika gaizarda oficialur antiklerikalizmtan dapirispirebis Sesabamisad. regionulma dayofam, romelic yoveltvis ar iyo gamoxatuli etnikuri terminebit, dasabami misca dapirispirebul istoriul interpretaciebs. haieris (Hyer) esestan dakavsirebit, eduard fridmani (Friedmann) asabutebda, rom sun-iat-seni samxretuli, mao Ze duni ki Crdilouri nacionalizmis warmomadgenlebi iyvnen (Friedmann, 1995; 2008). igive SeiZleba itqvas italiis konfliqtur arqmaze, romelic emyareba CrdiloeTsa da samxrets Soris arsebul gansxvavebebs da romelic grzeldeba axlandel CrdiloeTis ligasi (Sciantino, 1999); me-19 saukunis Sua wlebis ass-si arsebul urtiertdapirispirebul nacionalizmebze, romelta kulminacias samoqalaqo omi warmoadgenda (Grant, 1996). igive SemTxvevaa prusiuli `mcire-germanuli~ nacionalizmis dapirispireba avstriul `did-germanul~ nacionalizmtan, rac ukavsirdeba germaniis gansxvavebul istoriografiebs (Breuilly, 1996). natqvami exeba aseve 1960-iani wlebis samoqalaqo omis mimdinareobisas nigeriis istoriis biafrul (samxret-armosavlet nigeria) versias. reinjeri igives amtkicebs Crdilo namibiis centralur da samxret namibiastan dapirispirebis ganxilvisas. SeiZleba kidev bevri magalitis moyvana. ukidures SemTxvevaSi, amas mivyavart secesiur mozraobebtan; am SemTxvevaSi, secesiuri mozraobebis mier warsulis nacionaluri arqma imdenad dascilda oficialur nacionalizms, rom daiwyo saubari sxva, gansxvavebuli istoriis mqone naciaze, rogorc, magalitad, es moxda baskebtan da katalonielebtan espanetsi. 98

99 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna ramdenad aisaxeba es gansxvavebebi akademiur istoriografiasi, damokidebulia ara marto arsebul gansxvavebebze, aramed saxelmwifos organizebis saxeze. liberaluri saxelmwifo da decentralizebuli sauniversiteto sistema (rogorc germaniis meore imperiasi) oficialuri nacionalizmis alternativebis gamoxatvis sasualebas izleva. oficialuri istorikosebis upiratesoba Semoifargleba imit, rom mat xeli miuwvdebat saxelmwifo arqivebze, dafinansebasa da patronajze. avtoritaruli da centralizebuli xelisufleba, rogorc adreul TurqeTis respublikasi, Trgunavs oficialuri Sexedulebisadmi dapirispirebul Tvalsazrisebs. Zalian kargia STambeWdvi akademiuri istoriuli legitimaciis qona, magram saxelmwifostvis ufro mnisvnelovania is, rom farto mxardawera hqondes mosaxleobasi. saxelmwifos xelsi arsebuli ert-erti yvelaze Zlieri iarari ganatlebis sistemaa. is metad mravalferovani saxit arsebobs. zog SemTxvevaSi ganatleba SezRudulia da xelisuflebas ar ZaluZs misi fartod gavrceleba siraribisa da masobrivi gulgrilobis (gansakutrebit agrarul sazogadoebebsi) gamo; ganatleba, warsulis amgvari nacionaluri xedvis Tanaxmad, elitis saqmed da mistvis xelsayrel sferod moiazreba. da, mainc, zogadi tendencia mimartuli iyo universaluri da savaldebulo dawyebi- Ti, xsirad aseve sasualo ganatlebis Camoyalibebisken, romelic garantirebuli an srulad uzrunvelyofilia saxelmwifos mier. ert-erti mkafio politikaa oficialuri nacionaluri xedvis ganmtkiceba skolebsi istoriis swavlebita da saxelmzrvaneloebit. kadoti (Cadot) gvtavazobs me-19 saukunis amerikuli skolis saxelmzrvaneloebis arweras; aq mtavari politikuri aqtori saxelmwifoa da ara federaluri mtavroba. aqcentis gadatana kolumbidan norvegielebze rogorc `armomcenebze~, kadotis azrit, miuti- Tebs survilze, gaimijnon TeTrebi da Savebi, anglo-saqsebi da evropelebi, gansxvavebit adrindelisagan, roca mkafiod imijnebodnen evropelebi da mkvidri amerikelebi. axali naciebic ki swrafad aqceven istorias nacionalisturi cnebebis CarCoSi. er-saxelmwifoebsi movlenebi ar aris statikuri. problemebi, romlebic mnisvnelovani iyo eri-saxelmwifoebis Camoyalibebisas, Semdgom, axali sakitxebis gacenastan er- Tad, marginaluri gaxda ianebidan 1814 wlamde amerikis SeerTebuli Statebs mtavari konfliqti britanettan hqonda. rasobrivi an etnikuri, lingvisturi an kulturuli cnebebis CarCoebSi moqceul istorias amgvar konfliqtsi arafris SeTavazeba SeeZlo. me-19 saukunis Sua wlebidan situacia Seicvala. axla es cnebebi gamoiyeneboda Tanamedrove konfliqtebze reagirebisa da momavlis xedvisatvis, Sesabamisad gansxvavebuli warsulis konstruirebisatvis. breidingi gvtavazobs meqsikis istoriis `kreoluri~ xedvidan `metisur~ xedvaze gadasvlis arweras, rac gadajawvuli iyo rasisa da socialuri darvinizmis axal ideebtan da ayalibebda meqsikuri istoriis etnikur reinterpretacias. reinjeri imowmebs arguments, rom mteli rigi saxelmwifoebi afrikasi cdiloben, xelidan gamoglijon akademiur sferosi morvawe istorikosebis warsulis dominanturi interpretaciebi da, Tavis mxriv, Secvalon mati toni da Sinaarsi. indoetsi hindus nacionalisturi partiis xanmokle mmartvelobam ganapiroba axali saskolo istoriebisa da induri warsulis saxalxo versiebis Seqmna. er-saxelmwifoebsi saskolo istoriis saxelmzrvaneloebis kvlevas SeuZlia gamoavlinos nacionaluri warsulis oficialuri xedvebi da drota ganmavlobasi matsi momxdari cvlilebani (magalitad, bergani da Sisleri (Berghahn and Schissler) 1987). ufro rtulia SevafasoT, rogor da ramdenad efeqturad gamoiyeneboda isini skolebsi. zogierti istorikosi skolis disciplinur gavlenas (da samxedro valdebulebas) ufro mnisvnelovnad miicnevs, vidre nacionaluri istoriis indoqtrinacias. es Seesabameba damkvid- 99

