Ho Phela Hantle le HIV HIV le AIDS
HIV ke eng? Bukana ee ke ea eng? Bukana e fana ka litaba tsa mantlha mabapi le HIV le AIDS le malebela a hore motho ea phelang le HIV a lule a phetse hantle. Ho lula u phetse hantle ho bolela eng? Hobane ng ke lokela ho tsotella? Ho lula u phetse hantle ho bolela ho hlokomela bophelo ba hau le mele oa hau ha u phela le HIV. Motho ea phelang le HIV a ka ba le bophelo bo botle bo bolelele, a phela bophelo bo tloaelehileng, ebile bo atlehile ha a lula itlhokometse a ikamohetse. HIV ke kokoana-hloko. E sitisa mele oa hau ho loantša mafu me u qala ho kula khafetsa. Mele oa hau o sireletsoa khahlanong le mafu ke sesole sa mele. Sesole sa hau sa mele ekare lebotho la tšireletso me HIV ekare sera se hlaselang sesole sa hau. Sesole sa mele oa hau se bopiloe ka masole a bitsoang CD4. Ha HIV e kena meleng oa hau, CD4 e leka ho loantša sera. HIV e hlasela le ho bolaea masole a mele (CD4) oa hau. 1 Bukana ena e entsoe ka tšehetso ke mokhato Johns Hopkins University Center for Communication Programs (JHU-CCP) ka tlasa leano la LETLAMA le tšehelitsoeng ka lithuso ke USAID. Litaba tsa bukana ena li ngotsoe ho ipapisitsoe le tse tšoanang le tsona tsa Positive Living Profile Tool for Community Support Agents tsa lekala la bophela la naha ea Republic of Uganda. Litšoantšo tsohle li entsoe ke Mango Tree. HO BA LE TŠOAETSO EA HIV HA HO BOLELE HORE U PHELA LE AIDS. U NTSE U KA PHELA BOPHELO BO BOTLE U THABILE KA LILEMO TSE NGATA. AIDS ke lefu le bang teng ha HIV e se e bolaile masole a mele (CD4) oa hau kaofela me mele o se o sa tsebe ho loantša mafu
Methati ea HIV ke efe? Qaleho ea tšoaetso ea HIV Ha u qala ho ba le kokoana-hloko ea HIV. U ke se ikutloe u na le phetoho. Qaleho ea AIDS U qala ho tšoaroa ke mafu a nkang monyetla joaloka, lefuba. Ho phela le HIV U ka lula u phetse hantle me u phela bophelo bo tloaelehileng lilemo tse ngata u sa kule. Qaleho ea AIDS U qala ho tšoaroa ke mafu a nkang monyetla joaloka, lefuba. Hobane ng ho le bohlokoa ho bua ka boemo ba hau? 2 HIV e bolaea sesole sa mele butle. Ho ka nka lilemo tse ngata ho tloha ka Ho bolella motho eo u mo tšepang ka boemo ba hau, ho ka u thusa ho 3 nako eo HIV e kenang meleng oa hau ho isa ha u tšoaroa ke AIDS. ikamohela le ho fumana tšehetso eo u e hlokang hore u lule u phetse hantle. Hopola hore HIV e ka feta ka thobalano e sa sireletsehang nako eohle ha u phela le HIV. Ho bohlokoa ho etsa thobalano e sireletsehileng le ho khothaletsa molekane oa hau ho ea Tlhabollong le Tlhahlobong ea HIV. Ho phela u itlhokometse ho ka kokobetsa sekhahla seo HIV e atang ka sona meleng oa hau le ho thibela tšoaetso tse ling hore u lule u le matla u bile u phetse hantle. Hona le litlhare tse thethefatsang kokoana-hloko ea HIV tse thusang ho sireletsa sesole sa mele le hore HIV e nke nako e telele pele e ka ba AIDS. MOTHO EA PHELANG LE HIV A KA PHELA BOPHELO BO BOTLE, BO TLOAELEHILENG HA A IKAMOHETSE, A ITLHOKOMETSE. Ho bohlokoa hore molekane oa hau a ee tlhahlobong le ho fumana litlhare e le ho sireletsa bophelo ba hae. Ha u bua ka boemo ba hau, u ka khothaletsa molekane oa hau ho ea hlahloba le ho fumana tlhabollo le litlhare ele hore a lule a phetse hantle. Mokhoa o motle oa ho loantša sekhobo ho batho ba phelang le HIV ke ho bua ka boemo ba bona. Ha u soabela boemo ba hau ba HIV, u ka leka ho bo pata ebe ha u ikamohele. Ho bohlokoa hore u seke ua ikoahlaea HO BUA KA BOEMO BA HAU LE MOTHO EO U MO TŠEPANG KE MOTHATI OA PELE OA HO IKAMOHELA LE HO FUMANA TŠEHETSO. kapa ua beha molato ho ba bang. Motho e mong le e mong a ka ba le tšoaetso ea HIV.
