Seo re se fihlelletseng dilemong tse leshome tse fetileng...

Transcription

1 PONELOPELE Ponelopele ya ARMSCOR e lokela ho ba ya nnete ya mokgatlo wa Afrika Borwa e bonwang e le molemo naheng le matjhabeng jwalo ka setsi sa bokgabane ba thekenoloji mabapi le ho fumaneha ha ditshebeletso tsa tshireletso le tsa tshehetso. THOMO Thomo ya ARMSCOR ke ho hlokomela ho fumaneha ha thepa, ho hlokomela le ho thusa ka ditlhoko tsa Lefapha la Afrika Borwa la Tshireletso le ditlelaente tse ding ho ya ka disebediswa tsohle, dihlahiswa tse tsamaelanang le tshireletso le ditshebeletso. ARMSCOR e hlokomela bokgoni ba moralo le dithekenoloji, mme e ntshetsa pele indaseteri ya lehae e tsamaelanang le tshireletso. Seo re se fihlelletseng dilemong tse leshome tse fetileng... Motheo wa nalane Ha setjhaba se keteka dilemo tse leshome tsa tokoloho, ARMSCOR, e bone ho lokela hore e bontshe seo e se entseng jwalo ka mokgatlo ho ya ka yona nako ena. Ho fihlela 1992 ARMSCOR e phethile ho fumanwa ha thepa e bileng ya Lefapha la Tshireletso (LT) ha mmoho le ho etswa ha dihlomo. Ka selemo sa 1992 mokgatlo o ile wa arohana mahlakore a mabedi, mme hona ho ile ha baka ho ba teng ha Denel e le khampane e etsang dintho, mme ARMSCOR e fokoditsweng haholo, e phethang mosebetsi wa ho fumanwa ha thepa e tla bang ya Lefapha la Tshireletso. Molao wa ARMSCOR Ka lebaka la diphetoho tseo ARMSCOR e fetileng ho tsona, ho ile ha hlokeha hore ho lekolwe hape molawana wa ka moo ARMSCOR e sebetsang ka teng. Ka lebaka lena, ho ile ha qalwa tshebetso ho rala Molao o motjha wa ARMSCOR o tla bontsha mosebetsi o motjha wa mokgatlo. Molao o motjha o ile wa amohelwa wa ba wa saenwa ke Moporesidente wa Naha ka 20 Mmesa 2004.

2 Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso E nngwe ya diphephetso tse kgolo tsa ARMSCOR e ntjha e ne e le qalo e ya phumano e kgolo e tsamaelanang le Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso tse ileng tsa amohelwa ke khabinete ka selemo sa Ho se ho qadilwe ka mesebetsi ena. Tshebedisano ya Indaseteri ya Tshireletso ARMSCOR e se e iphile boikarsaelo ba ho laola le ho hlokomela Lenane la Tshebedisano la Indaseteri la Tshireletso (LTIT) maemong a Lefapha la Tshireletso. (LTIT) ke mokgwa wa ho sebetsa o qadilweng ke mmuso moo e leng hore ditheko tsa tshireletso di sebediswa e le mokgwa o thusang ho bebofaletsa morekisi wa thepa/ ditshebeletso wa moditjhsaa hore a ka etsa kgwebo e tsamaelanang le tshireletso Afrika Borwa ka sebedisana le naha e le ho ntshetsa pele moralo wa sesole le ditabatabelo tsa indaseteri tse tamaelanang le tshireletso. Dilemo tse lekgolo tsa tokoloho Phetoho ARMSCOR le yona e se e tswetse pele ho iphetoleng ka ho ba le lemulwana la basebetsi le emetseng mefuta yohle ya merabe e teng naheng. Matlafatso ya Moruo ya batho ba Batsho ARMSCOR e ikemiseditse ho ba le batho ba neng ba qheletswe thoko mehleng e fetileng Indasetering ya Tshireletso mabapi le mesebetsing ya yona ya phumano ya

3 thepa eo e leng yona mosebetsi o ka sehloohong wa yona. Boitelo mabapi le taba ena bo fuperwe ditshwanelong tsa LTIT tsa ho fepela tsa baditjhaba. Ho fihlela ha jwale, ho se ho entswe diotoro tse ngata tseo ho seng ho abilwe dikgau tsa LITLT. Ntshetsopele ya ditaba tsa basebetsi ARMSCOR e boetse e qadile Lenane la Ntshetsopele la Ditalente la ho fana ka thupeleo e bang teng mosebetsing eo ba so kang ba ba le tsebo e felletseng ya mosebetsi ba hlokomelwang ka yona, haholoholo batho ba batsho ba dikerajueiti tsa thekenoloji. Qetellong ya konteraka ya ho ithuta, ho tswa ka menyetla ya mesebetsi e teng, ba rupellwang ba thola mosebetsi wa nako yohle. ARMSCOR e fana ka dibasari e le thuso Lenaneng la Ntshetsopele la Ditalenta. Corporate profile Re ikemiseditse ho ba le maemo a hodimo, mme re itelletse ho ba le menyetla e lekanang, ho hloka sephiri le ho ba le boikarsaelo. ARMSCOR e tswela pele ho ba teng ka lebaka la Molao wa ARMSCOR Act. Ho ba teng ha yona ho phehellwa ho fihleleng ditlhoko tsa thepa yohle ya sesole ya Afrika Borwa. Ka lebaka lena la phetoho e bileng teng, boikarabelo ba phumano ya thepa yohle ya sesole ya tshireletso e sebetswa haholoholo bakeng sa Lefapaha la Tshireletso (LT), empa hape le bakeng sa Ditshebeletso tsa Tshireletso tsa

4 Puso, Ditshebeletso tsa Sepolesa tsa Afrika Borwa le Lefapha la Ditshebeletso tsa Ditjhankana. Letona la Thireletso ke Molaodi wa Phethahatso ya ikarsaellang ho ARMSCOR. Tsamaiso le taolo ya ARMSCOR e itshetlehile mahetleng a Lekgotla la Balaodi, ha ditsamaiso tsa ka mehla di le matsohong a Lekgotla la Taolo. Ha e phetha mosebetsi wa yona, ARMSCOR e thehile le ho hlokomela bokgoni le dithekenoloji tse hlokehang ho phetha thomo ya yona e jwalo ka ditshebeletso tse fapaneng tsa taolo ya manane tse nepahetseng, Lenane la Tshebedisano la Indaseteri la Tshireletso(LTIT), taolo ya diporojeke tsa thekenoloji le merero ya mekgwa ya ho sebetsa ya merero. Hodima mesebetsi yohle e ka sehloohong ya yona, ARMSCOR e phetha mesebetsi e latelang: Tlhokomelo ya Boemo bo Hodimo ya Mmuso, tshehetso ya ho etsa qeto ya hlophollo phumanong ya thepa ya sesole ya tshireletso, ha mmoho le ntshetsopele ya thekenoloji le tlhahiso. ARMSCOR e thusa indaseteri e tsamaelang le tshireletso ho fihlelleng mebaraka ya matjhaba ka ho thusa ka dipontsho tsa tshireletso le bofofisi ba matjhaba. ARMSCOR e dumela hore melemo ya yona e fupere ho metheo ya ka moo e ka sebetsang ka teng ka kgwebo. Re dumela maemong a hodimodimo, mme re itelletse ho ba le menyetla e lekaneng, ho hloka sephiri le ho ba le boikarabelo. Re boele re itelle melemong e latelang: Ho bontsha mohlala Re phela ka ho bontsha mohlala ebile re mehlala e metle ya bokgsaane. Re sebetsa ho fihlella maikemisetso a rona Re sebetsa ho feta ka moo re ipehetseng ka teng, mme re kgola ditholwana ka nako. Tsepamiso ya mohopolo ho dikhasetomara

5 Re teng ka lebaka la dikhasetomara tsa rona, mme, ka lebaka lena, re leka ka matla ho ba thusa ka ho sebetsa haholo ho feta ka moo ba lebeletseng ka teng.

6 Ho hlokomela le ho hlompha batho ba bang Re kgothaletsa ho fapana, ho amohela batho e le ba bohlokwa le diphehiso tsa bona, le ho sebetsa le bona ka ho lekana, hantle le ka ho ba fa seriti, tlhokomelo le tlhompho. Bokgabane Re labalabela bokgabane ho tsohle tseo re di etsang. Tshebedisano Re amohela boikarsaelo ka tshebedisano. Ho tshepahala Re latela maemo a hodimodimo a boitshwaro le boitshwaro bo botle, mme re boloke boitshwaro bo hodimodimo ho tsohle tseo re di etsang. Re labalabela bokgabane motjhaotjhele Pehelo ya Modulasetulo ARMSCOR e lekotswe ka hloko ke ditho tsohle tsa bohlokwa tse nang le kabelo, mme ARMSCOR e hlahelletse ka mokgwa o kgotsofatsang e le mokgatlo wa bohlokwa naheng.

7 Selemo sa ditjhelete sa 2003/2004 se hlahisitse diqholotso tse babatsehang, ebile re bile le diphihlelo tse ntle ka maikemisetso ao re ipehetseng ona selemong se tlang. Pehelo ena e tla hlalosa diphihlelo tse ileng tsa phethwa mafapheng a: Ho phethelwa ha Molao wa ARMSCOR; Ho matlafatswa ha puso e khampane; Tswelopele ya phetoho; Tswelopele e entsweng mabapi le ho shebana le ditshitiso tsa ho fana ka tjhelete; Tshehetso ya mesebetsi ya Lefapha la Tshireletso kontinenteng ya Afrika; Tswelopele msaapi ka the Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso; and Boikarsaelo ba phedisano le manane a HIV/Aids. Molao wa ARMSCOR Selemo sa ditjhelete sa 2003/2004 e ne e le selemo sa bohlwa haholo ho ARMSCOR. E ne e le nako eo molao wa ARMSCOR o ileng wa hlahlobisiswa ke tsamaiso ya palament. Ka tsamaiso ena ho ba teng le thomo ya ARMSCOR di ile tsa lekolwa ka botebo ke bohle ba nag le ksaeleo, mme ARMSCOR e ile ya hlahella e le maemong a matle e le mokgatlo o ikemetseng wa bohlokwa naheng. Thomo ya ARMSCOR e hlalositswe hape ka sepheo sa ho se kenyeletse ho tewa ha dibetsa, hoo e leng thomo e matleng a Denel ha jwale. Thomo ya ARMSCOR e fuperwe Molaong wa ARMSCOR Act (Molao wa 51 wa 2003) o ileng wa amohelwa le ho saenwa ke Moporesidente wa Naha ka 20 Mmesa Mesebetsi yohle ya Lekgotla e tsamaelana le Molao wa Taolo wa Ditjhelete wa Setjhaba, Pehelo ya King

8 ya II le Porotokholo ka Puso ya Khampane Kgwebong ya Setjhaba. Dipheo tsa ARMSCOR di hlalositswe ka tsela ena e latelang Molaong: ho hlokomela ditlhoko tsa thepa yohle ya sesole le thekenoloji ya tshireletso, phuputso, ntshetsopele, hlophollo, teko le ditlhoko tsa tekolo tsa Lefapaha la Tshireletso ka bokgoni le ka ho boloka tshebediso ya tjhelete. Puso ya khamapane Ho latela molawana o hlalositsweng hape wa thomo ya ARMSCOR, Lekgotla le fetohile la eba bolaodi ba porofeshenale, bo tsitsitseng le bo matla le ho feta pele. Mesebetsi yohle ya Lekgotla e tsamaelana le Molao wa Taolo ya Tjhelete ya Setjhsaa, Pehelo ya King ya II le Porotokholo ka Puso ya Khamapane Kgwebong ya Setjhsaa. Institjute ya Balaodi e ile ya ba le dithuto ka metheo ya puso ya khampane ho matlafatsa bokgoni ba balaodi lefapheng lena. Lekgotla le hlokomela maemo a boitshwaro a hodimo ka Peheleo ya King ya II le tataiso ya Porotokholo, mme ba atleha ho ntshetsa pele tshebedisano le ba tla fumana diksaelo. Hona ho fihletswe ka Shareholder s Compact le ho behela ditsaa ka ho ba tswela molemo ka mehla ho ba tla fumana diksaelo. Lekgotla le tswetse pele ho hlalosa mosebetsi le boikarsaelo ba Lekgotla, Modulasetulo le balaodi Tjhateng ya Lekgotla. Tjhata e e molemo ho hlokomela ho tsepamisa mohopolo wa Lekgotla. Lekgotla, ka boiteko ba lona ho fihlella tshebetso e ntle ya khampane, le ile la hlahisa tsamaiso ya tekolo ya mosebetsi ya molao. Mosebetsi wa lekgotla, Modulasetulo le balaodi ka bomong, ba tla lekolwa selemong se seng le se seng. Phetoho

9 Phetoho e ne e le tsaa ya bohlokwa maikemisetsong a ARMSCOR nakong ena ya pehelo. Phetoho e ile ya atamelwa ka mahlakoreng a msaedi: (a) Ditsaa tsa basebetsi ka ho kgothaletsa mokgwa wa ho lekana ha mersae ka mesebetsi, Lenane la Ntshetsopele ya Ditalenta le phumantsho ya dibasari; le (b) Ho fana ka dikonteraka ka ho kenyeletsa metheo ya matlafatso ya moruo wa batho ba batsho(mmb)ditsamaisong tsa phumano ya thepa. Mokgwa wa ho lekana ha mersae ka mesebetsi e bile tsaa e boima ARMSCOR ka lebaka la ditshitiso tsa ho fana ka tjhelete. Le ha ho le jwalo, maikemisetso a ho fihlela 80% ya ba fumaneng mesebetsi e le batho ba batsho e ile ya tlolwa e le ha mokgwa wa ho lekana ha mersae ka mesebetsi o ile wa eketseha ho tloha ho 82,8% ka selemeo sa 2003 ho fihlela ho 87,8% ka selemo sa Tswelopele ena e bile le matla hodima ho lekantsheng palo ya basebetsi. Dikhampane tsa matlafatso ya moruo ya batho ba batsho di ya di ntse di kenyeletswa Indasetering ya Tshireletso, mme di tswela pele ka lebelo le kgotsofatsang. Ho sebetsa ka molao le ho akofisa tsamaiso ARMSCOR e hlahisitse leano la MMB la lehae hore le sebediswe. Leano lena le akaretsa Metheo e Batsi ya molao wa MMB wa Ho tswela pele ho matlafatsa bokgoni ba ARMSCOR ho ka sebetsa ho ya ka thomo ya yona ya phetoho, ho kgethilwe molaodi ya ikarsaellang ho MMB ya ka sehloohong. Ho thusa ka tjhelete ARMSCOR ke leruo la setjhsaa, mme e bolokile bokgoni bo morerong wa Lebotho la Tshireletso la Afrika Borwa (LTsa) ka ho ikgetha, le ho indaseteri ya tshireletso ka kakaretso. ARMSCOR ha esale dilemong tse fetileng e na le kgatello ka tekanyetso ya tjhelete ya Koporasi. ARMSCOR e amohetse hona e le seo e tlamehileng ho tobana le sona, mme ya hlahisa merero e tswalwang ke maemo ana e le mokgatlo o matla o sebetsang. ARMSCOR e ile ya amohela qholotso ena ka mokgwa o motle, ke lebaka lena ARMSCOR le Lefapha la Tshireletso di

10 ile tsa dumellana ho sebedisana hantle. Nakong eo ho behelwang ditsaa tsena, lefapha le ile la sebetsa ka katleho ho bebofatsa ditshitiso tsa ditekanyetso tsa tjhelete ya ARMSCOR. Ka lebaka lena, tjhelete ya ARMSCOR e fetiswang e ile ya eketswa ka 19%. Keketso ena e ile ya fetolelwa dipalong tse latelang tsa selemo sena le se tlang sa ditjhelete: Dimilione tse R30 tsa selemo sa 2003/2004 sa ditjhelete Dimilione tse R55 tsa selemo sa 2004/2005 sa ditjhelete Keketso ena e thsaetswe haholo ka ha e tla hodisa bokgoni ba ARMSCOR ho ka phetha phehiso ya yona ya bohlokwa Lefapheng la Tshireletso. Karolo ya ksaelo e ekeditsweng e tla tsetelwa mananeong a phetoho. Dilemong tse hlano tse fetileng ARMSCOR e sebeleditse LTsaB ka matla ho phetheng dipheo tsa mmuso. Ho tshehetsa mesebetsi ya Lefapha la Tshireletso kontinenteng ya Afrika Ho ba thehwa ha Yunione ya Afrika le Nepad ho file Afrika Borwa boikarsaelo bo boholo. Mmuso wa Afrika Borwa o rometse batho le disebediswa dibakeng tsa diteishene tse thehang kgotso hohle kontinenteng. Dilemong tse hlano tse fetileng ARMSCOR e sebeleditse LTsaB ka matla phumanong ya morero e le ho phetha dipheo tsa mmuso. Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso e tswetse pele hantle tsamaisong ya taolo ya phumano ya porofeshenale ya ARMSCOR. Nakong ya ho behela ditsaa corvette ya pele ya tse nne tse fumanweng ke ARMSCOR e le karolo Merero ya

11 Ditumellano tsa Tshireletso, e ile ya reellwa sas Amatola ke mofumahadi wa pele,mfhd Mbeki. Corvette ena e ile ya tliswa Afrika Borwa ka Pudungwana Sefofane sa pele sa Hawk se amohetswe ka Hlakola Lenane la Tshebedisano la Indaseteri la Tshireletso (LTIT) le sebediswang Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso ke 73% ya ditlameho tsohle tsa LTIT tse laolwang ke ARMSCOR. Ke thsaela ho beha ditsaa ka hore dikonteraka di tsamaya ho ya ka nako e behilweng msaapi le tsaa ena. Boikarsaelo ba Phedisano ARMSCOR e tswela pele ho ikarsaella ka mokgwa o tiileng phedisanong ya khampane. Ho se ho sebdiswa bongata ba manane, mme ho se ho entswe tswelopele e ntle nakong ya ho behela ditsaa. Barupedi ba a amohelwa Lenaneng la Ntshetsopele ya Ditalenta ka sepheo sa ho ba tsebisa thekenoloji ya boenjere,thekenoloji le ditjhelete. ARMSCOR e boela e kgothaletsa ntshetsopele ya mmetse le saense ka dibasari setjhsaeng neng se kotelwa mehleng ya kgale. ARMSCOR e ile ya boela ya etsa diteko tsa ho bona hore HIV/Aids e tletsatletse ho le hokae ho basebeletsi ba yona ba teng. Tsaa ena e reretswe ho thusa Khampane ka ho rala le ho ntshetsa pele leano le fellentseng le lenane la HIV/Aids. Diteboho Ke batla ho lebisa diteboho tsa ka ho batho ba latelang: Letona Lekota le Motlatsi wa Letona Madlala-Routledge ka boetapele ba bona le boitelo ho ARMSCOR; Komiti ya Potefolio ka Tshireletso, haholoholo Modulasetulo Thandi Modise, ka tshehetso ya bona le boikitlaetso ho ntshetseng pele Molao wa ARMSCOR Act; Mongodi wa Tshireletso, Mong Masilela, le Hlooho ya Lebotho la Thsireletso la Setjhsaa la Afrika Borwa, Mokgenerale Nyanda, ka tshehetso ya bona le boikitlaetso boo ba bo bontshitseng ka bebofatsa ditshitiso