100 jon brili rebul azrs, gansazrvravs daswrebas, ganamtkicebs kanonebs da gascems momavali karierisatvis sawiro sertifikatebs, rac warmosobs met morcilebas da pativiscemasac ki, vidre, ubralod, ambebi warsulis Sesaxeb. magram moswavleta Cvenebebis garese bevri ram spekulaciad rceba. rogorc akademiuri istoriis SemTxvevaSi, mnisvnelovania arvnisnot pluralizmis xarisxi. erti ukiduresobis SemTxvevaSi, iswavleba konkurentuli nacionalisturi an antinacionalisturi Sexedulebebi, rogorc iq, sadac katolikuri an sxva eklesiebi inarcuneben wamyvan rols ganatlebis sistemasi da upirispirdebian saxelmwifos. opoziciuri masobrivi mozraobebis (magalitad, musata mozraobis saxit organizebulis) Sem- TxvevaSi, mat SeiZleba yavdet sakutari istorikosebi, romlebic nacionaluri warsulis oficialurisgan gansxvavebul xedvas warmoacenen. eri-saxelmwifo SeiZleba `moicavdes~ am alternativebs, ise rom germanelma da frangma socialistebma gamoxaton siamaye TavianTi erovnuli mikutvnebulobis gamo da socializms ganmasxvavebeli nacionaluri forma miscen. Tumca, amave dros, orive matgani mkvetrad ganasxvavebs ertmanetisgan ersa da rejims, xazs usvams, rom arsebuli mtavroba antinacionaluria, ers ki musata masebtan aigivebs. ukiduresobis meore mxares, avtoritaruli, ufro metad ki meoce saukunis totalitaruli saxelmwifoebi sajaro sferos Tavs axveven ert xedvas da intensiurad uweven mas propagandas. sawiroa ganvasxvavot sastiki avtoritaruli rejimebis unari CaaxSos warsulis alternatiuli reprezentaciebi da kidev ufro didi SesaZleblobani, romelic sawiroa mosaxleobis mnisvnelovani nawilisatvis erti oficialuri Sexedulebis Tavs moxvevisatvis. eri-saxelmwifoebi cdiloben TavianTi gavlenis gavrcelebas skolebs mirma, sazogadoebis ufro farto fenebze. isini aweseben dresaswaulebs nacionaluri istoriis mnisvnelovani movlenebis arsanisnavad; dgamen nacionalur monumentebs; irceven nacionalur somboloebs drosebsa da himnebs, markebsa da banknotebs, bevri matgani asaxavs da gadmoscems istoriul informaciasa da Sexedulebebs. rogorc skolis SemTxvevaSi, aqac ufro advilia miznebis Seswavla, vidre Sedegebisa. zogierti TariRi kargavs popularobas, magalitad, sedanis dre germaniasi, romelic arnisnavda frangebze samxedro gamarjvebas 1870 wels. xandaxan kontrfaqtebi masobriv mxardaweras moipoveben, magali- Tad, musata mozraobis mier dafuznebuli msromelta saertasoriso dris arnisvna. erma-saxelmwifom SeiZleba daasrulos nacionalizmi, romelmac Tavad is warmosva. sizulvilma britanuli da franguli imperializmisadmi da am ukanasknelta araketlisindisierebam arabi mokavsireebisadmi otamanta imperiis winaarmdeg wlebis omis dros xeli Seuwyo mobilizacias panarabuli nacionalizmis mxardasawerad. es srulad Tanxvdeboda sxva pannacionalizmebs, romlebic im periodsi ayvavda, da uzrunvelyofda ormxriv pativiscemasa da gavlenas (Aydin, 2006). arabuli nacionalizmi mkafiod sekularuli iyo (libanelma qristianebma didi roli itamases misi ideebis CamoyalibebaSi) da, islamis marginalizebastan ertad, upirispirdeboda erayis, siriis, libanis, palestinisa da saudis arabetis axal warmonaqmnebs, romeltac imperiis marionetebad miicnevda. amave dros, ertmanetisagan ganasxvavebda am arealebsa da araotomanur arabul regionebs Crdilo afrikasi. TiToeulma am saxelmwifom moipova damoukidebloba da ma- Ti rejimebi yuradrebas amaxvilebdnen sakutar interesebze. israeltan brzolasi katastrofuli damarcxebis Semdeg 1948 da 1967 wlebsi, yuradreba teritoriuli saxelmwifosken gadaixara. axali tipis nacionalizmi unda Camoyalibebuliyo warsulis gansxvavebul xedvis safuzvelze. am saxelmwifoebis marcxi SeiZleba dakavsireboda axali islamizmis armocenebas, romelic armofxvrida nacionalizmis sekularul tons. warsulis nacionaluri xedva isev icvleba, iseve rogorc awmyo situacia da momavlis surati. 100

101 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna warsulis nacionaluri xedvis naturalizeba erisa da erovnuli warsulis raobis irgvliv mudmivi kamatidan gamomdinare, yalibdeba ufro mdgradi Sexedulebebi. es aris warmodgena ersa da misi warsulze, rogorc mimdinare politikisa da ideologiis mirma arsebul fenomenze, rogorc rarac naturalurze/bunebrivze, romelic sadrac `iq~ aris. am gagebis gasarebs warmoadgens xarisxi imisa, Tu ramdenad iqceva saxelmwifo adamianebis cxovrebis `sacavad~. nacionaluri istoriis detalebze msjeloben sxvadasxva politikuri da socialuri Zalebi; isini Tanxmdebian imaze, rom arsebobs myari da gangrzobadi nacionaluri istoria, imis miuxedavad, rom zogi ar etanxmeba mis zogiert maxasiatebels. Tumca es, SesaZloa, sxvadasxva gzit moxdes. pirveli gza dakavsirebulia uwyvetobis ideastan rogorc eri-saxelmwifos institutebtan, aseve erovnuli warsulis CarCosTan mimartebasi. amis natelsayofad sakmarisia ramdenime mokle magaliti. Tanamedrove er-saxelmwifota Soris, centraluri politikuri institutebis uwyvetobis yvelaze maral macvenebels inglisi/britaneti amjravnebs. gasakviri ar aris, rom es warsulis nacionaluri xedvis mtavar maxasiateblad iqca. radganac istorikosis profesia me-19 saukunis Sua wlebsi warsulis mkafio nacionaluri xedvis armocenebis periodsi Camoyalibda, centraluri politikuri institutebis uwyvetad arseboba am ideis mtavari mamozravebeli gaxda. es iyo, umtavresad, inglisuri xedva, radgan uwyvetoba Sua saukuneebis parlamentidan da monarqiidan ufro mogviano anglosaqsur institutebamde mxolod ingliss miesadageboda. warsulis britanuli xedva askarad ufro sinkretuli, mokle, myife da sadavoa. uwyvetoba gulisxmobda ara mxolod xangrzlivobas, aramed imis gancdas, rom TandaTanobiToba cvlilebis principuli forma iyo, empiricizmi da etapobrivi reforma ki politikuri kulturis dominanturi maxasiatebeli. es debuleba SeiZleba gamowvevis winasec dgeboda (warmatebuli Semoseva 1066 da, albat, 1688 wels; me-17 saukunis Sua wlebis revolucia; socialuri ukmayofileba da transformacia me-18 saukunis bolos; istoria, romelic, arsebitad, globaluri eqspansiis, da ara kunzulis, uwyvetobaa), magram uwyvetobis Tezisi sakmaod myari iyo saimisod, rom gabatonebuli adgili daemkvidrebina erovnuli warsulis akademiur, politikur da popularul koncefciebs Soris. franguli istoriografia SeiZleba dayrdnoboda uwyvetobis gancdas teritoriasa da saxelmwifostan mimartebasi, swored es gaxda nacionaluri istoriis gabatonebuli idea da gaziarebul iqna politikuri speqtris mier. Tumca, 1789 wlis warmatebulma revoluciam Ziri gamoutxara politikuri institutebis uwyvetobas da saistorio mwerloba, xsirad, am konfliqtis an ert, an meore mxares iwerda. am orive SemTxvevaSi `saxelmwifo~ an, inglisur termins Tu gamoviyenebt, `konstitucia~ uzrunvelyofda fokusirebas grzel, uwyvet istoriaze, imis miuxedavad, rom am ideis gavrcoba saxelmwifodan sazogadoebaze frangi istorikosebisatvis ufro Zneli iyo, vidre ingliselebisatvis. germanelebisa da italielebis SemTxvevaSi saxelmwifo saertod ar arsebobda. SeiZleba, prusias Seesrulebina es roli, magram es askarad aradamakmayofilebeli da sadavo iyo. italiis SemTxvevaSi ki asetic araferi moizebneboda, gansakutrebit mas Semdeg, rac antiklerikaluri nacionalizmi italiis ert eqstensiuri instituts, papobas daupirispirda. istorikosebs uwevdat nacionaluri istoriis sxva CarCoebis mozebna, magalitad, erovnuli kulturis an `sulis~, romlebic Znelad Tavsdeba istoriis narativsi, aseve politikuri da samxedro RonisZiebebis formatsi. Tumca, am istorikosebisatvis dasayrdenis rols asrulebda ramdenime instituti (romis sarvto imperia, italiis qalaq-saxelmwifoebi) da gangrzobadi `nacionaluri~ arse- 101

