Concorso di poesia in lingua sarda Peppinu Mereu Anno 2011 Poesias 1
Edizione a cura di: Comune di Tonara Viale della Regione 8 08039 Tonara (NU) Tel. 0784/63823 Fax 0784/63246 www.comune tonara.org Associazione Turistica Pro Loco di Tonara Viale della Regione snc 08039 Tonara (NU) Tel. 0784/63811 GIURIA DEL CONCORSO Prof.ssa Franca Piras Prof.ssa Tonina Paba Prof. Paolo Pillonca Prof. Salvatore Frau Dr. Pier Luigi La Croce Segretario Dott.ssa Giovanna Sau 2
CONTENUTO DELLA PUBBLICAZIONE In questo volume sono state raccolte tutte le poesie inviate al Concorso di poesia in lingua sarda dedicato a Peppinu Mereu e che è stato promosso dal Comune di Tonara e dall Associazione Turistica Pro Loco di Tonara. Le poesie sono state pubblicate così come gli autori le hanno scritte, dunque senza revisioni o rettifiche. L ortografia è quella prescelta da ciascun autore. Le traduzioni, quando presenti, sono opera dei poeti stessi. Le poesie spono state ordinate per sezione ed inserite nel volume in ordine casuale. Quelle premiate o segnalate precedono le altre. La Giuria del Concorso Il Comune di Tonara L Associazione Turistica Pro Loco di Tonara 3
INDICE Poesias de sa primu setzione in rima Cantone po un'ismentigadu Giangavino Vasco Pag. 9 Est òfrana sa creja Est òfrana sa creja Pag. 11 Rariddai Domenico Mela Pag. 12 A Maria Immaculada Giovanni Soggiu Pag. 14 Cavalleris de luna Mimmiu Maicu Pag. 16 Sos chentuchimbant'annos Augusto Marini Pag. 18 Fiasta tui Giovanni Onnis Pag. 20 A Peppinu Mereu s'immortale Pietro Fadda Pag. 22 Carrasegare Giovanni Battista Angioi Pag. 24 A mereu Sebastiano Marcis Pag. 25 Lamentos Otello Concos Pag. 27 Che sa luna, che su sole Domenico Angelo Fadda Pag. 29 Su progressu Ignazio Serra Pag. 31 A Tonara po Mereu Pietrino Bassu Pag. 33 S'ammentu Giovanna Deiana Pag. 34 A Pepe Mereu Pietro Pittalis Pag. 35 Su cane trassosu e su mere. Nanni Molinero Pag. 36 Invocazione a Maria Vergine Peppino Barra Pag. 38 Undighinas de maju Giovanni Luciano Zoncheddu Pag. 39 Pro Peppinu Mereu Giuseppe Floris Pag. 41 Incantos Francesco Tedde Pag. 42 Un omine Anna Paola Demelas Pag. 44 Tonara Paulinu Pireddu Pag. 46 In amentu 'e Peppinu Mereu Francesco Chessa Pag. 47 Sas sabbatas de nonna Salvatore Frau Pag. 48 Ammentande Peppinu Tonino Tuffu Pag. 49 A Peppinu Mereu Ignazio Peddio Pag. 51 Po Peppinu Mereu Antonietta Ruggiu Pag. 52 Sa cubedda Albino Liori Pag. 53 A tempus sou... Antonio Porcheddu Pag. 55 A su mastru de s'elicona Ilio Deidda Pag. 57 In respiru 'e libertade Tore Soru Pag. 59 Fiores innotzentes Maria Gioconda Fiori Pag. 61 Sa bella edade Giorgio Bulla Pag. 62 4
Depidore Francesco Pietro Pinna Pag. 63 S'animu umanu Flavio Littera Pag. 64 Acumpagnami Angelo Maria Ardu Pag. 65 Cantas cosas in sos tempos Gian Giacomo Pisanu Pag. 67 A costazu de sos isteddos Francesco Piga Pag. 69 Sa balentia de predu Giuseppe Delogu Pag. 71 S'omine educadu Pietro Cui Pag. 72 Tonara Sebastiano Bellina Pag. 74 A Peppinu Mereu Antonio Floris Pag. 75 Oe pedo azzudu a s'elicona Mario Argiolas Pag. 76 Pro Peppinu Mereu Antonio Nicolò Cossu Pag. 78 Bentu Ida Pranteddu Pag. 80 Su degheotto de ghennargiu Francesco Palmas Pag. 81 A Peppinu Mereu Peppino Manca Pag. 82 Sa rundine emigradora Bachisia Angela Carta Pag. 83 Perla rara Fausto Francesco Carta Pag. 84 Sa vida es che unu liberu Vittoria Calzaghe Pag. 85 Sa vida terrena Romina Columbano Pag. 87 It'est sa libertade Stefano Lepori Pag. 89 Marcia de abbasanta a zuri Agostino Calledda Pag. 90 S'origini de sa festa de sas femminas Giovanni Agus Pag. 91 Elogios a Peppinu Mereu Giuseppe Zanda Pag. 93 Cumpanzia de poetas Michele Podda Pag. 94 Sa muntagna Nanni Brundu Pag. 96 Sa mala strada Giovanni Antonio Pisanu Pag. 97 Arragodendi u'poeta Sisto Cabras Pag. 99 Lassa chi cantit sa natura Vincenzo Piu Pag. 100 Isperas Giovanni Antioco Mura Pag. 102 Su tempus modernu Maria Giuseppa Pinna Pag. 104 Surbile Anna Cidu Pag. 106 A su bentu Mario Maccioni Pag. 107 A Muggianeddu Antonio Pintore Pag. 108 Mamma che a' perdiu in guerra Maria Murgia Pag. 110 A Tonara, pro su cuncursu.. Pietro Zanda Pag. 112 Risposta a un'amigu Antonio Carboni Pag. 113 5
Una rosa e unu cantu Vincenzo Pisanu Pag. 114 Cando su 'eranu Gesuino Curreli Pag. 116 Mastros pagu cuntentos Basilio Carta Pag. 117 Coglionados Gigi Angeli Pag. 118 Sardigna mia Tore Mario Piroddu Pag. 121 Su lamentu de su massaiu Camillo Corona Pag. 122 Impuddile Salvatore Murgia Pag. 123 Bai in bonora, Peppinu! Gesuino Murru Pag. 125 In bisus de sa menti Antonio Renato Cocco Pag. 126 In amentu de Peppinu Mereu Salvatore Gioi Pag. 127 Pinos de Mirri Nino Fadda Pag. 128 Buju e lughore Angelo Vidili Pag. 129 Amantiosu Antoni Piras Pag. 130 Supramonte Francesco Corrias Pag. 132 Pro sa memoria de Peppinu Mereu Francesco Zanda Pag. 134 A Peppinu Mereu Salvatore Littarru Pag. 136 A Peppinu Mereu canto a quartine Peppino Floris Pag. 137 Poesias de sa primu setzione a versos lìeros Spalguddati frondi Gianfranco Garrucciu Pag. 139 Pertuntas Anna Cristina Serra Pag. 141 Carreras fuidittas Gonario Carta Brocca Pag. 142 Gana di branu Giuseppe Tirotto Pag. 144 Su giassu non agatu Maria Rita Farris Pag. 146 A cabore Giovanni Chessa Pag. 147 Epopea primarja, s'impoddile Mario Sanna Pag. 149...E sigo trattas Giovanni Maria Pala Pag. 152 Pruini de bisu Raffele Piras Pag. 155 Arrosas e beranus Anna Ghiani Pag. 157 Lassami abbaidare Pietro Peittu Pag. 158 Bramas passadas Maria Sale Pag. 159 Tempus de caminare adenanti Filippo De Cortis Pag. 160 Cantu est trista Dante Erriu Pag. 162 Fuiri de sa terra Giovanni Bellisai Pag. 163 Mariolas Francesco Angelo Demontis Pag. 165 Liberados dae su silentziu Salvatore Pintore Pag. 167 Solitudini Delia Foddai Pag. 168 6
Is paginis tuas Teresa Piredda Paoloni Pag. 169 Farinalla e fundurulla catarsi Mario Spina Pag. 170 Ammentos Anna Rosa Fenu Pag. 171 Su liberu 'e sa vida Giuseppina Schirru Pag. 172 Viale de ammentos Mario Nurchis Pag. 173 In caminu Maria Antonietta Sacchi Pag. 174 Rusineddha Agostino Carta Pag. 175 In memoria de Peppinu Mereu cant. Antioco Peddone Pag. 177 Biseras ancora 'e pastori Giovanni Manconi Pag. 178 Ancora mi carignas Anna Maria Serra Pag. 180 Poesia stimada Giuseppe Carta Pag. 182 Scussuras Gianni Mascia Pag. 184 Solu Elio Sau Pag. 185 Candu fua piciochedha Rosanna Demuru Pag. 186 Su libru de sa vida Maria Carmen Sanna Pag. 188 Sonniu Paolo Sanna Pag. 189 Tempus remottu Tonino Fancello Pag. 190 Contami Tonino Fancello Pag. 192 Nues Luisa Obinu Pag. 194 Su viagiu Susanna Furcas Pag. 195 Bene e male Stefano Arru Pag. 196 Temporada stadiali Giancarlo Secci Pag. 197 Pa una realtai vera Anna Buonuomo Pag. 198 Semidas Antonello Bazzu Pag. 199 S'oru de su soli Sandro Chiappori Pag. 200 In is alas de su pensamentu Antioco Casula Pag. 201 A tiu meu Antonella Sanna Pag. 202 Sorte cruda Antonio Mariani Pag. 203 Jumpamos su traghinu Francesca Giuseppina Nieddu Pag. 204 Poesias de sa segunna setzione in tonaresu Ddi pogno duas cartutzas Giantommaso Mura Pag. 205 A mamma Maria Giovanna Carboni Pag. 206 A Tonara Elio Francesco Sulis Pag. 207 Su prus bellu fiore Franco Floris Pag. 208 7
Sonetto Gesuino Peddes Pag. 209 A un amico che è stato offeso Giovanni Sulis Pag. 210 Muttu pro Peppinu Mereu Luciano Demuru Pag. 211 Bandu de cuncursu Pag. 213 Regulamentu de su cuncursu Pag. 215 8
CANTONE PO UN 'ISMENTIGADU Tèssidu cun passèntzia apo tottus sas tramas chircande de cumporrer custa vida, cun s'ùmile cussèntzia de non tenner sas bramas de la tenner de oro tottu 'estida. E cun sa mente ischida, mancari sende istraccu, apo prantadu frores in terras de dolores, po dare a frades mios, che teraccu, un'àlidu, un'afranzu, unu sinnu de calchi amore istranzu. Ma sa nèula in ojos a bortas m'apo 'idu, cuandemiche anderas e caminos, e s'abba 'ettande a mojos cussu trigu cumpridu trazadu mi che l'at in sos trainos, assutàndeche sinos chi alimentu a s'ispera daian cunfortu a chie, a lughe 'e una chera, fit chircande un'azudu in d una terra fatta a unu ludu. Una chitarra antiga mi nd'an bogadu a pizu, po chircare assunessi de prenare, 9
cun d una 'oghe amiga, su coro 'e unu fizu, si puru at paga gana de cantare; si su tempus penare l'est faghinde onzi die, nessi custa cantone, intr' 'e cussa presone, l'at a fagher cumprender chi b'est chie un'accantu 'e amore li dat, po ch'ammuntare su dolore. Gian Gavino Vasco, Bortigali 10
EST OFRANA SA CREJA Como prenu ammentos dae pitzinnu minore, chi su coro m'hat postu a ti pessare. Orune e i sos ventos, tue prena amore, is po sa Creja pronta a azudare. is de bona manera, is segnora e sintzera, dae sa lente t'achias mirare. No is criccanne vantos, nen paragulas bellas e incantos. Como biancos velos ti carignan sa cara, e das a donzi coro su toccheddu. T'apparitzan sos chelos, dae cue repara a donzi mannu a donzi minoreddu. Dae luche a sa vida, tue pramma fozzida, tue cunforta s'animu nigheddu. Vizes in donzi artura, po donzi netta e donzi criadura. Preca po donzi coro, preca donzi mamentu, preca e po tive como son precanne. Tue su lizzu oro recamu e donzi ammentu, oje po tive Orune est derremanne. Dolorossa parthìda ghiras bene fozzìda, tottu sa Creja a tive est issettanne. E t'abbratzat cuntinu, ca a meda lente has dadu su caminu. Donz'anima t'abbratzet in su Chelu, prima Maria 'e su monte Carmelu. Leonardo Angelo Berria, Nuoro 11
RARIDDAI Cant' è beddhu chiltu fiori chi è naddu in terr' alprigna no ni pascji i la Saldigna cussì raro di culori. Di culori cussì raro profumaddu e tralparenti è l'incantu di la jenti che lu mari cand' è chiaro. Eddhu è naddu pa fa spantu propriu i li mesi di branu grogu che lu tanfaranu pari d' oru lu so mantu. Lu so mantu pari d' oru cu la luggi di lu soli cantani li rusignoli pa ninnà chissu trisoru. E la chigula s'incanta candu la notti è sirena cu la luna cand'è piena eddha staggi canta, canta. Canta canta eddha staggi tutta la nutadda manna e cu la so ninna nanna chissu fiori dromm'in pagi. Era vuluddu rigalallu a chidd'amori palduddu cussì mai n'aggji' auddu pa lu so pett'adrunnallu. P'adrunnalli lu so pettu vaddh' e mont' aggjiu cilcaddu e lu briu m'è mancaddu 12
senz'avenni lu pruvettu. Fiori beddhu di stasgjioni damm'un pogu d'alligrìa ti brammava e ti vulia pa chissi beddhi occasioni. Pa chiss' occasioni beddhi d'avetti n'era bramosu a fiori maestosu chiss' amori mi lu sceddi. Torra la me civintura lu videtti a primma vilta si la me giunnadda è trilta dalli un pogu d' almusura. D'almusura dalli un pogu chi lu cori po alligrassi tu fiori veni e passi chi m' attristi già lu sogu. Domenico Mela, Castelsardo. 13
A MARIA IMMACULADA (GOSOS) Hoe ti festan, Maria in totu su mund'intrèu, a tie Mama 'e Deu rezitan pregadorìa. De ammentu tota vida dèt restare custa die, ca cunsagràd'est a tie laudende sa naschìda. Rosa Mistica eleggìda a mama 'e sa Messia. Dogni cheja cristiana a tie rendet onores, e poetas iscrittores milli titulos ti dana, giamendedi Soberana ti cantan sa litania. Zente meda bisonzosa a tie pregat cun coro, de mandar'a domo issoro sa grascia meraculosa, ca passat vida penosa, pro males e carestìa. Tue, Santissima mama de Gesusu Redentore: s'anim"e su peccadore misticamente infiama; e a Paradisu giama tota s'umana zenìa. 14
Sa mundana vanidade a si redimer aggiua, cun sa santa manu tua cunserval'in dignidade. A sa zega umanidade dias tue lugh'e ghìa. Pro no isperare in donu sos bisonzosos consola, ca cunfidan in te sola meraculos e perdonu. Da e su Celeste Tronu a terra grascia imbia! Giovanni Soggiu, Bonnanaro 15
CAVALLERIS DE LUNA Passadu su eranu bivimus su presente in s'assutore de siccas isperas; s'attonzu solianu ch'immazinàt sa mente fortzis fù fruttu d'antigas chimeras, mannigos de memoria, vanas illusiones,paristoria! De fiores d'arbile tessimus sa cadena in sos annos prus bellos de sa vida, a primu manzanile cun cantos de sirena nos ammajat s'edade prus dechida, est tottu disaogu de ch'in sas venas ti curret su fogu. Animosos setzimus che prudded' 'e domare. s'ispera in su tempus benidore; nottes malas creimus de poder tramudare in lughidos manzanos de lentore, ma su tempus tirannu attit sas dies de su disingannu. Est eterna sa gherra tra beru e fantasia ma est ranchidu su sinn'ischidare; de sa luna una perra, nos ponet allerghia, 16
s'atera perra nos faghet penare, un'istrint'e una lena: sa tazza,mesu boid'o mesu prena? Cavalleris de luna currimus "sa carrela" cun cadditos mustrencos a sa nua; fizastros de fortuna ancora sa bannela ponimus a su entu,ma sa fua non bastat,su destinu est accant'a serrare su camminu. Maicu Mimmiu, Santu Lussurgiu 17
SOS CHENTUCHIMBANT'ANNOS Sunt chentuchimbantannos chi est'unida s'italia, narant sos libros de 'istoria. ma cancelladu han sa vera memoria e una falsa si l'han costruida sos torinesos chi cun manu frida senza meritu si sunt dados gloria. s'italia cumandadu han de torinu e su sardu est' abbarau mischinu. e s'han postu sa leva militare e aumentadu hana s'affoghizzu; leadu han pro sa gherra d'onzi fizzu, sos confines pro los'aumentare. sas mammas fin'istancas de pregare pro bier torradu a domo cussu lizzu e medas sardos sunt mortos in gherra e ancora los pianghe custa terra. sunt' arribados puru "funzionarios" postus inoghe pro punizione, in roma fin de ponner 'in presone ma in sardigna fin sos feudatarios. e dolus s'hana dadu, sos pius varios faghinde in terra nostra sos barones. su tribagliu l'han fattu cun malizia, e su populu fit senza zustizia. lezzes e faeddos sun'impostos e su connottu s'hana cambiadu, pro cussu tanta zente ha bandidadu e da'e sos carabineris sunu mortos. e cuddu chi han battidu a tristos portos, 18
in continente l'han'ismentigadu. sunt troppus annos chi cun fusile e balla bois leades su ranu, e a nois sa palla. proite sos sardos deven' affestare custu anniversariu malaittu? da'e sempre non tenimus su dirittu de cuddos chi bivin dopu su mare. cherimos che frade a nois trattare, e no a si fagher morrer in su frittu. cherimos esser che amigos fedales, "liberos, rispettados, uguales". Augusto Marini, Quartu Sant'Elena. 19
FIASTA TUI Scàglia de luna me in d' ua notti limpia, stèddu fuìu chi àndat,che u' àbi in fròri, tra s' aranciòi e s'arrubiàstu che u' albòri... custu fiasta tui candu fiasta lòmpia. Luxénti che ua nott' 'e cibixìa, frorìda che ua nott' 'e stéddus, che poétas in d' ua nott' 'e fuéddus,' attèndia che sa prìma pipìa. Dillicàda che su nénniri in sa luxi, carriàda che fròris de xerèsia in banàu, de xiccài che s' umbr' 'e sa mata 'e sa nuxi. Maistòsa che sa nuxi in fròri," alligrìa che s'arragòdu contàu, de sa nì fiasta su candòri. De crìcca cu' amigàntzas sànas, spiòsa che u' fund' 'e arròsa, de ascuttài, ca fiasta spassiòsa, de ammirài, che u Ànju cu is àbas. De sighì, ca andàsta sigùra, de axiudài, mancài fia fadiàu, de ti stimài e ti pottài in prànt e mau, de ti castài e osservài s isùra. Jòvana, che u padru in banàu, cunténta che cadrallìa in sa mata, rispettosa che bìsita in su sagràu. Pretziòsa, de appòrri sa cadira, de arrispettài che u servìtz e prata, de coiài o ispòsa sintzéra. 20
Giovanni Onnis, Lunamatrona. ERI TU. Scaglia di luna in una notte limpida,/stella cadente che andava come un'ape al fiore,/tra l'arancione ed il rossiccio come un albeggiare,/ questo eri tu quando eri giunta./lucente come una notte di brina,/fiorita come una notte stellata, come poeti in una notte di parole,/accudita come la primogenita. Delicata come un vaso votivo di grano,/carica come i fiori del ciliegio in primavera da ricercare come l'ombra di un albero di noci./ Maestosa come il noce in fiore, allegria come il ricordo raccontato,/della neve eri il candore... /Da combriccola con amicizie sane,/spinosa come una pianta di rose,/da ascoltare, poiché eri spassosa,/da sposare perché eri la sposa./da seguire, perché andavi sicura,/da aiutare anche se mi trovavo stanco,/da stimarti e portarti nella pianta della mano,/da confrontare la tua somiglianza./giovane come un prato in primavera,/contenta vome un cardellino su una pianta,/rispettosa come la visita in un luogo sacro./preziosa, da offrirle una sedia,/da rispettare come un sevizio d argento,/sa sposare o sposa sincera. 21
A PEPPINU MEREU S'IMMORTALE Caru Peppinu in s'est avveradu ancora oe cuddu terremotu chi at Giagu Si otto preigadu,... da e Te disizadu e mai connotu. Sos sognios Tuos sun bistados vanos e vana s'isperantzia e i s'attesa ca in Sardigna de riccos beranos non nd'at naschidu ancora,ma offesa l'an tzertos sardigheddos isfatzados chi rinnegadu an sa propia mama, cando a Roma che sunu arrivados mortu c'an de s'orgogliu sa fiama. Ancora oe palattos e tancas non nde tenet su poberu massaju, ca su Mere si tenet in farrancas su 'inare furadu a s'operaju. Sos bremes bulluzerisde' abba netta che sunu oe comente a d'eris c'ancora no est falada sa saétta pro los distruet sos bancarruteris. Como no benin prus da Continente armados de serrone e de istrale: ma in Sardigna in d'ogni Padente ch'est ancora "funestu su signale" Da e Sa Maddalena a Teulada, dà Santu Marcu a Perdasdefogu est sa Sardigna bèìla ocupàda da.sordados chi 'enin dà ogni logu. 22
Prima fimis Colonia Romana assuzetados a sos negrieris, oe semus ancora che a d'eris: solu su ch'issos cherene nos dana. A fortza de isettare sa di'ona est fintzas s'isperantzia moribunda ca zente mala,potente e ladrona nos lassana patinde in mesu é s'unda in podere de bentos muilosos e de Sirénas chi promiten totu: ma bonos e onestos zenerosos ancora oe non nd'amus connotu. Pietro Fadda, Tinnura 23