Discordance ke eng? Na ntse nka etsa thobalano? Discordance ke ha lipakeng tsa batho ba ratanang kapa ba arolelanang 4 likobo ka thobalano motho e mong a na le tšoaetso ea HIV e mong a se na E! Batho ba nang le HIV ba ntse ba etsa thobalano e monate e khotsofatsang 5 eona. Ha molekane oa hau a se na tšoaetso ke lehlohonolo. Ha ho bolele empa ho bohlokoa ho etsa e sireletsehileng. Thobalano e sireletsehileng hore a ka se be le eona. Ha uena le molekane oa hau le ipeha kotsing, e bolela hore: molekane oa hau a kanna a tšoaetseha kamoso. Sireletsa molekane oa hau ka ho etsa thobalano e sireletsehileng, (Mohlala, tšebeliso ea likhohlopo). Hona le mekhatlo ea tšehetso (support group) e tšehetsang balekane/ baratani bao boemo ba bona ba HIV bo sa tšoaneng, e ka ba thusang hore ba ithute ho ba bang ba boemong bo tšoanang le ba bona. U ka sireletsa molekane oa hau khahlanong le HIV ka ho sebelisa khohlopo ka nepo ka linako tsohle ha u etsa thobalano. Khothaletsa molekane oa hau ho ea Tlhabollong le Tlhahlobong ea HIV ele hore a tsebe boemo ba hae. BALEKANE/BARATANI BAO BOEMO BA BONA BA HIV BO SA TŠOANENG BA KA PHELA BA THABILE LILEMO TSE NGATA BA SA TŠOAETSANE. LE LOKELA HO SEBETSA MOHO HO TŠEHETSANA LE HO SIRELETSANA KHAHLANONG LE HIV. U sebelisa khohlopo hantle nako eohle ha u etsa thobalano. U tšepahalla molekane oa hau. U tsebisa molekane oa hau boemo ba hau me u mo khothaletse ho hlahloba. U KA TSOELA-PELE HO ETSA THOBALANO E SIRELETSEHILENG. HO BOHLOKOA HO ETSA THOBALANO E SIRELETSEHILENG HORE LE BOLOKEHE LE MOLEKANE OA HAU. Hopola hore ho na le mekhoa e meng e bolokehileng ea ho bontšana lerato le molekane oa hau, e kenyelletsang ho sunana ho tšoarana le ho akana. U lokela ho nka boikarabelo ba ho fokotsa menyetla ea ho fetisetsa HIV ho molekane oa hau le ho itšoaetsa hape.