102 jon brili boba miwatmflobelobasi, urbanul martvasa da saeklesio saqmeebsi. rodesac saqme midgeboda damorcilebul kulturul jgufebze dafuznebul nacionalizmze, nacionaluri istoriis mamozravebeli Zala kidev ufro bundovani xdeboda. Tumca, imis gancda, rom ers unda hqondes istoria, nisnavda, rom uimedo masala satanado formas miirebda. aranakleb mnisvnelovania uwyvetoba Tavad eri-saxelmwifos arsebobasi. revoluciebi ara marto angreven warsulis xedvas, mat SeiZleba mohyves arsebuli universitetebis, skolebisa da sxva institutebis `wmenda~, rogorc, magalitad, 1945 wlis Semdeg evropis did nawilsi komunizmis mier Zalauflebis xelsi Cagdebisas da adreul 1990-ian wlebsi misive kolafsis Semdeg. amas mohyveba samecniero da popularuli istoriis interpretaciis CarCos wyveta. magalitad, armosavletgermaneli istorikosebis swrafma marginalizebam 1990 wlis Semdeg daacqara germanuli warsulis marqsistuli xedvis ukugdeba, Tumca, SeiZleba vivaraudot, rom es isedac moxdeboda (Fulbrook, 1997). eri-saxelmwifos, rogorc `sacavis~ es uwyvetobebi musaobda istoriuli refleqsiis doneze. sxva safexurze `sacavis~ gancda dakavsirebulia rutinizaciastan; eri-saxelmwifo ganixileba rogorc ekonomikuri saqmianobis, socialuri da kulturuli sakitxebis yovlismomcveli CarCos uzrunvelmyofi. es argumenti natlad Camoayaliba biligma (Billig, 1995) wignsi banaluri nacionalizmis Sesaxeb. rogorc biligi arnisnavs, es ar aris ara imdenad is drosa, romelsac amayad atarebs patriotta jgufi, ramdenadac drosa, romelic nebismier samtavrobo Senobasa da skolaze frialebs. es aris implicituri kontrasti `Cvensa~ da `mats~ Soris, da ara nacionaluri istoriis SemuSavebuli eqsplicituri Txroba. kultura, rogorc ernest gelnerma arnisna, nisnavs imas, rom ar giwevdes fiqri, an, rogorc nicse ambobs: WeSmaritebebi iluziebia, romelta iluziuri buneba daviwyebulia; metaforebi, romlebic gacvda, romeltac dakarges zegavlena da axla moqmedeben, rogorc, ubralod, metali da ara rogorc monetebi. es aris banaluri nacionalizmis buneba, romelic Zalas azlevs mas. rodesac kriziss `cxeli~ nacionalizmis (rogorc biligi uwodebs) arorzineba mohyveba, aqac moizebneba argumenti da azrta sxvadasxvaoba, masinac ki, Tu banaluri nacionalizmi wvet-wvetad qmnis `cxeli~ nacionalizmis safuzvels. `warsulis es xedva~, dakavsirebuli eris naturalizebul xedvastan, ar yalibdeba irebs mkafio istoriuli argumentis saxit. amgvar Sexedulebas argumenti yvelaze naklebad swirdeba. nacvlad amisa, ingliseloba ukavsirdeba ara politikur sferos, aramed, magalitad, inglisur sauzmes, romlis Sesaxebac o konori wers. ertiani narativis nacvlad, Cvens xelt aris xatebi da zedapiruli STabeWdilebebi, magalitad, jorj oruelis (George Orwell), jon bejemenis (John Betjeman) an T.s. eliotis (T.S Eliot). amgvari xatebi fragmentuli da cvalebadia, isini dres naklebad sarwmunoa, vidre masin, roca Seiqmna (1940-ianebSi). rodesac 1990-ianebSi jon meijorma (John Major) laparaki daiwyo Tbil ludze, kriketsa da bindsi velosipedit moseirne Sinaberebze, pasuxad ufro dacinva miiro, vidre pativiscema. rogorc ki es xatebi ganxilvisa da kamatis sagnad iqceva, isini kargaven Zalas. aset `naturalur~, `arapolitikur~ xatebs, TiTqos, aranairi kavsiri ar aqvt nacionalizmtan Tu mat arviqvamt, rogorc rarac xmaurians, aqtiursa da sakama- Tos, rac xsirad warmoadgens nacionalizmis alternativas (Echternkamp, 2002). aseti xatebi ganamtkiceben TavdacviTs, `SigniT mayurebel~ nacionalizms, romelzec gildea saubrobs safrangetsi Catarebuli referendumis mier evropeizmis uaryofis axsnis mcdelobisas. es axsna ekonomikuri politikis pragmatul SiSze ufro Rrmad midis. vfiqrobt, rarac msgavsis povna SeiZleba dasavlet evropis nebismier qveyanasa da 102

103 nacionalizmi da nacionaluri warsulis Seqmna msoflios sxva ganvitarebul nawilebsi, sadac awuxebt masobrivi imigracia an gamowvevebi dabali xelfasebidan dawyebuli, umusevrobis marali macveneblit damtavrebuli. manugesebeli banalobebi da xatebi SiSisa da eqskluziis gasamartleblad iqceva xolme. Semajamebeli punqtebi axal er-saxelmwifoebsi master narativebis kostruirebis mesveobit opoziciuri nacionalizmis mier SemuSavebuli istoriuli xedvidan, romelic mimartuli iyo kulturuli ganaxlebisa da politikuri avtonomiis mopovebisaken, Camoyalibebul er-saxelmwifoebsi banaluri nacionalizmis xatebis upirobo mirebamde grzeli da rtuli gzaa gasavleli. am gzis dasasrulisatvis mcire azrira rceba `istoriisatvis~, romelic orientirebulia ertobaze da mxardawerilia universalitebisa Tu nacionalisturi mozraobebis mier. es gansakutrebit askaraa am mozraobatagan gansakutrebit utopiur- Ta komunizmis, fasizmisa da antikoloniuri nacionalizmis damarcxebis Semdeg, romeltac Tan sdevda masobrivi Zaladoba. fukuiamam (1992) daufiqrebeli gabeduleba gamoicina, roca, sabwota kavsiris daslis Semdeg, hegelze dayrdnobit, `istoriis dasasruli~ dawera. magram `utopia~ realoba armocnda, ramdenadac arsebuli kapitalizmi, liberaluri demokratia, iseve rogorc zomieri triumfalizmis grznoba, daqveitda. dres nacionalizmi negatiuri konotaciis Semcveli sityvaa. vinc xazs usvams eris Rirebulebebsa da erovnuli warsulit siamayes, sxva saxelebs ezeben magalitad, patriotizms da samsoblos. axla opoziciuri mozraobebi, etnikuri an erovnuli gansxvavebebis nacvlad, aqcents aketeben adamianis uflebebsa da demokratiul institutebze, acnobiereben ra im enaze saubris sawiroebas, romelic yvelaze misarebia saertasoriso TanamegobrobisaTvis. Tumca, amave dros, isini xsirad saubroben imaze, rom erebis an etnikuri jgufebis uflebebi irrveva da isini moklebuli arian demokratiuli monawileobis sasualebas. eris/naciis cneba kvlav fokusirebulia kulturul Rirebulebebsa da politikur uflebebze. zogierti analitikosi Tvlis, rom globalizacia da evrokavsiris msgavsi supraerovnuli institutebi Slian nacionalizms da TandaTan armofxvrian mas. Tu Seiqmneba awmyosa da momavlis gansxvavebuli, aranacionaluri xedva, SeiZleba vivaraudot, rom es aseve migviyvans warsulis aranacionalur gaazrebamde. istoriuli kvlevis sferosi amis nisnebi SeimCneva. ganaxlebuli msoflio istoria arar emyareba civilizaciata armavlobis ideas, romelic `dasavletis arzevebit~ dagvirgvinda. globaluri qselebi da transnacionaluri kavsirebi ganixileba rogorc xangrzlivi istoriis mqone movlenebi da ara rogorc bolo drois cvlilebebi, romlebic gavlenas axdenen didi xnis win Seqmnil naciebze. musavdeba regionuli, lokaluri da `mikro-istoriebi~. ufro metic, es istoriebi ertmanettan dakavsirebulia, magalitad, specifikur sazogadoebebze Soreuli migraciebis gavlenisa da erovnuli sazrvrebis gadamkveti regionuli kavsirebis kvlevit. Tavad nacionalizmi da eri-saxelmwifos formireba ariqmeba ara rogorc TviTkmari istoriebis seria, aramed rogorc lokaluri da globaluri Zalebis urtier- Tqmedebis Sedegi. istorikosebisatvis, romelta kvlevis sagania masobrivi migraciebi, saertasoriso ekonomikuri istoria da garemo, warsulis nacionalur xedvas mcire Rirebuleba aqvs. Tumca, arsebobs bevri sawinaarmdego argumenti, romelic amtkicebs, rom nacionalizmisa da eri-saxelmwifos ugulebelyofa aseti advili ar iqneba. eri-saxelmwifo rceba Zlevamosil institutad. bevri amtkicebs, rom swored eri-saxelmwifos ganmtkiceba aniwebs mas demokratiul legitimurobas, romelsac verc erti gamowveva ver Seed- 103