CARRASEGARE Dae sa gioggia mascarados che umbras in buscu ' e monte, in Ovodda brusian su Conte currene in Aristanis sos caddos. In atterue nd'ettan su ponte e bocchin zente cun sos carrarmados. Ma est tottu de immentrigare? A custu serbidi su carrasegare. Giovanni Battista Angioi, Oristano 24
A MEREU Grazias de s'invitu so cuntentu e de partecipare in cust' iscrittu però Tonara tenet su dirittu de di faere a issu monumentu cantanno sas funtanas'a descrittu e famosu su suo testarnentu ca sa font'elicona da sustentu sa fama sua a raggintu ogni sittu giovanu a morre su tristu destinu Tonara ta cun lacrimas piantu trist'a sa sepoltur'acumpagnau trista sa terra a ti ettare mantu ma ta che mamm'amorosa accoltu in sinu pois tada in s'olimpu collocau s'anima torrad'a deus divinu che raru frore in giardinu serrau lassas d' eredidade eternu cantu cent' edeg'annos 'aoe a passau resta su versu bellu in su diariu e in custu solenne anniversariu po sa memoria ti festa tonara sa idda ci as tue tentu cara po su natale in cussa bella zona de rimas ti tessente oe una corona coglida frisca in su parnasu monte 25
e dae terr'a su cel'unu ponte po tinviare custu mannu onore grande poeta su tou bagliore po cantu dura s'universu intreu mai su versu tuo resta mudu auguro bella festa e cunamore manno a tonara sinceru saludu c'ad'aprezau dogni cantatore i bello versos de Peppinu Mereu Sebastiano Marcis 26
LAMENTOS Nois sardos fizos de sa terra Che nomade zirende in d'onzi zassu Cantu semus calados troppu in bassu Est pro cussu chi faghimos gherra Ma si sighimus ai custu passu Amus a ponner sas bragas in terra Sos lamentos lassana a ispassu Semus che su sole in pitzu 'e serra. In s'era de sa moderna civiltade Ue ti sun negando su dirittu D'essere sardu cittadinu. Ignorando sa nostra identidade Invece de noi dare su merittu An'abeltu spinosu su camminu. Sas legges e riformas chi tramandada Fatende sas origas de mercante Senza pensare a su nostru bisonzu. Fatto s'appellu a chie cumandada Sa zente est d'onzi die delirante Solu su disisperu est testimonzu. Isola bella, cara che i s'oro Nessunu a tie ti cheret diffendere Non bos palzat custa un'eresia. Ogni isolanu li tocat su coro A pagu a pagu ti cherent bendere E ses morzende in lenta agonia. Frades chi sognades su futuru Non abarret su sognu in su cassetto E no morzat s'ultima speranza. Nd'at toccau una vita a mie puru Dae meda e ancora isetto 27
Si pozzat accorciare ogni distanza. Torret s'economia prosperosa Si pozat avverare su desizu Pro sighire cun animu serenu. Si calmet sa tempesta burrascosa Auguro dae coro a ogni fizu Chi non chilchet su pane in logu anzenu. Otello Concos 28
CHE SA LUNA, CHE SU SOLE A sa sola est sa lun' 'a s'avreschida che in mare in su chelu navighende a sa die in abboju est andende in chirca de amor' 'e de fortuna cun velu nidu che issa manc'una cojuada noa paret chi la 'ida. De asulu inghiriada, ite prella, ca nidida de nues est s'aera cun dilliriu nde tenet ispera bramende rajos de s' amadu sole e narat "mezus chito mi che cole ca si so pius lughida so bella". Com'unidos, bos b'ido in cuss'altare isse rundine, tue mariposa, cando ti presentas galana che rosa cando ti mustrat diligu unu risu, non guvardu, ma che giovanu acisu a cor'in manu narat de t'amare. Indeosadu de tant'ermosura ca in apitos suos che ses ruta ti mirat abbramidu ogn"iscuta atzendendesi che fogu a s'ocasu ti lu pintat a ruju e cun pasu basos lassended" in cussa figura. In sas undas ch'istudat sas fiamas sentza pijas faghere in su tretu, ca notesta in oras de diletu t'at cheghentad'in chizos e in lara, cavanos deorados t'ido in cara, e bisos bellos a mie ricamas. 29
Che nois, duos coros sunt amada, deo tenzo atzesu su foghile die cun note fintz"a s'impuddile, tue unu lampizu cuntivizas che lugore, e in caentu lu 'izas in cuss' animu chi tenes de fada, e de majias nd'as meda, meda 'antos tra sos isteddos in cussos de terra, ses sola, chi non mi dat una perra de amore chi ti mando in ispantos. Domenico Angelo Fadda, Thiesi 30
SU PROGRESSU Medas nanta ch'è' mellus su progressu, s'urtimu...giuru; pront'ddu negai: ma 'nc'è'chini sustenit ch'è' guai, ca seus andendu mal' in su successu Chini narat ch' è' totu' n interessu, chini narat ch' esti po migliorai, Deu...nau, c'è'dannu prus che mai, hoi,sa corruzioni de su sessu. Custu, a sa crara ddu seus biendi e no s'agattat prus sa soluzioni, femus prima prus trancuillus bivendi, Inci fiat sa paxi e s'unioni. De su progressu, hoi seus mirendi, totu su mundu in rivoluzioni. Immigraus Tengaus in su coro piedadi In su chi dogna dii biende seus Est totu cosa chi dezidet Deus Benende zente de dogna edadi Benint a domandai sa caridadi Nosu nemancu no ddus conosceus Dongaus de su pagu chi teneus Mancai no siat grandu cantidadi Tengaus amori e compassioni Deus a custa genti pongat manu Fuendisì de sa disperazioni Fai chi d'ognunu abbarrit sanu Siat de s'una o s'altra nazioni Deus fai tui babbu soberanu * Ringraziu s'invittu chi mi hant inviadu po scnre una mia poesia. Mandadu hapo su scrittu ma mi ch' eo rassegnadu, 31
ca s 'has campidanèsa est male bia ch' est habbastanza clara, sa bidda e' Tonara, Est prus cunprendia sa limba nadia, Sa poesia nostra, Serbide a faghe numero in sa mostra. Tonara attiva bidda pastorale Po su mellus turrone de su mele E una bella Cresia Parrochiale Innùe riposat Santu Gabriele De s' artigianu sa produzioni faint de linna turras e tallèris po dulcis bonus de tradizioni ha su turista sa porta aberris Sighende sa strada su camminu de su turrone sa buttega aberta sa prazza dedicadu hant Peppinu fihat de Tonara su grandu poeta Ignazio Serra, Quartucciu. 32
A TONARA PO MEREU Tonara cunfinante a bìdda mia gente laboriosa e senza neu, amorosa, ospitale cun recreu meda bunnade e tanta simpatia. Paret beneitta da Deu in Arasulè Giuseppe cun Lucia, su nadale hant dadu a Mereu in su Rione de Santa Maria. Fit su quartu de i' sette frade s poeta de natura e de talentu ma est mortu in sa giovan' edade. Hat suffridu pena e agonia ca sa mala fortuna ci hat tentu colpidu de una grave maladia. Pietrino Bassu, Desulo 33
S'AMMENTU De s'istripile sardu e diciosia mai pius' naschidu hat aurora ma Pepinu Mereu est biu ancora musas soaves de mente creschia. Vanu est s'isettu trista s'ampraria tiru crudele infertu prim'e s'ora ca in vida sa perfida colora su olu lat truncadu in pizinnia. Muda sa terra isetenne sa die de innalzare a nou ateru mastru a sa zente isolana po recreu. Però caru lettore crede a mie mai pius podet naschire un'astru assimizante a Pepinu Mereu. Giovanna Deiana, Nuoro. 34
A PEPE MEREU Da s'altu iscrannu e sa poesia Pepe Mereu dominat'ancora e no est tramuntada s'aurora onore e bantu de s'isula mia. Tonara est chi lat dadu sa nadìa e recoltu sos'ossos a dimora da chi s'ingrata e perfida colora sas'alas l'hat truncadu in pizinnia. Narami tempus s'ischis canno e chie det s'imprenta e Mereu bulluzare in su sardu poeticu orizonte. Po cantu adduro isetto crede a mie isse fit sole e sole hat abarrare denne lugore in badde littu e monte e m'est onore a lu commemorare chini istima sinzera. Pietro Pittalis, Nuoro. 35
SU CANE TRASSOSU E SU MERE SENTZA PIEDADE PO SOS ANIMALES. At postu zai chinta,s'orizonte (1) Ammùstrat Gennargentu craru craru, de impròntu s'intenned'un'ispàru chi allàrgu rimbombad'e afùnnu trucanne su silentziu prufunnu de sa paghe chi fud'in custu monte. Est di' 'e catza,faghet su dovere po ne regoller sa fera su cane, cricat serènte cumpudad 'addàne (2) apèddat che zannid'e allùscat e da chi pustis su puzone buscat in bucca che ddu trazad'a su mere Però,da chi de cust'intennet (lassa!) su puzone su cane non ddi tzedit e tened 'asiu mancari. ddu pedit medas oltas;mancari lusinghet, su cane su puzone prus astringhet; paret chi nerzat:nono a conca bassa. Vana pretesa manna illusiòne est su cumportament"e tot'os duos ca non tenen resòn'in sos cungrùos accampàre non poderi su mèrìttu ca solu sa natura at su derittu de ucchìre su poberu puzone. Liberu siscurèddu fut naschìdu po no esser pissitu de s'umànu, invetze unu de custos a manzànu l'ispòmpiat pasànn'in d'unu rampu; mira sugùra no. dat ' iscàmpu 36
e ne fut ruttu a morte ferìdu. Como est in su zainu,in fronte che portad'unu buccu insambenàdu; e prus non b'iet su Chel'isteddàdu ne in s'erànu irde sa cussòrza e mancu torrad'a s'arbeschidorza liberu a b'olàre in custu monte. Su cane iat cumpresu de sè; de non dda sigher cussa cuntierra e iat postu su puzon'in terra po non buscàre;sa punta 'e su pè. Nanni Molinero, Santu Lussurgiu (1) chinta: prima lughe 'e manzanu (2) addane: prus allargu 37
INVOCAZIONE A MARIA VERGINE Maria chi ses tue beneitta su nomen tou siat laudadu s'anghelu Gabriele imbiadu a deus pro ti faghere visitta sa naschida t'ada annunziadu c'à tue ses la isse concepita Beneitta ses piuse piusu Cà tue ses sa mama de gesusu Vergine immaculada chena neu in sinu gighes su verbu incarnadu est tottu pro sa grascia e deu cà gai ada issu disignadu pro liberare su mundu intreu e podes cancellare su peccadu cà la dezzizu sa devinidade sia fatta sa tua volontade Tue mama de sa divina lughe asa a su mundu custu fizzu dadu però a isse lan crozifissadu cun tres gjaos postu in sa rughe tue chi ses reina de virtude as puru su dolore supoltadu e gai ti ana santificcada ti gjaman Maria Immaculada Tue chi de grascia ses piena Vergine mama de Gesù Bambinu Issolve de su male sa cadena Aggjuanos tue in su caminu De nos salvare in sa vida terrena Prega pro nois su Mastru Divinu Liberannòs de Chelu sa via Pro volontade tua e gai sia. Peppino Barra, Loiri Porto San Paolo 38
UNDIGHINAS DE MAJU Viola poddighitta rezi custa canthone pro cando a mie mustras simpatia de sa matessi fitta si l'amos a cumone so seguru solu pro parte mia deo nd'appo unu tantu e sena troppu vantu a narrer ti lu mando in poesia ca Pitanu Mureddu mancu po brulla est un'aineddu! Ti lu cherzo mustrare faghemi attenzione iscurta una peraula media corno pro cominzare dae cust'occasione de s'allegatu leamos sa 'ia cando dana risposta irballiende apposta sas ch' a iscrier cumpeted' ebbia tando donzi faeddu menzus si lu muntenzan in chelveddu! Finas in s'iscrittura bi cheret chiaresa pro agganzare su chi na' sa mente non si faghet a fura sa 'e l'aer cumpresa prima 'e dare rispostas a sa zente cand'est prana sa forma tando torrat sa norma issa chenz' azzudu direttamente sa forma est importante custu l'at perzisadu finas Dante! Formas in cantidade b' at in donzi allegatu sa balentia est a las dominare 39
usende in veridade in sensu istrintu e latu su chi est permittidu de usare sena peruna fua donz'un'in parte sua cumprendet e si podet cuntentare no' istat pregontende a bi l' ispiegare e reclamende! Pro cantu t'appo nadu no' ti nde parzat male bi tenia a ti lu fagher presente cantu as istudiadu t'at a dare su cale de cumprender a mie prontamente e azzunghe' cheria no' intrepetes ebbia custos versos minores de ischente cun su cantare antigu ispero nessi d'esser un' amigu! Faeddandemi in sardu calchi orta pro jogu a tie t'appo intesu maestrina deo in cussu pardu da' ora ghetto s'ogu ma so cuntentu d'aer un'ighina sende colta e gentile che sorresta a fradile occannu 'ene as fattu sa faina de connoschere a tie est grande piaghere pro a mie! Unu saludu mando cordiale a sa collega ch' onorat sa musa no' cherzo goi dare unu sinnale ma sa roba com'est chi cheret tusa ei sos istantes de custu portale appo piccadu pensende a Ciusa sa risposta in sorrisos mi l' as dada ei s'ammirazione est cunfirmada! Giovanni Luciano Zoncheddu, Laconi. 40
PRO PEPPINU MEREU Sonetto Sa poesia sarda in custa altura Peppinu ses cun tue seppellia chi cun i musas tua nos naia tottu i cosas chi faghe sa natura. De Tonara as cantadu sa bellura de i biddas bighinas allegria fit famosa sa tua poesia in montagna, Logudoro e Caddura. Commo semmus tentenne a t'immitare però a faghe su cas fattu tue nessunu sidda faghede a arrivare pritte as ispartu versoso in tottue cun una intelligenza singolare chi nois non podimmu riprodue. Giuseppe Floris 41
INCANTOS Lèbiu, giovaneddu, in sa pigada approdadu che so' a Bruncupina e basàdu da i s'aria fritzantina benzeit sa fadìga cumpensada. Sa punta ancora 'e nìe infiorada su tempus si mustresid incostante ma fia gai cuntentu in cuss'istante gosènde in sa montagna profumada. Mi so' giradu, dend' una mirada: canta bellesa da i sas alturas, sa terra nostra piena 'e dulzuras sa mente mia 'nde fid'incantada. S'idìan sos castanzos de Tonara, in fundu sa punta de Gonare e in Casteddu lughìat su mare e lontanu sas puntas de Limbara. In basciu, poderosos ischinales, granitos vigorosos e lughentes tra buscos profumados e silentes cun abbas cristallinas in canales, murmurantes in baddes turmentadas, pedrosas e mundadas da i su 'entu, terras brivadas de inquinamentu dimandende de esser cunservadas. Ma su biancu calcareu Supramonte Da i sas fadas lu creìa pintadu Pariat isse da i che falàdu 42
Pro esser piùs bellu 'e ogni monte, mentres sas musas intendìa ordènde una fressada cun filos de bentu e cun agos de oro e talentu sa stramas de sa vida fin tessènde. Una a boghe lena, fit cantende fattende a mie una pregadorìa: rimende versos d'ermosa melodia, de l'amare fidele mi fit nende. Francesco Tedde, Selargius. 43
UN ÒMINE Ti criccào in tott'ue non t'agàtao, isserràu in su profùndu de is abìssos, e, fia solu in s'icurìu a ògos fissos, libertàde, fiat su foèddu chi pentzào. Mi teniat cumpangìa s'abiolu, e chentutrintases fromìgas nièddas, su passu é su sordàu, e is pelèas, e, avvantzao cun coràggiu solu solu. Tortùras e trumentos m'aiant offèsu, e, sa dignìdade m'aiant catzìgau, cun sammen é un allummu aia frimmau, «deoo! app'a iscriet su chi porto é pèsu.» Pretendiu aia, una branda e una cullera, odiosu é s'iscùriu chi arrancao, po mesu é sa libertade chi pentzao, tentào de mi fuir é sa galera. De tottu supportào e, sa prepotentzia, sa morte fiat una liberatzione, ma fines cussa fiat rassegnatzione, poite abarr'in vida e penitèntzia. Poi, m'arribat sa gratzi' é s'amnistia, lassando cudda tumba e su cancellu, po non torrare prùs in su maccèllu, e mi benit, a s'attòbiu, mamma mia. Tando, arribas tue in sa vida mia, ses amiga giornalista e cumpagna, de mei at iscrittu una montagna, e at post'in craru sa vile tirannia. E gherrando po cuddos documèntos, 44
ca d'esset naschìu no arrisultao, su passapòrtu non che ddu leào, lassando a mama, in serios pentzamentos, E fiat gasi chi mi nde liberào, e avvantzao, contròs cuddos tirannos, contròs cuddas montagnas e is ingiùlios, de sa politiga chi arrifiùtao. E mi mancàt cudda bella criatura, e, solu su sorrisu e figiu meu, e su prantu dolorosu e s'anneu de s'òmine morto a sa disispera. Anna Paola Demelas, Atzara 45
TONARA Sa pinna d'unu zeniu eccellente, Fid che una barchitta in mesu mare, Lottande cun sos ventos d'occidente. S'orgogliu, at prevalsu po remare, Lassande a s' etemu unti signale, D'amore e d'onore, d'ammirare." Cussa vida ispesa in su sociale, Est unti maestosu baluardu, Custode de zudissiu e morale. Tonara, has un' eroe a riguardu, Celebra custa data dignamente, Che simbulu de su populu Sardu. Lirica de s'anima e de mente. Paulinu Pireddu, Dorgali. 46
IN AMENTU 'E PEPPINU MEREU Deus oe ischidande a Pippinu pro una die atilu a Tonara, ca sa idda nadia a issu cara li at organitzadu unu festinu e sos poetas cun sa rima giara elogios l'an cumpostu a taulinu. Poi 'e chentu e deg'annos in visìta benzas dae sa tumba muda e frita. Nd'at oe cun imensu piaghere unu saludu a Peppinu e a Tonara, che bonu Sardu intendo su dovere ness'in ritratu a li biet sa cara e m' imbenujo de fronte a su mere de sa rima sonante neta e giara; ca paret chi l'intenda e so siguru chi cuntentu che deo est issu puru. Cantos progetos at'aet giutu in mente Peppinu in sa sua pitzinnia, cando una crudele maladia in sa carena lest fata presente e sas campanas cun nota dolente l'an sonadu 'e sa morte s'agonia de sos tocos intesu an su lamentu Marganai,Limbara e Gennargentu. Sa natura l'aiat dadu in donu de cantare e iscriet poesia de cunzetos pienos fit padronu e los tessiat che rara magia in d'ogni versu s'intendet su sonu che un'armoniosa sinfonia. Ogn'aurora ch'ispuntat a nou giughet su sonu 'e su cantigu nou. Pro custu fizu a festa ogni campana sonat oe in Tonara e fraziones, e Crocoledda famosa funtana murmurat de Pippinu sas cantones s'eco chi nd'essit da s'adde lontana ascultana incantados sos puzones; sas nughes, sas castanzas e nuzolas si moven sena entu solas solas Francesco Chessa, Nuoro 47
SAS SABATTAS DE NONNA Sas sabattas de mamma sun pasandhe Sun istrahas e b ezzas e a issa. Bassas de presse è sa prima missa Intortihas imbenucras prehandhe. Callàs andhandh a cresia e ghirandhe Credentes ei mai e briorissa. Una promitta la ahene vissa Andhar a sos ent annos camminandhe. Settias agjentandhes in su ohu Ontan de passos ghetaos in prusu De annos graves pihaos a pala. A zovanas mudàs da primu tohu Sas ampanas frohandhe dae susu A esta nova musica e gala. Salvatore Frau Ollolai 48