12 tsa ARMSCOR tsa ho fana ka tjhelete; ba nang le ksaelo ho ARMSCOR, haholoholo diindaseteri tse tsamaelanang le tshireletso le ba dikonteraka ba ARMSCOR ka tshehetso ya bona nakong ya ho behela ditsaa, mme qetellong dikomitjana tsa Lekgotla le bolaodi ba ARMSCOR ka ho ntshetsa pele mosebetsi wa bona ka boitelo. Jwalo ka Modulasetulo ya tswang, ke lakaletsa molatedi wa ka mahlohonolo maemong ana a batlang boitelo. Fani Titi Modulasetulo Pehelo ya Mohlanka wa Phethahatso ya ka Sehloohong Re ikemiseditse ho sebetsa selemo sa ditjhelete ka mafolofolo le boitokisetso bo botjha ho sehebana le ditshitiso tsa tekanyetso ya ditjhelete le tshebediso ya rona ya Matlafatso ya Moruo ya Batho

13 ba Batsho (MMB)le maano a ho lekanya phumano ya mesebetsi ka mersae. Selelekela Ho a lokela hore sebedise monyetla ona ho ka hlalosa tswelopele e bsaatsehang e phethilweng ke ARMSCOR ho sebetseng ka mathata ao e tobaneng le yona seleomng sa ditjhelete sa 2003/2004. Re ile ra ikemisetsa ho sebetsa selemo sa ditjhelete ka mafolofolo le boitokisetso bo botjha ka ho shebana le ditshitiso tsa tekanyetso ya ditjhelete le tshebediso ya rona ya MMB le maano a ho leknaya phumano ya mesebetsi ka mersae. Ke thsaela ho le tsebisa hore qetellong re ile ra atleha. Tekolo ya selemo sa ditjhelete sa 2003/2004 ARMSCOR e ile ya ipehela dipheo qalong ya selemo sena sa ditjhelete. Dipheo tsena di tsepamisitswe haholo hodima: ho fumana tshehetso ya ditjhelete e lekaneng ho thusa ARMSCOR; ho phethela Molao wa ARMSCOR; ho tsepamisa morero wa mokgatlo; ho beha sekala se tla sebediswa tshebedisong ya phumano ya thepa ya ARMSCOR; le hore mokgatlo o tle o ntshetse pele tshebediso ya tjhelete matlafatsong ya moruo ya batho ba batsho. Tshehetso ya ARMSCOR ka tjhelete Dipuisano tsa ARMSCOR le Lefapha la Tshireletso (LT) msaapi le ho se ananele ha tefello ya tjhelete e fetisetswang ho ARMSCOR di qetelletse di atlehile. LT e ekeditse tefello ya tjhelete ya selemo sena ka 19% ho tloha ho dimilione tsa R209,10 ho fihlea ho dimilione tse R249, 64. Palohare ya keketso ya selemo se seng le se seng ya tefello ya tjhelete e fetisetswang dilemong tse latelang tsa

14 ditjhelete le yona e tla ba 12, 4% ha e bapiswa le keketso ya palohare ya selemo se seng le se seng se fetileng ka 5,3% dilemong tse hlano tse fetileng. Bokgoni ba ho hira batho ba batjha mokgatlong bo se bo qala ho rarolla qaka ya lahlehelwa ke bokgoni ba LTsaB ARMSCOR. Keketso ya ho fetisa tjhelete ya tefello e dumelletse ARMSCOR ho qala ka ho sebetsa ka Morero wa Phetolo le Ntjhafatso.Morero ona o kenyeleditse moralo ho tlosa meputso ya palohare ho tloha ho phesente ya maraka ya 25 ho ya ho ya 50 ka nnqengnngwe le ho sebedisa tekanyetso ya ho fumana mesebetsi ya mersae ka nnqenngwe, e tshehetswa ke tataiso e hlokehang le mananeo a sebediswang mosebetsing. Ho ya ka tshebetso ena ARMSCOR e file basebeletsi a yona keketso ya meputso selemong sena se hodimo eo e leng ka hodimo ha e bapiswa le palohare ya maraka, mme e tlka etsa jwalo dilemong tse tlang tse pedi. Hona ho tiisitse hore 88% ya ba kgethilweng bohle ba batjha selemong sena se hodimo sa ditjhelete e ne e le basebeletsi ba nang le bokgoni. Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso, tse neng di batla hore basebeletsi ba ARMSCOR ba yo sebetsa mose ho mawatle, di se di qalelletse ho bontsha katleho, mme jwale di dumella basebeletsi ba bang ba ARMSCOR hore ba kgutlele Afrika Borwa. Tswelopele ena e ya e kgothaletsa ho ba teng ha ditsebi tsa thekeniki tse tla tataisa basebeletsi ba batjha. Tswelopele ena, e tsamaelanang le bokgoni ba ho hira batho ba batjha mokgatlong, e qalella ho rarolla qaka ya ho lahlehelwa ke bokgoni ba LTsaB le ARMSCOR.

15 Dintlafatso tsena tse ka hodimo di ne di ke ke tsa etsahala ka lebaka la keketso tefellong ya ho fetisa ditjhelete feela. Mesebetsi ya kgwebo ya ARMSCOR e ile ya phehisa ka dimilione tse R15 qalong. Ho lebeletswe hore mesebetsi ena e tla tswela pele ho bebofatsa boima ba ditjhelete tsa ARMSCOR Mmusong. Molao o motjha wa ARMSCOR Bili ya ARMSCOR e se e amohetswe ke Komiti ya Potefolio ho sa etswa diphetoho dife kapa dife tsa bohlokwa. Seboka sa Setjhsaa le Lekgotla la Setjhsaa la Diporovense le ile la fetisa Bili ka Pudungwana selemong sa 2003, mme e ile ya saenwa ke Moporesidente ka 20 Mmesa Ho shebana le moralo ARMSCOR e dula e ntse e lekola ho shebana le morero wa yona e le ka sepheo sa ho ntlafatsa puso ya tshebedisano. Ho amohelwa ha Molao wa ARMSCOR ho phehisitse haholo ka ho thusa ka tsepamiso ya maikutlo sepheong sa mokgatlo. Ho hlwaya tsamaiso ya tsamaiso ya phumano ya thepa Mokgatlo o maikemisetsong a ho hlwaya mesebetsi ya phumano ya thepa. Matlafatso ya moruo wa Batho ba batsho ARMSCOR e itelletse haholo matlafatsong ya moruo wa batho ba batsho (MMB), mme e tswetse pele ka molawana o tsamaelanang le yona. ARMSCOR jwale e ntshetsa pele le ho amohela leano la MBB le thehilweng ho ya ka Molao wa Matlafatso ya batho ba Batsho o Akaretsang. Basebeletsi bohle ba tshwanelehang ba se ba rupelletswe ka moo ba ka sebedisang leano ka teng, mme tshebediso ya lona e se e phethahala ebile e lekolwa kgafetsa. Tsaeng ena, ARMSCOR e batla ho behela tsaa ya hore selemong sena se hodimo sa tekolo, mokgatlo o ipehetse ho fihlella tshebediso ya tjhelete ya 5% tsa dibilione tsa R8,23 ho tswa Akhaonteng ya Tshireletso e Ikgethileng (ATI) ha mmoho le Akhaonte ya Tshireletso e Akaretsang (ATA), ho sa kenyeletswe Merero ya Ditumellano tsa Kgwebo, le 35% ya tekanyetso ya yona ya ditjhelete tse tla

16 sebediswa tsa dimilione tsa R40 million phumanong ya thepa ta MMB. Khampane e se e fetile dibeo tsa yona tse pedi. Tshebediso ya tjhelete ka ATI ha mmoho le AKA ho MMB e ne e le 7,77%, mme ho tekanyetsi ya tjhelete ya tshebetso e ne e le 40,34%. Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso Mananeo a Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso e ile ya saenwa ka kgwedi ya Tshitwe ka selemo sa Boholo ba dikonteraka di sebeditse feela ho tloha ka kgwedi ya Mmesa ka selemo sa 2000, ka ntle ho konteraka ya sapomarine e ileng ya sebetsa feela ho tloha jgweding ya Phupjane selemong sa ARMSCOR ya ba e se e theha dihlopha tsa porojeke tse kopanetsweng diofising tsa baditjhsaa tse fapaneng, tse neng di thusa ho theha tshebedisano e molemo mahareng a ARMSCOR le Lefapha la Tshireletso. Hona ho bontsha hapehape hore mahlakore ohle a ntlafatsa tsamaiso ya phumano ya thepa ho fihlela qetellong mananeo le Mmuso di una ho molemo. Ka kakaretso, tswelopele ka mananeo a ditumellano tsa kgwebo tse ding le tse ding e bile e ntle haholo. Helikopotara e sebediswang e bobebe Ho etswa ha dihelikopotara tse bobebe tse sebediswang tsa Augusta A109 tsa pele tse nne ho tse supileng Ithali ho qetuwe, mme dihelikopotara tsena di se di lekolwa ha jwale ho ya ka diteko tsa ho amohelwa tse matla ka sepheo sa hore qetellong di fumanwe di loketse ho ka fumana setifikeiti sa ho fofa. Boholo ba dihelikopotara tse otarilweng, tse mashome a msaedi a metso e meraro tsa tsona, di se di ntse di etswa ke Denel Afrika Borwa. Helikopotara e patorolang ya lewatle Konteraka ya ho tlisa dihelikopotara tsa paterole tsa lewatle tsa Westland Super Lynx tse nne, tse reretsweng ho sebediswa ho tswa ho dicorvette, e ile ya saenwa le Dihelikopotara tsa Augusta Westland, Mmuso o Kopaneng, ka 14 Phato 2003, mme e thusitse ka ho theha mananeo a Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso tsa ho qetela tse rerilweng tse tsheletseng.

17 Sefofane sa ntwa sa selelekela (Lead-in fighter trainer) Sefofane sa pele sa thupelo sa selelekela sa Afrika Borwa sa Hawk 100 se fihlile Afrika Borwa kgweding ya Pudungwana 2003, mme se ile sa pepeswa lekgetlo la pele kopanong ya diphatlalatso tsa ditsaa saaf Test Flight le Setsing sa Ntshetsopele sa Overberg ka 4 Hlakola Nakong ena, sefofane sena se sa lekolwa ka matla mane Test Flight le Setsing sa Ntshetsopele sa Overberg. Eksaa 41% ya LTIT e tlamehang yohle e lokollotsweng mafelong kgweding ya Hlakubele Tlameho ena e ne e le dimilione tsa Dinaha tse Kopaneng tsa Amerika tsa $983 msaapi le dikonteraka tse fapaneng. Sefofane sa ntwa se bobebe sa Maemo a hodimo (Advanced light fighter aircraft) Ho fumanwa ha sefofane sa ntwa se bobebe sa maemo a hodimo sa Gripen se tswang BAE Systems/sasa ke porojeke ya Ditumellano tsa Kgwebo tsa Merero ya Tshireletso e etelletseng pele ka nako e telele. Ho se ho tswetswe pele ka mokgwa o motle ka lenane lena la phumano ya thepa, mme ho se ho qadilwe ka ho haha ho qalang ha motheo. Ho etsa sefofane sa pele ho reretswe ho qetwa ho ya mafelong a selemo sa 2005, ka mora moo teko ya ho fofisa ya pele e tla qalwa Swidene. Dicorvette tse Paterolang

18 Dicorvette tsa paterole tse nne tse qalang, sas Amatola, di fihlile Simon s Town ka 4 Pudungwana 2003 hore di kenngwe fenitjhara ya ntwa Afrika Borwa. Ho kenngwa ha fenitjhara ya ntwa ho qadile, mme ho tswela pele hantle. Covette ya bobedi, sas Isandlwana, e fihlile ka 25 Hlakola 2004, mme ya boraro, sas Spioenkop, e fihlile ka 31 Motsheanong Disapomarine Mokete wa ho rehella le ho kgakola sapomarine ya pele o reretswe 15 Phupu 2004, mme e reretswe ho fuwa Lebotho la Sesole sa Lewatle sa Afrika Borwa kgweding ya Phupjane 2005 e le sekepe se felletseng. Tshebedisano ya Indaseteri ya Tshireletso (TIT) Tshebedisano ya Indaseteri (TI) ka mananeo a Merero ya Ditumellano tsa Kgwebo tsa Tshireletso e qadile ho sebetsa ka Mmesa 2000, mme ya fihlella dibilioneng tsa Mebuso e Kopaneng ya Amerika tse ka bang tse $16,1 tse kenyeletsang boitelo ba thekiso ya dihelikopotara tsa lewatle. Tshebedisano ya Indaseteri ya Setjhsaa (TIS) e fihlella ho 85% ya tjhelete ya TI, ha Tshebedisano ya Indaseteri ya Tshireletso (TIT) e eba 15% ya karolo e salang e ka ba dibilione tse $2,4 tsa Mebuso e Kopaneng ya Amerika. Nako ya ho e lokolla ke dilemo tse supileng, ho sa kenyeletswe BAE Systems/sasa, e nang le dilemo tse leshome le motso o le mong ho lokolla tjhelete ya bona. Tjhelete e ka bang 41% ya Tshebdisano ya Indaseteri ya Tshireletso kaofela e ile ya lokollwa mafelong a kgwedi ya Hlakubele Tjhelete ena e fihlile ho milione ya $983 tsa Mebuso e Kopaneng ya Amerika e le mekitlane ya Tshebedisano ya Indaseteri ya Thsireletso e sailweng ho ya ka dikonteraka tse fapaneng. Bafepedi ba Matjahsa ha mmoho ba ile ba sebetsa ho feta tekano ka 12% ha ho bapiswa le boitelo ba bona ka 31 Hlakubele 2004 ka dimilione tse $875 tsa Mebuso e Kopaneng ya Amerika. Jarete ya Dikepe Simon s Town Ho fetolwa ha Jarete ya Dikepe Simon s Town e hatetse pele haholo nakong ya selemo sa 2003/2004. Memorandamo wa tumellano o saennwe ke Lefapha la

19 Tshireletso, Lebotho la Lewatle la Afrika Borwa le ARMSCOR ka 25 Mmesa 2003 hore ho fetisetswe taolo e be ya ARMSCOR. Ho thehwa ha motlolo wa kgwebo ho ya ka makala le ditumellano tsa kgwebisano e ile ya qetellwa ka mora tshebetso e telele ya dipuisano le ba nang le ksaelo. Ditokomane tsa ho qetela, tse seng di tla amohelwa Letoneng la Tshireletso, ke Tumellano ya Kgwebisano le Taolo ya Setjhsaa le Setjhsaa le Tumellano ya ho Sebetsa, e laolang kgwebisano le msaaka a ho Sebetsa, e tsheheditswe ke Moralo wa Kgwebo. Ditumellano e radilwe ha mmoho le Lefapha la Matlotlo, ho dumellanwa le boiqapelo ba Kgwebisano ya Poraevete le ya Taolo ya Setjhsaa, ha mmoho le taelo ya Letona la Tshireletso msaapi le tsaa ena. Ho radilwe hore phetolo, jwalo ka ha e fuperwe ditumellanong tse boletsweng pejana, e tla qala nakong ya selemo sa ditjhelete sa 2004/2005, ha ARMSCOR e theha thomo ya tshebedisano le puso nakong ena. Ho etswa ha Jarete ya Dikepe hore ebe kgwebo ho tla qala ka mora hore ho saenwe ditumellano tse nang le matshwao a ho ka hola le ka moso. Dipheo tsa 2004/2005 Dipheo tsa motheo tsa ARMSCOR tsa selemo sa ditjhelete sa 2004/2005 ke tsena tse latelang: Ho Hlwauwa ha Tshebetso ya Phumano ya Thepa ya ARMSCOR Jwalo ka ha ho hlalositswe pejana, ha ho ne ho hlaloswa ka tekolo ya ditjhelete tsa selemo, ho hlwauwa ha tshebetso ho qadile kgale selemong sa ditjhelete, mme jwale e ne e ke ke ya qetellwa hobane e ne e tshohlwa selemong sa ditjhelete se lekolwang, mme ya sitwa ho qetellwa ka lebaka la ho mathata a ho fana ka tjhelete ao a seng a rarolotswe. Jwale ho nahanwa hore tshebetso ena e tla phethwa, mme e phethelwe ka mohlomong selemong sena se tlang sa ditjhelete.