104 jon brili reba (Calhoun, 2007). misi warmateba damajereblobas aniwebs missave istoriul TviTaRqmas. is faqti, rom saistorio mwerlobis profesionalizacia eri-saxelmwifos Camoyalibebisa da Rrmad gamokvleuli, safuzvlianad argumentirebuli master narativebis konstruirebis paralelurad mimdinareobda, artulebs warsulis amgvari xedvis ngrevas (Berger, 1999). akademiuri istorikosebis umravlesoba umetes qveynebsi agrzelebs sakutari qveynis istorikosad yofnas. masinac ki, roca istorikosebi msjeloben kritikulad da antinacionalisturad, isini amas aketeben erovnuli warsulis sxvadasxva xedvis warmodgenit da ara misgan gamijvnit. rogorc gildea acvenebs, TviT im azrsac ki, rom nacionalizmi SeiZleba gadailaxos, SeuZlia nacionalizmis axali talra warmosvas. nacionaluris naturalizacia mas argumentebisa da uaryofis mirma ayenebs. warsulis nacionaluri xedvebi pirobiti da konstruirebulia, mudmivad icvleba diplomatiuri da samxedro konfliqtebis Sedegebis, socialur da ekonomikur struqturebsi momxdari cvlilebebis, istorikosebis mier gamoyenebuli idiomebisa da metodebis Sesabamisad. isinic sakamatoa, rogorc konfliqtur nacionalizmtan mimartebasi da `igive~ nacionalizmis farglebsi. magram es ar nisnavs, rom yvela amgvari istoriuli Txroba araferia, garda nacionalisturi politikis ideologiuri anareklisa. mecnieruli da obieqturi istoriuli musaoba unda daiwyos kitxvis dasmit, Tvalsazrisis CamoyalibebiTa da metodebis dadgenit. mnisvnelovania is, Tu ramdenad usvebs kitxva, Tvalsazrisebi da metodebi safuzvliani da dasabutebuli mtkicebulebis gamoyenebas. magram, xsirad nabiji safuzvliani istoriuli argumentidan ideologiur mtkicebisaken idgmeba da sawiroa yuradrebit Seswavla imisa, Tu rodis da rogor ketdeba es. rogoric ar unda iyos konkretuli istoriuli nasromis xarisxi, arsebobs ufro farto CarCo, romelsic isaa Seqmnili. es CarCo aris `drois Tavmoyris~, warsulis, awmyosa da momavlis dakavsirebis esa Tu is forma. axal drosi Camoyalibda gansxvavebuli CarCo, romelic istorias xedavda rogorc progresisken mimartul, ertian, sekularul Zalas. nacionalistebma uaryves am gagebis universalisturi forma da is nacionalur istorias moarges. amitom mnisvnelovani gaxda master narativis formit warmodgenili WeSmariti erovnuli istoriis gageba da misi dakavsireba drevandelobasa da momavlis xedvastan. warsulis am nacionalisturma konstruqciebma bevri sxvadasxva forma miiro; isini Seicvala opoziciidan eri-saxelmwifos formirebasi gadasvlidan da eri-saxelmwifos Semdgomi stabiluri arsebobidan gamomdinare. aseti erovnuli konstruqciebi, adreuli utopiuri asociaciebis uaryofis pirobebsic, rogorc Cans, kvlav inarcuneben mtavar adgils akademiur, politikur da popularul diskurssi. Targmna da referati moamzada TamTa sixarulizem 104

105 avtorebi nino qimerize, asocirebuli profesori, evropuli enebis da literaturis instituti, germanuli filologiis departamenti, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti nino kereselize, saertasoriso urtiertobebis doqtoranti, sent endrius universiteti, didi britaneti nino daraselia, asocirebuli profesori, evropuli enebis da literaturis instituti, inglisuri filologiis departamenti, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti lado vardosanize, profesori, arqiteqtor-urbanisti, saqartvelos teqnikuri universiteti manana javaxisvili, asocirebuli profesori, ilias saxelmwifo universiteti nino mgaloblisvili, doqtoranti, kulturis kvlevata instituti, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti nunu kapanaze, asocirebuli profesori, evropuli enebis da literaturis instituti, germanuli filologiis departamenti, iv. javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti Targmani jon brili, nacionalizmisa da etnikurobis profesori, londonis ekonomikisa da politikis mecnierebata skola TamTa sixarulize, ivane javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis studenti 105

106 AUTHORS Nino Kimeridze, Associate Professor, Institute of European Languages and literature, Department of German Philology, Iv.javakhishvili Tbilisi State University Nino Kereselidze, PhD Candidate in International Relations, University of St. Andrews, United Kingdom Nino Daraselia, Associate Professor, Institute of European Languages and literature, Department of English Philology, Iv.javakhishvili Tbilisi State University Lado Vardosanidze, Professor, Architect, Urbanist, Technical University of Georgia Manana Javakhishvili, Associate Professor, Ilia State University Nino Mgaloblishvili, PhD Candidate, Institute of Cultural Studies, Iv.Javakhishvili Tbilisi State University Nunu Kapanadze, Associate Professor, Institute of European Languages and literature, Department of German Philology, Iv.javakhishvili Tbilisi State University Translation John Breuilly, Professor of Ethnicity and Nationalism, London School of Economics and Political Science Tamta Sikharulidze, Student, Iv.Javakhishvili Tbilisi State University 106

107 gamomcemlobis redaqtorebi: garekanis dizaini komp. uzrunvelyofa marine varamasvili nana kawabava nino ebralize lali kurdrelasvili TSU Press Editors: Cover Designer Compositor Marine Varamashvili Nana Katchabava Nino Ebralidzee Lali Kurdghelashvili

108 0179 Tbilisi, i. WavWavaZis gamziri Ilia Chavchavadze Avenue, Tbilisi 0179 Tel 995(32)

4-6 oqtomberi, 2015 OCTOBER 4-6, 2015. programa/program

4-6 oqtomberi, 2015 OCTOBER 4-6, 2015. programa/program giorgi axvledianis saxelobis enatmecnierebis istoriis sazogadoeba ivane javaxisvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti ideologia da lingvisturi ideebi saertasoriso konferencia 4-6 oqtomberi, 2015

More information

ROLE OF SOCIAL NETWORKS IN GEORGIAN PARTY POLITICS

ROLE OF SOCIAL NETWORKS IN GEORGIAN PARTY POLITICS socialuri qselebis roli qartul partiul politikasi ROLE OF SOCIAL NETWORKS IN GEORGIAN PARTY POLITICS korneli kakacia KORNELY KAKACHIA Tamar pataraia TAMARA PATARAIA Tbilisi 2013 TBILISI 2013 socialuri

More information

Search Engines Chapter 2 Architecture. 14.4.2011 Felix Naumann

Search Engines Chapter 2 Architecture. 14.4.2011 Felix Naumann Search Engines Chapter 2 Architecture 14.4.2011 Felix Naumann Overview 2 Basic Building Blocks Indexing Text Acquisition Text Transformation Index Creation Querying User Interaction Ranking Evaluation

More information

How To Build A City On A River

How To Build A City On A River saqartvelos sajaro moxeleta profesiuli SesaZleblobebis zrda gadawyvetilebis mirebasa da molaparakebebis warmartvis teqnikasi CAPACITY BUILDING OF THE GEORGIAN LEADERSHIP COMMUNITY FOR IMPROVED DECISION

More information

FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York

FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York REGENTS HIGH SCHOOL EXAMINATION G COMPREHENSIVE EXAMINATION IN GERMAN Friday, June 15, 2007 1:15 to 4:15 p.m., only SCORING KEY Updated information

More information

socialuri kapitalis roli soflis ganvitarebasi

socialuri kapitalis roli soflis ganvitarebasi 0 sazogadoebis kvlevis centri marina musxelisvili, lia mezvrisvili, beqa nacvlisvili, mariam elizbarasvili socialuri kapitalis roli saqartvelos soflis ganvitarebasi gamomcemloba `universali~ Tbilisi 2012

More information

Exemplar for Internal Assessment Resource German Level 1. Resource title: Planning a School Exchange

Exemplar for Internal Assessment Resource German Level 1. Resource title: Planning a School Exchange Exemplar for internal assessment resource German 1.5A for Achievement Standard 90887! Exemplar for Internal Assessment Resource German Level 1 Resource title: Planning a School Exchange This exemplar supports

More information

liberalizmi da sakutreba

liberalizmi da sakutreba liberalizmi da sakutreba Tavisuflebis bibliotekis krebulis III wigni gia jandieri axali ekonomikuri skola saqartvelos damfuznebeli da vice prezidenti. daibada 1961 wels. 1983 wels daamtavra saqartvelos

More information

PhD Concept Paper. winasityvaoba

PhD Concept Paper. winasityvaoba umarlesi ganatlebis samsafexuriani sistemis SemoReba saqartvelosi PhD Concept Paper Tbilisi 2005 PhD Concept Paper winasityvaoba ganatlebis, da kerzod umarlesi ganatlebis reforma saqartvelosi Zlieri da

More information

AP WORLD LANGUAGE AND CULTURE EXAMS 2012 SCORING GUIDELINES

AP WORLD LANGUAGE AND CULTURE EXAMS 2012 SCORING GUIDELINES AP WORLD LANGUAGE AND CULTURE EXAMS 2012 SCORING GUIDELINES Interpersonal Writing: E-mail Reply 5: STRONG performance in Interpersonal Writing Maintains the exchange with a response that is clearly appropriate

More information

PhD Concept Paper. Preface

PhD Concept Paper. Preface PhD Concept Paper Tbilisi 2005 PhD Concept Paper Preface The reform of education and namely of higher education in Georgia is an indispensable prerequisite for the development of a strong and modern state.