AMMENTANDE PIPPINU Non d'ischinde in beridade hie tue ses, foras su fattu noidu hi ses nashiu a fin' e s' ottihentos ma ses mortu a primmu 'e su venente troppu hitho, su matessi a Babbu Mannu m'impitho pro poder'ine ine marrare in s'ortu de sa poesia, umbe tue mastru as sihiu s'andatha d'elicona e b'istas chei sos res. Sia puru mal'affortunau non cesses caru Pippinu de cumponnes rimas: serviti vincias de mene e a s'abbiggiu venimi In sonnu e imparami sa pinna. Sinceru granitu o d'elihe linna in domo isetta haie beneittu iggiu de Sardigna chi nos at dau lagrimas de horo tipu "Nanneddu meu o Galusès". Non t'appo a arribbare certu mancu a pès, ca as tentu estru meda, sensu e misura no antamas s'ampru dolu e curcia vida pro s' orfania intrega e male mortore, ma in parte imparentau a su tuo dolore e in risposta a sa poetica muttida heglio onorare sa tua seportura chircande ispiraos versos pahos de tesses. Sempes nushau frore Pippinu as'a esses tra sos poetas bellu che rosa' e monte chi a fine iverru morit sos malannos bandinde su veranu torrau a bivu. 49
Sighita a hurres, onestu e craro rivu de veru sentidu, longu sos annos de mannos e minores haie ponte de pahe e cultura e in tottuve lar messes. Hejentosu che i sos vihinos meses t'imbio, o ispiridu de animu gentile che a Tonara hi t'at dau luhe e sinu, s'affrassu meu hin custas himbe ottava. Timende sa tua e de ateros ocradas serro hin d'una vona tassa 'e vinu, augurande de vene unu prathile e chi sa croba assunesci unu pahu peses Tonino Tuffu, Oliena. 50
A PEPPINU MEREU Valorosu cuncursu montagninu a Peppinu Mereu dedicau s'invitu de Tonara ap'accettau po onorare su suo cittadinu umile di faccio s'inchinu de sos poetas mannos est'istau su ghi fama e gloria a lassau chi es chi non apprezzada a peppinu? ma fatale est arribbada s'ora sa maladia mala da distruttu sa vida troppu breve issu a tentu ma ci biviu aiada ancora su primu fud'istau in assolutu ca natura teniada e talentu. Ignazio Peddio, Desulo. 51
PO PEPPINU MEREU Ocanno po custu avvenimentu Po Mereu m'hant'agiau s'invitu, E deo cun mannu cuntentu Oe di dedico unu sonetto iscrittu. Creo ci ne tened' su merìtu Distintu e dotau fu' de talentu, In tottue abarra' s'amentu Po su ci nos 'a lassàu iscrittu. A sa terra nadìa a' dadu onore Esempiu in su campu 'e sa cultura, Personaggiu de no imentigare. Tue fusti poeta mannu e scrittore Ca su donu ddu tenias' de natura, Nemos che issu torrant'a cantare. Antonietta Ruggiu, Desulo 52
SA CUBEDDA In Tonara faghian sa cubedda po mantenner su 'inu friscu e sanu ca andaian in su Campidanu e Logudoro, cun su caddu a sedda sos ambulantes cun boghe potente in giru che campana s'intendian e cumpostos "S'arile" naraian sérvidi po su 'inu e s'abbardente." Plastica tando non nde usaian fit linna castagnina solamente. cand'in s'istiu b'haiat calura, fit consolu'e massajos e pastores in sas uppas umbrosas, in friscura fit sempre pronta po sos messadores e in su mes'e maiu in sa tusura asaian s'arile sos tusores. tando fin sos ariles a portentu non che oe ampullas plasticadas sos anzianos tenen galu ammentu de sas imbreagheras fortunadas fit po sas bulas siccas godimentu oe est ammentu d'epocas passadas. Ammentos bellos de sa pizzinnia esserat in istiu o in beranu fit sa cubedda in bertula chistia piena de su 'inu soberanu e fit tottu sa zente in aligria cando partiat chito su manzanu. Oe t'happ'agattadu in sa cantina piena de piuer e bezesa t'happo traittu cun sa carrafina chi s'est impossessada de sa mesa pius non balet sa tua faina 53
nen s'antiga liera nobilesa. Naran chi ses repertu de museo ma bidéndedi torrat su disizu de ti torrare a nou che unu lizu ca similares tenzas non bi creo ti rendo chin su inu su battizu Ti 'aso ei sa parte minde leo. Albino Liori, Pirri. 54
A TEMPUS SOU... Tiu Foricu hai dezzisu, est in chirca 'e si cojare, corno gia est puru ora ca tenet sessan' annos, si tramunat 'ene, si ponet sos mezus pannos, ca a Maria in isposa oe devet preguntare. S'avviat da e domo sua cun sa mama a balzetta, attraessana mesa 'idda e zoccana a sa janna 'e Maria, su babbu de Maria abberrit sa janna a mesania, los faghet 'intrare in sa domo tota pulida e netta, issos si sezzin in sas cadreas accurzu a s'eletta, e gai fattu fattu cominzan de amore a faeddare. Su babbu de Maria chi de annos nde tenet ottanta, intendet a orijas paradas su chi Foricu l'est nende. Pius de trint'annos Maria e Foricu sun innamorende, prima in segretu, e poi l'hat ischidu sa 'idda totu canta. Fiza osu'a est de Deus sa divina e prejada pianta, sa femina chi su coro de amore m 'hat ischidu allumare. Cun rispettu, bos dia domandare de Maria sa manu, promittinde de l'onorare e l'amare ogni die sa vida, ca deo la cheria cojare de a cando a prima 'olta l'hapo 'ida, finzas troppu tempus hapo isettadu, restende bajanu, e m'abbizzo como chi no est 'istadu totu vanu, tiu Zusè, a fiza ostra Maria a mi la poto isposare? Isettende fia trint'annos chi mi l'esseras domandadu, ite fis timinde? O fis isettende chi mortu mi ch'essere? Zertu chi ti dao a fiza mia Maria comente muzere, 55
aru Foricu, si tue prima de oe mi l'haias nadu, ti naro chi a i corno fis già istadu bell'e che cojadu gai chi nessi unu nebode mi l'haizis pottidu pesare! Ma tando si nde pesat da e sa cadrea Maria imbidrada: Foricu!Mi chi deo no ti cherzo pius cojare, ne oe ne mai! Proite tue troppu tempus m'has fattu isettare e gai, da e una frisca e bella rosa chi fia, da e totu bramada, como, so una raighina fea e no mi cherzo a niunu cojada no so in chirca 'e nudda, a tempus sou mi devias in isposa domandare. Antonio Porcheddu, Bonorva 56
A SU MASTRU DE S'ELICONA Pro Mereu su poeta istimadu, cun cantos de dolore e d'allegria sos versos chi ad'iscrittu han' cantadu fi cuncettu metrica e poesia. Ue' has cantadu su caddittu lanzu, tott'in giru in s'isula intrea, su riccone perdidu hat su licanzu solu a pappare haiat sa bidea. Has faeddas, de cuddas funtanas, friscas, limpidas sas abbas giaras, poeta sardu e cantu bagianas tue has bidu basende cun sas laras. A s'isposu a s'isposa prometente, as bidu su divorziu arrivire in oras de anneu e accogliente bonu e bene benire e isparire. Has affitadu maridu e muzzere ue' su disaccordiu fiti continu onzi paraula nada cun piaghere pro firmare s' omine libertinu. Cun boghe sana e in bon'umore, cantende has dadu forza e coraggiu signorina, preide cun Sennore, a festare sena mai disaggiu. Has fattu cantu de cumbattimentu 57
las poninde iscrittu a una losa fritta in amargura cussu testamentu las cantada e cun sa pinn'iscritta. Ma, in sa tua giovana edade, ca tottu has espostu a mal' incrine cantande ricchesa e povertade omine sanu e atteru cun macchine. Da chi iscridende soe in su sittu, su miseru meu ti sie difesa, in d'onzi coro be su tou abittu in sa finada zente tonaresa. Has dadu cor' e mente a sa memoria, has soffertu ca non fisti sanu como chi ses in s'eterna Gloria tue puru ses fizu e Deu' soberanu. Ilio Deidda, Desulo. 58
IN RESPIRU 'E LIBERTADE Poite goi semper prus humbintu, isteddu meu,mirande, pah' attentu: non dandemi ideales hi l'an distintu : perdendem'in passion' 'e huntentu, Modi' in ideas de mala hubrenna, pihandemi, torrandemi in su hi bolen, a meu pahu mezzoru sa hundenna; e su tardu humprender troppu dolet! Ego bintu umiliau he mai, nessunu talentu a menzus idea; in s'afficcu bonu non zirat crai. Miseru hie goi tantu peleat! In tempus de timer fascista menetza, hie hun alas tintas a rubiu bolabat, in bolu ishudende tirannia betza, frimu bersalliu si a tiru holabat. Hun zustu creder'lsteddu has da'ispinta a ribellion"e humpanzos humpatta, solu ribos de sambene po l'a er binta, hontat hi'a bidu e hie s'ahattat! S'anima' e corazu, tottu respiru Biendesi in abbratzos sa libertade; tzedia s'arma 'e mortale tiru, 59
sa hi non bidiat propriu frade. Nois huntentos a ishidu 'e miseria; manos zuntas a s'alhe a prima luhe, biende cras de ricchesa seria, in era moderna a no la zuher. In tantu honnotu bida sighimos: edade poder bene augurare; mente frima prus in rehordos primos, biendennos s'eroicu lottare. Hale memoria oze prus presente, in nobas de gherra hi nos daban? Prode ustis tue sarbande zente hando ballas a prumu surbiaban! Homo, resones bidas suhutan pahe; ispantu gherrau media sonnu. Regalia galu 'e lacrimas si ahet pahu pahu memoria dande nonnu. Tore Soru, Gavoi. Note: "modi' in ideas de mala hubrenna" Pensieri soggiogati dalle angosce. "a ishidu 'e miseria" Svegliandoci, nonostante la povertà, si gioiva. "resones bidas suhutan pahe" Confronti e responsi eminenti, in merito, lasciano intravedere lo stillare della pace. "ispantu gherrau" Immane disastro piega lo spirito all'abbandono nel sonno. 60
FIORES INNOTZENTES Isfortunados fiores innotzentes Brivados de amor'e caridade, Traittos solu pro malignidade Los offendent puru sos parentes. Animales arregiolidos solu Forsi chi podent arrivir'a tantu, Chissà chi nos aggiuet calchi santu Contra custos fedentes chena dolu. Chie ischit e cùat s'atrocidade At culpa che chi e faghet su delittu, Siat pro cantu campat malaitu, no si perdonat cuss'infamidade. Iscugia ti dimando Gesu Cristu, Ca in custu mamentu so pecchende, Ma como a tie puru so pensende Chi peus de me de tottu nde ses tristu. Preghende non li so mancu sa morte Chi colpire los tiat in s'istante, Naro de lis dare tempus bastante Pro connoscher it'est sa malasorte. Poi chi s'ant a esser penetidos E chi disizant de si che de fuire, In s'inferru sigant a ischittire In poggias de dimonios custoidos. Maria Gioconda Fiori, Usini 61
SA "BELLA EDADE" Deo l'ammito; su tempus m'hat cambiadu. Non tenzo pius s'animu biaitu, amore chirco et dono a d'onzi manu. Sa "Bella" giovintude già est passada, deo non mi firmo como a l'ammentare: Mi piaghet pius custa "Bella Edade!" Custa "diversa" edade, chi unu pagu temia, como, chi est piena de maturidade mi giughet solu coronas de allegria. Giorgio Bulla, Cagliari. 62
DEPIDORE Bolan'in sas aeras umpare cun sas frinas sos versos chi t'an'apportu vantu, in baddes e costeras ottavas, undighinas, sun innos chi si pesan cun su cantu, oe comente deris sas cussentzias apperis de chie s'intendet de s'ispera frantu: ca,tzeraccos cun meres si partzini dirittos e doveres. Maistr'iscabiddau de sa sarda poesia, ancora ses sa 'oghe prus sentida, ha...si fusti torrau! A mi dare sa ghia, cando mi ponet su paper'isfida, cando m'abarro mudu beni, dammi s'azudu contr'a chie s'abusat de sa vida: cun su fueddu tùu finas chi bestid'oro,abarrat nùu. Serro costo divagu, ma no mi lasses solu, si ti pregunt'abortas calchi cosa, est calamid'e agu, cumpanzia cunsolu sa vena tua bundant' e zenerosa. Chent'annos sun passaos e sos tempos mudaos, ma no est'ismentigada cussa losa: essende depidore, deponzo si bi passo...unu fiore. Francesco Pietro Pinna, Alessandria. 63
S'ANIMU UMANU Cale mistèru s'animu umanu du leàus po logu a lùmene tentu, cun sa carèna prèna 'e fumentu e a cuncibèru fòra de manu. Ah, su nostu bivìre de marranu in su annare de onnia mamentu, no ada de intennede lamentu de cussa gente ci no tene rànu. Su lammare issoro este vanu, sunti 'oges ci frìmmada su entu du custu miseru animu istranu, ci no intènnede connossimentu de su nostu ben'istare fittianu e de atteros poberos su trumentu. Flavio Littera, Desulo. 64
ACUMPAGNAMI Acumpagnami in ue Su tempus totu tenet. E sas dies, oras e minutos Sun coment'una nue Chi niunu tratenet, E sighin a passare risolutos. Leamiche in s'andera De lontanos ammentos. Prima chi mi fuan a s'ultimora Sos sognos de cussera. Cando sos sentimentos Sa maliscia non teniant ancora. Acanta a cuddu riu Frimmadi un'iscuta Si tinniende l'intendo che tando, Solu su murmuriu M'ammentan cussa muta. Si est «lassam'incue» ti racumando Ch'in su tempus m'imberghe E gustu nd'assapore De lontanas e druches passiones. E de nou alberghe (t) In coro cuss'amore Umpare cun sas bellas visiones. De sos ojos c'an b'idu Ateras duas prellas. E sas urigias chi totu an'intesu Sillabas chi ant fuidu. Cumplices sas istellas 65
Mirendenos curiosas d'atesu. Giughem'in cussos logos In ue sas chimeras Sas dies e sas notes mallegriant. Cun brullas e cun giogos E prummissas sinzeras Chi ancora su tempus delusu non m'iant. E pianu pianu Sustenemi ogni tretu Cand'a sa realtade mi nde torras. Istringhemi sa manu C'at bisonzu 'e afetu Custu coro chi zoccat in petorras. Angelo Maria Ardu, Flussio 66
CANTAS COSAS IN SOS TEMPOS unu Pro como so gosende su eranu e so ispettende chi enzat s' austu mi piaghet a cantare e so in ranu, su entu est bonu e i su tempus giustu ca so pizzinnu e so ancora ajanu mi n'de toccat ancora de arrustu. Occ'annu a s'alighera cherzo andare ch' est cosa bella e già isco nadare. duos Sa die chi su chelu est annuadu e ti torrat a conca cosa trista tottu cantu ti paret annuzzadu, ma in poi ch'at pioppidu abba giusta in cuddu chelu bellu ispaneschidu bessit s'arcu, paradu da i s' Artista. Si tue ti preguntas cantu alet non s'agatat dinari chi lu paghet. tres Pensende a tie, sempre solu a tie abbaido sas aeras e i sas nues a notte a manzanu e a mesu die ma da i mente mia non ti fues, ite cheres chi furo e dia a tie? Pedi sa luna e ti che la giughes. 67
Lassadi nessi assumancu pensare pro ite no, no mi 'nde poto istare. bator Bos app' a esser parfidu isvanidu; tue pensa, pensa e poi naras ca custu pensamentu est infinidu. finzas a cantu ti andant sas laras, e no sempre chi laras e sentidu da i intragnas 'nde ogan cosas giaras. Ed est a narrer, no lu idas gai, bi sun sas cosas chi non cugian mai. Gian Giacomo Pisanu, Cagliari. in ranu = in salute/florido ann uzzadu = intristito /imbronciato cugian/cugiare= quadrare/guarire 68
A COSTAZU DE SOS ISTEDDOS Da chi iaia, a s'iscurigadolzu, de su mes"e austu a sa metade' m'ammustrada s'isteddu 'e chenadolzu chi si bidiat cun fazilidade. Fit su primu a cumparrer in chelu da canno su sole olta daiat, e pagu lughe in s'aria b'aiat, ca fit faladu su buiosu velu. Issa. pariat,chi de sos isteddos, fit sa mere,amiga e cumpanza, mi musraiat, cun bonos faeddos, de sos isteddos sa lugh'e sa franza, ca de sos navigantes fin sa guida, in mares calmos o puru in tempesta, sa carrela de isteddos fit sighida, cun isperienzia prus che manifesta. "Serra sos ogos e dami sa manu ca deo ti porto in altu cu megus, ista tranquillu ca est logu sanu, beni a costazu, no abbarres asegus." Asi nariat, istrighinemi a Issa: como sezimus in su carru lughente, ca custa cosa ti ddapo prumissa, e incarrelamus a cara a s'oriente. E asa a connoscher puite e comente sa terra zirat in tunnu in tunnu e as a bier coment'est su munnu cun terras e mares e tanta zente." Pobera iaia! Cun sa fantasia, 69
aiat inzertadu s'iscienzia de oe, de cuntentesa za aiat tentu proe si como fud'istad'ancora bia. Siscura Issa! teniat resone, c'annunziadu aiat su progressu! Ca in s'aera zente a traessu za si ne parede in televisione, ispararados cun varios cannones, cun 'estimentasa bene bardados, in s'universu che sun collocados omines de varias naziones.. Ma onzi tantu m' ammentat de nou su fintu ziru, in modu diversu fattu cun Issa, in s'universu, chi a mie pariat chi esseret su sou. Francesco Piga, Santu Lussurgiu 70
"SA BALENTIA DE PREDU" Predu credet'a cussa balentia sanare sa miseria de su munnu, su bilanzu l'achen torrare tunnu sos politicos de brost'e bidda mia. Sos eletores a ninni'a ninnia drommide in s'umbra sutta un'unnu s'italia est'a su postu sicunnu de sos depidos, prim'in tirannia. "Est nech'e sos politicos de prima chi s'an partidu poder'e balanzu tottu cherian'arribar'in chima' ca b'it cullidu su mossu licanzu. Sa cradea pro nois est michina bi sedimus pro no lassar'abanzu. Preicann'in piatza pro su botu pro binchere s'at bennidu sa tanca, de timoria li tremiat s'anca ch'arzabat a su palcu mesu cottu. "Botademi, non so de destra o manca sos botos jeo los pico dae tottu, su partidu mai s'est connottu pintadu, un'ainu chi sa letranca". A Predu med'agradit sa pastura de sos cumbidos a nott'e a die ch'in binu forte li picat sa calura. "Pro mi dare corazu, una puntura de arrejonu, ch'agradit a mie, ma de botos non pren'est sa misura Giuseppe Delogu, Santa Maria a Ponte, Pisa 71
S'OMINE EDUCADU Da poi e pagu tempus a custala torro de nou apperrere su sipariu sena pretennere ne pompa ne gala. ma sigo su meu intinerariu cun sos versos chi app'inpodere ca mi pare su momentu necessariu. a cantare mi faghe sempre piaghere e leare sa pinna in manu pro mie pare ch'est'unu dovere. como so diventadu pili canu non massisti pius sa memoria da poi est'a cantare invanu. ma mai appo cantadu pro sa vittoria ca mai nudda deo appo pretesu ne fama ne coronas e ne gloria. in ogni ballu so intradu in mesu sian istados minores'o mannos cun riguardu pulidu e cortesu. mai causadu appo dannos esprimende in sarda poesia ca in domo mia samuno sos pannos. cantes' bellu su rispettu e cortesia sian parentes amigos'o istranzos deve regnare sempre s'allegria. si bad'invittos cun chenas'e pranzos su rispettu es pius mannu ancora sos cumensales sun tottu cunpanzos. ma d'e poi chi fatta si e's'ora sena de cherrer de nemos'aggiudu de cussu situ si che fetta fora. a unu aunu dia su saludu 72
de cussu sittu de divertimentu e pro su restu poi ch'iste mudu. faghe non deve mancunu cumentu solu in coro de ringraziare de custas festas a nde faghe chentu. mai devides peppinu mereu ismentigare deo l'amento pro cantu appaere aguantos e onores sempre l'appo a dare fino e bos saludo tottu cantos. Pietro Cui, Iglesias 73
TONARA Oje a Tonara, zente depp'andare; b'es Peppinu Mereu d'onorare. Ibe mi chirco peri sa cumpanza, non b'at solu turrone e castanza. Soe informau chi b' at cada cosa, però sa bida es meda costosa. Per'issos ischin faches sa cravatta, guài a sa pessone chi es distratta. Sos benduleris non bien dolore, solu pro su dinare an amore; non si curan de cussu a s'occasione, si bi pessamus bene an resone. Sebastiano Bellina, Cagliari 74