20 Matlafatso ya moruo wa batho ba Batsho Leano la matlafatso ya moruo wa batho ba batsho la ARMSCOR le se le sebetsa jwale, mme basebeletsi bohle ba tshwanelehang ba se ba ba rupeletswe ka ho sebediswa ha lona. Khamapane jwale e tla shebana le ho eketsa tshebediso ya yona ya tjhelete ya MMB ho SDA ha mmoho le GDA le tekanyetso ya yona ya tjhelete e sebediswang. Jarate ya Kaho ya Dikepe ya Simon s Town O mong wa mehopolo ya motheo wa ARMSCOR selemong se tlang sa ditjhelete e tla ba ho qetella ho fetisetsa Jarete ya Kaho ya Dikepe ya Simon s Town ho ARMSCOR, ebe e tobana le ho laola sebaka sena ka katleho hore se tswele Sesole sa Lewatle sa Afrika Borwa molemo. Tshebetso ena e tlameha ho qetwa ka mafelo a Hlakubele Ho etsa dibaka tsa ARMSCOR hore e be tsa kgwebo ARMSCOR e na le dibaka tse ngata tseo e di sebedisetsang phuputso, teko le tekolo ya thepa ya tshireletso hore e phethe thomo ya yona ya phumano ya dibetsa. Maemong ana a matjha a dipolotiki, dibaka tsena ha di fumane tjhelete ka mokgwa o lekanetseng ka lebaka la ho theolwa ha theko ya mmuso ya dibetsa ha ho bapiswa le mehleng e fetileng. ARMSCOR jwale e se e sebedisa qeto ya morero ya ho dumella mafatshe a mang hore a sebedise dibaka tseba ka sepheo sa ho eketsa tshebediso ya tsona, mme ebe jwale ho bolokwa tshebediso ya yona, ebe ho bolokwa mesebetsi ya bontate le bomme e hirilweng ke dibaka le ho ntshetsa pele moputso o eketsang e le hore ho qhelellwe thoko tse ka etsahalang tse ka bang teng tsa tefello ya phettiso ya tjhelete. Ha ho latellwa morero ona, ARMSCOR le yona e leka ho thusa mafatshe a mang dibakeng tsa phumano ya dibetsa. Ho fanwa ka dintlha tse ding hape ka tsaa ena ka tlase mona. ARMSCOR jwalo ka seetsetsi sa phumano ya dibetsa Africa

21 Mosebetsi o ka sehloohong wa ARMSCOR ke ho fumana thepa ya tshireletso, haholoholo ho etsetswa Lebotho la Tshireletso la Afrika Borwa, empa hape le ditshebeltso tse ding tsa tshireletso, tse jwalo ka Ditshebeletso tsa Sepolesa tsa Afrika Borwa le Lefapha la Ditjhankana. Mosebetsi ona wa ho fumana thepa wa ARMSCOR o kenyeletsa mesebetsi yohle e tlamehang ho etswa ho kgotsofatsa ditlhoko tsa thepa ya sesole, dibaka kapa ditshebeletso tse reretsweng ho sebediswa ho ya ka kapa ho tshehetsa ditlhoko tsa tlelaente. Mosebetsi ona o kenyeletsa phuputso e ka sebetsang ya nako e telele, moralo o hlokehan, ho thehwa le ntshetsopele ya thekenoloji, ho ralwa ha dihlahiswa tsa ntshetsopele le ditshebetso le ho ba teng ha diindaseteri le ho etswa ha dihlahiswa tsa matla le ditshebetso tse kgotsofatsang ka botlalo ditlhoko tsa mosebedisi tse hlalositsweng. Lekala la Setjhsaa sa Ntshetsopele sa Afrika e ka Borwa le Tshireletso le Polokeho di fana ka Tumellano ya Tshireletso (Temaneng ya 4)ho fana ka tshebedisano e tswelang pele le thuso mahareng a mebuso le dinaheng tsa lebatowa la Setjhsaa sa Ntshetsopele sa Afrika e ka Borwa. Kgotso le Lekgotla la Polokeho la Kopano ya Afrika le lona le fana ka Lebotho la Malalaalaotswe la Afrika (LM). Makala a msaedi a hlalositsweng ka hodimo ka mona a tla itshetleha haholo hodima ho sebetsa mmoho ha thepa ya sesole msaapi le tswelopele efe kapa efe e ka etswang. Tshebedisano e hloka phumano ya thepa ha mmoho le phumano ya thepa e ka fuwang ke ARMSCOR ka bokgoni le tsebo ya yona. Ho fumanwa ha thepa ha mmoho ho na le molemo wa ho hodisa ikonomi ka mahalakoreng a mangata (le matla a ho buisana) le maemo a amohelehang. Diteboho Ke batla ho leboha Letona la Tshireletso, Mong MGP Lekota, le Motlatsi wa hae, Mofh NC Madlala-Routledge, ka tshehetso ya bona e bsaatsehang le tataiso selemong sena se hodimo sa tekolo. Lentswe la teboho le lebiswa ho bahlanka ba mmuso ba Lefapha la Tshireletso ba neng ba le teng ho thusa ka dinako tsohle le ho rata ho thusa ditsaeng tsa tsamaiso lefapheng.

22 Dithoholetso tsa ka di lebiswa ho Indaseteri ya Tshireletso ya Afrika Borwa ka ho tlisa thepa ya tshireletso ya maemo a hodimo ho Lebotho la Tshireletso la Setjhsaa la Afrika Borwa. Ke leboha haholo Baokamedi ba Lekgotla le Balaodi ha mmo le basebeletsi ba bona ka diphehiso tsa bona katlehong ya ARMSCOR selemong sena. Re lebeletse selemo se setjha sa diketsahalo tse matla. Ke na le sebete hore, ka tataiso ya bokgoni ba Baokamedi ba Lekgotla le Lekgotla la Taolo, mathata ao re tla teana le ona a tla fetolelwa ho ba menyetla. HS Thomo Mohlanka wa Mmuso wa Phethahatso ya ka Sehloohong Tekolo ya mesebetsi Motheo Mosebetsi o ka sehloohong wa ARMSCOR ke ho fumana thepa yohle ya sesole, haholoholo msaapi le Lebotho la Tshireletso la Setjhsaa la Afrika Borwa (LTsaB), empa hape le ditshebeletso tse ding tsa polokeho tse jwalo ka Ditshebeletso tsa Sepolelsa sa Afrika Borwa le Ditshebeletso tsa Ditjhankana. Mosebetsi ona wa ho fumana thepa wa ARMSCOR o kenyeletsa mesebetsi yohle e tlamehang ho etswa ho kgotsofatsa ditlhoko tsa thepa ya sesole, dibaka kapa ditshebeletso tse reretsweng ho sebediswa ho ya ka kapa ho tshehetsa ditlhoko tsa tlelaente. Mosebetsi ona o kenyeletsa phuputso e ka sebetsang ya nako e

23 telele, moralo o hlokehan, ho thehwa le ntshetsopele ya thekenoloji, ho ralwa ha dihlahiswa tsa ntshetsopele le ditshebetso le ho ba teng ha diindaseteri le ho etswa ha dihlahiswa tsa matla le ditshebetso tse kgotsofatsang ka botlalo ditlhoko tsa mosebedisi tse hlalositsweng. Karolo e kgolohadi ya mosebetsi wa taolo ya mosebetsi o ka hara ARMSCOR e potapotilwe ke ditshebetso tse raraneng. Mosebetsi wa ARMSCOR wa ho fumana thepa (Taolo ya Kgwebo ya Phumano ya Thepa) e ka arolwa ka bobatsi haholo ho ya ka dihlopha tse nne: Taolo ya Phumano ya Thepa ya Ditsamaiso, Taolo ya Phumano ya Thepa, Taolo ya Ditsamaiso ya Dihlahiswa le Taolo ya Phumano ya Thepa ya Thekenoloji. Taolo ya Phumano ya Thepa ya Ditsamaiso ha jwale e emela boholo ba mesebetsi ya ARMSCOR ya phumano ya thepa, mme e emela mesebetsi yohle ho tloha phetolelong ya thomo le ditlhoko tse tsamaelanang le yona ho ya ho mosebetsi o wa dihlahiswa le ditsamaiso tse ka tshehetswang, tse ka bsag teng nako e telele, tse hlokehang le tse ka sebetsang ka kgoneho ho ya ka ditlhoko tse boletsweng tsa ditlelaente tsa ARMSCOR. Taolo ya Phumano ya thepa e kenyeletsa phumano ya thepa e teng ya kgwebo e siyo dirakeng tsa papatso kapa thepa e siyo dirakeng tsa papatso. Taolo ya Ditsamaiso tsa Dihlahiswa e kenyeletsa tshehetso e fuwang ditlelaente tsa ARMSCOR ka nako ya ho sebetsa ya dihlahiswa le ditsamaiso, mme e kenyeletsa hara tse ding tlhokomelo le tshehetso ya tsa mahlale a dihlahiswa tse jwalo le ditsamaiso. Taolo ya Phumano ya Thepa ya Thekenoloji e amana le ho sebetsa ka dikonteraka tsa

24 ntshetsopele msaapi le tswelopele ya thekenoloji e le ho tshehetsa mananeo a phumano ya thepa ka moso. Karolo e bonahalang ya mosebetsi wa taolo ya lenaneo ka hara ARMSCOR e potapotilwe ke phumano ya ditsamaiso tse raraneng, mme e kenyeletsa mosebetsi wa phethahatso ya Taolo ya Phumano ya Ditsamaiso. Ho itshunyatshunya ha phumano ya thepa ya ARMSCOR e ye e qale ka tlwaelo ka rasiti ya ditlhoko tsa mosebedisi ya amohetsweng ho tswa tlelaenteng ya yona. Ho tloha moo, tshebetso e balletsweng ya ho fokotsa mathata e a amohelwa eo qetellong e lebisang ho kena konterakeng le mofepedi ya loketseng o ntshetsa pele a be a tlise dimotlolo tsa tswelopele tse atlehileng, tse tlohang ho motlolo wa ntshetsopele wa teko ho ya ho ntshetsopele e tswetseng pele le dimotlolo tsa tswelopele tsa ejinere ho leba ho dimotlolo tse hlahisitsweng pele. Ka mora katleho ya moralo le ditsamaiso tse tsamaelanang le yona, tlhahiso ya thepa e hlokwang e tla qala. Tshebetso, ho tloha qalong ya sehlahiswa, e ka ba dilemo tse ngata. Motho ya ka sehloohong wa knoteraka a ka hira dikonteraka tse nyenyane nakong efe kapa efe ya tshebetso, ho kenyeletswa le tlhahiso. Ho fana ka tshehetso ya moralo wa tshebetso ho ya ka thepa ya LTsaB le yona e ba karolo ya bohlokwa ya mosebetsi wa phumano wa ARMSCOR. Msaapi le hona, monahano wa dikonteraka tsa Phepelo ya Sehlahiswa le Tshehetso (PST)moo e leng hore maemo a seng a rerilwe a ho ba teng ha thepa a fuwa mosebedisi, a ntsheditswe pele ka katleho, mme a sefuwe, mme boholo ba mosebetsi ona bo hola hanyenyane ho ya ka selemo se seng le se seng. Tshebediso ya thekenoloji e ntjha moralong le ntshetsopeleng ya thepa ke tsaa ya bohlokwa hore e tle e nyolle tefello ya ho sebetsa ka bokgoni le ka ho phethahala ka thepa e ntjha. Hore ho tle ho hlokomelwe hore ntshetso pele ya thepa e ntjha le bokgoni msaapi le LTsaB le thehilwe hodima thshebediso ya thekenoloji e loketseng ya sejwalejwale le e bileng teng ka dilemo tse ngata, ARMSCOR le Lefapha la Tshireletso (LT) di hlwaye le ho laola mananeo a ntshetsopele a thekenoloji a mangata indasetering ya lapeng, ka sepheo sa ho tshehetsa mananeo a ntshetsopele a ditsamaiso a ka moso a hlwailweng.

25 Mananeo a Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso a tswela pele ho emele a karolo ya bohlokwa ya photefolio ya phumano ya thepa ya ARMSCOR le selemong se fetileng, lenaneo le kopanetsweng la botshelela le ile la thehwa Mmusong o Kopaneng ho laola phumano ya thepa ya dihelikopotara tsa paterolo tsa lewatle tse nne tse neng di fumane konteraka ya Westland Helicopters Limited. Mesebetsi ya Phumano ya Thepa e tsamaelanang le Mananeo a Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso e tswela pele hantle, mme nakong ya selemo se fetileng dicorvette tsa paterole tsa pele tse pedi di ile tsa fihla Simon s Town msaapi le ho kenya fenitjhara ya tshireletso ya tsona e etswa ke khampane ya Afrika Borwa, e leng African Defence Systems. Ho ya ka diphetoho tikolohong eo ho yona mosebetsi wa phumano ya thepa o tla phethahatswa ka ona, Lefapha la Phumano ya Thepa kgakotse dintho tse ntjha e le ho hlokomela hore mosebetsi wa ho fumana thepa le tsepamiso ya monahano di dula di le motjheng o nepahetseng, mme di kgema ha mmoho le ditlhoko tse ka ntle. Sehlopha sa mosebetsi se ile sa thehwa ho lekola hape mosebetsi ohle wa phumano ya thepa. Mosebetsi ona o ile wa qetwa, mme mesebetsi e mene ya motheo e ile ya bolokwa ya ba ya amohelwa jwalo ka ditokomane tsa tshebetso tsa ARMSCOR tse balletsweng. Ha ho eketswa tekolong ya mesebetsi ya phumano ya thepa e ka hare, tshebedisano ya ARMSCOR/LT ka leano la phumano ya thepa le tshebdiso di ile tsa lekolwa hape, mme tsa amohelwa hore di ka sebediswa kgweding ya Pudungwana Papisong le leano le fetileng la phumano ya thepa, lenaneo le kopanetsweng le phetilweng botjha le arola ka botlalo mesebetsi le boikarsaelo ba ARMSCOR le LT, mme le boele le fane ka tataiso e hlakileng ka ditsaa tse jwalo ka kamano ya ARMSCOR/LT ha mmoho le indaseteri ya lehae le ya matjhsaa, mme e kgetha ho ba le dikonteraka porojekeng ka nngwe. Hore ho tle ho hlokomelwe hore mosebetsi wa phumano ya thepa o phethetswe LT, mme o phethilwe ka tsela e nang le boikarsaelo, e hlokang sephiri le hlophisitsweng ka hloko, Tumellano ya Boemo ba Mosebetsi ya selemo ka seng ya ARMSCOR le LT e ile ya eketswa hore e kenyeletse selemo se fetileng.

26 Tumellano ya Boemo ba Mosebetsi e ntjha ebile e kenyeletsa le ho feta ya dilemo tse tharo e ile ya ntshetswa pele hore e tle e sebediswe selemong se tlang. Selemong se hodimo sa tekolo, kamano mahareng a Lefapha la Phumano ya Thepa le LT, Phumano ya Thepa ya tshiereletso le Lefapha la Phumano ya Thepa e ntlafaditswe le ho feta le ho sebetswa ka molao ho ya ka moralo wa ditjhelete o ntlafaditsweng le makala a tlhokomelo le ho lsaalsaela ha dikopano tse hokelang ka mehla mahareng a ARMSCOR le Lefapha la Phumano ya Thepa. Tse ding tsa ditsaa tsa bohlokwa tsa phumano ya thepa tsa selemo se fetileng di a hlaloswa ka tlase mona. Ditsamaiso tsa Lewatle Mofuta Meko A-200 corvette ya paterole Ho fumanwa ha mefuta e mene ya dicorvette tsa paterole tse tswang European South African Corvette Consortium e le e nngwe ya mananeo a Ditumellano tsa Moralo wa Phumano ya Thepa e tswela pele hantle haholo. Bothata ba nakwana bo ileng ba bakwa ke dikheibole tse phoso tse ileng tsa kenngwa dikepeng tse pedi tsa pele ke mokonteraka bo ile ba rarollwa ka katleho, mme dicorvette tsa paterole, sas Amatola, tse nne ho tsa pele, di ile tsa fihla Simon s Town ka 4 Pdungwana Ho kenngwa ha fenetjhara ya polokeho ka mokonteraka wa Afrika Borwa ya filweng mosebetsi ho se ho ile ha qalwa,mme ho tswelwa pele ho ya ka moo ho nahannweng ka teng. Mosebetsi ona o ile wa salwa morao ke ke ha corvette ya paterole ya bobedi, sas Isandlwana, e fihla ka 25 Hlakola Sekepe sa boraro, sas Spioenkop, se ile sa atleha ho pasa diteko tsa sona tsa lewatle Lewatleng la Leboya, mme se ile sa iswa porojekeng Jeremane Germany ka 15 Hlakubele Sekepe se ile sa tloha mawatleng a Yuropa leetong la sona ho ya Afrika Borwa ka 4 Motsheanong 2004, mme sa fihla Simon s Town ka 31 Motsheanong Dikepe tse nne ho tsa ho qetela di se di qadile ho etsetswa diteko boemakepeng Jeremane le ha di tla tliswa ka nako porojekeng Jeremane ka 15 Phupjane 2004, mme di fihle Afrika Borwa ka 3 Loetse 2004.

27 Class 209 Mod 1400 ya disapomarini Ho fumanwa ha disapomarini tse tharo tsa Class 209 tse tswang German Submarine Consortium Jeremane le yona e tswela pele hantle, mme mesebetsi yohle e phethilwe ka moo ho nahannweng ka teng. Mokete wa ho rea le wa ho thakgola wa sapomarini ya pele o balletswe ho tshwarwa ka 15 Phupjane 2004, hore o tsamaelane le ho rewa ha corvette ya paterole ya ho qetela. Ho sa tshwane le dicorvette tsa paterole moo difenitjhara tsa polokeho di tla kenngwa Afrika Borwa, disapomarini di tla tla Afrika Borwa ka sekepe e le dikepe tse felletseng, mme sapomarini ya pele e balletswe ho sebediswa le ho tliswa Lebothong la Ssesole la Letwatle la Afrika Borwa kgweding ya Phupu Ho ile ha diehwa ho fumana tumello e tswang Lefapheng la Mmuso la Dinaha tse Kopaneng ho ka tsamaisa ho tloha moo ditsamaiso tsa lewatle tse sa dumellwang ho leba Jeremane hore di kenngwe disapomarining, empa tsaa ena e ne e rarollwe, mme ho ntse ho tliswa ditsamaiso boemakepeng ba HDW Jeremane. Ditsamaiso tsa Bofofisi Helikopotara e hlaselang ya Rooivalk Ho se ho qetuwe ka ho etsa dihelikopotara tse hlaselang tse leshome le metso e mmedi tsa Rooivalk ha sefofane sa ho qetela se fofiseditswe sekwateroneng Air Force Base (AFB) Bloemspruit ka 31 Hlakubele Selemong sa ditjhelete sa 2003/2004 ho ile ha hlophiswa hore ho etswe otoro ya pele le Denel hore lenaneo la ho etsa sefofane le amohelwe ke khsainete pejana selemong. Boholo ba difofane bo ile ba tliswa maemong a Difofane tsa Dihlomo tsa Malalaalaotwe (Weapons Ready Aircraft), mme di emetse Lekgotla la Sesole la Tumello ya ho Fofisa hore le dumele,mme ka mora moo kampo ya dibetsa ya pele ya sekwaterone e tla tshwarwa. Helikopotara e bobebe e sebediswang ya Ditshebeletso tsa Sepolesa sa Afrika Borwa (DsaB) Dihelikopotara tse pedi tsa ho qetela tsa tse tsheletseng tsa AS 350 B3 Squirrel tse fumanweng Eurocopter di ile tsa tliswa DsaB ka 29 Pherekgong Boiteko

28 bona ba bohlokwa bo ile ba ketekwa ka ho fana ka molao moketeng wa dinotlolo tsa dihelikopotara ho Hlooho ya DsaB ya Bofofisi. Manqosa a For a, Jeremane le Dinaha tse Kopaneng tsa Amerika, le bophatlalatsi ba ditsaa, a ile a ba teng moketeng wa maemo. Helikopotara ya paterole ya Lewatle Konteraka ya ho tliswa ha dihelikopotara tsa paterole tse nne tsa lwatele tsa Westland Super Lynx tse reretsweng ho sebediswa dicorvetteng, e ile ya saenwa le Westland Helicopters, Mmuso wa Kopanelo (UK), ka 14 Phato 2003, mme di sebediswa ho theha mananeo a ho qetela ho a tsheletseng a Ditumellano tsa Phumano ya Thepa. Ho ya ka qeto konteraka le Westland Helicopters, porojeke e kopanetsweng ya kantoro e ile ya thehwa Sherbourne Mmusong wa Kopanelo, mme sehlopha sa porojeke sa Afrika Borwa sa fallisetswa ka katleho Mmusong wa Kopanelo dikgweding tsa Loetse le Tshitwe Sefofane sa Selelekela sathupelo sa ntwa Sefofane sa selelekela sa thupelo sa ntwa sa pele sa Afrika Borwa sa Hawk 120 (sa01), se fumanweng BAE Systems Mmusong wa Kopanelo, se fihlile Afrika Borwa ka Pudungwana 2003, mme sa bontshwa ka molao lekgetlo la pele kopanong ya diphatlalatso tsa ditsaa Setsing sa Ntshetsopele le Lebothong la Bofofisi la Afrika Borwa la Diteko tsa Bofofisi (SNLBsa) (saaf Test Flight and Development Centre (TFDC)) Overberg ka 4 Hlakola Le ha sefofane e sa ntse e le thepa ya mokonteraka e moholo, ho tloha jwale SNLBsa se tla hlahloba sefofane ka mokgwa wa molao hore se ka fofa. Mohato wa teko wa bofofisi o se o qadile, mme ho fofilwe ka makgetlo a tsheletseng nakong ya pele ya teko a se a qetilwe. Sefofane sa bobedi se fihlile Bofofising ba Denel (Denel Aviation)hore se kopanngwe la ho qetela, mme se balletswe hore se tla tliswa ka Phupjane Sefofane sa boraro se ile sa tla ka sekepe ho tloha Brough Mmusong o Kopanetsweng. BAE Systems e saenetse diteko tse balletsweng tse kgolo Afrika Borwa tsa enjene ya Rolls Royce Mk 951 Adour e ntlafaditsweng tsa sefofane se setjha sa ho bontsha sa British Aerospace Hawk ka makgetlo a ho fofa a "hot and high" mane AFB Makado. Ha ho qetilwe ka