More information

Successful Collaboration in Agile Software Development Teams

Successful Collaboration in Agile Software Development Teams Successful Collaboration in Agile Software Development Teams Martin Kropp, Magdalena Mateescu University of Applied Sciences Northwestern Switzerland School of Engineering & School of Applied Psychology

More information

FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York

FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York FOR TEACHERS ONLY The University of the State of New York REGENTS HIGH SCHOOL EXAMINATION G COMPREHENSIVE EXAMINATION IN GERMAN Friday, June 17, 2005 1:15 to 4:15 p.m., only SCORING KEY Updated information

More information

Voraussetzungen/ Prerequisites *for English see below*

Voraussetzungen/ Prerequisites *for English see below* English Programme im akademischen Jahr 2013/2014 English Programme in the Academic Year 2013/2014 *for English see below* Im akademischen Jahr 2013/2014 freuen wir uns Ihnen erneut ein Programm mit englischsprachigen

More information

Exemplar for Internal Achievement Standard. German Level 1

Exemplar for Internal Achievement Standard. German Level 1 Exemplar for Internal Achievement Standard German Level 1 This exemplar supports assessment against: Achievement Standard 90885 Interact using spoken German to communicate personal information, ideas and

More information

kompiuteruli - kitxva, savarjiso daimaxsovre,? simrera,? TamaSi.

kompiuteruli - kitxva, savarjiso daimaxsovre,? simrera,? TamaSi. dawyebiti safexuris mesame donis inglisuri enis saxelmzrvanelo- diii Sedgenilia erovnuli saswavlo gegmit gatvaliswinebuli ucxouri enis standartis motxovnata Sesabamisad. saxelmzrvanelo Sedgeba moswavlis

More information

It is also possible to combine courses from the English and the German programme, which is of course available for everyone!

It is also possible to combine courses from the English and the German programme, which is of course available for everyone! English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below* Im akademischen Jahr 2015/2016 freuen wir uns Ihnen erneut ein Programm mit englischsprachigen

More information

Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below*

Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below* Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below* Im akademischen Jahr 2015/2016 freuen wir uns Ihnen erneut

More information

Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below*

Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below* Vorläufiges English Programme im akademischen Jahr 2015/2016 Preliminary English Programme in the Academic Year 2015/2016 *for English see below* Im akademischen Jahr 2015/2016 freuen wir uns Ihnen erneut

More information

Mit einem Auge auf den mathema/schen Horizont: Was der Lehrer braucht für die Zukun= seiner Schüler

Mit einem Auge auf den mathema/schen Horizont: Was der Lehrer braucht für die Zukun= seiner Schüler Mit einem Auge auf den mathema/schen Horizont: Was der Lehrer braucht für die Zukun= seiner Schüler Deborah Löwenberg Ball und Hyman Bass University of Michigan U.S.A. 43. Jahrestagung für DidakEk der

More information

Tavmjdomaris sveti Chairman s column

Tavmjdomaris sveti Chairman s column Tavmjdomaris sveti Chairman s column Dear Reader, As you may agree, it is a great responsibility to lead the agency that protects intellectual property the most valuable asset for any country from the

More information

Coffee Break German. Lesson 09. Study Notes. Coffee Break German: Lesson 09 - Notes page 1 of 17

Coffee Break German. Lesson 09. Study Notes. Coffee Break German: Lesson 09 - Notes page 1 of 17 Coffee Break German Lesson 09 Study Notes Coffee Break German: Lesson 09 - Notes page 1 of 17 LESSON NOTES ICH SPRECHE EIN BISSCHEN DEUTSCH In this lesson you will learn how to deal with language problems

More information

Elena Chiocchetti & Natascia Ralli (EURAC) Tanja Wissik & Vesna Lušicky (University of Vienna)

Elena Chiocchetti & Natascia Ralli (EURAC) Tanja Wissik & Vesna Lušicky (University of Vienna) Elena Chiocchetti & Natascia Ralli (EURAC) Tanja Wissik & Vesna Lušicky (University of Vienna) VII Conference on Legal Translation, Court Interpreting and Comparative Legilinguistics Poznań, 28-30.06.2013

More information

GCE EXAMINERS' REPORTS

GCE EXAMINERS' REPORTS GCE EXAMINERS' REPORTS GERMAN AS/Advanced JANUARY 2014 Grade boundary information for this subject is available on the WJEC public website at: https://www.wjecservices.co.uk/marktoums/default.aspx?l=en

More information

English Programme im akademischen Jahr 2014/2015 English Programme in the Academic Year 2014/2015 *for English see below*

English Programme im akademischen Jahr 2014/2015 English Programme in the Academic Year 2014/2015 *for English see below* English Programme im akademischen Jahr 2014/2015 English Programme in the Academic Year 2014/2015 *for English see below* Im akademischen Jahr 2014/2015 freuen wir uns Ihnen erneut ein Programm mit englischsprachigen

More information

German Language Resource Packet

German Language Resource Packet German has three features of word order than do not exist in English: 1. The main verb must be the second element in the independent clause. This often requires an inversion of subject and verb. For example:

More information

Vergleich der Versionen von Kapitel 1 des EU-GMP-Leitfaden (Oktober 2012) 01 July 2008 18 November 2009 31 Januar 2013 Kommentar Maas & Peither

Vergleich der Versionen von Kapitel 1 des EU-GMP-Leitfaden (Oktober 2012) 01 July 2008 18 November 2009 31 Januar 2013 Kommentar Maas & Peither Chapter 1 Quality Management Chapter 1 Quality Management System Chapter 1 Pharmaceutical Quality System Principle The holder of a Manufacturing Authorisation must manufacture medicinal products so as

More information

HYPO TIROL BANK AG. EUR 5,750,000,000 Debt Issuance Programme (the "Programme")

HYPO TIROL BANK AG. EUR 5,750,000,000 Debt Issuance Programme (the Programme) Third Supplement dated 29 December 2015 to the Prospectus dated 9 June 2015 This document constitutes a supplement (the "Third Supplement") within the meaning of Article 16 of the Directive 2003/71/EC

More information

GCE EXAMINERS' REPORTS. GERMAN AS/Advanced

GCE EXAMINERS' REPORTS. GERMAN AS/Advanced GCE EXAMINERS' REPORTS GERMAN AS/Advanced JANUARY 2012 Statistical Information This booklet contains summary details for each unit: number entered; maximum mark available; mean mark achieved; grade ranges.

More information

Kapitel 2 Unternehmensarchitektur III

Kapitel 2 Unternehmensarchitektur III Kapitel 2 Unternehmensarchitektur III Software Architecture, Quality, and Testing FS 2015 Prof. Dr. Jana Köhler [email protected] IT Strategie Entwicklung "Foundation for Execution" "Because experts

More information

AP GERMAN LANGUAGE AND CULTURE EXAM 2015 SCORING GUIDELINES

AP GERMAN LANGUAGE AND CULTURE EXAM 2015 SCORING GUIDELINES AP GERMAN LANGUAGE AND CULTURE EXAM 2015 SCORING GUIDELINES Identical to Scoring Guidelines used for French, Italian, and Spanish Language and Culture Exams Interpersonal Writing: E-mail Reply 5: STRONG

More information

Stefan Engelberg (IDS Mannheim), Workshop Corpora in Lexical Research, Bucharest, Nov. 2008 [Folie 1]

Stefan Engelberg (IDS Mannheim), Workshop Corpora in Lexical Research, Bucharest, Nov. 2008 [Folie 1] Content 1. Empirical linguistics 2. Text corpora and corpus linguistics 3. Concordances 4. Application I: The German progressive 5. Part-of-speech tagging 6. Fequency analysis 7. Application II: Compounds

More information

Programme Director, Mr Josef Lederer

Programme Director, Mr Josef Lederer SPEECH DELIVERED BY THE CONSUL GENERAL AT A SCHENKER DINNER IN STUTTGART HELD ON FRIDAY 31 OCTOBER 2008 Programme Director, Mr Josef Lederer Sehr geehrter Leiter der Geschäftsstellen Stuttgart Herr Etzel,