A PEPPINU MEREU Ti ringrazio de coro o Tonara po cust'invitu chi mi as mandadu da cussa terra a mie tantu cara Ti juro ca m'intendo lusingadu de onorare a su grandu Peppinu in poesia non so preparadu Ma matessi mi ponzo in camminu e cun sa pagu musa c' appo in coro partecipo mattessi a su festinu E a su grandu Parnasu imploro ch' in sa musa mi siat de guida po podet arricchire su tesoro De custa gara in su prim' annu e vida chi siat onorada po chent' annos dae Tonara e Sardigna unida Dae poetas pitticcos e mannos e siedas fieros e decchidos in su presente e in futuros annos Sos versos chi siant bene tessidos e a su grandu poeta a onorare sos chi de poesia sun bestidos E a Peppinu lu potan lodare chentu e deg' annos chi Peppinu es rnortu e a issu devimus amentare A sos parentes li siat de cunfortu e a tottu sa idda de Tonara li siat de azudu e de suportu E a tottus de sa patria cara sa poesia siad' ischidada e in piazza fettan calchi gara Da barant' annos es rnesu abbandonada e sos poetas rnannos sun finidos e sa rnusa s' este addorrnentada E sos vivaios si che sun sicchidos culpa puru de su fintu progressu ind' una istrada mala sun finidos Che su gamberu andant a s'imbessu ma chilcarnus sa musa a raddrizzare de sa cornunidade in s' interessu e che a primu si torrede a cantare. Antonio Floris, Genova 75
OE PEDO AZZUDU A S' ELICONA Sas nove musas de sa poesia in'invocadas da anzi cantore, CALIOPE,URANIA e TERSICORE EUTERPE,CLIO E TALIA, NEPLOMENE,ERATO E POLINNIA ini sas musas de su bonumore, si s'zzudu mi dana so cuntentu ca mi bisonzat in custu momentu. A tie faru in su Gennargentu ti mando oe su messaggiu meu lodes a tie PEPPINU MEREU Ca sese istella in su firmamentu. Perdonami o PEPPINU s'attrivida si oe benzo a domo de su poeta, sa rima mia est pagu perfeta e ispero mi siat cumpatida. Pianu e timorosu a su giannile m'accurzio chin passu velpau e pedinde permissu,appo zoccau e bos saludo cun perfetu istile. E a sa domo mades fattu intrare chin zentilesa e meda cortesia nandemi: bene benniu in cumpanzia, sa domo sempre aperta as'agatare. Isco chi sun sinceros sos poetas sunti ospitales e de bonu coro 76
e tramandana in bene s'arte insoro cun poesias rimadas perfetas. PEPPINU tra sos poetas ses su re sas rimas tuas bellas genuinas sun bundantes,friscas,cristallinas comente sa funtana de GALUSE'. e s'istoria tua as divulgau a sos Sardos,illustres tzitadinos in parcos domos e in sos caminos sa poesia tua enit cantada e oe,est meda bellu a s'incontrare pro divulgare su narinzu sardu forzis restados semus troppu a terdu azzudanos PEPPINU, a mezzorare. Mario Argiolas, Oniferi 77
PRO PIPPINU MEREU Pius de unu seculu es passadu dae cando sa vile ingrata morte sos filos de sa vida ti a truncadu send'in sa pizzinnia o dura sorte. Ma de s'amentu chi tue a lassadu su tempus no lu pode cancellare e niunu lu poded olvidare totu su suzu chi tue as cantadu. Sas musas las tenias totas noe de vera poesia e de sa rima ei su cas cantadu tue prima ancora suzedende nos es oe. Su granaiu e Roma sa Sardigna in su tempus chi vidi imperiale e ancora tratende nos es male sempres che una vidriga maligna. As cantadu una losa ismentigada chi tenimos pro s'ultimu riposu e sos lamentos caia s'isposu ca non li rispondia s'amorada. Vile su chi sas giannas ad'apertu pro poder benner su continentale armadu de serrone e de bistrale e a fatu e su logu unu desertu. Carabineris proite bi sune e no arrestan chie vaghe male 78
iscrittu asa a Eugeniu Unale e sa piazza vorte de Orune. Non fis marranu e creias in Deu zertos puzzones lassande olare a sos umanos poi a t'azuare t'invocaias a nanneddu meu. Ses mortu angustiadu in poveresa lassende s'onestade in testamentu e finidu a su tou patimentu ma no as cumitidu una vilesa. Vi totu zustu su chi as' iscrittu in sensu e rimas bellas as cantadu e poi dopo mortu ti ana nadu ca sese unu poeta malaittu. Antonio Niccolò Cossu, Orgosolo 79
BENTU Bentu Bentu chi tiras fittianu Muinanno in sos montes e in costera Contamidda de su sardu cudd era Chi in Sardigna biviat soberanu. Bentu Bentu chi arribas dae istesu Colande de is seculos s istoria Svela e cal est sa paristoria Chi nos a fundu e s iferru. Bentu Bentu chi tiras in Beranu Leanno fragos de aspridda e muldegu Fae chi torret cuddu sardu fieru De Sardigna balente sovranu. Ida Pranteddu Aritzo 80
SU DEGHEOTTO DE GHENNAGGIU DE SU DUAMILLAUNDIGHI S'Afghanistan arida et nua cun su populu in gherra coinvoltu perdona Luca, in chelu accoltu s'est cara a dognunu sa Patria sua. Cun gloria ses torradu a bidda tua dae su tricolore bene avvoltu. Ma chi t'at mortu, irte nd'at risoltu, su talebanu facc' e pedde crua? Sa missione devet proseguire a cantu sos capos an promissu finzes a cando ad a benne s'ora. Pro chi custu non bocchiad ancora sos patriottas bocchiant a issu et dian libertade a s'avvenire. Francesco Palmas, Busachi 81
A PEPPINU MEREU Chentu e deghe annos sun passados dae cussa oscura e fatale die, chi sos anghilos che hana leadu a tie intonande versos tuos raffinados. Finzas in chelu los han' haere cantados E han'haere fattu figura puru inie. Ma sa tragica e ingiusta fine de gasie Ha lassadu inoghe tottu isconsolados. Addurada po ti pranghere una "Iosa ismentigada" ispero chi no sia? opuru in fritta e "triste cumpagnia", anonimu in sas osseras ti reposa? Cudda rima perfetta e sustanziosa, de altu sentimentu e fantasia; po chi in su firmamentu 'e sa poesia Mereu, brillas che istella luminosa. Peppino Manca, Scano Montiferro 82
SA RUNDINE EMIGRADORA Ogni rundine emigrada torrada a su nidu sou e cominzada dae nou s'insoro noa covada Rientrana in primavera cando cominzada a iscaldire poi torrana a partire a s'infriscada e s'aera A bolu traversan su mare cun amore e cun coraggiu cun orgogliu galiardu tevene a portu arrivare Cando arrivan si riposana e si faghen sa ninnia e poi leana sa via de su nidu amantiosas E cun tanta bramosia torrana a nidu festante deponen ca suni amante sa insoro noa cria E che mamas amorosas cresche sa prole insoro e cun palpitos de coro lis imparan tantas cosas Poi torrana a partire in istados solianos ube sos bentos tiranos no las faghene soffrire nessunu lis isconza nidu tottu lis tenene rispettu tottu lis tenene affettu a s'insoro amadu lidu Bachisia Angela Carta, Macomer 83
PERLA RARA De sa vidda fis tue perla rara De baronia s,amore e s'incantu D'improvisu su dolu e piantu Innozzente e proite fizza cara Ma proite t'hana mortu mi dimando Ma proite fizza mea istimada Che fera ses rutta istampada Deo puro so morta dae tando Die e notte colo in pessamentu Ca de tene mes restadu su sorrisu E abbortas mi paret unu visu Cando t'ido in su ritrattu in s'apposentu Ballerina lughias che fiore Ca parias una dea ispartana Ma mi toccat de azzettare a mala gana Su turmentu e i su dolore E non canzello cuss'ora maleitta E non cherzo dae Deus su perdonu Ca in dogni domo chi valadu hes cussu tronu Invocadu han sempes sa venditta Senza tie passadu hes puru occannu E bivende so deo in su terrore Ca sa die chi agatto su mortore Li fatto assaporare custu affannu. Fausto Francesco Carta, Orgosolo 84
SA VIDA ES CHE UNU LIBERU Pro ogn'unu liberu differente Sas paginas faedan de a tie De sorpresas sun pienas donzi die Boltulada de entu solamente. Issu es che impronta digitale Deus a tie l'a cheffidu donare No lu podes prestare o cambiare E no ischis cale sias sa finale. In primas paginas e pro medas annos No ischisi ite suzzedidi donzi die Cha ateros lu legen pro a tie A boltas cun gioias o affannos. Giompidu a s'edade de s'iscola Cando asa imparadu sa letura De legere lestru no epas premura Lege donzi die una pagina sola. No sias troppu curiosu de ischire Ite suzzedidi in tempus bennidore Cha tottu es destinu dai minore A ogni pagina deves ubidire. Su liberu chi deus t'ada iscrittu A su finale a boltas coloradu Pro zertos bellu e bene illustradu In biancu e nieddu pro su poverittu. 85
S'omine aflittu isperat su momentu Chi su finale siat pius serenu Girat pagina e sempre paza e fenu e narat:forsi crasa so contentu. A leger sa meidade est arrivadu De custu mannu liberu de sa vida Binchida fin'a oe sa partida Ma senza ischire su chi bes restadu. E poi chi es finidu su racontu De custu liberu a deus torra contu. Vittoria Calzaghe, Laerru 86
TEMA, SA VIDA TERRENA Cand'in domo naschet una creatura, li faghen festa e naran ben'enida, e li auguran chent' annos de vida, cun salud'e richesa sella misura. Una vida de amore e dulcura, e a chent'annos cumpleten sa partida A oltre chent'annos sa paghe serena, tando addiu cara vida terrena. De su creadu su pius bellu donu, este sa nostra preziosa vida, e unu e ateru i nd' est padronu, e cun issa continu in isfida. Tratala elle die mese e chida, e mai la lasses in abbandonu Ca sa vida est un' opportunidade, e tratala elle fin' a tard' edade. Cantu es preziosa custa vida, in su mundu mezus cosa no bada. De sos viventes sa pius amàda, e in su coro nostro imprimi da. Tantu briosa s'edade fiorida, in divertimentu a s'isfrenada. Sa chi dada sa gioia serena, a tota canta sa zente terrena. Ma no es sempre gai sa nostra vida, in sa vida si naschet e si moridi, es bellu cando creschet e fioridi, tota canta s'umanidade unida. Ma prima o tardu sa dispedida, 87
e de nieddu su coro coloridi. E nemancu cun missas de suffragiu, nessunu torrat de cussu viaggiu. Ma prima ti godas sa vida terrena, in paghe santa e sempre rie rie, totu cantos cun gioia serena, de regnare s'allegria ogni die. A custos de inoghe e de inie, mai conoscan turmentu e pena. Custu este s' auguriu meu, e sempre protettos de Divinu Deu. Romina Columbano, Villagrande Strisaili 88
IT'É SA LIBERTADE Chie pensada cun serenidade In sa vida cun tanta cautela Connosche sa vera realtade Ca è sa libertade tantu bella Che un'istella rara in firmamentu Chi d'à lughe a s'umana parentella Su ch'est soppressu no vive cuntentu Che puzzone inserradu e solitariu Sas alas no ispalghede a su b'entu Su tempus puru li pare contrariu Candi bene sas cosas analizzada Ca li manca su chi est necessariu Faghe no pode, su chi disizzada Pro chi sia dottadu de facultade Si disperada pensende s'abizzada Cantu costa cussa libertade Ch'est tantu bella e tantu preziada Che oasi isperada in su desertu Amos suffridu in s'era passada O giovane camina a oiu apertu Isculta a chie consizzu ti dada Deo sò unu de sos chi h'an soffertu Isco ca no est cosa de pode rie! Ma oe tottu mi pared incertu Ne chelzo crasa chi suzzeda a tie In mesu de cust'ignobile baldanza No so solu chi la penso gasie Chie rispettada legge e usanza Vive civili in sa sociedade Senza legge no b'ad'isperanza A garanzia de sa libertade Stefano Lepori, Villanova Truschedu 89
MARCIA DE ABBASANTA A ZURI A Zuri hana fattu giuramentu Pro su trabagliu contra sa povertade. O sardu custu este su momentu Mustrare bruncu cun severidade. De Abbasanta parti su movimentu Una colonna umana solidade A Zuri este su cuncentramentu Un'appellu a sa prosperidade. Si morit su trabagliu morit sa vida; Adiosu sa forza produttiva. Si cheres vida, populu ischida. O gente mia, cara e attiva In su momentu sias attrivida A politicas senza prospettiva Senza cambiamentu est suicida? Agostino Calledda, Cagliari 90
S'ORIGINI FESTA DE SAS FÈMINAS DE SU MIZ'E NOEGHENTOS E OTTO. 1 In su miz'e noeghentos e otto, de sas fèminas sa festa s'iniziu, e deo in su momentu propiziu, a oe oltre chent'annos bene noto. Chentu vinti noe a sacrifiziu, brusciadas bias narre lu poto. Signor Johnosn su bruttu Cainu, diventada su mostro assassinu. 2 I fin iscioperende unidamente, pro chilcare bene s'insoro dirittu. Ma su mere cun odiu infinitu, de distruer totu li enit a mente. Las inserrat intro de cuss' abìtu, e bi ponet su fogu travolgente, de s'antincendiu no baiat scala, e pro tota cantas una sorte mala. 3 De martu s'otto s'origini sa festa, de su miz'e.noeghentos otto s'annu, chentu vinti noe numeru mannu,. iscioperan e faghen protesta. E cussa die su fog'in tempesta, In sa fabrica distruzion'e dannu. Su mere serrat portas e fentana, e su fogu lis ponet in sa tana. 4 Solu de ammentare cussa die, de martu s'otto in s'america terra. Fèminas tribagliende inie, balanzende de pane una perra. Su mere cun su coro frittu che nie, cun issasa intrat subitu in gherra. Cuss' omine bruttale sena zogu, intro sa fabrica lis pone fogu. 91
5 S'ammentu de cussa tragedia brutta, est una data internazionale. A cumentare ancora un' iscuta, custa no es festa e ne festivale. Pro mezorare totu a su normale, organizen lottas a bona muta. Chi benzat rispetàda sa vid'insoro, in pagh'e armonia a bonu coro. 6 No es festa ma de rifletter sa die, de sas fèminas sas condiziones, ba solu de pianghere cre a mie, ilgonza de sas inumanas persones. E da oe cun bonas intenziones, e mai de las tratare de gasie. Ma cun amor' e affettu profundu, senza violenza in totu su mundu. 7 E auguramus da oe in susu, a sas fèminas usa pius rispettu. In su mund'intreu in dogni tretu, regnet s'allegria e senz'abusu. Simili tragedia mai piusu, e trionfet s'amore tantu perfettu. S'isposu o su maridu ancora, usede su rispettu a dogni ora. Giovanni Agus, Seulo. 92
ELOGIOS A PEPPINU MEREU Tonara de poetas tottu a gustu Medas n'as tentu e t'an fattu recreu, Unu de is distintos fu Mereu Dae piccinnu poeta robustu, De versos bellos cun cuncettu giustu Na cumpostu unu volume intreu, S'ide ca fu dottau dae Deu E in s'ippocrene ben' issustu: Solu su ci' at iscrittu po Tonara, Ca fu poeta veru e fu peritu Sa poesia sua mi du nara, ca no est pagu su ci ad' iscrittu una mente distinta asi rara de d'onorare tenet su meritu. Giuseppe Zanda, Guspini 93
CUMPANZIA DE POETAS Poeto, ma no isco poetare ca su talentu Deus non m'at dadu (1) àteras bortas chi b'apo proadu su resurtadu fit de mi nd'istare unu machine at esse su torrare in chirca 'e pannu bintu o sinzoladu; Ohi! Fato un'aconcu e bi la mando una rima; si non binco non b'ando. Duncas, de ite poto faeddare si Deus non m'at dadu su talentu? Puru ponèndebi intertenimentu ja at a esse cosa, a poetare! A prantare òdiu o a istimare ogande a campu coro e sentimentu ponende in bonu assentu e bona rima est unu nudda, a giòmpere a chima. Da ue l'apo a pòdere imbucare ca talentu non mi nd'at dadu Deus? Non cherjo chi si nde ridant sos peus e carchi brocu lu depo cravare (2) si no est chi mi dia a imbentare unu contu (a seus o non seus? (3) e macu, e tontu, e iserelau 94
una nà una fata, e ch'est contau. (4) Bastu; a b'ite a pùnghere e pistare? Deus talentu dadu non mi nd'ada! Da chi como ch'est fata s'aconcada su chi mi enit mi depo picare a securu mi poto balanzare no àteru, una bona mandigada; cun poetas si papo in cumpanzia su prus cuntentu so', pro vida mia! Michele Podda, Cagliari Note 1) I primi due versi sono ripresi dalla famosa ottava "Frastimo ma no isco frastimare, ca Deus non m'at dadu su talentu..." 2) A cravare unu brocu: piantare un chiodo (di legno)su una parete per ricordare o segnalare un fatto. 3) Espressione tradizionale ironica in altro dialetto: Siamo o non siamo (bravi, forti, capaci, valorosi)? 4) Antica filastrocca: "Ti conto unu con tu, unu macu e unu tontu,e unu iserelau, su contu contau". 95
SA MUNTAGNA Fossi puite in sa muntagna bido nues de chelu e candidas roccas inghiriadas de fiores chi toccas cun d'una manu, chi sempre mi fido de bi torrare a chilcare s'eternu chi dai sas palas frunidas de nie a pensamentos chi fatto ogni die falat comente dai sinu maternu. In cussas puntas chi toccan su chelu che mariposas de noa avventura ballan sas alas de sa gioventura biancas che latte passadu in su telu. Seddas de monte torrade a sos ojos, chi sich'imbezzana annu cun annu, cudda friscura de cando su mannu fit su ch'ischiad'inventare sos giogos. Montes ch'ischides s' eternu caminu cheso torrare a bos bider'ancora gai mi mustrades sa vera dimora ue su mortale diventat divinu. Nanni Brundu, Usini 96
SA MALA STRADA Oh Tonara populu geniale A noighentusu altura de su mare sese sa regina artigianale Pro su campanu dei sanimale Oh Tonara transmitti unu dispacciu Cuns armonia de su campanacciu Oh Tonara isese sa suprema Su campanu tenese pro istema. Candu pensu a Peppinu Mereu A immagine de su divinu deusu In tonara tenen su monumentu Resistede a s usura de su tempusu. Issu este su poeta universale Cantando in chelu, in terra, in su mare Issu este che su deusu onnipotente No es mortu, è sempere vivente. Tue sel nobile professore Insegnasa s iscienzia cun amore Naramie chi este s autore C ha fornidu s energia a su sole 97
Dae s altu e infinitu isplendore Emmanada sa lughe e su calore In s universu non bindeste uguale Terra, luna e sistema solare. Su deus chi ti faghede de guida In custodia t ha lassadu sa vida A tue non chiede su parere Che de sa vida non di sese meri Issu este a su timone de guida Donada e piada candu olidi sa vida Issu este sa suprema autoridade Ti conta su tempusu comente edade. Pro su riscattu de su populu sardu Tenedie prontu e faghe coraggiu Semusu che zattera a s arrembaggiu Abbandonada de s equipaggiu S anima trasparente che sa lughe E cristallina che sa rugiada Oh sardigna de su folclore notu Pro su riscattu ponidie in motu Giovanni Antonio Pisanu Tertenia 98