29 diteko tsohle tsa ho dumela ho fofisa le setifikeiti sa katleho ya ntlafatso ya enjene ya Adour, e tla kenngwa difofaneng tsohle tsa Afrika Borwa tsa Hawk 120. Helikopotara e sebediswang e bobebe Dihelikopotara tsa pele tse nne ho tse supileng tsa Augusta A109 tse bobebe tse sebediswang tse tla etswa Ithali di qetilwe, mme dihelikopotara tsena di sa ntse di feta ditekong tse ngata tsa ho ka sebediswa tse batsi ka sepheo sa ho bona hore qetellong di ka fumana setifikeiti sa ho fofisa. Palo ya dihelikopotara tse mashome a mararo a metso e meraro e setseng e balletswe ho etswa ho ya ka laesense ya Afrika Borwa. Ho lebiswa ha thekenoloji ho Denel Aviation ho atlehile haholo ho fihlela ha jwale, mme ho tswelwa pele hantle ka tlhahiso ya dikarolo le ho hahwa ha ho qetela ha dihelikopotara tsa pele tse tharo tse tla tliswa ke Denel Aviation. Ditsamaiso tsa fatshe Tsamaiso ya ho ela hloko ha eriale e hlokang motho ya Lebotho la Dibetsa tsa Dithunya (Artillery Corps) Nakong ya selemo sa 2002/2003 ho ile ha etswa konteraka le mokonteraka wa lapeng msaapi le ho ntshetsa pele tsamaiso ya ho ela hloko ho fofa ha sefofane se se nang motho sa Lebotho la Dibetsa tsa Dithunya tsa Sesole sa Afrika Borwa. Ntshetsopele ya boiteko ba tsamaiso ya sefofane se se nang motho se hlokehang ho itshebetsa ka hohlehle ka bosona, e tswela pele hantle ka mokgwa o bsaatsehang. Lenaneo la ho qetela se loketse se ile sa qtellwa ka pontsho e a tlehileng ya tsamaiso e nang le bkgoni e le ho fumana ka bosona sefofane se lahlehileng moo ho sa lokiswang teng. Bokgoni bo ikgethollotseng ba tsamaiso ena bo bontsha hapehape tsebo ya indaseteri ya tshireletso ya lapeng, mme e tla fana ka tsamaiso ho ya phehisanang haholoholo marakeng ya kgwebo ya matjhsaa. Lontjha ya Garenate ya Othomatiki Tlhahiso ya pele ya sehlopha ya Tsamaiso ya Ditlhahiswa tsa Lontjha tsa Garenate tsa Othomatiki tsa 40mm (40mm Automatic Grenade Launcher Products System

30 (AGL-PS))e etsetswa Sesole sa Afrika Borwa e ile ya tliswa e felletse dintho tsohle tse tshehetsang tsa lojisitiki. AGL-PS e tla sebediswa e le sebetsa se tshehetsang makalana a matjhinikane e le karolo ya Dibathalione tsa Sesole sa Maoto se nang le Dipalangwang le Bathalione ya Paratjhutu. Leloko le Letjha la Dipalangwang tsa Tshireletso tsa Sesole sa Maoto Ka kgwedi ya Hlakola 2004 ho ile ha etswa kopo ya ho fana e lebiswa nomorong ya bafepedi ba lapeng le ba matjhsaa ho fepela le ho tlisa Leloko le Letjha la Dipalangwang tsa Tshireletso tsa Sesole sa Maoto (New Generation Infantry Combat Vehicle (NGICV)) ho emela Ratel ICV e seng e tsofala e sebeditseng le Lebotho la Afrika Borwa ho tloha Kopo ya ho fana, e kwalwang ka 24 Hlakola 2005, e batla hore bakonteraka ba tla ba teng ba baholo ba fane ka dipalangwang tsa motlolo wa pele wa koloi ha mmoho le ho fana ha tsona. Dipalangwang tsena tsa motlolo wa pele wa koloi o tla hlahlojwa ka botlalo e le karolo ya tekolo ya ho fana ho felletseng msaapi le dipheo tsa ho fa mokonteraka ya ka sehlohoong mosebetsi wa ho fepela dipalangwang tsena tse hlokwang di felletse di le makgolo a msaedi le mashome a tsheletseng a metso e mene. Dipalangwang tsa ntwa tsa mollo tsa Sesole sa Lewatle sa Afrika Borwa Hore ho tle ho kgotsofatswe tlhoko ya Lebotho la Sesole la Afrika Borwa ho lwantsha mollo o tjhesang hlaha le mello ya hlaha dibakeng tse sa tsamaeheng hantle, dipalangwang tse pedi tsa masalla tse sebedisitsweng tsa samil 50 Cargo flat deck di le tsa lokiswa, mme tsa fetolelwa dipalangweng tsa mollo tsa ntwa.armscor e ile ya ikgetehela ho fetola dipalangwang tse teng tsa masalla ho fihlella tlhoko sebakeng sa ho reka dipalngwang tse ntjha. ARMSCOR e boetse ya buisana le Lebotho la Afrika Borwa ho fana ka masalla a dpompo tsa samil, mme ya konteraka mokonteraka wa lapeng ho haha lekala le leholo la dipalangwang. Ha ho qetwa mesebetsi ya ho haha hape, dipalangwang di ile tsa hlahlojwa ka botlalo mane Gerotek le Gerotrain le mokganni ya rupelang ho thusa batshwasi ba dihlapi ba jgethilweng. Porojeke e ile ya qetwa ka nako, mme ya kgotsofatsa Lebotho la sesole la Lewatle ka karolo ya botshelela e le nngwe ya tshenyehelo ya sepalangwang se setjha se tsamaelanang le sona.

31 Qetello e atlehileng ya porojeke ena le poloko ya tshenyehelo e bang teng Lebothong la Sesole la Lewatle e bontsha hape molemo wa botsebi ba ARMSCOR le ntjhafatso Lefapheng la tshireletso. Ntshetsopele ya thekenoloji Moriana ka founu ARMSCOR le LT di qadile porojeke e atlehileng haholo ya bophelo bo botle ka founu e thusang ka ditshebeletso tse tshehetsang dipheo tsa leano la setjhsaa, ho sebediswa mehlodi e seng feela e tswang LT, empa le e tswang mafapheng a mang a Mmuso le Lekgotleng la Diphuputso la Bongaka. Mohato wa pele wa porojeke ena o kenyeletsa ntshetsopele le tekolo ya sephuthelwa sa moriana ka founu e reretsweng ho fana ka mesebetsi ya motheo ya bophelo bo botle ha mmoho le dibaka tsa ditshebediso tse ka ntle tse msaapi le LTsaB. Nakong ya karolo ya bobedi ya selemo, tekolo e ile ya kenyeletsa le Burundi ka katleho e kgolo. Nakong ya tekolo Burundi, dikgokelo tsa ho buisana tse fapaneng di ile tsa sebediswa lekgetlo la pele, mme Marangrang a Sebaka se Batsi sa Sesole se theilweng hodima satalaete ya LT, se ile sa sebediswa ho lebisa tsebiso ya moriana ka founu mahareng a Burundi le Sepetlele sa Sesole sa 1 Pretoria. Tekolo ena e bontshitse hore mehato ya pele ya moriana ka founu e ka sebediswa ka tshenyehelo e ekeditsweng e nyenyane Tshebeletsong ya Bophelo bo Botle ya Sesole sa Afrika Borwa. Simphosia Nakong ya selemo, ho ile ha hlopphiswa disimphosia tse ngata tse atlehileng, mme tsa tshwarelwa ARMSCOR le LTsaB. Hara ba bohlokwa haholo e bile Tshireletso ya Bofofisi ya Fatshe le Tsebiso ya Sesole le siphosia ya Dikgokahanyo, ha mmoho le Siphosia ya Matjhsaa ya pele Afrika Borwa ka Mehato ya ho Thibela Diqhomane tsa Fatshe le Ho ka Phela. Disimphosia tsena di bile le batho ba bangata ba neng ba tlile ho tsona ba lapeng le ba matjhsaeng le baromuwa, mme ba se ke ba fana feela ka menyetla e bsaatsehang ya ho fapanyetsana tsebo ka ho rala le tse ka etsahalang ka moso mahareng a ARMSCOR, LT le indaseteri, empa e ile ya thusa hape le ka bontsha dintshetsopele tsa sejwalejwale tsa thekenoloji mafapheng a fapaneng.

32 Boemakepe ba Dikepe tsa Sesole sa Lewatle Simon s Town Ka dilemo tsa Pehelo ya selemo e ile ya behela hore ARMSCOR le LT di ne di qetella dintlha tsa ka moo ho ka lebiswang taolo ya Boemakepe ba Dikepe tsa Sesole sa Lewatle Simon s Town ho ARMSCOR ka teng. Hona ho fihletse boemo memorandamong wa tumellano (MWT), wa tumellano le, mme wa saenwa ka 25 Mmesa 2003 mahareng a Lebotho la Sesole sa lewatle sa sa, Kantoro ya Tshireletso le ARMSCOR. Sepheo sa MWT ke ho lokisetsa ho lebiswa ha Boemakepe ba Dikepe tsa Sesole sa Lewatle Simon s Town ho ARMSCOR nakwaneng e itseng ho fihlela ho saenwa Tumellano ya Kgwebisano ya setjhsaa. Sehlopha sa tshebetso sa phetolo se nang le ditho tsa ARMSCOR, LT le Lebotho la Sesole la Afrika Borwase ile sa thehwa e le ho thusa ho rala Tumellano ya Kgwebisano ya Setjhsaa mahareng a ARMSCOR le LT. Tumellano ya Kgwebisano ya setjhsaa e fupere tumellano e mahareng a ARMSCOR le LT msaapi le taolo e phethahetseng, tshebetso le phetolo ya sebaka sa Boemakepe ba Dikepe tsa Sesole sa Lewatle Simon s Town. Tumellano ena e boetse e reretswe ka ho fana ka tlhokomelo, tshehetso le ditshebeletso tse tsamaelanang le Lebotho la Sesole sa Lewatle sa sale ditlelaente tsa Lebotho la Sesole sa Lewatle tseo e seng tsa sa, ka tshebetso ya bokgoni ba tlhokomelo ka mokgwa o phethahetseng le o bolokang ditjeho. Tumellano ya ho Sebeletsa e tla thusa ka ho fana ka ditshebeletso ho LT, tsaeng ena Lebotho la Sesole la Lewatle la Afrika Borwa, le tla sebedisa mehlodi Boemakepe ba Dikepe tsa Sesole sa Lewatle Simon s Town. Ditumellano ha mmo di se di qetilwe jwale, mme di se di tla amohelwa. Ho tshepilwe hore mahlakore a sebetsang ka tsaa ena a tla di saena mtshwasong a selemo sa ditjhelete sa 2004/2005.

33 Kamohelo ya qetello le ho saenwa ha ditumellano tsena ho tla thusa ho phethahatsa ka botlalo phetolo le ho fallisetswa ha Boemakepe ho ARMSCOR hore ARMSCOR e tle e laole le ho sebedisa sebaka seo. Tshebedisano ya Indaseteri ya Tshireletso Mmuso o qadile mananeo a matjha a msaedi Afrika Borwa, e leng lenaneo la Tshebedisano ya Indaseteri ya Tshireletso (TIT) le lenaneo la Tshebedisano ya Indaseteri ya Setjhsaa (TIS). Lenaneo la TIT le sebetsa dithekong tsohle tsa tshireletso ka tjhelete ya matjhsaeng e fetang dimilione tsa $2 tsa Dinaha tse Kopaneng tsa Amerika, mme e hohela boitlamo ba TIT ba bonyane 50% ba ditjhelete tsa matjhsaa. Lenaneo la TIS le sebetsa dithekong tsohle tsa mmuso (mme ho kenyeletswa tshireletso) ka tjhelete ya matjhsaa e fetang dimilione tsa $10 tsa Dinaha tsa Kopanelo tsa Amerika, mme e hohela boitlamo ba TIS ba bonyane 30% ba tjhelete ya matjhsaa. Dikonteraka tsa Tshireletso ka tjhelete ya matjhsaa e fetang dimilione tsa $10 tsa Dinaha tsa Kopanelo tsa Amerika, mme di hohela qalong boitlamo ba bonyane 80% ya tjhelete ya matjhsaa (50% ya TIT + 30% ya TIS). ARMSCOR e ikarsaella taolong le tlhokomelong ya lenaneo la TIT sebakeng sa LT. Lefapha la Kgwebo le Indaseteri (LKI) le laola lenaneo la TIS. Ha mananeo a Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso a ne a saenwa ka 3 Tshitwe 1999, boitlamo ba TIS e ne e ka ba dibilione tsa $13,8 tsa Dinaha tsa Kopanelo tsa Amerika le boitlamo ba TIT bo ka bang dibilione tsa $2,4 tsa Dinaha tsa Kopanelo tsa Amerika. Helikopotara ya lewatle, e neng e amohelwe e le karolo ya SDPs, empa e konteraketilwe feela ka Phato 2003, e kenyeleditswe dipalong tsena. Boitlamo bona bo tlameha ho phathahatswa ka nako ya dilemo tse supileng, ka ntle ho BAE Systems/sasa, e seng e dumetswe nako ya dilemo tse leshome le motso o le mong. Boitlamo ba TIT ba SDP bo boela bo emela palo e ka bang 73% ya boitlamo bohle ba TIT bo laolwang ke ARMSCOR.

34 Boitlamo bo salletseng morao ka 31 Hlakubele 2004 bo lekanyetswa ho ka ba dibilione tsa R9,7 ka phapanyetsano ya tjhelete ya matjhsaa ya R6,41 ho Dolara ya Dinaha tsa Kopanelo tsa Amerika, R7,89 ho yuro le R11,69 ho Ponto ya Borithane, e leng diphapanyetsano nakong ya 31 Hlakubele Maemo jwalo ka ha a eme ka 31 Hlakubele 2004 Commitment Actual performance Perf vs. Comm Planned performance Actual vs. planned Project R R % R % Corvettes , ,75 Submarines , ,70 Light utility helicopter , ,74 Hawk , ,63 Gripen , ,67 Maritime helicopter ,59 0,00 Total , ,34 Ka tjahdimo ya ka pele ba bang ba baetsi ba thepa e qalang eka ba hlahella ba le morao ka nako e beilweng, empa ba rometse dikopo tse loketseng ho tadimana le bothata boo. Katleho e bileng teng ho fihlela ha jwale ya dibilione tsa R6,1 e bile teng dihlopheng tse latelang tsa TIT: sales Technology Investments Total (local and export) transfer Programme Rm Rm Rm Rm Corvettes Submarines Light utility helicopter

35 Hawk Gripen Maritime helicopter Total Conversion rates USD 6,25 Euro 6,4 GBP 10,00 Bafepedi ba matjhsaa lenaneong la SDP ba beheleditse dikonteraka le indaseteri ya tshireletso ya Afrika Borwa e bakileng hore ho be le dithekiso tsa lapeng kapa tsa mafatshe a mang a ka ntle, mme ho bile le ho tsetela ditjhelete le ho lebisa thekenoloji ho bakileng melato ya TIT e amohetsweng ya tjhelete ya dibilione tsa R6,1 ho fihlela ha jwale, ka phapanyetsano ya R6,25 ho Didolara tsa Dinaha tse Kopanetsweng tsa Amerika le R6,4 ho yuro. Thepa e tswang mose ho mawatle ya dikonteraka tsohle tse behilweng le indaseteri ya tshireletso ya Afrika Borwa e behetswe thoko le yona ha ho fanwa ka melato ho TIT, e leng hore melato ya TIT feela e emela palo e ekeditsweng ya lapeng. Sephetho ke ke ho phethahala ha palao e ka bang 41% ya boitlamo bohle ba TIT, e leng 112% ya phathahalo e rerilweng qetellong ya selemo sa bone. Se teng boitlamong ba TIT sa bafepedi ba matjahsa ke boitlamo ba ho hlwaya dikhampane tsa batho ba di laola ba neng ba qhelelwa thoko, tse nang le bohona ho ka ba karolo ya ho fepela ka ho latellana. Dikhampane tse fapaneng di se di hlwailwe ho fihlela mona, mme di se di le maemong a ho lekolwa ho bona hore ditlhoko tsa tsona ke dife msaapi le thekenoloji le bokgoni ba ka ba marakeng. Diotoro tse ngata di entswe le tse ding tsa tsona tseo tlotlo ya TIT e fumaneng kgau ka tsona. Mehlala ya mesebetsi ya TIT e tlotlwang: Dicorvette

36 Ho haha dienjene tsa disele tse kgolo le disete tsa dijenereitara tsa disele tsa dicorvette. Moralo, ho etsuwa le phepelo ya ditsamaiso tse nyenyane tsa kgokahanyo tsa ka ntle le tshehetso ya lojisitiki e tsamaelanang le tsona. Phumantsho ya lenaneo le ditshebeletso tsa taolo ya tlhahiso msaapi le phumantsho le ho kopanngwa le polatefomo ya difenitjhara tsa polokeho, ho kenyeletswa le phepelo ya taelo le taolo, ho sesisa le thepa e kgahlanong le sapomarini, sethunya se hsaedi sa 35mm, ha mmoho le mokgwa wa dibetsa tse thunyang ho tloha fatshe ho ya fatshe le ho thunya ho tloha fatshe ho ya moyeng. Disapomarini Tlhahiso ya dikarolo tsa optronic mast. Ho etswa le phepelo ya ditsamaiso tsa ntwa ka eleketeroniki. Ho tliswa ha diswitjhiboto tse kgolo tsa motlakase. Moralo le ho etswa ha tsamaiso ya pherisekoupu e nepang hantle kgwebisanong le Zeo Zeiss. Helikopotara e sebediswang e bobebe Ho etswa ha dikarolo tsa helikopotara ya A109 ho tloha Lebothong la Sesole la Afrika Borwa la botshelela, ha mmoho le diotoro tse ding tse romelwang mafatsheng a ka ntle. Tokiso le ho ntjhafatswa ha dienejen tsa Makila 1K2 tse nang le laesense. Ntshetsopele le ho etswa ha mojulu wa taolo ya sepalangwang. Hawk Moralo, le ho kopanggwa ha tsamaiso ya thomo. Moralo le ho etswa ha bophelo bo botle le tshebediso ya tsamaiso ya tshebediso ya tlhokomelo. Ka ha sehlahiswa sena se amohelwa ke bofofisi ba sesole e le e nngwe ya

37 dihlahiswa tse tswetseng pele haholo tsa thekenoloji ya mofuta wa tsona, e entse hore khampane ya Afrika Borwa e fumane diotoro tse tswang Oseterelia, India le Mmuso wa Kopanelo (United Kingdom) ka thuso ya BAE Systems. Ho hahwa ha ho qetela, ho eketswa ka thepa le ho hlahlojwa ha Hawk. Ho etswa ha lepheo le mohatla wa difofane. Gripen Motheo wa moralo le setsi sa ntshetsopele indasetering ya lapeng. Phepelo ya matla a phepelo diyuniti tsa dipontsho. Ho etswa ha mmele o ka morao wa sefofane, ho hokelwa ha dihloohwana tsa lepheo le ntshetsopele le ho etswa ha dipalo tse kgolo tsa motlakase tsa tsa bolelel bo amohetsweng tse etseditsweng Gripen. Ho etswa ha dikarolo tsa tsamaiso ya pontsho ya helemete e hlonngweng. Helikopotara ya Lewatle Ho tliswa ha ditshebeletso tsa ejinere tsa ho fepela tsamaiso ya kgatello ya mahlasedi a mafubedu le ditulo tsa bapalami sepalangwenng sa sesole. Ho romela thepa ya ditsamaiso tsa ntwa tsa eleketeroniki ka ntle ho naha, ditsamaiso tse elellisang ka ho tshoswa le ho thibela. Kgwebo ya ARMSCOR (Pty) Limited Sebopeho sa Mokgatlo Kakaretso Kgwebo ya ARMSCOR, lekalana la ARMSCOR, e bile teng ka selemo sa 2002 ha dibaka tsa morero tsa ARMSCOR di ne di hlophiswa mmoho. Dibaka tsena tsa morero di fetotswe hangata dilemong tse robedi tse fetileng, ha di ile tsa tsamaiswa ke makala a fapaneng a tletsatletseng hohle indasetering le naheng.