More information

0525 GERMAN (FOREIGN LANGUAGE)

0525 GERMAN (FOREIGN LANGUAGE) CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2014 series 0525 GERMAN (FOREIGN LANGUAGE) 0525/21 Paper 2 (Reading and Directed

More information

wliuri angarisi ANNUAL REPORT

wliuri angarisi ANNUAL REPORT wliuri angarisi ANNUAL REPORT 2008 www.tbcbank.ge Sinaarsi misia da xedvan bankis istoria sametvalyureo sabwos Tavmjdomaris mimartva bankis menejmenti bankis prezidentis mimartva finansuri Sedegebi moziduli

More information

How To Talk To A Teen Help

How To Talk To A Teen Help Sprechen - Speaking Das Sprechen in der englischen Sprache ist viel leichter, wenn du einige Tipps beherzigst! 1. Bevor du ein Gespräch beginnst, überlege dir: Was ist die Situation? Welche Rolle soll

More information

Teacher education and its internationalisation LATVIA

Teacher education and its internationalisation LATVIA Teacher education and its internationalisation LATVIA Dr.Sandra Kraze BA School of Business and Finance, international expert H EReform Experts in the STEERING project Bonn, February 11, 2015 Outline Overview

More information

GETTING FEEDBACK REALLY FAST WITH DESIGN THINKING AND AGILE SOFTWARE ENGINEERING

GETTING FEEDBACK REALLY FAST WITH DESIGN THINKING AND AGILE SOFTWARE ENGINEERING GETTING FEEDBACK REALLY FAST WITH DESIGN THINKING AND AGILE SOFTWARE ENGINEERING Dr. Tobias Hildenbrand & Christian Suessenbach, SAP AG Entwicklertag Karlsruhe, 22 May 2014 Ich wollte Mitarbeiter so motivieren,

More information

Quick Start Guide UTM 110/120

Quick Start Guide UTM 110/120 Quick Start Guide UTM 110/120 Sophos Access Points Sophos Access Points 1. Preparation Before you begin, please confirm that you have a working Internet connection & make sure you have the following items

More information

Modalverben Theorie. learning target. rules. Aim of this section is to learn how to use modal verbs.

Modalverben Theorie. learning target. rules. Aim of this section is to learn how to use modal verbs. learning target Aim of this section is to learn how to use modal verbs. German Ich muss nach Hause gehen. Er sollte das Buch lesen. Wir können das Visum bekommen. English I must go home. He should read

More information

LEJ Langenscheidt Berlin München Wien Zürich New York

LEJ Langenscheidt Berlin München Wien Zürich New York Langenscheidt Deutsch in 30 Tagen German in 30 days Von Angelika G. Beck LEJ Langenscheidt Berlin München Wien Zürich New York I Contents Introduction Spelling and pronunciation Lesson 1 Im Flugzeug On

More information

All the English here is taken from students work, both written and spoken. Can you spot the errors and correct them?

All the English here is taken from students work, both written and spoken. Can you spot the errors and correct them? Grammar Tasks This is a set of tasks for use in the Basic Grammar Class. Although they only really make sense when used with the other materials from the course, you can use them as a quick test as the

More information

Bei Fragen zu dieser Änderung wenden Sie sich bitte an Ihren Kundenbetreuer, der Ihnen gerne weiterhilft.

Bei Fragen zu dieser Änderung wenden Sie sich bitte an Ihren Kundenbetreuer, der Ihnen gerne weiterhilft. FIL Investment Management (Luxembourg) S.A. 2a rue Albert Borschette, L-1246 B.P. 2174, L-1021 Luxembourg Tél: +352 250 404 1 Fax: +352 26 38 39 38 R.C.S. Luxembourg B 88635 Dezember 2014 Wichtige Ankündigung:

More information

Diese Liste wird präsentiert von. Netheweb.de

Diese Liste wird präsentiert von. Netheweb.de Diese Liste wird präsentiert von Netheweb.de Die Liste enthält 1000 Do-Follow Blogs, die zum Linkbuilding genutzt werden können, es kann sein, dass verkürzte URL s nicht korrekt weiter geleitet werden.

More information

Capital markets in developing countries

Capital markets in developing countries School of Business STOCKHOLM UNIVERSITY Master thesis 10 credits Spring semester 2006 Capital markets in developing countries A model for capital market diagnostics, with a field study implementation in

More information

Tbilisis saertasoriso kinofestivali TBILISI INERNATIONAL FILM FESTIVAL

Tbilisis saertasoriso kinofestivali TBILISI INERNATIONAL FILM FESTIVAL is, rom Tbilisis saertasoriso kinofestivali ukve mesvided tardeba, imas mowmobs, rom interesi sazogadoebis mxridan mis mimart izrdeba. wlidan wlamde festivali ufro mastaburi xdeba da xels uwyobs kinoprocesebis

More information

Is Cloud relevant for SOA? 2014-06-12 - Corsin Decurtins

Is Cloud relevant for SOA? 2014-06-12 - Corsin Decurtins Is Cloud relevant for SOA? 2014-06-12 - Corsin Decurtins Abstract SOA (Service-Orientierte Architektur) war vor einigen Jahren ein absolutes Hype- Thema in Unternehmen. Mittlerweile ist es aber sehr viel

More information

Name: Klasse: Datum: A. Was wissen Sie schon? What do you know already from studying Kapitel 1 in Vorsprung? True or false?

Name: Klasse: Datum: A. Was wissen Sie schon? What do you know already from studying Kapitel 1 in Vorsprung? True or false? KAPITEL 1 Jetzt geht s los! Vor dem Anschauen A. Was wissen Sie schon? What do you know already from studying Kapitel 1 in Vorsprung? True or false? 1. Man sagt Hallo in Deutschland. 2. Junge Personen

More information

LEHMAN BROTHERS SECURITIES N.V. LEHMAN BROTHERS (LUXEMBOURG) EQUITY FINANCE S.A.

LEHMAN BROTHERS SECURITIES N.V. LEHMAN BROTHERS (LUXEMBOURG) EQUITY FINANCE S.A. SUPPLEMENTS NO. 2 DATED 6 JUNE 2008 in accordance with 6(2) and 16 of the German Securities Prospectus Act to the two published Base Prospectuses, one per Issuer (together the "Base Prospectus") relating

More information

e-journal of Practical Business Research Business Process Benchmarking Implementierung

e-journal of Practical Business Research Business Process Benchmarking Implementierung e-journal of Practical Business Research Business Process Benchmarking Implementierung Jörg Puchan, Sophia Zapf, Fee Schubert-Stöcklein, Christian Willige [email protected] Erschienen im e-journal of Practical

More information

Forking, Scratching und Re-Merging

Forking, Scratching und Re-Merging Forking, Scratching und Re-Merging Kei Ishii, Bernd Lutterbeck, Frank Pallas Greifswald, 5. März 2008 RI = R I R I R I RI = R I R I I R Forking ? I R «to think about software differently» «the shift

More information

Joseph Beuys. Selection of 30 prints from three large suites Suite Schwurhand (1980) Suite Zirkulationszeit (1982) Suite Tränen (1985)

Joseph Beuys. Selection of 30 prints from three large suites Suite Schwurhand (1980) Suite Zirkulationszeit (1982) Suite Tränen (1985) Selection of 30 prints from three large suites Suite Schwurhand (1980) Suite Zirkulationszeit () Suite Tränen (1985) etchings and lithographs on paper from 1980 until 1985 varying sizes each with handwritten

More information

Level 2 German, 2014

Level 2 German, 2014 91123 911230 2SUPERVISOR S Level 2 German, 2014 91123 Demonstrate understanding of a variety of spoken German texts on familiar matters 9.30 am Wednesday 12 November 2014 Credits: Five Achievement Achievement

More information

0525 Foreign Language German November 2003 FOREIGN LANGUAGE GERMAN... 2

0525 Foreign Language German November 2003 FOREIGN LANGUAGE GERMAN... 2 ONTENTS FOREIGN LNGUGE GERMN... 2 Paper 0525/01 Listening... 2 Paper 0525/02 Reading and irected Writing... 4 Paper 0525/03 Speaking... 7 Paper 0525/04 ontinuous Writing... 9 1 FOREIGN LNGUGE GERMN Paper

More information

Stefan Engelberg (IDS Mannheim), Workshop Corpora in Lexical Research, Bucharest, Nov. 2008 [Folie 1]