Hobane ng ho le bohlokoa hore ke fumane tšehetso? Hobaneng ke lokela ho hlahloba khafetsa? Ha u na le tšoaetso u tla eletsoa ho etsa etsa litlhahlobo tse maloa litsing 6 tsa bophelo. Ho bohlokoa ho etsa tšalo-morao ea litlhahlobo ho laola 7 boemo ba HIV hore u tle u lule u phetse hantle nako e telele. Ho bohlokoa ho batla tšehetso ho tsoa mehloling e fapaneng, joaloka lelapa la hau, metsoalle, kereke, litšebeletso tsa bophelo, mohlabolli le mekhatlo ea tšehetso (support group). Batho ba u tšehetsang ba etsa hore u bue ka mathata a hau le ho theola khatello ea maikutlo. U ka ithuta matsapa a hore na u phele le HIV joang, ho tšepahalla litlhare le ho itlhokomela nakong eo u na le matšoao a ho kula. Batho ba joalo ba ka u bolella hore na bona ba hlotse liqholotso tse tšoanang le tse bang li u tobile joang. Hopola, ha u mong; ho na le batho motseng oa hau, moo u sebetsang, kerekeng kapa sepetlele ba ka u thusang le ho u tšehetsa. HO BOHLOKOA HO BATLA TŠEHETSO MEHLOLING E FAPANENG ELE HORE U TLE U LULE U PHETSE HANTLE EBILE U LE MATLA. Ha u hlahloba hangata, mosebeletsi oa tsa bophelo o tla lekola matla a sesole sa hau sa mele ka ho etsa lithlahlobo me o tla u bolella hore na u lokela ho fumana litlhare. Mosebeletsi oa tsa bophelo o tla u hlabolla a be a u hokahanye le mokhatlo oa tšehetso (support group). SE KE UA EMELA HO EA NGAKENG U SE U KULA. ETELA SETSI SA BOPHELO MOLEMOMG OA LITLHAHLOBO LE LITLHARE HORE U LULE U LE MATLA EBILE U PHETSE HANTLE. Ho bohlokoa ho utloisisa bokulo ba hau. Etela mosebeletsi oa tsa bophelo ho ithuta tse ngata le ho u thusa ho batla mokhatlo oa tšehetso motseng oa heno. Seke ua emela ho ea ngakeng ha u se u kula. Hona le meriana (li-arv) e ka u thusang ho lula u phetse hantle ebile u le matla.
Tlhaloso ea Mantsoe: Malebela a ho lula u phetse hantle AIDS: Ke lefu le bang teng ha HIV e bolaile masole a mele (CD4) a hau kaofela me mele o se o sa tsebe ho loantša mafu. ARVs: Ke mefuta e fapaneng ea litlhare e kokobetsang bohale ba kokoana-hloko ea HIV ka ho sireletsa sesole sa hau ha mele. CD4s: Ke masole a mele. Discordance: Ha motho e mong likamanong tsa thobalano a e-na le HIV empa e mong a se na eona. Hona ha ho bolele hore ea se nang eona a ka se be le eona. Noa metsi a hloekileng E ea ngakeng khafetsa u fumane litlhare Fumana phepo e nepahetseng Lula u le mafolofolo 8 HIV: Ke kokoana-hloko e bakang AIDS. Ho bua ka boemo ba hau phatlalatsa: Ho bolella motho e mong ka boemo ba hau ba HIV. Ho phela u ikamohetse, u itlhokometse: Ho hlokomela bophelo le mele oa hau haeba u phela le HIV. Mekhatlo ea tšehetso: Sehlopha sa batho se kopanang khafetsa ho seka-seka na se ka phela se ikamohetse joang. Sekhobo: Hoba le lihlong ka lebaka la boemo ba hau. Sesole sa mele: Likarolo tsa mele tse sireletsang mele oa hau khahlananong le mafu. Hlapa Matsoho ho tebela letšollo le mafu a mang E ea tlhabollong ha u lokela ho ea Fumana nako e lekaneng ea ho phomola Tšepahalla litlhare tse u li fuoeng ngakeng Etsa thobalano e sireletsehileng Qoba koae, lithethefatsi le tai kena mokhatlo oa tšehetso Nka fumana litaba/litlhalosetso tse ling hokae? Litsing tsohle tsa bophelo tsa muso, tsa likereke le tse ikemetseng. ------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------------- HOPOLA: MOTHO EA NANG LE TŠOAETSO EA HIV A KA PHELA BOPHELO BO TLOAELEHILENG, BO ATLEHILENG EBILE BO MATLAFETSE HAFEELA A IKAMOHETSE A LULA A PHETSE HANTLE.