ARRAGODENDI U'POETA Occ'annu puru,che bià!, seu invitada a scrì canc'uà cosa...cussu chi oll'eu e mancai de no binci sigura seu cun custa lingua seu nascia imparada. Puetta tottu in sadru toccàda a da fai scriìada sempri aicci appu scippiu deu puru chistionendi...peppinu Mereu fudi u' poeta... da scidìada bei nai. Da candu po' Issu è in ballu sa poesia po cussu d'appu poziu conosci, e in moi no fàidi prusu a du scaresci mancài sa terza edàdi sia sa mia. Custu è unu donu propriu mannu da Deu e deu seu meda prasciada e gallosa d'essi benìda a sci puru uantra cosa... cun tui arrascionu Peppinu Mereu: cun'd'ua poesia bida mia à ramonau ci tanìasta u'àmigu...fu' carabinieri e mancai nò patti prù su timperi (Tinteri) d'ollu fai sci a issusu ca m'anti invitau... Custu po mei è certu unu bellu bantu fai prasce'a bì scritta sa bida mia propriu cun'd'una poesia tua, e a d'ai fatta conosci a tottus'cantu. Da tengiu in domu e d'appu liggia giài lobài su mundu: è mannu e cruzzu, e deu a ottanta sa pinna pottài pozzu ma sa pobaresa nò m'a fattu studiai. Sisto Cabras, Simala 99
LASSA CHI CANTIT SA NATURA S'attongiu s'est bestiu de tristura E no sbentulat prus sa mariposa, In su poderi bolat dognia cosa Po mesu de su 'entu e sa strasura Ndi mudat tuttu cantu sa natura Spollendumì is matas de arrosa. Su carru de s'ierru in camminera Nd'arruxat carapignas de s arrosu (1) Po s'arrimai biancu e paxiosu... Mentris s'àiri approntai sa bufera Ammantendi de candida niera Tancas de lori po nott'e reposu. Mudat su tempus torrat su beranu E dognia coro s'armat de ardori... Sa bramosia cantat a s'amori Che jovanu amanti fittianu Apretau de clima solianu Ndi gasat fruttus de riccu sabori. Accò! su mengianeddu po nidori (2) In d unu celu rosa spanigau De mangonis in bolu caritziau (3) Pintendi sa natura de splendori, Po disignus de vida in su lugori Scabiddat un amori fortunau. De su sartu nd'ammiras su bellori In baddis beludadas de birdesa Intendis de arritzolu sa frischesa (4) E su nuscu de piantas in frori (5) Po abis e pillonis in amori 100
Spibidendi disigius de druccesa. De sa natura cantidu imploru Po intendir de vida melodia Ca t'arregalat sonu e poesia Delissiendi s'anima e su coru Cun notas de ammaliu chi adoru Po ndi spraxi serenu i armonia; Isbentuleus versus de 'ricchesa In custu paisaggiu de natura Po ndi cantai dognia creadura Gosendi vida finza sa beccesa. Vincenzo Piu, Cagliari (1) S arrosu: la brina; (2) Accò!: Ecco!; (3) Mangonis: fenicotteri,; (4) Arritzolu: ruscello; (5) Nuscu: profumo. 101
ISPERAS Poberesa attrivida at seghestadu intragna aburrinde sotziedade, cabizadu at amparu e libertade a su brivu ' e decoro chena impreu, chi movet solu cricande recreu in ficadas connotas apuntadu. Sàpidos, cando leadu ant sentore cherent prapare angustiosu dolu, torrande antigu decoro e cossolu a caminos mudados cun isperas, proghì gas fitianas camineras batent assentu e meressidu onore. Chi bene achipazadu aintro corte a passu lentu alimentat destinu, imbolopande in terrenu caminu sos chi ant manizadu cun sientzia, procurat peleas a s'arentzia achidande istrobosa malasorte. Nascher in bratzos a sa caridade chena patire bisonzosu apretu, proite in terra donzunu at deretu de retzire torradas a preguntas, est che bivere dissipande atzuntas in trainos bundande amenidade. Apretziande bramas de bella arte torrat in mente bisada cultura, impitandela cun zusta mesura vida bivet ancora menzus muta, 102
siat licante s' istasone assuta cun sanos impreos postos a parte. Discantzet lestra noa umanidade pro dare assentu a sos disamparados, fertos aintro sinu sunt istados dae s'irdiga sorte in sas fainas, mudent omines bideas mischinas torrande liera zovane edade. Manos unidas cortizent su mundu dande frisca buntade cun istima, irdes poetas a bolu cun rima cantent labande su bene profundu. Giovanni Antioco Mura, Ghilarza. 103
SU TEMPUS MODERNU Su mundu est andau in confusione: pizzannas innocentes immoladas dae viles assassinos pugnaladas chena culpa e ispiegazione, frades cainos han perdiu sa resone; mamas e fizas de coro induradas e apparit sa zente chena core imentigau in su mundu s'amore. Deus chi ses mortu po s'umanidade pensa atteru modu 'e da salvare gira sos ogos tuos po abbaidare, tue chi ses fonte de caridade, cussos chi, in sa nosta sociedade, bramant solu sa fama e dinare e po accumulare sos miliardos, de sa vida non tenent riguardos. Su mundu es furriau fund' a susu. Su chi manca como e sa morale che fae parre bonu su chi es male. Sentimentos sanos sun fora d'usu e sas pizzinnas non papant piusu po esser de sa modellas s'uguale. Sa famiglia, puru, est ifascada ca es de moda cussa allargada. Ma chi s'osservat cun pius rigore, in mesu de sa paza b'es su ranu e medas, de cumpurtamentu sanu, chi tenente caros so veros valores, sempre contentos e de bell'umore as sos bisonzosos tendent sa manu. 104
E tantas cosas andant a derettu, sos bezzos sun trattaos cun rispettu. Sos handicappaos pius non sun cuaos in domo fuliaos in iscunfortu trattaos male chena tenne tortu, ne sos poberos pe bia umiliaos pagu estios, brnttos e istrazzaos, ma cun sa zente in bonu rapportu. Po tantas cosas custa sociedade est' esempiu de paghe e bontade. Maria Giuseppa Pinna, Oristano 105
SÙRBILES Sùrbiles zalinas in Ghennarghentu, de mugrones, sirbones sorres malas, in sos issussios istichidas in calas bessint in mulinos, lampios, trechentu Sùrbiles falant dae Ghennarghentu Sa zente agorrant in intro in terrores Zumpant in tronos, temporada, astragores, in tzirrias de animales in trumentu Sùrbiles benint dae Ghennarghentu A aeras malas, cara ispiridada; In misereres sa zente assustada Orbetat malos tzinchirrios de bentu Sùrbiles, non bos bido ma bos timo Nudda mai m azes fatu e bos frastimo Anna Cidu Gavoi 106
A SU BENTU Ses che sa poesia tue o b'entu che in s'andare pesa e rue andas e moes sempere fue fue ue ti paras faghes trumentu. Moes cuddas undas del mare timen pisches e imparcazione in su momentu rea impressione in tribulia non cheres calmare. Gai sa matta de sa terra ue sa flore est in germogliu passas e la truncas s' ispogliu sempere a sulbios faghende gherra. Passas in paisos e cittade non lassas ne fentana ne janna a traitoria tottus inganna ses odiosu faghes disamistade. Si bides onzi cosa bene fatta ca s' omine a gosadu cun sa brama tue venticativu chilcas trama e distrues faghinde cumbata. Eolo ses cuddu deu macu tue lu faghes pro natura fastizas onzi sana cultura trisinas : rete, busta e onzi sacu Si cuddos bentighedos los tenia istrintos a cadena piul forte forcis de mancu d'ia esse sa morte cussa dannosa incremenia. T'invoco isqultami sulenu ses criaduras de custu terrenu placadi amabile in caminu e maleabile torres serenu. Mario Maccioni, Merano 107
A MUGGIANEDDU A tie altu cuccuru declara Ses antigu non ses pius noeddu Sempere a lumene ti a tonara Pro chi ti a giammadu Muggianeddu. Ses espostu a s' abba sol' e bentu Chie ti mira s'impressiona Ti affaccas a su canudu Gennargentu Ses de s'inseparabile corona. Dae supra onzi die soliana Chi profumas de sa fragosa aspridda Si bide sa costera cun Ottana E finas a mare medas medas bidda De sa natura ses cudda piccoca Chi pares dipintu dae pitore Pare chi su chelu tue tocca Su paradisu de su Redentore. S'abitu de sa fauna e flora Anima in s'omine su coro Ses unu parcu biu ancora Tottu costois tue che tesoro Chie bessi anc'a tie non riscas Ch'in friscura as posizione E cantas abbas bellas e friscas Funtanas in sa tua vegetazione. Ses cudda punta incontaminada E pro Tonara meda premurosa Sa natura ti a che oper'adornada Beneita prezisa in dogni cosa. 108
Cudd'amiru ti lu dan geniale Be su profitu de sa tua allegria Cun s'ossigenu curas onzi male A sos fizzos perenne cumpanzia. Pro sa idda tue ses cuddu babbu A sa prole pro dare su consizzu Tottu istima affettu tottu grabbu Cunfortende dae cue onzi fizzu. Ses de sa patria de Peppe Mereu De Pera Sulis e de Mameleddu Ses inalzadu pares unu Deu Pro beneighe cun su tou faeddu. Antonio Pintore, Desulo 109
MAMMA CHI À PERDIU IN GUERRA SU FIGGIU Mamma e tristura, mamma addolorada sa vida cantu amargura tenede po una guerra chi non t'appartenede una giovane vida est'immolada Ammontada in sa bara sa bandiera de sa nazione sua is colores sun vantando de issu i valores tue de custu figgiu ses fiera Ma in su coro tuo cantu dolore ad'àbbarrare cantu tenes vida mai ad'à sanare sa ferida privau t'àn de preziosu amore Poite tan mandau a faet gherra? poite unu frade t'ada occhittu? custu de disisperu est'un'attitu po unu figgiu postu sutta terra. Mai t ad'à torrare su sorrisu ne in' laras ne in sa carena solu Deus de tei ndapa pena chi custu ti pargiada unu isu Nazione non faet differenzia ne de sa pedde contat su colore de mamma 'oguale è su dolore su disisperu o sa sufferentzia E d'arregordas ancora pipiu cun s'anninnia istrintu a su coro 110
po tei fiat pretziosu tesoro de sa die chi in vida'è beniu De campusantu s'aperit sa porta e in sa tumba ponese unu frore cun su disiggiu tuo de amore dias'a giare sa vida un'atra orta In s'ora e sa morte ha cumprendiu de tei no ad'à tennet prus bisura mamma ha zerriau cun amargura ma tue fias'a illargu e no as'intendiu Maria Murgia, Atzara 111
A TONARA, PRO SU CUNCURSU DE PEPPINU MEREU Patria de Mereu inaltu alzada sempre piena de amore e simpatia e continu in su tempus onorada. Sa preziosa e bella poesia sa memoria dé Peppinu ieste vivente pro du festare cun grande allegria. Este de ammirare veramente ca su tesoro chi nos'ada regaladu de vivos isplendores ieste lughende. Deo so meda apassionau e lìggo sempre bene onzi argumentu e n' isto aberu consoladu. S'iscuisittu suo trattamentu a descrittu cun manera genuina i sittos, friscos amenos de Gennargentu. S'abba bundante pura e cristallina cun amore ha cantadu onzi cosa e pro sardigna, ghia giusta e florida faina. Beste sa poesia dolorosa chi adà iscrittu cun manu tremante chi faghede riflettere po cantu es penosa. tottu pro faghe bene fudi amante ma cun corazzu ispera e pasienzia afrontaiada su male pius pesante. Ca fidi troppu sa sua soferenzia e sonaia continu sa campana cun sa sua aprezada sapienzia. De Galusè sa famosa funtana cun geniu gentile salmonia ini s'abba leggera frisca e sana si consolaida onzi cumpagnia. De dulzuras fiorida est Tonara de Peppinu Mereu mamma cara. Pietro Zanda, Villamassargia 112
RISPOSTA A UN'AMIGU Naras Antoni chi fust'iscretiu Ca prus no t'imbio in poesia, chi l'hapo fat'a dispettu has cretiu; como a tie ispettande fia chi po primu moveres sa pedina no sempet zeo a cominzare sia; de Ipocrene in s'arte divina cando t'impignas gia tenes bravura distinghinded' in metrica ladina; deo a ti rispondet cun premura po chi in s'arte non sia perfetu mai hapo tentu manu dura; e ti tratto cun intimu rispetu po chi sias Antoni e Muntonarzu ses finas da sas musas prediletu, da sende giovaneddu erbegarzu de sos bellos versos fusti amante; che chi esseren de brunzu o d'atarzu los faghias de sonu tintinnante mischiadosi a su tintinnu' e s'ama, gasi estasiadu in cuss'istante. S'argumentu chi tenes in brama fantasticu lu faghes e artisticu alimentadu cun bia fiamma; fatu in bonu sardu istilisticu, mancari in s'arte no sias dantescu ma tenes modu allegr' e umoristicu cando satiricu e cando bernescu. Antonio Carboni, Sedilo 113
UNA ROSA, E UNU CANTU Che a tui, poetas, cun s'anima ferida cun cuaddeddus làngius, feri feri, andant a bendi una turra, unu talleri, traghendi is marigosoris de sa vida cun is ispinas cravadas in is manus e in su coru, axebiau de sentoris. In is arrastus tuus, intre is moris portant rosas e circant beranus. Curant versus e curbas dilicadas comente fiòbas gentilis, indobìdas e cun boxis sinzillas, sarragadas ghèrrant po chi arrìbit diis nodidas po custa terra de tui aici stimàda e po unu tempus nou prus giocundu. Immoi chi a dogna part' e mundu sa poesia tua est arribada e is versus s' intonant e si càntant, si sonant, si bàddant e ispàntant, e funt recreu e gosu de sa genti a dogna parti e in dogna continenti. 114
Che a tui, poetas, ancora crescint de su cantaru de Galusè alimentaus, e de una Bella di Florinas innamoraus, chi hant dèpiu lassai. Ma no scarescint e mai ant a "ismentigai cudda losa" anca reposat su fradi sfortunau, e dì' po dì', ant a portai una rosa a su cantori, a su poeta stimau. Vincenzo Pisanu, Assemini. UNA ROSA, E UN CANTO. Come te, poeti, con l'anima ferita / con cavallini magri, errabondi / vanno a vendere un mestolo, un tagliere, / trascinando le amarezze della vita / con le spine conficcate nelle mani / e nel cuore ammaliato dalle fragranze. / Sulle tue orme, dentro i tuoi sentieri / recano rose e cercando primavere. / Curano versi e strofe delicate / come viole gentili, illanguidite / e con voci sincere e gole roche / lottano affinché giungano giorni speciali / per questa terra da te così amata / e per un nuovo tempo più giocondo. / Ora che a qualunque parte del mondo / la tua poesia è giunta / e i versi s'intonano e si cantano / si suonano, si ballano e meravigliano, / e sono spasso e gioia della gente / ad ogni parte e in ogni continente. / Come te, poeti, crescono ancora / dalla fonte di Galusè alimentati / e da una Bella di Florinas innamorati, / che han dovuto lasciare. Ma non scordano / e mai avranno a "dimenticare quella tomba" / dove riposa il fratello sfortunato, / e giorno per giorno, recheranno una rosa / al cantore, al poeta amato. 115
CANDO SU 'ERANU Cando su 'eranu aperit sas ventanas a s'alidore de un'atera ispera, passada de s'ierru sa bufera, cantant totas sas merulas galanas. Si pesant tando a chelu, pili canas, sas concas de isciareu, in sas alturas cun s'erva bigliudina, a sas dulcuras a pustis de sas frittas tramuntanas. Che s' isciareu, infattu 'e sas fritturas, su coro cun alenu 'e libertade si pesat a bolare in sas campuras de bisos e ingannosa amenidade.. Cedit a sa lusinga 'e sas pinturas de sos diligos sonos de istajone a cantos rennovados de puzones a fruscios de misteriu e de imposturas. Si drommit in sos prados de 'irdura, sutta s'ozastru e s'ilighe in padente de s'aspru ru, ispinosu e prepotente, chi abbratzat sa funtana a sa calura. Ma prestu det su sonnu, irriverente torrare a sa connota cantilena, cando su sole isparghet lena lena sa 'oghe de s'arveschida lughente supra s'umana sorte chi 'attit pena misciada a gosu puru amargamente. Gesuino Curreli, Oliena 116
MASTROS PAGU CUNTENTOS A triulu e a murrunzu cun mutos male fatos, cun metricas, iatos e acentos, mastros pagu cuntentos sos compitos si lezen, atunicaos currezen sas ottadas; rimas pagu doladas, roba de pagu imprastu chi si pigat s'arrastu dae tesu, cosas chi apo intesu sende in pitzinnia, garas de poesia e canzones. Como sos neurones in d'unu cuzoneddu che sun de su crebeddu indromigaos, forzis pagu impitaos no pedini premissos e cando cheren issos bessin fora, bolan a milli a s'ora e cun paga fadiga totu faghene a origa a sa sola; cando intendene "iscola" istudan d'ogni astru e isetan su mastro a pedr'in punzu. Basilio Carta, Sedilo 117
COGLIONADOS Franziscu Mannu (1) ghjusta l'at pesada "s'isterrida"(2) chi 'jabbat sos barones mudas sas cambas restant de "torrada ": no b'at cumprou ancora in atziones!... In cuddos tempos nos han' bidu irbrattos chenza podere pro nos tzinnigare, no b'aimus mancu ite mandigare cannuncados e da' trabagliu isfattos; rejone no b'at como 'e peleare sa "malasorte" 'e sempre caratzada!?! Franziscu Mannu ghjusta l' at pesada... Bind'at de "tirannia" 'e donzi iscera ca donzi tempus benit cun sa sua... si cheres, oe, ti la dana a cua e chenza 'nde cumprende' sa manera ti lassan siccu e pistu chenza fua; leendeche trabagliu e sas rejones. "S'isterrida"chi 'jabbat sos barones... Mazzones abbramidos chei s' orcu, han cambiadu 'entinu cun sos annos e cantu dana a su populu affannos, tantu ponene lardu che' su porcu; sighende a nos tramare sos ingannos pro bardanare a resorza corcada!... Franziscu Mannu ghjusta l'at pesada Jompene oe puru malos furisteris "issos" si los ponen' sempre in sinu in pedde nostra apparinant terrinu incunzende sa paga 'e sos "osteris" chenza b'istare tantu a bie' binu; e nois a pes'a muru in cabones! "S'isterrida"chi 'jabbat sos barones... De no nd'esse'pius colonitzados est tempos chi b'aimus attibbidu! ma biu ancora est e no cumpridu su" 'essu" chi nos chere' cogliònados da' chie custa terra ha partoridu: " politigos " a cara iscaratzada... Frantziscu Mannu ghjusta l' at pesada e 'paschene"!... a isciappu in parlamentu 118
cun bullittinu e tratta de patitta ch'est sa matessi de sa firma iscritta chi ponen' pro mantenne' su talentu de sa ciappa, zoada cun bullitta; pesendende sos "roncos" pro sermones. Gigi Angeli, Palau "S'isterrida" chi 'jabbat sos barones... Franziscu Mannu ghjusta l'at pesada no b'at cumprou ancora in aziones: mudas sas cambas restant de torrada! (1) Franziscu Ignaziu Mannu poeta autore della "marsigliese sarda" Su Patriottu... (2) Procurade 'e moderare / barones sa tirannia GABBATI... Francesco Mannu lo ha aperto giusto l'inizio d'inno che avvertiva i "baroni" ma i versi restan muti di chiusura: comprova non vi è ancora nelle azioni!... i tempi andati ci hanno visto fiacchi privi di brio per poter reagire; non avevamo di che mangiare ricurvi e dal lavoro sfatti; adesso non vi è motivo di sopportare la "malasorte" di sempre camuffata!?! Di "tirannia" ve n'è di ogni specie ed ogni tempo porta con se la sua... ora, se ci badi, te la rifilano di soppiatto e senza capirne il modo ti ritrovi secco e pesto senza brio; privato del tuo lavoro e delle tue ragioni. Volpi voraci come l'orco han cambiato fisonomia con gli anni. e quanto procurano al popolo affanni tanto loro ingrassano come il porco; perpetrandoci con trame gli inganni per razziare poi senza limite! Anche oggi sbarcano forestieri inaffidabili e "lorsignori'" li assecondano con fiducia... 119