Stefan Engelberg (IDS Mannheim), Workshop Corpora in Lexical Research, Bucharest, Nov. 2008 [Folie 1] Content 1. Empirical linguistics 2. Text corpora and corpus linguistics 3. Concordances 4. Application I: The German progressive 5. Part-of-speech tagging 6. Fequency analysis 7. Application II: Compounds

More information

Software / FileMaker / Plug-Ins Mailit 6 for FileMaker 10-13

Software / FileMaker / Plug-Ins Mailit 6 for FileMaker 10-13 Software / FileMaker / Plug-Ins Mailit 6 for FileMaker 10-13 Seite 1 / 5 Mailit 6 for FileMaker 10-13 The Ultimate Email Plug-In Integrate full email capability into your FileMaker 10-13 solutions with

More information

SPICE auf der Überholspur. Vergleich von ISO (TR) 15504 und Automotive SPICE

SPICE auf der Überholspur. Vergleich von ISO (TR) 15504 und Automotive SPICE SPICE auf der Überholspur Vergleich von ISO (TR) 15504 und Automotive SPICE Historie Software Process Improvement and Capability determination 1994 1995 ISO 15504 Draft SPICE wird als Projekt der ISO zur

More information

Microsoft Nano Server «Tuva» Rinon Belegu

Microsoft Nano Server «Tuva» Rinon Belegu 1 Microsoft Nano Server «Tuva» Rinon Belegu Partner: 2 Agenda Begrüssung Vorstellung Referent Content F&A Weiterführende Kurse 3 Vorstellung Referent Rinon Belegu Microsoft Certified Trainer (AWS Technical

More information

Version 1.0: 0612. General Certificate of Secondary Education June 2012. German. (Specification 4665) Unit 4: Writing. Mark Scheme

Version 1.0: 0612. General Certificate of Secondary Education June 2012. German. (Specification 4665) Unit 4: Writing. Mark Scheme Version 1.0: 0612 General Certificate of Secondary Education June 2012 German 46654 (Specification 4665) Unit 4: Writing Mark Scheme Mark schemes are prepared by the Principal Examiner and considered,

More information

Examiners Report/ Principal Examiner Feedback. Summer 2013. GCSE German (5GN04) Paper 01 Writing in German

Examiners Report/ Principal Examiner Feedback. Summer 2013. GCSE German (5GN04) Paper 01 Writing in German Examiners Report/ Principal Examiner Feedback Summer 2013 GCSE German (5GN04) Paper 01 Writing in German Edexcel and BTEC Qualifications Edexcel and BTEC qualifications come from Pearson, the UK s largest

More information

The Use of Text Corpora in Lexical Research

The Use of Text Corpora in Lexical Research The Use of Text Corpora in Lexical Research Stefan Engelberg Workshop, Universitatea din Bucureşti, November 2008 http://www.ids-mannheim.de/ll/lehre/engelberg/ Webseite_CorpLex/CorpLex.html [email protected]

More information

Dokumentation über die Übernahme von. "GS-R-3" (The Management System for Facilities and Activities) "Sicherheitskriterien für Kernkraftwerke"

Dokumentation über die Übernahme von. GS-R-3 (The Management System for Facilities and Activities) Sicherheitskriterien für Kernkraftwerke Dokumentation über die Übernahme von "GS-R-3" () in die "Sicherheitskriterien für Kernkraftwerke" REVISION D APRIL 2009 1. INTRODUCTION BACKGROUND 1.1 This Safety Requirements publication defines the requirements

More information

saqartvelos statistikis erovnuli samsaxuri NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA saqartvelos statistikuri weliwdeuli STATISTICAL YEARBOOK OF GEORGIA

saqartvelos statistikis erovnuli samsaxuri NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA saqartvelos statistikuri weliwdeuli STATISTICAL YEARBOOK OF GEORGIA saqartvelos statistikis erovnuli samsaxuri NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA saqartvelos statistikuri weliwdeuli 2014 STATISTICAL YEARBOOK OF GEORGIA saqartvelos statistikuri weliwdeuli: 2014 / saqartvelos

More information

Subject Proficiency Assessment. German Level 1

Subject Proficiency Assessment. German Level 1 Directorate for Quality and Standards in Education Curriculum Management Department Subject Proficiency Assessment German Level 1 1. Introduction 2. Units Unit 1.01 Begrüßungen und Vorstellungen Greeting

More information

Das Verb to be im Präsens

Das Verb to be im Präsens Das Verb to be im Präsens 1. Person Sg. I am ich bin 2. Person Sg./Pl. 1. Person Pl. you we are du / ihr / Sie wir sind 3. Person Pl. they sie (Pl) 3. Person Sg. he she is er sie ist it es Imperativ: Be

More information

O CONNOR ebook How do I say that in English?

O CONNOR ebook How do I say that in English? O CONNOR ebook How do I say that in English? O CONNOR Kommunikation ohne Grenzen Ihr Spezialist für Sprachund Kommunikationstraining O CONNOR ebook How do I say that in English? Dear English Learner, First

More information

1. Wenn der Spieler/die Spielerin noch keine IPIN hat, bitte auf den Button Register drücken

1. Wenn der Spieler/die Spielerin noch keine IPIN hat, bitte auf den Button Register drücken Welcome to IPIN The ipin (International Player Identification Number) is brought to you by the International Tennis Federation, the world governing body of tennis. All players who wish to compete in ITF

More information

How To Connect A Webadmin To A Powerpoint 2.2.2 (Utm) From A Usb To A Usb (Net) Or Ipa (Netlan) Device (Netbook) From Your Computer Or Ipam (Netnet

How To Connect A Webadmin To A Powerpoint 2.2.2 (Utm) From A Usb To A Usb (Net) Or Ipa (Netlan) Device (Netbook) From Your Computer Or Ipam (Netnet Quick Start Guide UTM 220/320/425/525/625 Sophos Access Points Sophos Access Points Before you begin, please confirm that you have a working Internet connection and make sure you have the following items

More information

O D B C / R O C K E T ( B S 2 0 0 0 / O S D ) V 5. 0 F O R S E S A M / S Q L D A T E : F E B R U A R Y 2 0 0 8 *2 R E L E A S E N O T I C E

O D B C / R O C K E T ( B S 2 0 0 0 / O S D ) V 5. 0 F O R S E S A M / S Q L D A T E : F E B R U A R Y 2 0 0 8 *2 R E L E A S E N O T I C E O D B C / R O C K E T ( B S 2 0 0 0 / O S D ) V 5. 0 F O R S E S A M / S Q L D A T E : F E B R U A R Y 2 0 0 8 *2 R E L E A S E N O T I C E RELEASE NOTICE ODBC/ROCKET (BS2000/OSD) V 5.0 1 General.......................

More information

Satzstellung. Satzstellung Theorie. learning target. rules

Satzstellung. Satzstellung Theorie. learning target. rules Satzstellung learning target Aim of this topic is to explain how to arrange the different parts of a sentence in the correct order. I must admit it took quite a long time to handle this topic and find

More information

Hände weg von Mississippi - Hands off Mississippi

Hände weg von Mississippi - Hands off Mississippi Hände weg von Mississippi - Hands off Mississippi Germany 2006/7, Director: Detlev Buck, 98 minutes, German with English subtitles WHAT IS THE FILM ABOUT? The film is set in and around Schalsee, a nature

More information

revolucia martvasi qartuli TviTmmarTvelobisTvis

revolucia martvasi qartuli TviTmmarTvelobisTvis revolucia martvasi qartuli TviTmmarTvelobisTvis anu polonuri gamocdileba sajaro servizebis standartebis SemoRebaSi revolucia martvasi qartuli TviTmmarTvelobisTvis anu polonuri gamocdileba sajaro servizebis

More information

Coffee Break German Lesson 06

Coffee Break German Lesson 06 LESSON NOTES WIE VIEL KOSTET DAS? In this episode of Coffee Break German we ll start by learning the numbers from zero to ten and then learn to deal with transactional situations involving paying for things

More information

Developments in the Austrian Surveying Education

Developments in the Austrian Surveying Education Gert STEINKELLNER, Austria Key words: University Curriculum, Advanced Technical College, Civil Engineer, Assistant Surveyor. ABSTRACT In Austria was a substantial change of surveying education during the

More information

How To Make A Germanian Stationery Brand From Japanese Quality Germanic Style

How To Make A Germanian Stationery Brand From Japanese Quality Germanic Style JAPANESE QUALITY GERMAN TRADITION We dedicate Duller to stationery lovers in all over the world. A German name Duller is chosen to associate the brand with traditional German stationery. Thinking about

More information

Information Systems 2

Information Systems 2 Information Systems 2 Prof. Dr. Dr. L. Schmidt-Thieme MSc. André Busche Übung 9 0. Allerlei 1. Übung 2. Hands on some things 2.1 Saxon 2.2 Corba 28.06.10 2/ 0. Allerlei 1. Übung 2. Hands on some things

More information

GM0101S HEADSTART STUDENT GUIDE PREPARED IY THE DEFENSE LANGUAGE INSTITUTE FOREIGN LANGUAGE CENTER

GM0101S HEADSTART STUDENT GUIDE PREPARED IY THE DEFENSE LANGUAGE INSTITUTE FOREIGN LANGUAGE CENTER GM0101S HEADSTART PREPARED IY THE DEFENSE LANGUAGE INSTITUTE FOREIGN LANGUAGE CENTER GERMAN PROGRAM Prepared by DEFENSE LANGUAGE INSTITUTE FOREIGN LANGUAGE CENTER SEPTEMBER 1977 CONTENTS Course Description

More information

Satzgliedstellung. Regel #4: Adverbien: Die Satzgliedstellung verändert sich nicht, wenn eine adverbiale Bestimmung vorausgeht.