38 Ho tloha ka selemo sa 1996, ARMSCOR le LT di bokelletse dikarolo tsa morero tse hlokwang hore di bolokwe le hore di hlokomelwe. Dihlahiswa le ditshebeletso tsohle tsa dihlopha tsena di ile tsa tshohlwa dihlopheng tse latelang: Tshireletso, saense le Institjute ya Thekenoloji Teko le Tekolo Tshehetso ya Tshireletso Dithusi tsa ARMSCOR Defence, Science and Technology Institjute (DSTI) Institjute ya Tshireletso, saense le Thekenoloji e kenyeletsa sehlopha se Kgwebong ya ARMSCOR se tobaneng le phuputso ya tshireletso. Dikarolo tse fapaneng di behilwe ho yona tse fanang ka tshehetso ya thekenoloji ya sesole e ikgethileng dibakeng tse tsheletseng tsa tsebo tse ikgethileng. Sehlopha, se hlophisitsweng ka kgwedi ya Phujane 2003 e le Institjute ya Tshireletso, saense le Thekenoloji (ITST), e ne e tobane le mathata ho sebetsa a sa sitisweng ka nako ya tshitiso ya ho rala le ho sebedisa tsamaiso e ntjha le mekgwa ya ho sebetsa ya taolo le ho phetha. Ho fetola palo ya dikhampane tse itaolang le ha e se ka botlalo hore e be letoto la dikarolo tse bopaneng tsa sehlopha sa dikhampane e sa le mosebetsi o boima. Dikarolo tsa Institjute di ile tsa kgona kaofela ho qeta ka katleho tshebeletso ya tsona ya mesebetsi ya konteraka ka selemo se le seng. Ho utlwisa bohloko ho behela ditsaa ka hore boemo bo tlwaelehileng le ba ho ba mmoho ha dikarolo di amohetswe hore di ka sebediswa. Boemo bona bo teng bo bopang boitsebiso ba sehlopha ke: tsebiso ya pele e etsang hore ho be le sesosa e seng phaello; mokgwa wa ho sebetsa wa ka lapeng o tlamehang ho kgotsofatsa LT pele ho e na le ho kgotsofatsa mafapha a mang; mokgwa wa ho sebetsa o tsamaelanang le maemo a ditsaa a teng ka nako eo a amohelang ditsamaiso le dikamano tsa nako ( tatelano ya maemo le potoloho ya bophelo);

39 kgatello ya tebiso ya monahano ka ho tshehetsa basebedisi hore ba utlwisise ka botlalo ditsamaiso tsa bona le ho dumella tshebediso e hodimo le molemo o hodimo; le ho tshwarella, ka ho lekanyetsa ho tsetela msaapi le bokgoni ba bokamoso le tshebediso ya kajeno. Institjute ya Tshireletso, saense le Thekenoloji e leka ka matla hore e iphedise. Dikarolo di leka ho boloka 5% ya tjhelete e entsweng ka selemo le ho boloka tjhelete e sebetsang. Hona ho tla dumella mesebetsi e tlwaelehileng mathateng le manolong a ho fuputsa le ditekanyetso tsa ditjhelete tse nyolohang le tse theohang tsa mosebedisi. Selemong sa pele sa ho ba teng ha yona, phihlello ena e batlile e fihlelwa. Ntjhafatso ya tjhelete ya intsitjute, le ha ho le jwalo, e bile teng, mme dimilione tsa R8,8 di sebedisitswe ho ntjhafatseng hape thepeng e thusang ya bohlokwa. Dimilione tsa R6 di ne di hlwaetswe ho eketswa le ho ntlafatsa thepa e thusang ya lsaoratori. Ho tholwa ha basebetsi sehlopheng ho ile ha eketsa boemedi ba basebeletsi ba rona, mme ba fetang 80% ba thotsweng botjha ba basebeletsi ba tswa dihlopheng tsa ba neng ba qheletse thoko mehleng e fetileng. Institjute ha esale e sebetsa ka matla ho sebedisa, ka tumello le kgothaletso ya ditlelaente tsa yona tsa bohlokwa tsa LT, menyetla ya kgwebo ya dithekenoloji tsa yona tsa tshireletso. Diporojeke tse tharo tsa kgwebo di qala ho una ditholwana tse molemo, mme di ntshwtswa pele ka matla ho una ditholwana tse molemo ka moso. Mesebetsi ya selemo e bonahala hantle ka ho e hlahisa lenane la diketsahalo tse kgolo ho tswa dikarolong tse ding. Ntshetsopele ya Dibetsa Mesbetsi ya dikarolo ho tloha ntshetsopeleng ya dibetsa tse bobebe tse kgahalanong le dikulo tsa dibolo tsa dithunya ho ya ho dibetsa tsa ditanka tsa ntwa tse kgolo kgahlanong le diqhomane le dibetsa tse tsaolang tsa dihlomo tsa ditanka.

40 Dintlha tsa bohlokwa di kenyeletsa ho hlahlojwa ha dibetsa tsa ditswibilwa tse ntjha tse keneng tsa dihlomo tsa mmele le bolele ba molomo wa sethunya o mahareng (14,5 23 mm AP1) ho etswa diteko tsa thunya msaapi le mefuta e fapaneng ya dihlomo e tla sebediswa masoleng a maoto a leloko la ka moso la dipalangwang tsa polokeho. Ntshetsopele le boiphihlelo ba sebetsa sa setswibilwa sa 180 mm High Explosive Anti- Tank (HEAT) se hlomilweng hlooho e hlaselang e ile ya amohelwa mme lathathama la pele la diteko ka dihlomo tse ntjha tse kgahlanong le hlooho e hlaselang e ile ya qetwa ka katleho. Hlooho e hlaselang e tshwantshisa se etswang ke dibetsa tse tswibilwang tse lwantshang ditanka tse hlaselang ka matla tsa teng. Dipapatso tsa dihlomo tsa dikarolo tse fapaneng tse tsa sebedisweng ha mmoho le dihlomo tse arsaelang tsa diqhomane di ile tsa hlahlojwa dihlaselong tsena. Dihlomo tse kgolo tsa mefuta e fapaneng ya sehlahiswa sa motlolo o motjha Main Battle Tanks (MBTs) e ile ya atleha ha e bapiswa le dithunya tse kgolo tsa 120 mm MBT le ha di bapiswa le dibetsa tse tswibilwang tsa HEAT tsa dithunya tsa 145 to 180 mm. E nngwe ya dipalangwang tsena e ile ya etswa, mme e sa ntse e le ditekong tsa ho tsamaya le ho ka emela mathata. Dilsaoratori tsa Porothekeniki Kgweding ya Mmesa 2003, Porothekeniki e ile ya kenya letsoho tekong ya bokgoni ya boleshome le metso e meraro e ileng ya etswa ke mokgatlo wa matjhsaa, Mokgatlo wa ho Thibela Dibetsa tsa Dikhemikhale (MTDD). Sehlopha sa Porothekeniki se ile sa hlwaya ka ho nepa dikhemikhale tsohle tse nang le metsu. Tsaa ena e bakile hore Porothekeniki e batle letshwao la A la ho pasa tekong e latelang e le hore e tsejwe e le MTDD. Thepa ya Noka ya Hennops, e neng e le ya porothekeniki e bile e le ahile moo, e ile ya rekiswa ka mora nako e telele le eo ka nako e nngwe e bileng theko e hodimo ka

41 mora hoba e bapatswe e be e hlokomelwe. Kuno ena e phehisa ka tjhelete e hlokwang msaapi le dikekeletso tsa moaho wa Porothekeniki o seng o le teng. Molaodi wa Phethahatso ya ka sehloohong, Ngk. PC Coleman, o ile a mengwa ho ba Sehlopheng sa Moporesidente se rometsweng Iraka ho ya buisana ka ho senngwa ha dibetsa tse ngata. O ile a mengwa hape ke Lefapha la Ditsaa tsa ka Ntle ho ba setho sa boromuwa Sebokeng sa Tekolo ya Pele ya Kopano ya Dibetsa tsa Dikhemikhale (KDD). Ka lebaka leo o ile a kotjwa ho behela ditsaa Sebokeng sa Tekolo. Porothekeniki e ile ya eba le monyetla wa ho ka fumana konteraka e tswang ho Mokgatlo wa Thibelo ya Dibetsa tsa Dikhemikhale (MTDD) ho phetha diteko tsa lepatlelong ho MTDD le disutu tsa boipoloko tsa dikhemikhale tsa lehlsaathe. Dipheo di ile tsa fihlellwa, mme Porothekeniki e ile ya itlhahisa e le sebaka se thusang se nang le bokgoni ha se bapiswa le sa sona se tshwanang le sona se kgale se le teng ka nako e telele. Ditsamaiso tsa Tshiereletso tsa Hazmat Baetsi ba Hazmat thepa ya ho hema ya dimaraka e kenyeletsang dihemisi tsa maseke wa sefahleho o felletseng le o halofo, ditshelo tsa dihlomo le ditshelo tsa dikulo tsa sesole ha mmoho le tshebediso ya indaseteri. Khsaone e tletseng,eo e leng karolo e kgolo ya dtshelo tsa dihlomo le ditshelo tsa dikulo, e etswa mona lapeng ke Hazmat, eo e leng yena feela moetsi wa khsaone e tletseng Afrika Borwa. Bokgoni bona ke ba morero wa bohlokwa ho LTsaB. Dithekenoloji tsa Thuto ya Basebetsi le Tikoloho Dithekenoloji tsa Thuto ya Basebetsi le Tikoloho ke moetapele wa moeletsi wa thuto ena ya fanang ka tshebeletso e felletseng ebile e phethahetse thekenolojing ya thuto ya basebetsi le tikoloho ho LTsaB. Ke tsehebeletso hantlentle ya phuputso ya thekenoloji ya thuto ya basebetsi le tikoloho sesoleng dibakeng tsa saense ya thuto ya ho lekola metso ya batho, metsamao ya diphedi le ka moo motho a sebetsang ka teng, dintlha le ka moo mmele wa motho o sebetsang ka teng le

42 tekolo ya dikgatello tse tikolohong, mmele wa motho o sebetsa jwang le dintlha tse ikgethileng ka bophelo bo botle le polokeho. Dithekenoloji tsa Thuto ya Basebetsi le Tikoloho e boetse e amohela sesiu sa thuto ya ho lekola metso ya batho e felletseng ya sesole sa Afrika Borwa. Selemong se fetileng sesiu se ile sa ntjhafatswa, mme jwale se fana ka tsebo ya dithekenoloji tsa thuto ya basebetsi le tikoloho e nepahetseng ya banna le basadi ba sesole. Tshebediso e nepahetseng ya tsebo e na le melomo e metle ya polokeho le bodulo bo phethahetseng ba lesole la Afrika Borwa ditsamaisong tsa sesole. Porojeke e nngwe ya bohlokwa e ne e le thuto ya ho jara thoto ya koloi ya dithoto tse boima. Thuto ena e se e le pele msaapi le phuputso ya ho jara thoto, mme e ikgethollotse mofuteng wa yona hobane e kopanya ho metha le hlophollo ya sebopeho sa ho sebetsa ha tsamao ya mmele wa sephedi, ka moo mesifa e sebetsang ka ten le kgatello ya bokahodimo ba letlalo phuputsong ya yona ya ho fumana motlolo. Phumano ya thepa ya hona jwale ya hlahlobo ya tshebetso ya seemo ya ho hokahanya motsamao wa sephedi le tshebetso ya seemo sa mesebetsi e ikgethileng ya lesole la Afrika Borwa e tshepisa ka diphehiso tse bonahalang ho ntlafatseng bokgoni ba lesole le tsamaiso ya lesole e phethetseng. Phomano e sa tswa feta ya tsamaiso ya hlophollo ya seemo msaapi le kgokahanyo ya mokgwa wa ho tsamaya wa diphedi le hlophollo ya seemo ya mesebetsi e ikgethileng ya lesole la Afrika Borwa e tshepisa diphehiso tse bonhalang tse lebisang bokgoning ba lesole le ho phethahaleng ha tsaiso ya lesole. E beha Dithekenoloji tsa Thuto ya Basebetsi le Tikoloho ka pele ho diinstitjushene tsa phuputso tsa sesole tsa thuto ya ho lekanya ka moo basbetsi ba phelang ka tengle tsa tse tsamaelanang le mokgwa wa ho tsamaya wa batho. Mokedikedi le Sehlopha sa Enjinere sa Makheniki(Moseema) Moseema e fana ka ditshebeletso tse ikgethileng tse jwalo ka ho sebetswa ha matshwao, ho phalla ha mokedikedi le ho bala ha khomphuta ha matla a sebopeho/ho se sebetse. Phehiso ya Moseema ho ikgethile Afrika Borwa, mme

43 ho ka bapiswa ka ntle le ho seny nako le bokgoni ba hlahlobo e qetellong lefatsheng lohle. Mesebetsi e tlwaelehileng ya khomphuta ya ho noha ho phalla ha nakwana ka hara ntlwana ya ho tuka nakong ya ho kgakolwa ha setswibilo kapa ntshetso pele ya sebaka sa phallo ya bolelele ha e tswa molomong wa sebetsa, ha di fumanehe ka pele, mme di entswe mona lapeng. Tsaa e nngwe ya bohlokwahadi e ne e le lebaka la ho se atlehe ha M82A primer le bonwe le tsamaelana ka ho toba le mefuta e fapaneng ya tsamaiso ya sekgwathwa sa sethunya sa jwale nakong ya ho utlwisisa ho methwa ha sebaka se fetofetohang. Motheo wa tharollo e sisinngwang e sa ntshetswa pele ke LIW. Ho feta moo, ho ile ha fumanwa tharollo ya boinahanelo ho kgakola dithibelo tsa kheibole ya UAV lontjha. Dihlahlobo tsa ho qetela tsa elemente ho tshwantshisa maemo a teng. Msaaka a mangata a bakang mona a fumanweng ho ya ka tshwantshiso a bakile ho hlwauweng ha tharollo e ikgethileng e bontshitseng hore e atlehile ha e sebediswa ke tlelaente. Institjute ya Thekenoloji ya tsa Lewatle (ITL) ITL e ne e itahletse ka setotswana ho theheng South Africa s Extended Continental Shelf Claim porojekeng e kopanetsweng ya Hydrographer ya Sesole sa Lewatle sa sa, Lekgotla la Disaense tsa Thuto ya Jeokerafi le Petro ya sa, e leng Seetsetsi sa Peterole sa Afrika Borwa (Petroleum Agency of South Africa). Kopo e rometswe Kopanong ya Matjhsaa a Kopaneng (KMK) ka Molao wa Lewatle (KMKMWl) pele ho Motsheanong Matshwao a pele ke hore dibaka tsa lewatle tsa naha (ho kenyeletswa tse hlahisitsweng ke Sehlopha sa Sehlekehleke sa Prince Edward) a ka nna a eketswa ka dikilometara tse ka bang dikwere tse diketse tsa makgolo a mane, le ka mohlomong ho ka bang le poloko e jwalo ka oli le kgase, dirashwa masalla a dirashwa kapa melemo e ka bang e ka fumanwa molokong o tlang wa Maafriksaorwa. ITL ha esale e ntse e thusa Sesole sa Lewatle sa Afrika Borwa ho theheng ditekanyetso tsa ho saenwa tsa kenyeletsang tsohle msaapi le dicorvette tsa mekro tse tla

44 tliswa hona jwale. Hona ho bolela tshebdisano le bsaetli ba dikepe le sesole sa lewatle sa Jeremane ho lekanyetsa bohole ba ho theha mekgwa ya ho sebetsa, mme ho phethwe tshebetso ya sekepe se seng le se sengha se fihla Simon s Town. Ditekanyetso di kenyeletsa: Karolo e Paroletsang ya Rada (Radar Cross Section) (RCS) Infrarete (Infrared) (IR) Matshwao a Makenete (Magnetic signatures) Matshwao a Modumeo (Acoustic signatures) Tshebetso e tla phethwa hang feela ha dikepe di kentswe dibetsa le difofonedi tsa tsona hantle ka botlalo, mme ITLe tla tswela pele ka ho thusa Sesole sa Lewatle sa sa ho hlokomela matshwao ana nakong e beilweng ya mamello. Mosebetsi o ile wa etswa wa ho theha motheo wa ntshetsopele ya tswelopele ya tsamaiso ya moriana ka founu ya Tshebetso ya Bophelo bo Botle ya Sesole sa Afrika Borwa. Sefokisisi sa reili e robehileng ya Modumo o Hodimo (Ultrasonic broken rail detector) Katleho e kgolo e bile ha ho qetwa konteraka ya ho ba teng ha indaseteri, ho etsa le phepelo ya tsamiso ya sefokisis sa reili e robehileng ya modumo o hodimo Seporoneteng ya seporo sa Orex (sa 860 dikm). Dipuisano le basai ba ka bang teng ba mose le mawatle e sa sebetswa. Tsamaiso e ile ya bontshwa