sulla nostra pelle facilitano le loro ruberie per poi riscuotere la misera paga dell' oste senza scrupoli di sorta; e noi li appoggiati a muro ad attendere! Di non esser più colonizzati è da tempo che lo avevamo intuito!.. ma resta vivo e non è finito quel sistema che ci mantiene gabbati proprio da chi questa terra ha partorito: i "politici'" con sfacciataggine ostentata e "pascolano" a stato brado in parlamento con bollettino ed impronta equina che è la stessa della loro firma scritta che appongono per perpetrare il talento del ferro chiodato a ribadini; per poi intonare "ragli"... come sermoni. L'inizio d'inno che avvertiva i "baroni" Francesco Mannu lo ha aperto giusto Comprova non vi è ancora nelle azioni: e i versi muti restano di chiusura! 120
"SARDIGNA MIA" Isula antiga, circondada dai su mare de s'italia intrea, un'isteddu sese, in donzi logu bella, totta naturale, cunservare ti devimusu in su tempu, cun passientzia, e cun amore, a niune sia peimissu abusu e prepotenzia, po restare gai un'incantu, in sos annos a passare, sa zente tua t'amada forte dai su coro, in su tattaresu, galluresu, nuaresu, e logudoro, in su mediu campidanu ogliastrinu e cagliaritanu, pro tottu nois, unu antu, una musa de amare e rispettare. Tore Mario Piroddu, Sennori 121
SU LAMENTU DE SU MESSAIU Sempri amorau seu de sa natura de su giardinu donu 'e su Creau ca su messaiu est stetiu onorau ddu coltivai e ndi tenni cura. Cuntentu andau in cust'avventura cun arti e amori mi seu dedicau de bonu fruttu mi seu onorau rispettosu de sa bona cultura. Oi de is annus giai tanti hapu spendiu sa bona gana biu de si nd'andai a s'abbandonu no mi seu arrendiu Est su messaiu bolli protestai su traballu suu no benit diffendiu su sattu lassat chene coltivai. Deus invocu in dogna momentu stim' a sa terra benendi a mancai prangit su cru biri abbandonai sa messarizia è bivendu a stentu. Ascurtit mundu su forti lamentu bonu beranu po biri e torrai puru is pillonis ancora cantai e su messaiu ndi bivi cuntentu. Brillit su soli callentit sa terra bengant is' acquas dda beni infriscai chi mai su mundu bivat in sa gherra. Dogna messaiu de beni sperai produsat su mundu che bona tuerra e dogna biventi ndi podi gosai Camillo Corona, Quartucciu 122
IMPUDDILE S'isteddu semper s'urtimu a ghirare sa mama luna a mandra est remuninde, s'oriente de ruju s'est tinghinde ca su sole est acant'a ispuntare, e s'aera, sa terra e i su mare su prim'asu 'e sa die sun retzinde. Sa bellesa 'e su sole cando ispuntat Cun ateras no tenet paragones, mancu cun sas chi dat emoziones su sero dagh'in mare che tramuntat: ca, a su manzanu bi sun sas aggiuntas de cantigos de puddos e punzones: e s'intendet a s'ora 'e s'impuddile s' arrejonu 'e sa zente chitulana andande a tribagliare a bona gana a butega, a laorzu e a cuile, innanti chi da s' altu campanile s'ispargat su rintoccu 'e sa campana. Deo, chi cun su sole e prima puru mi so pesadu pro totu sa vida, de cust'atera die ch'est naschida godo s'incantu e prego ch'in futuru de dies luminosas sena iscuru ateras medas ancora nde ida. E pro sa gioventude ch'est beninde prego, pro c'anden chito a si drommire; finas si an diritu a divertire si rendan contu 'e su chi sun faghinde, ca, a s'ora chi sun issos recuinde, sos ateros sun prontos a bessire. 123
Sa die dromin a gianna tancada cun sa mente 'e sentidu a sa diggiuna, no connoschen arbeschida peruna ca sinde pesan a s' iscurigada: e i sas lughes farzas chi lis dada sa note, creen chi siat lugh' e luna. Lassade de sa droga sos manizos prima chi bos che lede a campusantu! A bider de s'arbeschida s'incantu su manzanu tenzedas contivizos pro non bider pius falare in chizos de babbu e mamma, lagrima 'e piantu. Salvatore Murgia, Macomer 124
BAI IN BONORA, PEPPINU! A tui, Peppinu, esimiu tonaresu dedicat custus versus (beni o mali) una boxi ch' illompidi de attesu po torrai bantu a un' omini speciali. De siguru in beranu no pentzasta chi sa sorti cun tui fessit severa ca in "su libru 'e sa vida" imaginasta annus prenus de gosu a menti liera. Bisus e isperas scavulàus addìa, de calchi recreu nd'as fattu scramentu, su mundu t'at postu in sa giusta bia, de ideas e cumbattas nuntziu e fermentu. Po giustitzia sociali gherradori contra a sa prepotentzia de is arricus, as donau spiccu prus che bandidori a is apretus de mannus e piticcus. Ma de malis e dolus infrachìu, ca s'acqua 'e Galusè no t'at sanau, in sa stasoni bella ses partiu po unu caminu... e prus no ses torrau. Sa prenèta 'e Deus no tenit piedadi, a dda stentai no Dd'as potziu cunvinci ma sa menti, assocada in libertadi, nisciunu mali est arrennesciu a binci. Gesuino Murru, Quartucciu 125
IS BISUS DE SA MENTI Candu benit ambrosu deu, du biu fissienti cussu mundu, fadosu fructu de sa menti. De sa fentàna a oriènti andàda, s'ogu divìnu fintzas a su continènti sèntza de fai, camìnu. Una borta, si firmàda in sa mèndula, in fròri in sa trùtiri, apatàda gustèndi, dònnia colòri. A pustis, sartàd' su mòri e sa cora, de frònti andèndi de fròri, in fròri fintzas a su mònti. In fùndu, a s'orizònti luxènti, a su mengiànu asùlu, fiat su monti in cuss'ora de beranu. Coru su còru, cuntèntu e is ògus, de sa mènti aici bolàu, che bèntu in mèsu de sa gènti! Candu fia studènti balìant, òru zechìnu is bìsus de sa mènti ca non bidìa, destìnu! Oi, ca, su camìnu est acànt'e frimai in sa tiàll'e lìnu mi pràxit a bisài! Antonio Renato Cocco, Gesturi 126
IN AMENTU DE PEPPINU MEREU De sa musa maistu fusti e mere in s'iscriere e bene improvvisare teniasa su donu e cantare e possidiasa magicu podere. E deo puru ne tegno pragere meda cuntentu e partecipare a Peppinu Mereu onorare poeta e poeteddu e i dovere. E postu appo e pogno sa manu su sonette du faccio a modu meu ca issu rusignolu fu d'eranu. Colpìu diad' unu male feu ses consumau a pianu pianu cun pagu azudu umanu e dae Deu. Pero lassau ada unu volumene orgogliu po Tonara e suo lumene. Salvatore Gioi, Capoterra 127
PINOS DE MIRRI * It'anneu fungudu m'at leadu cando s' atera die de voluntade mia so passadu in s'istradone betzu e trascuradu. Comente mi cheria gai bos apo bidu, zigantes de s' amada pitzinnia, amparadores de sa bidda mia, totu umpare e totu chepare totu in bella fila, mustrende che a sempre sa bostra maestosa galania! Mi so frimmadu e che a tando bos apo miradu e de istintu a unu a unu comente tando bos apo contadu. Non mi torrat su contu! Ch'apa contadu male o chi male ammente? S'oju indagadore s'est pasadu. Ohi, it' at bidu su male fadadu! Unu cantu 'e truncu abbrujatzadu brotat azigu dae raighinas: est chena truncu e ratos, no at pius ne frundas e ne chimas; no dat pius amparu ne posada a cussa burdellosa puzonina ne umbraghe a s'ama accalamada. Ite tristesa chi si m'at leadu bidende cussu bòidu lassadu in sa filera e in coro meu dae su pinu chi lis fit mancadu! A denanti mi so imbenujadu e comente ch' esseret cosa bia mi l' apo carignadu. Ma poi isconsoladu mi so frantu e a sucutu mi l'apo piantu. Nino Fadda, Thiesi * Mirri = toponimu de sa bidda 128
"BUJU E LUGHÒRE" Mustrandes 'in lughorias Su sole accò s' arbéschet, Paris su buju nde frànghet Insognos e timorìas. S'allerghia de sos puzònes, faland'a zosso" in pius bòlos, de sa notte sos orùlos zai los mudat in cantzònes. Tantos noturnos lamentos, cun sos tzichirrios de s'istria, che sun tottind'ùna ia isparidos che fuméntos. Passat lughe in sa fentana e furriandemi in su lettu bio su visu tou perfettu, sich'isolvet sa mattana, Su respiru tou serenu mi asserenat cada pena e su sambene in sa vena curret torra lenu lénu. Durat pagu cussu motu: cando tue faghes de chizzos e sos ojos tuos, abizzos, torra mi ponen in azzòtu. * Como si: cambiat s'umòre! Non b'hat pius pentzamentu cando totu su trumentu logu lassat a s'amore! Angelo Vidili * azzòtu abolotu = agitazione affanno 129
AMANTIOSU... Amantiosu de su limbazu sardu... lu cumprendo, l'impreo, lu manizo. Da su manzanu cando mi nd'abbizo finas a da chi falat su seranu, da cando mi nd'abbizo su manzanu in dogni logu semper lu difendo. Amantiosu de su limbazu sardu... lu manizo, l'impreo, lu cumprendo. Calchi riga a favore bi l'ispendo po li torrare su giustu valore, bi l' ispendo calchi riga a favore e mi paret dovere, ca bi creo! Amantiosu de su limbazu sardu... lu manizo, lu cumprendo, l'impreo. Duas rimas intritzo e bi peleo ca mi piaghen sas intragnas suas, bi peleo e intritzo rimas duas ca m'aggradan sujogu e s'azardu. Lu cumprendo, l'impreo, lu manizo... amantiosu de su limbazu sardu. No' nde tenzas, tue puru, riguardu, semper biu cun totus lu muntenzas, tue puru riguardu no' nde tenzas e no' rinneghes su tou linnazu! Lu cumprendo, l'impreo, lu manizo... amantiosu de su sardu limbazu. 130
Dogn'ora lu des jugher a costazu cun sos de domo e cun zent'e fora, a costazu lu des jugher dogn'ora che antzianu malàidu e bisonzosu. Lu cumprendo, l'impreo,lu manizo... de su limbazu sardu amantiosu. Si non lu bio sanu, vigorosu e chi totus lu tenen a sa manu, si non lu bio vigorosu, sanu mi matàno, m'acoro*, mi fastizo. Amantiosu de su limbazu sardu lu cumprendo, l'impreo, lu manizo! Antoni Piras *acorare=prendersela a cuore 131
SUPRAMONTE Amenu sartu de baddes e de montes, De sas usanzas nostras no an rispettu sa menzus terra de sa patria Sardaca sun dai malas mamas allattaos ti cheren regalare a sos novos contes a cuzerinu e chene latte 'e pettu. T'an fattu gherra dae temp' immemorabile cartaginesos, fenicios e romanos Istat'attentu o Barbaricu Pastore! e como su polìticu corrottu e miserabile. ca custos polìticos modernos, ti cheren isfrattare che malu pacadore. Su Sardu anticu barbudu e ispilorzìu armau de fuste, de predas e de lancia, O 'Pastore tue ses su re de sa cussorza, finzas a sa morte t'at semper difendìu. non lasses intrare s'invasore, né chin lusinga né chin brutale forza. A s' istranzu at dau una lezione, de comente sa patria andat difesa, Non l'abbandones cuss'anticu impreu, chin trassas del marjane e de leone. pro facher su teracu o s'isserviente ca cussu non lu cheret mancu Deu. Sun torraos dai nobu in fermentu, sos enemicos de sa Barbagia amada Fachende in domo tua s'ispazzinu, ca cheren unu parcu pro divertimentu. 132
cullìndeche sas argas de s' istranzu, fachende de su chelu unu casinu. Che cheren iscazzare sos pastores, dae terras connottas dai sos mannos Tue chi ses naschìu in custos montes. pro fachere locu a muvrones e astores. ses tue, su custode 'e sa Barbagia. non ti conzedas a sos novellos contes! Francesco Corrisa 133
PRO SA MEMORIA DE PEPPINU MEREU S'unu de su seculu passadu Peppinu da e su regnu de flora ancora giovaneddu fi mancadu. Deus leadu che l'had in cuss'ora istancu de custu mundu toltu de perfida genia impostora. Istancu de cumbatte s'iscunfoltu a su Signore si est cunsagradu issu che Santu l'had accoltu. Da e pesiddu s'ha conquistadu su chelu, pro geniu e pro cultura in chelu intradu est'onoradu. Su chelu: de Peppinu sa figura l'had accolta che unu divinu biadu, pro sos donos de natura. Pro viver pius'umanu su destinu de sa genia fangosa mancu terra provas saggias ha lassadu Peppinu: tra sos abitantes mai gherra su giustu sentimentu condivisu in tottu su mundu in ogni perra. Pepinu geniu e su Paradisu ha dimostradu logicu sistema pro su rettile impostore tristu visu. Esattamente su sou poema immortaladu da s'a a sa Zeta in Sardigna risplende rara gemma. Sa fama chi ha lassadu de Poeta 134
a sos sardos, est sempre tantu cara pro cantu esisti vida resta netta. Sa mamma gentilissima Tonara amorosa l'ha dadu sa titta de latt'e poesia santa e rara. Sa Mamma santa e beneitta onorada l'ha su Fizzu e onorende tra montagnas de flora e abba fritta. Sa Mamma eternamente ista pensende venerare su fizzu'e grade fama, tra fantasias e sognos est sognende a Peppinu, in visit'a sa Mamma. Francesco Zanda, Villamassargia 135
A PEPPINU MEREU Peppinu canno ticche ses'annau Non fusti mannu e ne minore A Tonara in luttu asa lassau Ancora intende su dolore; Ca unu fizzu caru d'ha mancau De sa zona s'unicu fiore Cando in vida ses istau In ognia giassu t'asa fattu onore; In tottu sa Sardigna ventomau Dae cantos e tenore Su regalu ci tue asa lassau Non du paragono cun atteru valore; Cun Montanaru in s'atteru mundu Prega chi nascada su segunnu. Salvatore Littarru, Desulo 136
A PEPPINU MEREU CANTO A QUARTINE Peppinu su poeta de Tonara famosu po canzones e cultura an'apprezzadu sa sua bravura su c at lassadu tesoros in mesu Onoradu in terra de Nuoro istimadu che principe sovranu in tottu sa Trexenta e Campidanu cun zente Sassaresa e Logudoro. Dottadu e maestria singulare in su cantare su suo talentu decretta su poeticu argumentu po pode custu popolu iscultare. Mereu s'armonia geniale cantende cand'ispuntat s'aurora sos paesanos disizana ancora cuddos versos de fama mondiale Ancora sos pizzinos de iscola istudian sos versos de Mereu po consolare in ora de recreu sa persone chi bivede a sa sola Chent'annos prima issu l at pensadu s'avvenire de su tempus modernu mancu su presidente de guvernu 137
a s'antiga l'aia decrettadu Deo fagher chelia una domanda a i custos giobaneddos de bint annos che custa poesia es propaganda cantande che Mereu a versos mannos Peppinu sa vertude po su cantu la tenia de cando issu est naschidu de onore sa fama at fioridu sa musa singolare in logu santu. Tonara ses famosa po turrone cumpostu mennula, mele cun linciola a sos turistas su coro consola trionfante po sa nutritzione Bos mando unu saludu cordiale e po iscrittu sa manu bos tocco po s'impegnu c at postu sa Proloco de cust'eventu eccetzionale. Peppino Floris, Desulo 138
SPALGUDDATI FRONDI FOGLIE SPARSE E poi... E poi... so spalguddati frondi sono foglie sparse illu mitali. sulla soglia d'una 'janna frita... di una porta fredda... Uttugnu chi t'appresti Autunno che ti appresti a dammi la saluta a salutarmi a lu me' cori lassa lascia al mio cuore lu richjamu il richiamo e lu dulci dirramu dolce e struggente di l'ùmmida sainaglia di quella brina del mattino innantu a chidda pampana sopra quei pampini avvinata. avvinati. E di lu soli E di sole lampa una spiriata getta almeno un raggio chi vènghia risulana che venga, sorridente, a dammi aggjutu a darmi aiuto abali chi lu 'arru ora che l'inverno pienu arrea pieno arriva e minni fuggju e io scappo al'àrimu paldutu dall' eremo perduto undi li sonnii dove i sogni so a lu buggju isciolti si sciolgono nel buio e no m'abbasta più e non mi basta più l'ànimu meu. il coraggio. Allégrala la colti Rallegra il mio cortile ch'è drummita addormentato e sia di steddi e sia di bimbi 139
l'ùltimu curreu chì s'è aultita dugna boci 'ia: è sulitai illu cori meu. Di chissu ch'eru gali tòrrami in sulleu pal dammi 'ita... chi abà So spalguddati frondi illu mitali d'una 'janna frita... l'ultimo messaggio perché si è spenta ogni voce viva: c'è solo solitudine nel mio cuore. Riportami quello che ero uguale, leggero, per ridarmi vita... perché ormai Sono foglie sparse sulla soglia di questa porta fredda. Gianfranco Garrucciu, Tempio Pausania 140
PERTUNTAS Imoi ddas as contu e ddas torru a contai. No nd'amancat mancuna. Ni in su muru ni in s'ànima. Pertuntas. Ainas de vida. Prenint is murus e dda trìsinant nida sa cantzoni stuada e cuada in su tretu ancà si pratzit s' andera de frastimus e de pregadorias. E prias is dis in custus stampus fungudus che isteddus in celus de Austu candu donnia noti est unu gurdoni 'e bisus apicaus, e su mengianu spannat a contai cali arrosas abarradas in giardinu su Poeta ddu at cantau. E a su coru nd'aproillant àteras de custas pertuntas punciudas che is nìnnidus tùs, Poeta, po èssiri beranu candu in trasuras de fogu est nàsciu s'obrescidroxu e sa Luxi chi Tui ddu as cicau. FERITE. Ora le contai e le riconto./non ne manca neanche una./ Né nel muro, né nell'anima./ Ferite. /Strumenti di vita./ Cospargono i muri/e trascinano, nitido,/ la canzone deposta e nascosta/ nel punto dove si divide il sentiero/ tra maledizioni e preghiere./e lenti i giorni/ in questi fori profondi/ come le stelle nei cieli d'agosto/ quando ogni notte è/ un grappolo appeso di sogni,/ e il mattino sboccia a raccontare/ quali rose rimaste nel giardino/ il Poeta vi ha cantato./ E al cuore ne convergono altri/ di questi fori acuminati/ come le tue nenie, Poeta,/ per essere primavera/ quando in tempeste di fuoco/ è nata l'alba/ e lo Luce che Tu vi hai cercato. Anna Cristina Serra San Basilio 141
CARRERAS FUIDITTAS PERCORSI FUGACI Fit eris... Era ieri... chi serradu sos ojos apo a mamma che ho chiuso le palpebre di po addurcare su dolu mamma per lenire il disagio e amparare sa lughe 'e gas pipias e custodire la luce delle dromias assopite in bratzos d'unu sonniu. fra le braccia d'un sogno. S'andala mia braghera Il mio sentiero splendido in s'universu 'e fide nell'universo di fede e craras veridades e chiare verità chene perunu sinnu innedda istat privato di segnali è ormai lontano chin frocheddos de neula con bioccoli di bruma e alinos de 'entu e aliti di vento mortores de afettos e amentos. uccisori d'affetti e di ricordi. Sos disizos I desideri dae s'arvore miu falan che fozas dal mio albero come foglie cadono a cuare sa luna 'e sa pischina: a celare la luna della pozza non bido ne intendo non vedo né sento: e non cumprendo e non comprendo a n ue fuidas sone sas tzertesas dove fuggite siano le certezze s'amaju 'e sas visiones la magia delle visioni su miliare 'e su zustu.. il miliare del giusto... in su coro s'intumbu d'una 'oghe Nel mio cuore l'eco d'una voce avantare... avantare... proseguire... proseguire... at aere fine s'andala predosa avrà fine il sentiero pietroso ue sas milli dimandas dove le tante domande chene rispostas morin senza risposta muoiono da'ufuladas de pruere bentuladas da vortici di polvere strappate inue dove io caminante iscarrucau disarticolato viandante sa derettura 'e s'anima apo perdiu. la direzione dell'anima ho perduto. Su bene chin male una zirada 'e manu 142 Il bene con il male in un batter di ciglia