Satzgliedstellung. Regel #4: Adverbien: Die Satzgliedstellung verändert sich nicht, wenn eine adverbiale Bestimmung vorausgeht. Satzgliedstellung Aussagen Die feste Satzgliedstellung im englischen Aussagesatz ist: Subjekt Prädikat Objekt (S P O) Bsp. Meg drinks tea. S P O wird im Hauptsatz auch dann beibehalten, wenn ein Nebensatz

More information

9. INVESTMENT FORUM Frankfurt

9. INVESTMENT FORUM Frankfurt 9. INVESTMENT FORUM Frankfurt 2. Juli 2014 Eine gemeinsame Veranstaltung von Dialog Vanessa Grüneklee Head of European Client Operations Agenda Wie hat alles angefangen? Was waren und sind AXA IM Ziele?

More information

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student Last name (s) First name (s) Date of birth Nationality 1 Sex [M/F] Academic year 20../20.. Study cycle EQF level 6 Subject area, Code Phone E-mail 0421 The Sending

More information

Hänsel und Gretel Theaterstück

Hänsel und Gretel Theaterstück Hänsel und Gretel Theaterstück Die Figuren der Erzähler - Omar die Eule Amanda Shadow puppets Hänsel -Jeff Gretel - Princess der Vater Ryan die Stiefmutter - Courtney Marionetten Hexe Ryan Hänsel Jeff

More information

The Tasmanian Curriculum

The Tasmanian Curriculum The Tasmanian Curriculum Languages (LOTE) curriculum area German K 10 syllabus and support materials Department of Education 1 Department of Education, Tasmania 2008 Contents Overview Supported languages...

More information

NATIVE ADVERTISING, CONTENT MARKETING & CO. AUFBRUCH IN EIN NEUES GOLDENES ZEITALTER DES MARKETINGS?

NATIVE ADVERTISING, CONTENT MARKETING & CO. AUFBRUCH IN EIN NEUES GOLDENES ZEITALTER DES MARKETINGS? NATIVE ADVERTISING, CONTENT MARKETING & CO. AUFBRUCH IN EIN NEUES GOLDENES ZEITALTER DES MARKETINGS? 2014 in Frankfurt am Main DATUM 11.11.2014 SEITE 2 Christian Paul Stobbe Director Strategy Düsseldorf

More information

INSRUCTION MANUAL AND GUARANTEE POLICY

INSRUCTION MANUAL AND GUARANTEE POLICY INSRUCTION MANUAL AND GUARANTEE POLICY FRACTOMETER II made in Germany by: IML- Instrumenta Mechanik Labor GmbH Großer Stadtacker 2 69168 Wiesloch Germany Phone: (+49) 6222 / 6797-0 Fax: (+49) 6222-6797-

More information

Deutsche Nachwuchswissenschaftler in den USA

Deutsche Nachwuchswissenschaftler in den USA Deutsche Nachwuchswissenschaftler in den USA Perspektiven der Hochschul- und Wissenschaftspolitik German Scientists in the United States: Results of the C R I S Online Survey Christoph F. Buechtemann und

More information

Lean Innovation. A Fast Path from Knowledge to Value. Bearbeitet von Claus Sehested, Henrik Sonnenberg

Lean Innovation. A Fast Path from Knowledge to Value. Bearbeitet von Claus Sehested, Henrik Sonnenberg Lean Innovation A Fast Path from Knowledge to Value Bearbeitet von Claus Sehested, Henrik Sonnenberg 1st Edition. 2010. Buch. x, 192 S. Hardcover ISBN 978 3 642 15894 0 Format (B x L): 15,5 x 23,5 cm Gewicht:

More information

Implementing Data Models and Reports with Microsoft SQL Server

Implementing Data Models and Reports with Microsoft SQL Server Implementing Data Models and Reports with Microsoft SQL Server Dauer: 5 Tage Kursnummer: M20466 Überblick: Business Intelligence (BI) wird für Unternehmen von verschiedenen Größen aufgrund des dadurch

More information

Microsoft Certified IT Professional (MCITP) MCTS: Windows 7, Configuration (070-680)

Microsoft Certified IT Professional (MCITP) MCTS: Windows 7, Configuration (070-680) Microsoft Office Specialist Office 2010 Specialist Expert Master Eines dieser Examen/One of these exams: Eines dieser Examen/One of these exams: Pflichtexamen/Compulsory exam: Word Core (Exam 077-881)

More information

FOR TEACHERS ONLY SECOND LANGUAGE PROFICIENCY EXAMINATION GERMAN. Monday, June 18, 2001 9:15 a.m. SCORING KEY

FOR TEACHERS ONLY SECOND LANGUAGE PROFICIENCY EXAMINATION GERMAN. Monday, June 18, 2001 9:15 a.m. SCORING KEY FOR TEACHERS ONLY SECOND LANGUAGE PROFICIENCY EXAMINATION GERMAN Monday, June 18, 2001 9:15 a.m. SCORING KEY Mechanics of Rating Use only red ink or red pencil in rating proficiency examination papers.

More information

Cambridge English Prüfungszentrum Sachsen

Cambridge English Prüfungszentrum Sachsen Cambridge English Candidate Registration form Die Kontoverbindung finden Sie auf Seite 3. Cambridge English Prüfungszentrum Sachsen Use this form, if you are 17, or under 17, years of age. Exam details:

More information

Governance, Risk und Compliance (GRC) in der Cloud

Governance, Risk und Compliance (GRC) in der Cloud Governance, Risk und Compliance (GRC) in der Cloud die richtige Entscheidung rechtzeitig - in einer komplexen und unsicheren Geschäftswelt 9. Sicherheitstag der BSI Allianz für Cybersicherheit Frank Dieter

More information

Digitisation Strategy

Digitisation Strategy Digitisation Strategy CAPITAL MARKETS DAY Berlin, September 17, 2007 Dr. Jens Müffelmann Head of Electronic Media Digitisation alongside Axel Springer core competencies Market leadership Internationalization

More information

Student s Handbook. Professional Exchange Program IFMSA. Name of the Student: Nationality: Hospital: Department: Supervising doctor: Start date:

Student s Handbook. Professional Exchange Program IFMSA. Name of the Student: Nationality: Hospital: Department: Supervising doctor: Start date: SCOPE-Logbuch Student s Handbook Professional Exchange Program IFMSA Name of the Student: Nationality: Hospital: Department: Supervising doctor: Start date: End date: Dear Student and Doctor, this student`s

More information

Global Trade Law. von Ulrich Magnus. 1. Auflage. Global Trade Law Magnus schnell und portofrei erhältlich bei beck-shop.de DIE FACHBUCHHANDLUNG

Global Trade Law. von Ulrich Magnus. 1. Auflage. Global Trade Law Magnus schnell und portofrei erhältlich bei beck-shop.de DIE FACHBUCHHANDLUNG Global Trade Law International Business Law of the United Nations and UNIDROIT. Collection of UNCITRAL's and UNIDROIT's Conventions, Model Acts, Guides and Principles von Ulrich Magnus 1. Auflage Global

More information

QUALITY. Pracovné odevy. Work clothes. Arbeitskleidung Les vêtements de travail. Munka ruhák

QUALITY. Pracovné odevy. Work clothes. Arbeitskleidung Les vêtements de travail. Munka ruhák GOTOM G Pracovné odevy Work clothes Arbeitskleidung Les vêtements de travail Munka ruhák QUALITY MADE IN SLOVAKIA GOTOM s.r.o. Záhradná 297/3 089 01 Svidník Slovac republic Phone +421 908 464 643 E-mail

More information