45 dikhampane tsa relewa DKA (Usa)le ditsamaiso tsa teko tse pedi di ile tsa kenngwa ka sepheo sa ho lekola. Dinstitjute tsa Tshireletso Simunye Tsepamiso ya mohopolo e ne e le hodima ntshetsopele ya taolo le ntjhafatso e ntjha (tn) ya Tshireletso ya Sepakapaka e Kopanetsweng (TSK) Lebothong la Tshireletso la Setjhsaa la Afrika Borwa. Pejana, sehlopha sa lenaneo se ile sa etsa qeto ya ho sebedisa tshebetso ya mokgwa oo mohaho o hahilweng ka teng o molaong ho tshehetsa tshebetso ya ditsamaiso tsa enjere, e thehilweng haholo hodima maemo a Moralo wa DKA (Usa)wa C4ISR Mokgwa wa Ho Haha o sebediswang haholo DKA, dinaha tse fapaneng tsa Yuropa le Oseteralia. Hona ho fane ka molemo wa ho dumella ho sebetsa ka sehlopha ka tumelllano, ho hlokometswe ho phethwa le ho boloka tsebo e ka sebediswang hape ka moso lenaneong. Simunye jwale e tseba motlolo wa mokgwa wa ho haha mohaho o radilweng ho JAD tn. Motlolo ona o tla eketswa ho kenyeletsa dimotlolo tsa sa feellang tse nepahetseng le tse felletseng tse nepahetseng tsa tn. Sehlopha se tshepa hore se tla bontsha e meng ya mehopolo ena ka nako e lenngwe lsaoratoring. Porojeke ya Thekenoloji ya Moriana ka Founu Ho ile ha etswa motheo wa ntshetsopele ya tsamaiso ya morina ka founu wa Tshebeletso ya Bophelo bo Botle ya Sesole ya Afrika Borwa (TBsaB) le ya karolo ya bophelo bo botle ya setjhsaa ka phuputso ya boithuti ya thekenoloji. Bohole mahareng a dibaka tsa tshebetso tsa sesole ha mmo le mahareng a ditliliniki le dipetlele tsa lebatowa, tsa setjhsaa le tsa sesole, le tlhokeho ya bokgoni ba dibaka tse hole tsa ho thusa ka tsa meriana ho bolela tahleho ya bokgoni ba ho dula o le malalaalaotswe ka tshebetso tsa sesole le ditjeho tse eketsehang karolong ya bophelo bo botle ya setjhsaa. Bohato ba teko le tekolo ha mmoho bo ile ba qetelwa. Hona ho ile ha isa sehlopha sa porojeke Tliliniking ya Naas Mpumalanga, Mtubatuba KwaZulu-Natal,

46 Motsekapa, hohle Kgauteng, mme qetellong le hape Bujumbura Burundi. Tsebo ya bohlokwahlokwa e ile ya fumanwa, mme ha ithutwa tse ngata. Porojeke ena e tla ntshetswa pele selemong se setjha ho qetella diporothokolo tsa bongaka, molao wa tsa bongaka le ditsaa tsa boitshwaro bo botle le phuputso e nngwe hape mesebetsing yohle lefatsheng. Sebaka se qalang se kgothaleditswe hore ho dumellanwe le diphuputso. Taolo ya Bokgoni Tsaa e kgolo ya mesebetsi ya selemo e ne e le qalo ya mosebetsi o molaong ho fuputsa taolo ya bokgoni ba sesole. Mohopolo wa pele wa bokgoni ba taolo e le tshebetso bo fetotswe ka phuputso ena. Ho hlakile hore bokgoni ba taolo ke se bakilweng ke kopano ya ditshebetso tse ngata, boholo ba tsona di se di sebediswa, empa ha di tsamaelane hantle. Bokgoni ba taolo, ka lebaka lena, bo tsepamisitse hodima kopano le tsamaisano ya ditshebetso tsa dikarolo. E tla fetolela ditataiso tsa sesole tsa mmuso le ditlhoko hore e be ditlhoko tse kopanetsweng tse ikgethang tseo ho tsona dikarolo le makala a ditshebeletso a ka kgolang bokgoni ba tsona ho tsona. Setsi sa bokgoni ba taolo se tla ntshetswa pele, moo bokgoni bo hlokwang teng ho thusa LSTsa ho tla akanngwa. Bokgoni bona bo hlokwang bo tla sebediswa ka tsela eo e le ditataiso le dintlha ts epele tsa ho rala lebotho le ho fa lebotho la LSTsa mosebetsi ka moso. Teko le Tekolo Kakaretso ya Sehlopha Teko, tekolo le Sehlopha sa ho Fokotsa Bosole di ile tsa thehwa ho fana ka teko e kopaneng le tshebeletso ya tekolo. Nakong ya selemo se fetileng sehlopha se ile sa hlophiswa hore se eketse tshebdisano le ho kgothaletsa ho shebana le tlelaente. Sehlopha se behilwe hantle ho fana ka teko ya ho ema hang le

47 tshebeletso ya tekolo ya diporojeke tsa sesole tse tlang, mme e sebedise monyetla wa thahasello ya matjhsaa dikarolong tse fapaneng. Tsamaiso ya Bokgoni jwale e tobane le ho kopanngwa le ho tsamaelana ha mekgwa ya ho sebetsa ya dikarolo. Alkantpan Alkantpan ke bohole ba teko ya dibetsa tsa ho sebediswa hohle tse sebediswang ke Afrika Borwa le ditlelaente tsa matjhsaa. Boiteko bo atlehileng haholoholo bo ile ba etswa selemong se hodimo se lekolwang ho isa ditshebeletso tekong ya dibetsa ho ya ho faneng ka dibetsa tse sebediswang hang le sebaka sa teko sa dibetsa. Alkantpan e se e fetiseditse ditshebeletso tsa yona maemong a batsi a diqhomane le dibetsa tse hlahlojwang, tse kenyeletsang ho hlahloba ho bolokeha le ho phuthela ho kgotsofatsang le se tla etsahala ka diqhomane. Le ha e bile selemo se boima sa ditjhelete,karolo e eme hantle ho sebedisa monyetla wa diporojeke tse ntjha le thahasello ya matjhsaa. Le ha teko ya dibetsa e sa ntse e le kgwebo ya bohlokwa ya Alkantpan, e ile ya bewa ka mefuta e meng e fapaneng ya teko ya dibetsa ka katleho, jwalo ka seo diqhomane se ka di etsang le hose atlehe ho ka senyang thepeng, le ho hlahloba se ka etsahalang le polokeho ya ho phuthela le dibetsa tse jerweng ka ditshelong. Ho na le thahasello e totang ya matjhsaa ka Alkantpan, haholoholo ho tswa Mmusong wa Kopanelo (United Kingdom) le Jeremane. Singapho, le ha ho le jwalo, e santse e le tlelaente e kgolokgolo le e tshepahalang haholo ya mose ho mawatle.

48 Poloko ya dibetsa le bokgoni ba teranseporoto di ekeditswe ka makasine wa maeto o motjha o thakgotsweng. Ho ntsheditswe pele terailara ka katleho e kgolo ho tsamaisa ditshelo ha bobebe le ka ho phethahala maetong a makgutshwane. Dibaka tsa bodulo Alkantpan di ile tsa eketswa ho lokela sebaka se seholo. Dihlopha tse kgolo jwale di ka dula moo ka boiketlo boo di bo lebeletseng. Gerotek Gerotek ke lsaoratori ya teko e amohetsweng ya matjhsaa ya ISO e tshehetsang le ho hlahloba karolo le sepalangwang, diphahamiso tsa sepalangwang le thupelo e tswetseng pele ya moqhobi ka Teko ya Gerotek ya diyuniti ya kgwebo ya yona, Gerotrain/Sidibane. Kgolo e yang butle ya dilemo tse pedi tse fetileng e sa ntse e tshwerwe jwalo, haholoholo marakeng tsa teko tsa mamello le tsa matjhsaa. Ho tshehetsa kgolo ena, Motlolo wa Bokgsaane wa Afrika Borwa o ile wa sebediswa ho ntshetsa pele mosebetsi kaofela ha ona. Kgolo kgwebong ya matjhsaa e ile ya ntshetswa pele ka diteko tsa, hara tse ding, Dithaere tsa Nokian tse tswang Finelente le AMG, BMW, Volkswagen le SMART tsa Jeremane. Ho na le tlhokeho ya teko ya mamello ka mora hoba Gerotek e fokotse ho ata ha dikotsi ka ditshebetso tse kgethilweng tsa saense le mananeo a ho rupella moqhobi. Tlhokeho ya ho hlahloba ditsamaiso tsa sesole e a eketseha ka lebaka la mananeo a ho emelwa ha sepalangwang sa setjhsaa sa sesole. Gerotek e behilwe hantle ho tshehetsa mananeo ana. Gerotrain e fumane kamohelo ya maemo a yona e tswang Bolaoding ba Thuto le Thupelo selemong sa Kamohelo ena e kgothaletsa Gerotek ho fana ka monyetla wa ho thusa ka mananeo a bokgoni le boithuti ba baithuti bo felletseng

49 Boiphihlelong ba ho Qhoba ba Porofeshene (BQP) (Professional Driving Qualification (NQF4)). Marangrang a ntshetsopele a Gerotrain le dietsetsi tsa mmuso le setjhsaa tsa thupelo e entse hore ho be le menyetla e mengata e meholo le e tswetseng pele ya dikonteraka tsa thupelo ya moqhobi. Lefapaha la diketsahalo la Gerotrain/Sidibane le hlophisitse kopano eo ho yona Toyota ya Afrika Borwa e ileng ya roba rekoto ya mamelllo ya dihora tse 72, ha mmoho le mokete wa dilemo tse mashome a msaedi sa Land Rover Defender. Diketsahalo tsena ha mmoho di ile tsa ngolwa diphatlalatsong tsa matjhsaa. Tshehetso ya Tshireletso Tshehetso ya Tshireletso(TT) e tshehetsa LTsaB le ARMSCOR taolong ya tsona ya thepa ya semmuso (TS) le leruo, ha mmoho le ho tsamaiswa ha thepa ya LTsaB e sa hlokweng. E tshehetsa bokgoni hore bo tsamaelana le ditlhoko tsa ditlelaente. Tte shebane le dikarolo ka hara LT moo e ka fetolang ka ho fana ka ditshebeletso tse ikgethileng. Tsamaiso ya Thepa ya sesole ya Tshireletso (TTT) Tsamaiso ya Thepa ya sesole ya Tshireletso (TTT), e neng e tsejwa pejana e le Ho Rekiswa ha Thepa, karolo ya Kgwebo ya ARMSCOR, e kgethilwe le ho laelwa ho rekisa thepa e ngata le ya kgale ya tshireletso e e rekisetsa LT, ho thuseng Mmuso ka moo e ka kgonang ka teng. Thepa e a fapana, mme e kenyeletsa dibetsa, difofane, dikarolo tsa dipalangwang, dikepe, thepa ya dipalangwang tsa fatshe kapa tse fofiswang. Thekiso ya thepa ya tshireletso e tsamaiswa ho ya ka ditlhoko tsa mmuso tse beilweng tsa ho bolaodi ba taolo ba Komiti ya Taolo ya Dibetsa ya Kopano ya Setjhsaa le Komiti ya Ho Ntjhafatsa Thepa Ka Pele ya Setjhsaa. TTT ho ya ka dipehelo tsa yona tsa taelo ya seo e tlamehileng ho se etsa se setjha e thehile ka katleho ditoro tse latelang: Walmannsthal Vehicle Park e ile ya thehwa ho thusa ka ho fetiswa ha 1 768

50 haholoholo dipalangwang tse samil ho DMD. DMD ke tshebetso e ntjhafatsang dipalangwang ha di lokisetswa maraka le thekiso ya tsona. Ditoro tsa Depo tsa Bofofisi tse 10 di ile tsa thehwa ho thusa ka helikopotara ya Allouette e seng e sa sebediswe le thepa e itseng ya Mirage F1. Depo e kgolo ya Phepelo ya Thepa ya Sesole (Main Ordinance Depot (81 TSD)) e ile ya thehwa ho thusa ka dikarolo tsa Ratel le samil. Setoro sa Wingfield san, Motsekapa, se ile sa thehwa ho thusa e le setoro sa setsi ho thusa ka ho tsamaiswa ha thepa ya sesole sa Lewatle e teng le e tla ba teng. samhs Vehicle Park, Centurion, e thehilwe ho thusa ka ho tsamaiswa ha dipalangwang tsa karolo ya tsa bongaka. MOB Centre, Bloemfontein, e theilwe hore e thuse ka ho tsamaiswa ha dipalangwang tse fapaneng tsa Sesole. Setoro sa Hoedspruit se theilwe hore se thuse ka ho behwa ha thepa e kgolo ya difoofane tse sa sebetseng tsa Mirage F1 le dikarolo tsa tsona. Nakong ya ho lekolwa ya selemo se hodimo, DMD e entse hore ho rekiswe thepa ya dimilione tsa R274. Setsi sa Taolo ya Letlotlo A Tshireletso a ARMSCOR (STLTA)(ADAC) STLTA e thusa ka tshehetso ya taolo ya letlotlo ho thuseng tikoloho ya tshireletso ho fihleleng matla a yona. E ikgetholla ka bokgoni ba yona ba ho tsamaelana le bokgoni bona ba tshehetso le ditlhoko tsa ditlelaente, le ho ka kgona ho utlwisisa le ho amohela ditlhokeho tse fapaneng le tsa mokgatlo tse ngotsweng lenaneng ka tlase mona: Polokeho ya thepa ya bohlokwa ya LT le tlhokomelo ya phapanyetsano tshebeletso ya datsaeisi msaapi le tsaa ena. Tshebeletso ya didijiti ya ditokomane ya data le ditokomane tsohle tsa lenaneo la LT dintlha tse matleng a ARMSCOR.

51 Ngodiso ya Letlotlo le tshebeletso ya taolo ya matlotlo ohle a LT a tsamaelanang le mananeo a phumano ya thepa ya ARMSCOR. Tshebeletso ya taolo ya Thepa ka ditsamaiso tsa mananeo/ dibetsa. Ho tshwauwa ha Dibetsa le moralo wa ho diphuthela, ha mmoho le ditshebeletso tsa baeletsi ba ho bokella thepa. Tshebeletso ya ho tsamaisa ka sepheo sa ho tlosa rejisetara ya letlotlo le taolo ya lenaneo ya tikoloho ya thepa e sa hlokweng e hlwailweng, ya kgale le e ke keng ya lokiswa. Thekiso ya thepa ya sesole e tsamaiswa ho ya ka ditlhoko tsa mmuso tse amohetsweng ke bolaodi ba molao. Ditshebeletso tsa Tshehetso tsa ho Romela Mafatsheng a ka Ntle ya Tshireletso (DRMNT)(DRMNT) Karolo ya Ditshebeletso tsa Tshehetso tsa ho Romela Mafatsheng a ka Ntle ya Tshireletso ya ARMSCOR e ile ya thehwa ho thusa Boitelo ba ARMSCOR le boikarsaelo msaapi le boiqapelo ba Mokgatlo wa Tshehetso ya ho Romela Mafatsheng a ka Ntle ya Tshireletso ya Afrika Borwa (MTRMNTsa)(MTRMNTsa), o ileng wa botjwa e le kgwebisano mahareng a Lefapha la Tshireletso la Afrika Borwa, ARMSCOR le indaseteri e tsamaelanang le tshireletso, mme ya amohelwa ke Letona la Tshireletso ka 8 Phato Karolo ya MTRMNTsa e tla tshehetsa tshebetso ya MTRMNTsa msaapi le Lekgotla le Komiti ya Phethahatso ka ho ntshetsa pele menyetla ya ho romela thepa mafatsheng a ka ntle msaapi le indaseteri e tsamaelanang le tsa tshireletso e le hore e tle e boloke dithelenoloji tsa morero le botsebi ba LTsaB le ho ntshetsa pele tshusumetso ya tshebedisano ya ho romela thepa mafatsheng a ka ntle ya Afrika Borwa. Setsi sa Ho Sebedisa Monyetla sa Thekenoloji (SSMT)(TEC) ke karolwana ya MTRMNTsa, mme e ikarsaella ho sebdiseng menyetla ya thekenoloji le ho e etsa kgwebo dimarakeng tsa lefatshe ka bophara. Tsaa ena e ka kenyeletsa

52 taolo ya ditshebeletso tsa porojeke le boemo bo hodimo ha mmoho le thuso ya ho bapatsa msapi le mafatshe a itseng le dimaraka. Dintlha tsa bohlokwa Setsi sa Ho Sebedisa Monyetla sa Thekenoloji (SSMT)(TEC) Ditsamaiso tsa Kampo Ho ile ha etswa tumellano ya otoro mahareng a Canvas le Tente le ARMSCOR msaapi le ho fepelwa ha tsamaiso ya kampo ho ya ka maemo a Weatherhaven. SSMT ke yona e nang le matla hodima laesense ya tsamaiso ya Weatherhaven. G-Cide SSMT e saenne tumellano ya tshebedisano le G-Cide, mokgatlo o tlileng ka thekenoloji e ntjha, maikemisetso a akaretsang, sebolayadikokwana sa tsebiso sa sesole. Diphunyamasoba (Perforators) Boithuti ba hore sena se ka etswa sa porojeke ya ho phunya masoba mane Somchem e ile ya qetwa ka katleho, mme LT le Mohlanka wa Phethahatso ya Ka Sehloohong wa ARMSCOR o ile a behelwa tba ena. Thshetso ya tjhelete e fumanwe nakwana feela hore ho ntshetswe pele mohato ona. Ditshebeletso tsa Afrika tsa Teko le Lojisitki tsa ho Phuthela (DATLP)(APLTS) DATLP e sisintswe e le mokgatlo o ikgethileng wa setjhsaa ka ho phuthela, dilojisitiki le ho hlahloba hore o sebetse o bapile le veine, biri le diindaseteri tsa dinomaphodi ho hlokomela hore dihlahiswa tsa bona di ka ikemela matjhsaeng. Simphosiamo ya Diqhomane tsa fatshe e ile ya hlophiswa ke DRMNT le Phumano ya Thepa ya ARMSCOR ka

53 kgwedi ya Loetse Simphosiamo e amohetswe e le katleho e kgolohadi. Sepheo sa motheo e tla ba ho theha komiti e etelletseng pele ka boemedi ba SSMT, Gerotek, Lefapha la Kgwebo le Indaseteri ho fuputsa tlhoko ya sepheo sa mokgatlo o ikemetseng o tla thusa ka tshebeletso e ikgethileng ka ho phuthela msapi le teko, dilojisitiki le boeletsi. Tshehetso ya Ho Romela Thep Mafatsheng a ka Ntle Lekgotla la MTRMNTsa le Excom a thehilwe hantle selemong se fetileng. Dihlopha tsa mosebetsi tsa MTRMNTsa di ile tsa thonngwa ho theha mesebetsi ka hara bothonyi ba MTRMNTsa le morero wa kgokahanyo ya MTRMNTsa Excom le Lekgotla. Dipontsho Selemong sa ditjhelete sa 2003/2004 ho ile ha lokisetswa dipontsho tse latelangka katleho ke MTRMNTsa: LAD 2004 (Borazili) Thuso le Kgwebo 2004 (Kenya) Lima 2004 (Maleshia) Milipol 2004 (Fora) Fidae 2004 (Tjhili) Thuso ya ditjhelete ka tlasa sekimi sa motho ka mong e ile ya fumanwa ho tswa Lefapheng la Kgwebo le Indaseteri msaapi le hore indaseteri e kenye letsoho. Dipontsho tse latelang le tsona di ile tsa amohelwa jwalo ka diphavilione tsa setjhsaa le tse nyenyane ke LKI, mme ditjhelete tse latelang di ile tsa saelwaho kenya letsoho ha indaseteri: DSEI 2004 (Muuso wa Kopanelo) Dimilione tsa R3,0