an fattu 'e custu 'iazu e sa die abratzettada chin s'irmurruinada jai negat sa lughe a custos ogros mios ispapattaos chi a un'isteddu assolau li dimandan un'urtimu poite?.. hanno ora ridotto questo viaggio e il giorno a braccetto con la sera nega già la luce ai miei increduli occhi che a una stella solitaria domandano un ultimo perché?.. Gonario Carta Brocca, Dorgali 143
GANA DI BRANU Scudià in certi mumenti l'asgi di la modernidai, rifugghjì tirannìi di màcchinesimi, telefoni, piloti, cabbulacci ansci di scadenzi, traffiggu e bulletti e cubbuccià pa' antigghi e nòi universi verdi, in litturini di nidi e mimorii finza a l'ultima schinchidda di soli. Sbruccà chena pinnichi, senza pinsamentu, trampassi l'incrispuri di lu tempu, turrendi a li fragassosi silenzi di la vena, riscubbiendi chi l'odori missaddu di l'erba po' dì cantu milli libri si s'arresci a cumprindinni lu sensu chi si cua sottu a la cògghja apparenti di li cosi. Turrà infini i l'ariggi di la sera, imburracciaddu di passi i li gambucci, e ben altru calori i li pittorri, pasendi l'infinudda maìa di chissi aiggii. S'alza verdi l'odori di li tanchi, 144
ghjà schinchidda l'incrinu di lampari, so' virgole d'azzurru i l'aria chjara li piggioni di mari, luciggosa cumenti inniddu smaltu trasparenti. Giuseppe Tirotto VOGLIA DI PRIMAVERA. Ripudiare in certi momenti/ gli agi del progresso, rifuggire/ tirannie di macchinari,/ telefoni, ciarpame,/ eludere angosce di scadenze, traffico/ e bollette e tuffarsi/ per antichi e nuovi universi verdi,/ in sentieri di nidi e memorie/ sino all'ultimo lapillo di sole. / Vagare senza rovelli, senza/ pensieri, truccarsi le rughe/ del tempo, ritornare/ ai fragorosi silenzi/ della sorgente, riscoprendo/ che l'odore mietuto dell'erba/ può dire quanto mille libri/ se si riesce a comprenderne/ il senso che si cela sotto/ alla scorza apparente delle cose./ Ritornare infine all'orlo della sera,/ accaldato di passi/ nelle caviglie, e ben altro calore/ nel petto, riposando/ l'infinita magia di quegli istanti./ S'alza verde l'odore dei campi,/ già brulica il tramonto/ di lampare, sono virgole d'azzurro/ nell'aria tersa i gabbiani,/ lucente come/ virginale smalto trasparente. 145
SI GIASSU NON AGATU ( Ajaja Maria) Est in s'enna 'e su soli, candu su scurigadroxiu pintat de oru e de plata penzarnentus e nuis, e in su coru s'apaxiant is regordus, chi impari seus ancora in su liminargiu a contai de ominis e de feminas presoneris in tancas de luna, guardianus de nottis chene sonnu e deu, chi non tengu prus alas atrivias in celu 'e beranu, cun tui arrasu rosarius de luxi po non intendi su 'entu liagau chi in su scuriu indullit dogna canna aiaia mia stimada ti pedu ancora un'anninnia e si giassu non agatu ne' bolidu de ispera de chini s'est perdiu e non scit prus torrai, sceti una noda torrami' in aggiudu po chi is regordus nci stesint su scuriu Maria Rita Farris, Serdiana 146
A CABORE In cussas abbas nidas e lughentes affranzo laras siccas e sididas, cun bucca uddida chirco cussu ischire isoltu in crocculas de narrer e cantares, chi 'atint intre sinu dae tesu cando essint dae crastu murmutende. Iseto noas... isto e iseto a s'iscusu paràulas chi neres, chi as postu in sinu a ràigas de chercos bon'alimentu 'e birdes altas frundas; m'arreo m'asseleno in sentidu in chirca tua pro nde retzire pua 'e cussos versos. Colo in poddighes fozas e castanza, terra e lande, e briones chi gumprint noas cambas MI s'intritzint m'allorigant in pessu sas preguntas "Ue ses dolu...ch'omine at suffertu ch'as in cuss'aposentu sepultadu?". Furrio e chirco carreras antigas chi sunt mazines d'ojos tristos tuos, tres bighinos e cussas betzas pratas 147
ue zovanas ballos trinchitaint e mi 'enit in bisu sa donosa ranchida vida Tua chi currende intre 'ùtturos s'isolvet... T'intendo a cabore m'abbarrat petzi cussu bonu ammentu in mente arressu, sinnu sena orvidu de cantones chi in coro m' as pintadu Giovanni Chessa PERCEZIONE E PRESENTIMENTO. Sfioro le luminose e pure acque/ con le mie aride e assetate labbra,/ con la bocca bollente vi cerco il sapere/ sciolto/ tra il brontolio, il dire e cantare,/ quando mormorando sgorgano dalla roccia./ Aspetto notizie... sto e aspetto/ che Tu mi dica sommesse parole,/ che hai seminato tra le radici delle querce/ sostanza che ne alimenta le verdi e alte fronde/ mi fermo/ col mio sereno sentire ti cerco/ per ricevere le marze...l innesto di quei versi./ Passo tra le dita foglie e frutti di castagne/ terra e ghiande/ e germi di nuove strofe/ mi si intrecciano/ mi avvolgono nel riflettere~/ "dove sei dolore... sofferenza di quell'uomo... / che hai tumulato nel proprio letto?"/ Ritorno indietro alla ricerca d'antiche strade/ che sono immagini dei Tuoi occhi tristi,/ i tre vicinati e le vecchie piazze/ dove le giovani ballavano segnando il passo/ e mi sovviene la dolce/ amara Tua vita/ che corre svanendo tra i viottoli... di Te mi resta la percezione il presentimento... / mi rimane soltanto/ il sapore del ricordo/ fisso in mente, segno indelebile/ delle Tue poesie che hanno colorato il mio cuore. 148
EPOPEA PRIMARJA S'IMPODDILE sa de 2 pesadas Sos annos colant a chentinas. s'una die a s'àtera uguale, ca s'òmine no at interessu a las contare. Creschet sa zenia sarda, creschent sos bidditzolos de pinnetos in montes e campuras in calas de mare e de padules. In s'ampraria de su chelu sos isteddos sunt dande borta e sunt tzedende luche a sa die noba ch'est benende; e sos montes e sas baddes fachent ala frisca frisca pintada de lentore, in s'impoddile ch'est iscampiende a s'arbèschida aperinde su caminu. In sas cussorjas feras e puzones cumintzant a tucare in cherta de alimentu a si tzibire. Sa tonca ch'at contadu oras e minutos in s'iscuricore s'amudat como a tùnchios lascos e fughint sas pantumas de sa note in sos ùrtimos tzìrrios de agonia de una pica in farrancas de astore. Su sole s'est pesende in sas arturas e cazat su pastore, in murghiolas de gherdone, su late in pessu in pessu murtu e si tatat de frue e de juncheta. A bèlios sa gama andat paschende peri sas baddes chi non connoschent galu nen muros nen cresura a las tancare. Su fizu dae una canna at preparadu sa prima launedda a la sonare fatu sa roba andende die die, furende su cantu a sos puzones. Mama e fiza essint a chircare armulata e frenucu campu campu a los cocher cun peta a mesudie. Su massaju andat manizende un'iscra; 149
in manos unu brocu pro marrone, semenat pro s'istiu sa berdura. S'artisanu una farche est preparende innestende microlitas de ossidiana a una barra chìchina 'e molente. Su fizu in su fravile est craschiende un'ossu de cannedda a nche tirare acos e rajos pro bonas massajas chi depent cosire fitianas peddes contzadas de mascros e de becu, in su coro de s'iberru a superare temporadas de astragore aba e nibe; còrbulas canisteddas in atonzu ant a amaniare pro sa domo a collire sa provista de pilarda. Su picaprederi a focu fatu andat cochende una barra de granitu e a preda in punzu iscavat in sa roca una domo de jana a remunire sos restos de sos mortos de sa bidda. Unu jubu est trazende da una cava una preda longa a puntu issepertadu; e òmines balentes nche la pesant ritza in terra, fita a sinnu de su deus babu de sa dea mama. In sos seranos de s'istiu a fùrriu a fùrriu andat su ballu tundu pesande pedes a tocos de boche, pàsidos a tretu e misurados, graves comente su fàdicu de sa die. S'allestrat de cando in cando sa boche a passu 'e ballu ischidande sos buddiores de sa carre e si pesat sa luna a note manna a facher luche a sa zoventude amante. In letos de sida a cropu fatu istutant su focu chi lis brusiat a trama sa carena. Cun su fassone in cherta 'e pische andat su piscadore in sa padule supra sas abas chietas un'ispricu, isetande semper a s'alerta cuddos chi su mare ant brinchiadu a batire nobas dae su mundu istranzu. In àghera si pesat una boche, un'atera rispondet dae innedda, in costas de monte in campos solianos. 150
Sos puzones bolande in s'amosfera, onzi fera in matas e in crastos s'amudat ispantada pro intender sa boche de una bachiana, ch'isterret sa cantone in d una badde colorida de frores de beranu au primu iscampiare de su sole. Onzi creatura vivente de natura si godit sa bellesa sa friscura in tanta pache illacanada a s'impoddile garriga de isettos de isperas in su primu manzanu de s'istoria. Mario Sanna, Nuoro 151
E SIGO TRATTAS e sigo trattas In attirighinos solianos Pamentados de piuru, pantasima in mesu a chesgiuras arrustidas dai prepotentes caluras. E de caddos iscurzos, bott isfundados, chi imprentan antigas urmas in isperdidas camineras. E de ainos masedos, umiles e netzessarios, inseddados cun imbastos pesudos e bertulas sempre pendulones. E de oes, apprettados dai Puntorzos cainos, impignados a trisginare Carrulos e tamburellas In terras ludosas chi Impresgionan chirciulos Istraccos. E nuscos suaes, 152
afrores de tempos andados e mai irmentigados. Nuscos de trigu abbivados dai su Entu, mannuios indorados dispostos cun cuidadu contr a sas paradas. Nuscos de fenu e de patza madura, nuscos de milli fiores de campu imboligados in ballas custrintas. Nuscos de ortiulu appena ogadu, prancias assentadas pretzisas, pizu subr a pizu, in iscalas ischilibriadas. E garrigos de fadiga e sufferentzia, de miseria e de trabagliu chena fine in dies mannos mai cumpridos! Nuscos de suore saliosu e de Lagrimas, tebias e birgonzosas, isciappadas sempr a cua e Giovanni Maria Pala Tempio Pausania (E RINCORRO SEGNALI) 153
e rincorro segnali../lungo sentieri assolati/pavimentati di polvere,/fantasma fra siepi di rovi/arroventate da prepotenti/ calure estive,/e di cavalli scalzi,/con le scarpe sfondate,/che imprimono antiche orme/sopra tratturi sperduti./e di asini mansueti,/umili e necessari,/sellati con basti pesanti/e bisacce sempre penzoloni./e di buoi, sollecitati/da pungoli vigliacchi,/impegnati a trascinare/carri e carretti/in terreni fangosi/che imprigionano ruote/ormai stanche./e profumi soavi,/sentori di tempi passati/e mai dimenticati./profumo di grano accentuati dal/vento, covoni dorati disposti/con cura contro le sponde dei carri./profumi di fieno e di paglia/matura, profumi di mille fiori/di campo avvolti in balle pressate./ Profumi di sughero appena estratto/plance disposte precise,/ una sull altra, su pianali/poco agevoli./e carichi di fatica e sofferenza,/di miseria e lavoro senza fine/in giornate lunghe che non/finiscono mai!/profumi di sudore salato e di/lacrime tiepide e vergognose,/versate sempre di nascosto e 154
PRUINI DE BISU POLVERE DI SOGNO Cun su coru feriu e sa dignidadi Col cuore ferito e la dignità appatigada, t'agàttas in s'anima calpestata, ti ritrovi nell'anima sceti pruini de bisu, de su momentu soltanto polvere di sogno dacché chi sa sorti t'at prenu su mori la sorte t'ha colmato di buio de scoriu, picciocca. il sentiero fanciulla. Est braxa chi frùccit asùtta È brace che cova sotto de sa fingidùra s' axiòri tuu, il perbenismo la tua angoscia, picciocca chi ti cadrèddas, ragazza che ti dimeni, attitirigàda, aggìru de su frori intirizzita, attorno al fiore de fogu de su viali. di fuoco del viale. Traixia e alludada, presonera Tradita e infangata, chiusa de is pensamentus, aggàrbas nei pensieri, modelli collanas de sali chi ti stringint collari di sale che ti stringono finzas a t'allupai. Ti scòrriat fino a soffocarti. Ti lacera su coro custu scorigadroxu il cuore questo tramonto di abettus, custu trumentu di speranze, questo tormento de lanzittas ch'is oras t' in ci tìrant di lacette che le ore ti scagliano a pizzus mentras si pèrdit addosso mentre si perde in su sbùidu su zèrriu nel vuoto il grido de s'anima chi s'imbovu dell'anima che l'inganno at profanau e arrancau ha profanato e strappato de is moris de s'innocenzia. dai sentieri dell'innocenza. Pràngint finzas is isteddus Piangono anche le stelle asuba 'e is arrogus de is bisus. sui cocci dei sogni. Si resùmint in tui sa violenzia Si riassumono in te la violenza asuba de is feminas, su suppliziu qulle donne, il supplizio chi su sfruttadori appòrtat, su giuali che lo sfruttatore arreca, il giogo ch'is seculus ant modellau. che i secoli hanno modellato. 155
Ferida chi dissànguat e umiliat Ferita che dissangua e umilia cuscienzias custu frumini de ludu coscienze questo fiume di fango chi non si bòlit arginai. che non si vuole arginare. Classi feroci chi 'ndi fùrat Classe feroce che sottrae pani a is poburus custa chi, pane ai poveri questa che, in sa circa furiosa de su prexeri, nella forsennata ricerca del piacere, stimat sacrosantu a tenni stima sacrosanto tenere in s'imbovu sa cuscienzia. nell'inganno la coscienza. Raffaele Piras Quartucciu 156
ARROSAS E BERANUS Arrosas e beranus po Tonara tui Zuseppi asi disizzau, su mundu travessu e travoiau du cheriast po tottus mudau. De sa vida sa bellesa asi criccau e no ischis puita issa s'e' negada, s'amori, sa stima e s'affettu, che bisuras a tia si funtis apparizzadas. Onestu, de sentidu e corazzosu, su tempus asi biviu che un manzanu, gherrendi po cuddus immentigaus, chenz' 'e pani e limba po du nai. Ma is fueddus chi tui nd'a'seberau, po cantai s'onori e sa tristura, si pesant lebius a boai, nendi a tottus ca tui no moris mai. Anna Ghiani, Bauladu. ROSE E PRIMAVERE:Rose e primavere per Tonara/ tu Giuseppe hai desiderato/ il mondo così ingiusto e confuso/ lo volevi migliore per tutti./ Hai ricercato la bellezza della vita/ e non capivi perché non ne potevi cogliere/ i frutti l'amore/i il rispetto e l'affetto/ a cui tenevi si sono rivelati un sogno./onesto I sensibile e coraggioso/ la tua breve vita è stata come un mattino/ nella quale hai combattuto per chi era senza diritti/ I senza pane e voce per reclamarli /.Ma i versi che tu hai composto/per esprimere la bellezza e la tristezza della via/ si levano leggeri I universali/ dandoti voce ancora oggi e nel tempo che verrà. 157
LASSAMI ABBAIDARE Lassami abbaidare sos isteddos pro lezere in sa notte su manzanu... lassami arzare sa cara a su chelu, nues banduleras m'antipizan chimeras e umores de virzines avreschidas chi su tempus parturit. Lassami abbratzare sa frina 'e su entu, cun laras de rosa e manos fadadas, in sas carres m'iscriet segrettos de su crasa. Lassami ascurtare sos isteddos, a murmutu 'e cantones antigorias, iscrittas cun litteras de lughe in su libru abertu de sos chelos pro chie cheret bidere e cumprendere custu limbatzu eternu universale. Lassami abbaidare lassami abbaidare... Pietro Peittu, Sassari 158
BRAMAS PASSADAS Bestigas d"entu inghiriant fumajolos longos cun cara niedda accalvonada. Truvant sas bramas iscameddàdas, insambenadas, in carre ia. Limbas de fogu an 'iscurrizadu che abes in fiore. Punghidoras, an lassadu friore e isticcones pro alluminzu. Sun passadas cun bentinu 'e galanìa bettende ervas de malesa in logu 'e semenare. Sun passadas in rujadura e contonada lassende chizas bestidas de addoroju a ispantu nou. Atzas domadas bajulende traschias, in pijas d'anima sun' affianzadas. Sas ugnas pistas e cunsumidas an neuddu de ozastru arraighinadu, sempre brottadu a primu lentore. Sonan trumbas in chelu fumajolos longos, cun bentos ninnende bramas passadas. BRAME DEL PASSATO Verghe di vento cingono fumaioli lunghi col viso nero incarbonato. Incitano brame disperse, insanguinate, lacerate. Lingue di fuoco han corso e vagato come api tra fiori. Pungenti, han lasciato bruciore e spine grandi per innesco. Son passate confare elegante gettando erba malefica in fertili terre. Son passate a incroci di strade e spigoli di case mutandovi aspetti con vestiti di contemplazione a nuove meraviglie. Energie ammansite subendo avversità, in pieghe dell'anima son custodite. Le unghie peste e consumate han midollo d'olivastro ben radicato, sempre germogliato alla prima rugiada. Suonano trombe in cielo fumaioli lunghi, con venti che cullano brame del passato. Maria Sale, Chiaramonti 159
TEMPUS DE CAMINARE ADDAENANTI Sos tempos passados impremidos in seculos de istoria, si mustrana "oe" istranzos e apprettados a giannas abertas de su presente... comente cussajat "tando" sa vida? fint tempos criadores de ruinas.ammuntonadas e tichirrios de feminas in pregadoria osannante! dae cussos tempos sun fuidos cantigos accordados in cuntrastadas fides e sonos de campanas imbattiadas in sos cunventos, hant altziadu colunnas faeddadoras sas bonas voluntades e, peri caminos hant imbiadu sintzales de isperantzia sas veridades ipresonadas... cadenas de limbas faularzas hant cundennadu paraulas de libertade defesas "solu" dae pagas verdaderas... sas dudas sun ancora presentes subra iscrittos ismentigados de promintas mai cumpridas! inu' est "oe" s'aggualamentu si, dae basciu altziana a sa chimas solu ladros e riccos imbusteris lassende in disamparu giujos cun aradores: "fizos onestos de nostra mama terra"? 160