54 DEFEXPO 2004 (India) Dimilione tsa R1,0 Ho amohetswe dipheleo tse kgotsofatsang tse tswang indasetering ka ho kenya letsoho ha tsona dipontshong tse boletsweng ka hodimo mona. Simphosiamo ya Diqhomane tsa fatshe, e hlophisitsweng ke DRMNT le Phumano ya Thepa ya ARMSCOR, e ile ya tshwarwa ho tloha ka 15 ho fihlela 17 Loetse Simphosiamo e ne e amohelwa e le katleho e kgolo hoa ya ka ditaba tsa puisano le maemo. Ho ile baemedi ba 99 khosong ba tswang mafatsheng a 16. Dilojisitiki tsa Kgwebo ya ARMSCOR Tsamaiso ya Thoto ya Dilojisitiki tsa AB ke seetsetsi se ngodisitsweng le se hlakolang ditefello tsa thepa ka kamohelo ya mmuso le Ditshebeletso tsa Lekgetho tsa Afrika Borwa le setho sa Mekgatlo ya Batsamisi ba Tsamaiso ya Thepa ya Lapeng(MBTTL)(FIATA) ha mmoho le Batsamaisi ba Thepa ba Mokgatlo wa Afrika Borwa (BTMAB(saAFF). Le yona e na le matla a bolaodi ba ho sebetsa e le seetsetsi sa ho hlakola ditefello tsa thepa, Afrika Borwa ho ya ka lenaneo le dumellanang le Mebuso ya Kopanelo. Ke sethusa se fanang ka tshehetso ya ditshebeletso tsa lojisitiki tsa tshehetso tsa morero ho ARMSCOR, LTsaB le indaseteri e sebetsang. E ikarabella ditsamaisong tsa ho tsamaisa ka dikepe nakong ya ho amohela thepa e tswang mafatsheng a ka ntle le ho tsamaisa thepa ho ya mafatsheng a ka ntle. Tsamaiso ya Thoto ya Dilojisitiki ya AB ka ho thusa ho laoleng ho tsamaisa ka dikepe ha Lefapha La Tshebdisano la Indaseteri (LTI)(DIP) ka ho bala le ho netefatsa matshwao tshebediso a LTI ha ho tsamaiswa thepa ya bohlokwa ka dikepe le dikarolo tsa Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso. Ke taba ya bohlokwa ya morero e kgolo taolong ya maneno a ARMSCOR. Ka labaka la ho ba le mosebetsi matjhabeng oo Afrika Borwa e o etsang le boitelo ba mmuso wa AB, Dolojisitiki tsa AB di lebisa bokgoni ba tsona ba morero ho thuseng ditshebeletso tse ikgethileng ho kenyeletsa mafapha a mmuso a fapaneng, LTsaB, ARMSCOR le Indaseteri ya Dibetsa. Dilojisitiki tsa AB e ile ya

55 sebetsa ho tsamaiseng, ho hira ho tsamaisa thoto le ho tsamaisa thepa ka tsela tsa mefuta e fapaneng ya dipalangwang ho ya le ho kgutla dibakeng tse fapaneng Afrika, Singapho, Madakaseka le Botjhabela Hare. LTsaB e ne e hloka tshehetso ya lojisitiki ya ho tsamaisa thepa ya yona ha feela ho e na le mabotho a bolokang kgotso a Afrika Borwa Burundi. Dilojisitiki tsa AB di ba thusitse ka katleho ka mekgwa eo ba ikgethetseng yona ya tefello e tlase ya ho tsamaisa thepa le ho sebedisa mokgwa wa matsapa a mangata a ho tsamaisa thepa Burundi. Jwalo ka karolo ya tshehetso ya hona jwale ya Afrika Borwa eo e thusitseng Madakaseka ka yona ha dibaka tse ding tsa sehlekehleke di ena le dikgohola, Dilojisitiki tsa AB di ile tsa kgona ho sebedisa sefofanbe sa dithoto ka nako e kgutshwane, mme sa thusa LTsaB ho fofisa thepa ya tlokotsi hore e ka sebediswa ka potlako Madakaseka. Tsamaiso ya Thepa ya Dilojisitiki tsa AB ke setsamaisa dithoto sa diqhomane se ngodisitsweng, se fanang ka tshebeletso ena e ikgethileng ka tshebediso ya basbeletsi ba rupeletsweng ba yona le letoto la yona la diteraka. In this role it has emerged as a leader not only in handling mainly sensitive, controlled and hazardous cargo in South Africa, but also in assisting foreign clients with the transit of such shipments through South Africa. Ka lebakala mesebetsi e fapaneng le tsebo e behilweng mahetleng a Dilojisitiki tsa AB, e fana ka dilojisitiki tse kopanetsweng tse jwalo ka ho phuthela, ho sutela, ho tlama le ho hlahloba ditefello tsa thepa e tswang ntle tse tlileng ka moya le thoto ya lewatle le ho hirwa ha dikepe le difofane. Dilojisitiki tsa AB tsa dithoto di fana ka dibaka tsa ditoro, inshorense ya tsa lewatle, bolaetsi ba ditefello tsa dithoto tse tswang ntle, tlhakiso ya dikhomphuta e tsamaelanang le tsamaiso ya EDI e tswang Tshebeletsong ya Lekgetho ya Afrika Borwa, ho batla ditjeho tsa dibaka le dithoto ho ya ka ditheko tse tsamaelanang le maraka. Dilojisitiki tsa AB le tsona di phehisitse haholo mabapi le morero wa matlafatso ya batho ba batsho ka ARMSCOR ka ditshenyehelo le tsamaiso ya phetolo.

56 Dilojisitiki tsa AB di sebeditse ka mokgwa oo e leng wa bohlokwa ka ho tsamaiswa ka dikepe le tlhakiso ya dithoto tse tswang ntle tsa Merero ya Ditumellano tsa Tshireletso. Ho ile ha hlokomelwa ka tshwanelo le tlhakiso ya dithoto ya dicorvette tse pedi ha mmoho le sefofane sa Hawk ha se fihla Afrika Borwa. Sebaka se Ikgethileng sa Tlhakiso ya Thoto le Setoro sa Ho Etsa Thepa e Lefellwang di sebetsa haholo, mme e hloka tshebetso e kgolo ya taolo ho hlokomela hore melao yohle ya tefello ya thoto le melao e meng e a phethiswa. Maeto a Dilojisitiki tsa AB Maeto a Dilojisitiki Maeto a Dilojisitiki a AB ke setho se ngodisitsweng sa mokgatlo wa Terasneporoto sa Moya sa Matjhaba le Dieetsetsi tsa Maeto tsa Afrika Borwa. Mosebetsi wa tsona wa bohlokwa ke ho fana ka tshebeletso e dulang e le teng ya dihora tse 24 tsa maeto tse thusang ARMSCOR le LT ka ditlhophiso tsa maeto a tsamaelanang le porojeke le tshiereletso yohle ya bona. Maeto a Dilojisitiki a AB a fana ka tshehetso ya mefuta e fapapaneng ka ditlhophiso tsa ameto a moya, maeto a fatshe, dikoloi tse hirwang, madulo le ditshebeletso tse ding tse tsamaelanang le tsona. Mesebetsi e meng Dikhamapane tsa Thepa ARMSCOR ke e nngwe ya dikhamapane tse tharo tsa thepa tse nang le seabo, e leng, Erasmusrand Properties (Pty) Limited, Oospark (Pty) Limited le Sportrand (Pty) Limited. Moaho wa ARMSCOR ke wa Erasmusrand Properties (Pty) Limited, ha setsha sa lebala la dipapadi se ntlafaseditsweng ARMSCOR e le sa Sportrand (Pty) Limited, se le haufi le Moaho wa ARMSCOR. Setsha se senang letho se haufi le Moaho wa ARMSCOR le lebala la dipapadi la ARMSCOR ke la Oospark (Pty) Limited. Ha ho na kgebo e entsweng ke enngwe ya dikhampane tsa thepa tse tharo nakong ya tekolo ya selemo.

57 Ditaba tsa Mosebetsi Sebopeho sa Boeletsi Ho ya ka melemo e kenyeletsang tlhokomelo le tlhomphano le tshebedisano, ARMSCOR e beha maemo a hodimo a phehiso a basebeletsi ba yona ka ho etsa qeto. Ka lebaka lena ARMSCOR e kgothaletsa ka Sehlopha sa ARMSCOR sa Boeletsi (sab)(acg) ditabeng tsohle tse amehang ho basebeletsi e le ho hlokomela hore diphehiso tsa baseletsi di a hlokomelwa ha ho etswa qeto. Tswelopele ya ho kenya letsoho e ahang ya sab ho etseng qeto e lokisetsa hore ho be le tshebedisano e lokileng mahareng a boetapele ba mokgatlo le basebeletsi, mme hona ho tswela mokgatlo molemo. Ho ithuta le ntshetsopele Ntshetsopele ya bokgoni ARMSCOR e elellwa hore matla a yona a hona jwale le a ka moso a tshetlehilwe hodima batho ba amemo a hodimo ba yona, mme e itelletse ho tswela pele ka ntshetsopele ya bokgoni ya ditaba tsa yona tsa mosebetsi. Borutehi le mananeo a bokgoni Tse ding tsa dibaka tse tlamehang ho shejwa tsa selemo se hodimo sa tekolo, e bile ka tswelopele le tshebediso ya borutehi. Lenaneo la tswelopele la Ditalente le sekimi sa basari sa ARMSCOR Mokgatlo o tswela pele ka ho sebetsa ka Lenaneo la Ntshetsopele la Ditalente, moo e leng hore dikerajueiti tse hlokang boiphihlelo tse ngata di rupellwa di le mosebetsing, ka tataiso. Batsetedi bathong Mokgatlo o entse qeto ya ho kenya letsoho Maemong a Batho a Batsetedi. Maemo a Batho a Batsedi ke maemo a matjhaba a hlwayang boemo bo botle ba ho phetha ba taolo ya ditaba tsa basebetsi ka sepheo sa ho fihlella maikemisetso a kgwebo. Batsetedi maemong a Batho ke maemo a matjhaba a hlwayang boemo bo botle ba ho phetha taolo ya ditaba tsa basebetsi ka sepheo sa ho fihlella

58 maikemisetso a kgwebo. Maemo a behilwe hodima metheo e mene ya bohlokwa, e leng: Boitelo boitelo ba ho tshepa batho ho fihlelleng maikemisetso a kgwebo. Morero ho ba le dipheo tse hlakileng le morero wa seo batho ba tlamehang ho se etsa ho se fihlella. Ketso ho etsa ho hong ho ntshetsa pele ka ho phethahala e le ho ntlafatsa mosebetsi wa khampane. Tekolo ho utlwisisa matla a ho tshepa mosebetsi wa batho ba yona. Bophelo bo botle ba basebeletsi ARMSCOR e thehile lenaneo le felletseng la bophelo bo botle ba basebeletsi le reretsweng ho sehebana le bophelo ba basebeletsi ba yona. Taolo ya matla a HIV/Phamokate Boiteko ba ARMSCOR ba ho sebetsa ka sewa sa HIV/Phamokate bo kenyeletsa: Ho ba le Komiti ya Phamokate e hokahanyang lenaneo la HIV/Phamokate. Ho ba le baeletsi ba Phamokate. Ho ba le taolo hodima Setsi sa Bophelo bo Botle se sebetsang ka botlalo ho etsa hore tsebo e tsamaelanang le bophelo bo botle e kgone ho fumanwa ke nasbeletsi. Ho fana ka tsebo le thuto le thupelo ka sebopeho sa diphousetara, mahlasedinyana, dibenase le mangolonyana ka Phamokate. Tsebo e ntjhafatswang e le tsebo e ntjha e ba teng. Ditshelo tsa dikhondomo di behilwe dibakeng tse fapaneng meahong ya mokgatlo, mme e lekolwa kgafetsa. Mokgatlo o entse phuputso e sa hokahanngwang e sa tsejweng ya HIV/Phamokate ha mmoho le tsebo le boithuti ba boitshwaro ba basebetsi ba ona e le ho lemoha boholo ba bothata boo e ka bang e shebane le bona mabapi le taba ena, mme ka lebaka leo e etse qeto ya ho lokisa hantle. Ka lebaka leo ho be le tekolo ya matla a ho ba teng ha mathata a ka bang teng e ne e ile ya etswa mokgatlong.

59 Boithuti bo bile teng habedi bo bontshitse hore 3,7% le 4,3% ka ho latellana. Tsebo le boithuti ba boitshwaro bo bontshitse maemo a ho se tsebe ho hlokang ho sebetswa ka potlako. Moereo wa HIV/Phamokate ka kgatello hodima thuto le ho lemosa, ho entswe ho shebana le mathata a hlwailweng boithuting bo bileng teng habedi. Morero wa Phetolo le ntjhafatso Hore ho tle ho shebanwe le ho ipheha tsietsing ka ho hloka bokgoni ka lebaka la ho lahlehelwa ke basebeletsi ba nang le boiphihlelo, akofisa matla a phetolo ho hlokomela basebetsi ba bontshang palo e fapaneng ya mefuta ya batho naheng le ho ntjhafatsa hape mokgatlo ka ho hlokomela hore bongata ba batjha ba nang le boiphihlelo ba ka tsamaisang mokgatlo ho ya pele, Phetolo le morero wa Ntjhafatso e ntjha e ile ya sebediswa. Setsi sa morero ke ho rupela le ho thaotela basebetsi mosebetsing. Maemo a hodimo a bokgabane Tiisetso ya maemo a hodimo ya Phumano ya Thepa Jwalo ka ditho tsa bohlokwa tse fapaneng tsa dihlopha tsa porojeke e kopantsweng, basbetsi ba maemo a hodimo ba ne ba,mme ba sa ntse ba tswela pele ka ho itahlela ka setotswana mesebetsing ya mananeo a phumano ya thepa a tswelang pele matjhabeng le lapeng. Mesebetsi ya maemo a hodimo e kenyeletsa ntshetsopele, boiphihlelo le ho bokellwa ha tsebo ya tlhahiso, ha mmoho le ho hlahlojwa ha disebediswa tse ka ntle ho khomphuta le disebediswa tse thusang tshebediso ya khomphuta le ho bolokwa ha ditokomane, ho holokmela hore ditlhoko tsa maemo a hodimo tse ikgathileng di a bolokwa. Ho tsamaiswa ha thekenoloji mabapi le tlhahiso ya lapeng ya ditsamaiso tse ntjha tsa difofane, ho tea mohlala, le yona e a lekolwa ho hlokomela hore mekgwa ya tekolo le maemo a tshwanang di a sebediswa le ho bolokwa. Mabapi le ditumellano tsa Tiisetso ya Maemo a Hodimo a Mmuso (TMHM)(GQA), tshehetso e molemo eo ho fanweng ka yona ho fihlela ha jwale ke mafatshe a

60 tlamehang a fapaneng, e ile ya eketswa e le hore e kenyeletse le yona porojeke ya phumano ya thepa ya helikopotara ya tsa Lewatle Muusong o Kopanetsweng. Ho ya ka dikonteraka tsa lapeng tsa Kgwebo tse Nyenyane kapa tsa Matlafatso ya Moruo wa Batho ba Batso (SMME/BEE),ho se ho entswe tswelopele e molemo ho tshehetsa le ntshetsa pele ditsamaiso tsa amemo a hodimo le bokgoni, haholoholo dibaka tsa dipalangwang le diaparo. Ho hlokeha ha diotoro tse tswelang pele, le ha ho le jwalo, ho baka mathata a ho ntshetsa pele dintlafatso tse entsweng. Maemo a hodimo a ARMSCOR Ha esale ho ba teng ha setifikeiti sa ISO: 2000 se atleha ka Hlakola 2003, ho balwa ha ditjhelete ka hare le ka ntle ho ile ha etswa ho tiisa ho sebetswa ka molao ho tswelang pele le ditlhoko tsa ISO. Ba balang ditjhelete ha ba a ka ba hlahisa diphumano tse kgolo kapa tse nyenyane nakong ya ho bala ditjhelete tsena le ho ba teng ha maedmo a setifikeiti sa ARMSCOR ho ile ha amohelwa. Ka ha jwale tsamaiso ya taolo ya maemo a hodimo a ARMSCOR a thehilwe ka botlalo, batsamaisi ba taolo ba ile ba etsa qeto ya hore ba tswele pele ka yona, mme ba kope mekgatlo e balang ditjhelete hore e bale ditjhelete ka ho teba ho feta ka ho sebediswa ha ditshebetso tse tsamaelanang le diporojeke. Dipuisano ka sehlooho di ile tsa tshwarwa le Mokgatlo wa Maemo a Thepa Afrika Borwa (MMAB)(saBS), moo ho tiisitsweng hore ho tla eketswa molemo hape ho balweng ha ditjhelete ka moso. Ho ile ha thakgolwa letsholo la ntlafatso ARMSCOR selemong seo. Jwalo ka karolo ena, ARMSCOR e kentse letsoho dikgaung tsa Bokgabo ba Motlolo wa Afrika Borwa (BMAB)(saEM) lekgetlo la pele. Motheo wa Bokgabo wa Afrika Borwa (MBAB)(saEF)ka lebaka lena o ile wa nehelana ka peheloya tekolo ho ARMSCOR, e ileng ya hlwaya menyetla e fapaneng ya ntlafatso. Menyetla yohle e amohelwang e le e molemo e ile ya kenyeletswa porojekeng ya ntlafatso ya tsamaiso, e phethahatswang ke sehlopha sa mosebetsi se kenyeletsang baemedi ba tswang mafapheng a mang le a mang ARMSCOR. Ka ha maemo a

61 hodimo ke kgwebo ya mang le mang, ka lebaka leo e thehilwe hantle ARMSCOR. Mokgwa wa ho lekanya o kgotsofatsang wa phepelo o ile wa etswa nakong ya selemo, e tlisitseng palo ya 81,2% yohle ya ntlafatso ha e bapiswa le 67, 7% ya Mokgwa wa ho lekanya o kgotsofatsang wa ditlelaente o ka ntle o ile salwa morao, mme wa phethwa selemong seo. O ile wa shebana le ho fumana ditlha tsa tsebo ka mafapha a mathata a ka sehloohong a mane a ileng a hlwauwa phuputsong ya 2002 ka sepheo sa ho rarolla mathata ao. Mokgwa wa ho lekanya wa ho kgotsofatsa wa ditlelaente o mong hape o ile wa rallwa selemo sa Thekenoloji ya Tsebo (TT)(IT) Ho ya ka morero wa ARMSCOR ho ntshetsa pele ka mehla ho phethahala ha ntlafatso ya mokgatlo e tswelang pele le tshebeletso ya morekisetswa, ho ile ha thakgolwa diporojeke tse latelang tsa TT selemong seo: Kgwebo ya I (ileketeroniki) Molao wa kgwebo ya I ya ARMSCOR e ile ya ralwa le ho ntlafatswa ke Lekgotla la Taolo. Ho ya ka lona, ntshetsopele ya thutaboahi ya TT e batsi ya kgwebo le ho ntlafatswa ha motheo ho matlafatsa tshireletso, eba ke ditaba tsa bohlwa. Le ha ho le jwalo, ho sebediswa ha diporojeke tsena jwalo ka ha di hlalositswe ka botlalo molaong ke taba e kgolo eo ho tobanweng le yona ho ya ka dithibelo tsa ditjhelete. Tsamaiso ya letlole la dipenshene Tsamaiso ya letlole la dipenshene e ile ya tlameha ho ngolwa hape ka lebaka la diphetoho tsa molao e le hore e tsamaelane le thekenoloji e ntjha e hlahisitsweng ke ARMSCOR. Ditsamaiso tsa T di ile tsa fuwa konteraka ya ho ngolwa hape kaofela ha tsamaiso. Porojeke e qadile ka Motsheanong 2002 le ntshetsopele ya thekenikale, teko ya mosebedisi le kamohelo di ile tsa qetwa ka Pudungwana Ha esale mosebedisi a ne a lakatsa ho qetella ditjhelete tsa ho qetela tsa selemo tsamaisong ya kgale, ho qetella mesebetsi yohle ya dihlahlobo tsa ditjhelete, mme e sebedise tsamaiso e ntjha ka mora moo, tsamaiso e ntjha e ile

62 ya sebediswa feela ka kgwedi ya Hlakubele Jwale e sebetsa ka ho phethahala. Tsamaiso ya mosebetsi Porojeke ya tsamaiso ya mosebetsi e ile ya qalwa e tswa ho Morero wa Ditsamaiso tse ka Sehloohong (MDK)(MSP). Ho hlokeha ha pele e ne e le ho etsa feela diforomo tse hlokehang tse ngata, tsa lifi le tsa maeto. Porojeke e qadile ka Phato 2002, mme e ile ya ralwa hore e qetwe ka 31 Hlakubele Ho hlokeha, le ha ho le jwalo, ho ile ha hola haholo, mme ditlhoko tse ntjha tsa mosebedisi di ile tsa tlameha ho bolokwa tshebetsong yohle ya porojeke. Porojeke e tswela pele hantle le ha kwana e se e le kgolo ho ya ka moo e neng e reretswe ka teng, boholo ba yona bo qetilwe ka katleho, mme ba sebediswa qetellong ya Hlakubele Hona ho kenyeletsa ditlhoko tsohle tsa tlhokeho ya mosebetsing le lifi. Mohato wa bobedi wa porojeke o tla kenyeletsa mokgwa wa ho sebetsa wa tsamaiso ya mosbetsi o kopaneng wa ditshebetso tsohle tse tsamaelanang le Ditaba tsa Basebetsi. Dintlha tsa ditlhoko tsa mosebedisi di qetilwe, mme ntsheopele e tla qalwa ka nako selemong se setjha sa ditjhelete. Porojeke ya thekenoloji e ntjha Kgwebo ya ARMSCOR Porojeke e ntjha ya thekenoloji, e qadilweng ka 2001/2002 ho ntjhafatsa ditsamaiso tsa IT ho thusa ARMSCOR, e ile ya ekeletswa Kgwebo ya ARMSCOR selemong sa Porojeke e ile ya qetwa ka nako ho sebedisitswe tekanyetso ya ditjhelete ka moo e neng e behilwe ka teng. Matla a ho kgotsofala ha mosebedisi mabapi le porojeke ya Kgwebo ya ARMSCOR e ne e feta 90%. Ho batla thuso ka ntle ditshebeletsong tsa TT (IT) ARMSCOR e tlwaetse ho sebedisa bathusi ba bangata ba fanang ka tsebo ya ditshebeletso tsa thekenoloji ho moaho wa mabenkele a mangata a kantoro ya ka sehloohong le dibaka tse fapaneng tse hole. Mothusi a le mong wa ditshebeletso tsa IT o sa tswa tholwa.

63 Motheo (Infrastructure) Mohaho wa ARMSCOR Nakong ya selemo diinstitjushene tse nne tse fapaneng di ile tsa lekola ho phethahala ha tshireletso e sebediswang Mohahong wa ARMSCOR. E le e latelang: Seetsetsi sa Sepolesa sa Sesole (Military Police Agency) Botsebi ba Tshireletso (Defence Intelligence) Mohlanka wa Mmuso ya Taolong (Officer Commanding GSB MOD) OSB Security Consulting cc Le ha diphuputso tse akaretsang di ne di kgotsofatsa, boholo ba dikgothaletso tse neng di etswa ke diinstitjushene tse fapaneng di ile tsa amohelwa e le ho ntshetsa pele tshireletso. Mokgatlo wa Polokeho wa Mosebetsi wa Setjhaba (MPMS) (NOsa) Ho balwa ha ditjhelete ho behang maemong a akaretsang ho ile ha etswa ke MPMS e neng e sebetsa hohle le Kantoro ya ARMSCOR ya Ntlokgolo. Tsamaiso ya Dinaledi tse Hlano e Kopanetsweng ya MPMS e ile ya sebediswa e le bonyane ba tlhoko le maemo. Sephetho sa ho balwa ha ditjhelete ho ile ha balwa hore e be pallo ya Polatinamo ya Naledi tse Tharo. Baballi ba ditjhelete ba MPMS ba ile ba tsota hore sehlopha sa Polokeho ya ARMSCOR, Bophelo bo Botle le Tikoloho (PABBT) (SHE)se hloka ho thoholetswa ka mosebetsi o motle o entsweng; ho sebeditswe ka thata hore mosebetsi ona wa PABBT o kotsi wa taolo o atlehe, mme ba phethe ditebello tsa mokgatlo wa ho fihlella maemo a Dinaledi tse Hlano haufinyana. Boikarabelo ba Tikoloho ARMSCOR e tseba ka botlalo hore mesebetsi ya yona e tla bonahala tikolohong le diketsahalong, mme di radilwe ka tsela eo e leng hore di be le mathata a manyenyane ka tikoloho. Mokgwa wa ho sebetsa o akaretsang wa tikoloho o shebana le tikoloho yohle polokeho le bophelo bo botle ba batho, dimela,

64 diphoofolo, modu, metsi le moya, ha mmoho le dintho tse tsetollotsweng le tsa moetlo tsa nalane. Mabapi le hona, ho shebanwe haholo le diporothokolo le ditlwaelo tsa setjhaba le matjhaba tse tsamaelanang le tshireletso ya tikoloho le taolo ya bophelo ba tse hlaha, ARMSCOR ka lebaka lena e lekola le ho laola mesebetsi ya yona ho hlokomela hore e dutse diporothokolong le ditlwaelo tse jwalo. Taolo ya tikoloho e tlositswe boemong ba ho ba bohareng, mme mesebetsi e phethwa ho ya ka meralo ya taolo ya tikoloho e fapaneng ya teko ya ARMSCOR le phuputso ya tse nyenyane. Gerotek Renje ya Teko ya Sepalangwang sa Gerotek, e ka bophirimela ho Pretoria ha o leba Hartebeespoort Dam, e na le diheketara tse ka bang 500 tsa naha e terantetsweng. Ho na moo ho na le meru le mefuta ya diphoofolo tse hlaha tse ngata. Boiteko ba taolo ya tikoloho e tsitsitseng bo hlakile mesebetsing ya ka mehla sebakeng seo, mme ditaba tseo ho buuwang ka tsona di kenyeletsa tse latelang: Ho hlwauwa le ho tloswa ha lehola le boletsweng le mefuta ya dimela tse hlaselang Hlahlobo ya ka mehla le ho lokiswa ha diterata tsa moedi Taolo ya kgoholeho ya mobu le mekgwa ya ho e thibela e jwalo ka ho lema le ho boloka jwang mabopong le ho tlatsa dikgatampi tse bakilweng ke metsi a pula Ho falliswa ha dihahabi tse tlang ka mehla meahong ya taolo le moo ho sebeletswang teng Hlahlobo ya ka mehla ya ho fuputsa ka nako ho dutla ha oli Taolo ya ho tloswa ha matlakala Taolo ya mesebetsi ya dipalangwang tsohle ho hlokomela hore ho be le ho bonahala ho sa lokang ho tsamaiso ya tikoloho

65 Ho etswa ha tsebiso e tsitsitseng ho ditlelaente le baeti ka ho tshwana hore taolo ya tikoloho/polokeho e amohelwa ka mehla e le taba ya pele Gerotek Pokello ya tsebo ka tikoloho e tla etswa Gerotek ka Alkantpan Renje ya teko ya dibetsa ya Alkantpan e mane Copperton porovenseng ya Kapa Leboya. Teko le tikoloho ya renje e tswela pele ho sebetseng mesebetsi yohle ya yona maemong a dumelang a tikoloho. Jwalo ka ha ho hlalositswe pejana, ho tlwaetswa sebaka ha diphoofolo tse hlaha ho bonahetse ho atlehile hore moralo wa taolo ya diphoofolo tse hlaha e ile ya tshwanela hore e ho ngolwe tsebo e ntjha hape e le hore ho fanwe ka mekgwa ya ho sebetsa ho fokotsa bongata ba matsha. Ho tla qoqwa le diinstitjushene le mekgatlo ya mmuso ho rala mokgwa wa ho nahana wa saense le wa tikoloho wa setswalle ho shebana le bongata ba mefuta ya dinone tse ngata. Taba ena e tla ba ya bohlokwa dilemong tse mmalwa tse tlang hore ho hlokomelwe le tikoloho e tswelang pele mabapi le dipalesa le majwang renjeng. Dibaka tsa ho nwella le diterata tsa moedi di ye di hlahlojwe ka mehla ho hlokomela ho tsamaelana le dipheo tsa taolo tsa tikoloho. Boqapelo bo tswelang pele ke ho hlwaya le ho tlosa dimela tse tsa tlwaelehang tse tswang dinaheng tse ding, tse bitswang Suidwesdoring. Ha ho sa nste ho leknanngwa hore 80% ya renje e se e tlositswe, taba e ka thabelwang ke ha ho ka tloswa boholo ba dimela tsena tse tshwenyang tse hlaselang. Sepheo sa ho qetela ke ho boloka tikoloho ya naha ena. Hona ke porojeke ya nako e telele e tla phethwa ka mora nako e telele ho ka fihlellwa. Selemong sena sa tekolo ho bokella tsebo ya tikoloho e ile ya etswa ke moeletsi ya ikemetseng wa tikoloho, Ekokonsult Inc. Pehelo ya ho qetela e bontsha dintlha tse ka sehloohong tsa hore maikemisetso a nako e telele a ho ntshetsa pele le

66 ho hlokomela tikoloho e tswelang pele e se nang kotsi ho bophelo bo botle ba batho kapa ha ho fihletswe bophelo bo botle. Protechnik/Hazmat Dikarolo tsena tse pedi di behilwe sebakeng sa indaseteri sa Highveld Park Centurion. Mosebetsi o se o qadilwe wa ho sebetsa sebaka hape ka mora hoba ho kgakolwe setsi sa moaho o motjha ka Hlakubele Mehleng ena lebala ke sebaka se ntjhafaditsweng hantle, mme se le setle ka difate, dihlahla le dilono tse kgabisang sebaka seo. Moralo wa taolo wa tikoloho o lekolwa ka mehla,mme ho ba le tlhokomediso ya ka mehla ho basebeletsi bohle ba amehang ho hlokomela sebaka se hlwekileng le sa bophelo bo botle. Ho lahlwa ha ditshila ke khampane e lahlang ditshila e amohetsweng le ho hlahlojwa ha ditanka tsa ditshila di tsamaelana le moralo wa taolo ya tikoloho. Hore na dilaboratori di maemong afe a tlhweko, ho hlahlojwa ka mehla, mme ha ho kgelohwe mokgweng o behilweng wa ho behela ditaba. Taolo e ikemiseditse ho ikamahanya le ditlhoko tsa polokeho ya matjhaba, mme baeti le bona ba iswa ametong ho ba tsebisa ka mesebetsi le ho ba bontsha taolo ya polokeho le bophelo bo botle le tlhokomediso ya tikoloho ka kakaretso. Pokello ya tsebo ka tikoloho e tla etswa sebakeng sa Protechnik selemong sa Institjute ya Thekenoloji ya tsa Lewatle (ITL) ITL, e behilweng Simon s Town, e tswela pele ho thusa tlelaente ya yona ya bohlokwa Lebotho la Lewatle la Afrika Borwa, ho tswela pele ka phuputso ya porojeke ya phuputso ya Simon s Bay Sea Watch. Sepheo sa porojeke ena ke ho lekanyetsa motheo wa maemo a loketseng le maemo a hodimo a metsi a lewatle sebakeng sa kou ya Simon s Town le dibaka tse e potapotileng. Boiqapelo ba Simon s Bay Sea Watch ke tshebdisano ya bohle e leng Lebotho la AB, IMT le Lefapha la tsa Mawatle (Department of Oceanography) Yunivesiting ya Motsekapa. Pokello ya phuputso e ile ya tsebiswa bohle ba nang le thahasello ho yona le ba bang ba amehang kopanong ya bohle ka selemo sa Sephetho se ne se kgotsofatsa haholo, mme ho ile ha etswa matsapa a ho hlokomela hore ho se be le mathata

67 ha ho sebediswa se fumanweng ke Lebotho la AB, makgotla a lapengha mmoho le kopano ya setjhaba se dulang moo di na le tshwatetso e kgotsofatsang ka ho fokotsa tshilafatso ya moya le metsi a diforo a sa tsamaisweng ka tshwanelo le ditshila tse tlang dikoung. Lebotho la Lewatle la sa le setjhsaa di boela di leboha boitelo le thuso eo di e fuweng ke ITL, eo e ileng ya hlophisa dithuso tse tswang Yunivesiting ya Motsekapa ka ho fana ka ho thusa ka botsebi, baithuti le dibaka tsa lsaoratori. Ka lebaka la porojeke ena ya phuputso, Bookamedi: Dithusi tsa LSTsa ka ARMSCOR le ile la mema ITL ho kenya letsoho dipuisanong tsa matjhsaa tsa boratikoloho ba ditsebi ba buang ka sehlooho sa Taolo ya Tikoloho e Kopaneng ya Sesole, e neng e tshwaretswe Kwalata, leboya ho Pretoria, selemong sa Hona ho bontshitse ka botlalo boitelo ba ARMSCOR ho thuseng LTsaB, ho hlokomela ntshetsopele e sa feleng ka ho sebedisa mekgwa ya ho lekanyetswa ya saense e hodisang ho ela tikoloho hloko. ARMSCOR le ITL di ile tsa bsaatswa ka dipheso tsa tsona le ka ho thusa nakong ya dipuisano, moo ho neng ho tlile ditsebi tsa tikoloho tsa matjhsaa tse 120 di emetse dinaha tse 23. Qetello ARMSCOR ho phela nako e telele moo e leng teng moo e phethang mesebetsi ya yona le boikarsaelo ka ho fapana. E ikemiseditse hape hore e amohelwe ke ba nang le ksaelo ho yona e le mokgatlo o hlokomelang ka lefa la setho le nalane, poloko ;e tikoloho. ARMSCOR, eo e leng setho sa koporasi ya World Wildlife Fund, ke mosebedisani ya tshetjwang ho bohle ba hlokometseng tikoloho. Boikarsaelo ba phedisano Boiteko ba boikarsaelo ba phedisano ya ARMSCOR bo shebane haholo le ho ntshetsa pele ho fana ka baithuti bao ho bona mokgatlo e ka ba nkang ho ya ka ditlhoko tsa ona hore batho ba rupellwe jwalo ka basebeletsi ba ona ba ka nkuwang ho sebetsa moo.

68 Hona ho etswa ka ho amohela ho sa kgaotswe, le ka tshehetso ya Vlakfontein Technical High School Mamelodi moo ARMSCOR e ikemiseditseng ho theha setsi sa bokgsaane sa thuto ka mmetse le saense. Thupelo ya thekenoloji ya boithuti e ile ya etsetswa matitjhere ohle a mashome a mararo a metso e tsheletseng. Intsitushene e bitswang Education Alive e ne e ruta thupelo ena. Thupelo e ne e sa shebana le thekenoloji feela, empa e ne e boetse e ruta matitjhere ka moo ba ka sebetsang le mefuta e fapaneng ya baithuti ka tlelaseng. Baithuti ba ile ba ba ba iswa dikolong tse ikgethileng tsa mariha le selemo tsa mmetse le saense tse hlophisitsweng ke PMG tshebdisanong le Ynivesiti ya Afrikaans ya Rand. Dikhomphuta tse leshome di ile tsa saelwa sekolo, mme basebeletsi ba ARMSCOR ba tla ruta dikhoso tsa motheo. Mananeo a mang a mangata a tla hlophisetswa selemo sa 2004, ho tea mohlala, ho tla ba le dikampo tsa boetapele tsa baithuti ba materiki, ho ha mmoho le Dopntsho tsa Borasaense ba Banyenyane ba Setjhsaa, ho tjhakela Bofofisasebakeng ba Afrika le Tshireletso ya 2004 (pontsho ya tshireletso ya matjhsaa), tataiso ka mesebetsi e fapaneng indasetering e tsamaelanang le tshireletso, le mananeo a sekolo sa mariha le sa selemo sa mmetse le saense. Mokgwa oo baithuti ba materiki ba pasang ka ona Vlakfontein o eketsehile ho tloha ho 51,5% ka selemo sa 2001 ho ya ho 71% ka selemo sa 2002, mme wa theoha ho ya ho 59% ka selemo sa Le ha kwana ho ke ke ha eba bobebe ho ka hlalosa ho theoha hona ho tloha ho 71% ho ya ho 59%, ARMSCOR e kgothalletswa ke tsaa ya hore matitjhere jwale ba tla etella pele ho ntlafatseng mokgwa wa ho pasa wa baithuti ba bona. ARMSCOR e boetse ya fana ka dikhomphuta tse leshome Sekolong se Seholo sa Dalubuhle motsaneng wa Sheshegu Kapa Botjhsaela. Moporemiri wa Kapa Botjhsaela, Mong Stofile, o ne a le teng ho tla amohela mpho ena porovenseng ya hae. Matitjhere ohle a sekolo le bona ba se ba ile ba rupellwa ho sebedisa

69 khomphuta, mme ha ba na ho rupella baithuti feela, empa le setjhsaa se haufi le sekolo.