semper forzas noas, semper isperantzias azzesas peri sos caminos apprettana sos passos a s'umanidade recuida dae su passadu... sos merissios benint reconnottos sempr'a bistentu dae veridades de pustis... peristantu, nois eredieris de su passadu nos impintzamus caminare addaenanti intro lacanas de lughe rinaschinde a noa esistentzia produidora dae trobojos de nostru abbolotadu presente!... Filippo De Cortis, Torregrande GLOSSARIO: apprettados = frettolosi/ cussajat =correva/ imbattiadas=suonando a lutto/ colunnas faeddadoras =monaci predicatori/ imbusteris =imbroglioni impostori/ in disamparu= senza protezione/ nerissios =meriti/ a bistentu = in ritardo/ trobojos =imbrogli/ abbolottadu = sconvolto turbato/ 161
CANTU EST TRISTA Cantu est trista custa mesa che ne fradi a su costau; frandigau m'as custu coru candu t'apu biu in tristura gioghillendu, chene gana, cun sa pedra. Ma poita o Babu caru custa me sa è' sempri prena? Sempri beni apariciàda cun is cosas prus nodias? Fradi miu de custu mundu tenit pedra po cadira e no imperat sa cullera ca non tenit mancu cosa po papai! Ma poita totu custa diferénzia? Deu mi crocu in s'aposentu, issu crocat in s'arruga faci a celu e si contat is isteddus ca no podit prus dromiri chene mìsera barraca o duas cannas po ddas ponni totu a gruxi. Tui o Babu naramiddi candu torrat cudda luxi? Dante Erriu, Silius. 162
FUIRI DE SA TERRA FUGGIRE DALLA TERRA De 'nu pezzu 'e terra Podeus fuiri, Ma de sa Terra totu no! Destinaus a morri In airi mala seus, Presoneris de sa terra morta Cun s'universu in s'ogu E..nudda in manus! Da un pezzo di terra Possiamo fuggire Dalla Terra tutta no! Siamo destinati a morire Nell'aria invivibile, Prigionieri della terra morta Con l'universo negli occhi E.. nulla in mano! Sciendi de sempiri Dd'essi nascius altus, Chen'essi crescius, Comenti a pipius Seus abbarraus, Chene podi, Chi necessariu, Torrai a domu. Sapendo da tempo D'esser nati in alto Siam rimasti Come bimbi Senza crescere, Per poter, Se necessario, Tornare a casa. Tenendi in coru Avendo in cuore Su prexu 'e s'arribu, La gioia dell'arrivo, Pustis su bolidu Dopo il volo, Mai heu' pensau Mai abbiam pensato de allogai Di conservar Sa navi chi fessit La nave se fosse nasciu s'obbligu Nato l'obbligo Torra de partiri.. D'un nuovo partire. Creendi d'essi lompiu Credendo d'esser arrivato 163
In paradisu, pren'e beni E prontu a sopportai Dogna attaccu umanu, Omini, mali t'est accontessiu S'essi lassau partiri Sa vela beccia, chen'essi Tessiu a tempus sa noa! In paradiso, pieno d'ogni bene E pronto a sopportare Ogni attacco umano, Uomo, mal t'incolse L'aver lasciato andare La vecchia vela senza aver tessuto a tempo quella nuova! Giovanni Bellisai, Selargius 164
MARIOLAS (COCCINELLE) Finidu est su disterru de bint'annos A sas roccas de 'idda mia seo torradu, Limbas de zente anzena happ'istudiadu, Peleas, paristorias e contos Chi como cun piaghere e cun passione A boghe firma e cun su coro in manos Mi toccat de intregare a s'attentzione De pitzoccheddos chi si crent giai mannos. Foeddo torra sa limba 'e Barigadu Sa chi m'hant intregadu babbu e mamma, Issa cantando cantzones de allegria Issu, seriu, de Melchiorre sas pramas De sa Gerusalemme Vittoriosa. Ma in iscola cumbino pagu cosa: A càschiros si ettant e a murrunzos Mariolas chi non pesant a bolare In tantu discòiru e mala gana Si pesat Chiccheddu e dimandat "poite Non lassamus sa poesia istranza, Chena dispretziu, solu po provare A connoscher sos poetas de 'omo nostra? Inoghe tenzo sa poesia' e s'ambulante Iscritta dae su poeta Tonaresu", E mi ponet sos versos in manu. Jeo happ'intesiu una bregungia manna De non connoscher sa cultura mia Che orfanu disconnottu e chena ereu: Cun s'ambulante pintadu in poesia 165
Happo connottu a Peppinu Mereu Cantadore de sa razza umana E 'nd 'happo eredadu testamentu. A onore tuo, Peppinu, ponzo versos, Jeo cherendolos assentados e in rima, Issos iscaizzos ognunu a contu suo. Tue no l'has a crere, ma in iscola Como a sa poesia sunt tott'attentos, Sas mariolas si pesant a bolare S'atrevint fines a cumponner versos Pagu mancat chi los 'endant a dosina Che tazeris e trastos de coghina. Angelo Franceco Demontis, Oristano 166
LIBERADOS DAE SU SILENTZIU Liberados dae su silentziu dae 'uccas de profetas in rios de arrejonamentos chircamus perdulas de oro o in s'annuntziu cuntentu su Tue ispantosu de s'incomintzu. Ciamados a essere o a aere a esistere cun d'unu sulu unu piantu istare in d'unu mundu ispiritu e anima non solo corpus... Caminende in mesu a zente meda diventada Comunidade e Tempiu Ascurtu e Signu in sa die ch'iscurigat... Biandantes presoneris intro o fora de sas chrisuras ammasedados cunsumadores perdentes cumpetidores a cherrere isfidare sa Natura... Salvatore Pintore, Sassari 167
SOLITUDINI Sa nebida è calada in gusta notti trista ad'ammantau ognia cosa cun tristura, notti de solitudini..... Sa dì parri sa notti cun su soli studau senza nisciunu carignu, custu silenziu m'ingruscia su goru e su gelu m'ha penetrau su cropusu, ascutu de desu sa bosci de su mari, e mi torranta in menti is'arregodu miusu, i sogniusu, i disigiusu, s'amori antigu e morrinti soffocausu i sospiru miusu. Notesta m'agatu solu! Perla luscentisi stiddianta is'ogus' miusu e deu das'infilu a una a una po consumai su dempusu. Delia Foddai, Arbus 168
(A Peppinu Mereu) IS PAGINIS TUAS LE TUE PAGINE Perdona si in tempus de frius Perdona se in quel tempo di gelo non t'eus agiudau e t'eus lassau t'abbiamo ignorato a i stèsiu de s'ogu con lo sguardo del cuore e tui e tu fràmula manna de poesia colmo di poetico ardore chi àtru' nius e ni àtru fogu che altri ripari, né altro calore as agatau ni asi pedìu hai chiesto né avuto po ti callentai per riscaldarti as imbucau hai spedito cun sinnus de fumu con segnali di fumo fac' a su celu de is pentzamentus verso il cielo dei pensieri is pàginis tuas le pagine tue, nelle quali anc'asi froriu a punt"e pinna hai dipinto con la penna del cuore d onni'àstula 'e linna ogni scheggia de i cussa negàda. di quella legna negata. Perdona i'mancantzias Perdona se t'abbiamo ferito chi s'anti bintu e feti oi ed oggi soltanto eus cumprèndiu de cali bellesa abbiamo capito di quale bellezza dolori e mannesa dolore e grandezza tui tu fust a intru. fossi dentro. Perdona Perdona perchè ca d onnia 'oxi chi tzèrriat agiùdu ogni grido d'aiuto si fait saddìri ci fa sussultare che monti puntùdu come un monte affilato chi storrat su 'olu che dissuade dal volo e stramancaus i bias de su scìri perdendo così le vie del sapere is pròpias le stesse chi s'asi torrau che tu ci hai rese allutas de tui. accese di te. Teresa Piredda Paoloni, Perugia 169
FARINALLA E FUNDURULLA CATARSI Su chi est s'acqua, chi currit impetuosa in d'unu a riu, po una pedra grezza, prena de atzas e tzumburus; est s'arti in generali e in particolari, sa musica e su cantu, po un'anima "primitiva" e ricettiva. Sa pedra, trascinada e sballottada po kilometrus e kilometrus, 'enit sottoposta a unu processu de levigazioni e da stuat a s'acabu e in su fundu de s'a riu liscia e levigada coment"e una biglia de biliardu. S'anima "primitiva" e ricettiva, cun s'arti in generi, ma in particolari in sa musica e su cantu, 'enit sottoposta a una catarsi, cioè una specie de processu de purificazioni e elevazioni chi da perfezionat sempri de prus, finas a da rendi "idonea" a donai forma espressiva a is proprias emozionis, sensazionis e impressionis, prus intimas e profundas. Mario Spina, Sinnai. Farinalla = mollica Fundurulla = residui rimasti in fondo alla bottiglia o altri recipienti. Catarsi = purificazione del dolore 170
AMMENTOS Ite bellu hi idi, hando dae sa domo mea in sa bella bicocca soliana che vidio sas campagnas e sas hupertas de sas domos. Tando, ego, non podio appiligare pro che vies sos nidos hi sas rundines ahiana in beranu, hando alligras torravan dae innedda. E vidio vingias sos gattos de su vihinadu chircande thilihertas o maulande ispiliaos muttiana sas atteras humpangias in amore. Sas eminas appirpirinas in sa carrera recramavan" corredos de isposas, o argangiande thapulavan pantalones e hamisas. Mannai mea, andandesiche a corcare e holande in sa bicocca, viende sa luna tunda e manna nava ridende: Oddeu, ite bella sa luna Ja che herio unu coccone pistiddu gai mannu!" Tando si c'andavada a corcare prehande "Babbu nostru, istada in sos chelos... Homo dae hussa bicocca non che vio prus sas hupertas, sos gattos e sos nidos de sas rundines. Ma sa luna e sas istellas sempes prus in artu nos luhene su haminu e su nostru destinu. Anna Rosa Fenu, Nuoro 171
SU LIBERU E SA VIDA Isfozende in pessegus su liberu 'e sos annos a un'edade chenz'affannos su temp'apo frimmadu. A cuss'edade de sa pitzinnia: si puru mal'estida isperas bias mi uffiaian su coro, cun tantos sonnios mannos de avverare. Sutt'a su sole acchesu che craboleddu areste brincaio dae rocca in rocca. In s'oru de su mare,cantaio alligras tiriteras~ ca mi piaghiat cantare cun su 'entu chi: si las trazaiat accumpagnendelas cun sonu arcanu... e s'eco, fittianu, ripitiat. torrendelas pessegus, pian'appianu. Nuscu ispantosu regalaiat s'aera su coro de amore fit alluttu, Fin chelos de ranzolu, sas isperas fin filos treme treme chi su 'entu de sos annos, s'at giutu. Giuseppina Schirru, Sassari 172
VIALE DE AMMENTOS Addaghi su sole no at sabore 'e vida, cando sas 'ucconadas d'aèra netta non m'abberin su coro grusadu e i sa malanconìa mi cattat sos sentidos, primma chi s' iscurigore bincat su lugore de isperas leo s'imbuccada de su viale de sos ammentos orizadu de àlvures bìos ancorados a fundu in sa memoria chi est sa terra chi los allattat. Asseguradores e asserenadores issos fin sempre igùe, assentados e fideles, prontos a mi cunfortare. Issos non sun mai mentirosos e mi naran de a mie a bortas che amigos cumpiaghentes, a bortas che mastros severos, ma sempre sintzeros m' accumpanzan usche a s' essida chi est comente una 'ucca de lughe noa chi giughet a respirare amore cun prumones affortigados chi dan sàmbene pius ruju a su coro sididu de isperantzia. Mario Nurchis, Sassari. 173
IN CAMINU Caminendi illi strinti passagghj dun 'anima tulmintata, paldi la misura di lu tempu. Passi liceri, accumpagnani sonnii e disici di una ita immagghjnata. Amori e odiu si sfidani comu aria in timpesta, insighendi l 'obbricatu muimentu. In chistu bulioni, avanzi e torri indaretu, cussì dugna trattu di ita gadagnatu, è trappula sapienti. Caminendi sei celu e tarra, alburi chi tocca li neuli, senti la petra suttu a li pedi, proi l'asciuttura di la pulvara. Inn 'altu lu soli abburatu è ruiu comu lu sangu. E, a la 'ntrinata, lu silenziu dulurosu di lu bugghju, ni boca lu risettu. La mimoria di la luci di lu tempu scumpari. Nisciunu cuntecu. Solu lu trimuttu di passi stracchi. Maria Antonietta Sacchi, La Maddalena 174
RUSINEDDHA O cara zia Bastiana socu inutu a a dumandà la manu di Rusina Maltinu ja è riccu ma è sdinticatu e poi non v'è bonu a fa fiddholi Lu ecchju candu è moltu m'ha lacatu La acca grassa e lu cabaddhu nieddhu Maltinu inveci accudi li jaddini e la suredda manna è un petrumasciu La dì chi seti andata a Locusantu in casa ostra affultu socu intratu e Rusineddha tutta s'è spuddhata e ja m'ha fattu idè la senda manna In chissa cuscia moddha a primma intrata a trampa pianu pianu s'è culcata e iddha marca marca mi sa strintu ed eu in paradisu socu intratu A lu preti dittu aemu lu piccatu ma no ci ulia da l'assuluzioni e Rusineddha tutta s'è spuddhata e iddhu ja s'è postu in gjnucchjioni a casa soia lestru c'ha pultatu pa ispiegàcci meddhu lu piccatu e candu eu pricà lu padri eternu iddhu in paradisu se incamminatu 175
O cara zia Bastiana aiati rasgjoni Maltinu è l'omu justu pa la steddha e ancora si no è bonu a fa fiddholi la cuscia a prima intrata è sempri pronta I lu mundu è a ca la piddha e a ca la lassa e in chistu casu l'eti presa oi Pilmitttimi una cosa o zia Bastiana. tinitivi a Maltinu lu sdinticatu Agostino Carta ROSINA Mia cara zia Bastiana son venuto/ a chiedere la mano di Rosina/ e poi non è capace di procreare/ Mio padre quando morì mi lasciò/ la vacca grassa e il cavallo nero/ Martino invece accudisce le galline/ e la sorella maggiore assomiglia ad un maschio fatto male/ Il giorno che siete andata a Luogosanto/ di nascosto sono entrato in casa vostra/ Rosina si è spogliata tutta/ e mi ha fatto vedere la cosa la più preziosa/ Nel divanetto morbido all'ingresso/ piano piano lo convinta a sdraiarsi/ lei scema scema mi ha abbracciato/ e sono entrato in paradiso/ Siamo andati dal prete per confessare il peccato/ Ma non voleva darci l'assoluzione/ e Rosina si è spogliata tutta/ ed il prete si è genuflesso/ Il canonico ci ha portati a casa sua/ per spiegarci meglio il peccato/ e quando io pregavo il signore per penitenza/ il canonico si incamminava in paradiso/ Mia cara zia Bastiana avevate ragione voi/ Martino è l'uomo giusto per la ragazza/ e anche se non è capace di procreare/ Il divanetto all'ingresso è sempre pronto/ Nel mondo è una gara a chi più imbroglia, ma questa volta,/ Nel mondo è una gara a chi più imbroglia, ma questa volta,/ siete stata infinocchiata voi (zia Bastiana)/ Permettetemi una cosa o zia Bastiana/ tenetevi Martino lo sdentato. 176
IN MEMORIA DE PEPPINU MEREU, CANTADORE MALAFORTUNAU DE TONARA Peppinu Mereu, poeta de su "Mundu est gai", d'avio ertiu fortunau ' sanu e forte. Cun d'una familia prena da izas e de izos, tottus istande vene E tue imbezzìu alligru e cuntentu, e addirìu dae nettas e nepodes. E cun d'una pobidda sempere dae tue istimada. E issa tottu istima e "amore de coro" pro due. Traballande e istande vene. Cun domos vonas; e godinde sos benes e sas cosas vonas de sa vida. Cun d'unu traballu vonu e sanu. E dae tottus istimau. E puru poeta e cantadore famau. Unu destinu in bonu chi esserèt istau su destinu tuo e prango sa vida tua malafortuna e cun cussu destinu malu, prenu de dolores e tristesa. Ahi! cummente male ses tue istau! Antioco Peddone NUORO IN MEMORIA DI PEPPINO MEREU CANTORE SFORTUNATO DI TONARA. Peppino Mereu, il poeta/ che cantò "Il mondo e così",/ io ti avrei voluto fortunato/ sano e forte./ Con una famiglia/piena di figlie e di figli,/ tutti benestanti./ E tu vissuto a lungo, e invecchiato/ allegro e contento,/ e assistito da tante nipoti e da tanti nipoti./ E con una moglie sempre da te adorata./ Ed ella "tutto amore per te"./ Lavorando e benestanti./ Con ville signorili; e godendoti i beni/ e le cose buone della vita./ Con lavoro ottimo e sano./ E da tutti ben voluto/ E tu poeta e cantore celebre. / Un destino in bene/ fosse stato il tuo destino./ Ed io intanto piango la tua vita/ sventurata e con quel brutto destino,/ pieno di dolori e di tristezza./ Ahi!quanto male tu sei vissuto! 177
BISERAS ANCORA 'E PASTORI Adessi un'istoccàda 'e pantasìa chi fait po sa menti afruddiu 'e andài ancòra in Campidanu a tramudài, cun s'orchestràu tàllu chi tenìa?.. Po i cussu chi trumfas e launèddas no bòllu bì nè intendi mai cittìas, ca faint pentzài a prantu e no a tundidròxus 'e alligrìa, cun mèris e tzeràccus, in cantu! Bìsu ancòra su lanùdu mantu chi kakarràda sa pressòni mia: (1) bufèndi a bruncu in is arrìus umpàri a is brebèis mias, cunfùndiu cun su colòri 'e issas; scoviàt veti su sònu 'e is sonàllas! Cant 'ispèras a bèulu 'e nozènti,. hanti depiu tragài is còddus mius po no biri "fillu" 'e tàllu stremancàu! (2) O timèndi chi "mrexàni" d'essa' toccàu?.(3) Amòri de pastòri pretoccàu?.. (4) Cantu "vidas" po un'angiòni hap'arriscàu! No bòllu arregodài cussus affannus. Sa bèrtula obracìa de is annus lassu isfài in arrexinàdas nòdas de duas sonàllas abarràdas, in tzùgu 'e linna trogàdas de sa matzòcca mia; oi in su muru appicàdas... parinti narèndi ancòra: ajò! E dèu, po ddis cuài tristùra, a fìnta spèrru un' arenàd 'e arrìsu, chillighittàu de una tassa 'e cannonau 178
ca fait iscarèsci pènas?! Si puru in còrti 'e pèttus spittiòlit ancòra su coru tramudèndi una lagrima' e pupìa, candu càstiat a cèlu suspirendi a una "pastòra" 'e luna, chi agguàrdiat mìlli tàllus 'e istèddus! Giovanni Manconi, Nurallao 1) Kakarra, istipeddi: la veste del pastore; 2) Fillu e stremancau: riferito all'agnello che manca o può mancare 3) Mrexani: la volpe, il ladro o il ricattatore 4) Pretoccàu: pazzo, amore sincero. 179
ANCORA MI CARIGNAS. Cun donu, impressandom' a sinu, mi pispisiat cun foeddos lebios mama mia sonos, de un'arcana genia. In cuss'ora, cun su late nd' àpo sutu su primu limbagiu, de is arraighinas mias. Nd'apo sutu su sonu, in is arrastos lassaos de is mannos mios de custu foeddare, chi a contivigiu ant pigau de su leminargiu 'e su tempus in is andalas, semenadas a murdegos e iscarias. Nd' apo sutu su sonu 'e su entu cando zanghiat is naes a su modditzi, e allisat sa trempa 'e is serragos. Su cantu 'e su cuccu su pelear' 'e sa tzonca is coraddos allutos de su mare s'orròa, chi cantat in s'istròvinu mannu. Cantu m'às pretziau cand' in coro m'as tessiu custas prendas. E ancora mi tessent sedas, e dillos de lentores cand' amorat su sole cun sas undas 180
po su sentidu meu solitos dilicaos. Oe, bentos pertiatzòs e fraitzòs de manos, mi nde olent liare custu frutu po troboire sa limba mia cun titiones istrangios. Ma isseberare depeus cust 'antigu sonu chi sempre à molinau su entu, in mesu 'e conchiles e canos orgiastos mannos. Anna Maria Serra, Atzara 181
POESIA STIMADA Mi bisòngias cumenti àcua, luxi, ària, terra, soli e luna. Àcua po torrai a sciùndiri s'eremu de su coru; luxi po biri e donai aterus coloris a su corpus, is sentidus e donnia pimpirilla de vida; ària po mei e su ki est in ròliu; terra po ponni rexinis e spratzinai pisus de donnia genia chi abarrint kenza prus spàciai; soli po callentai custa Terra tudada de cilixina ìmpedrada; luna po,torrai allui su molinu de sa vida e su relogiu a is undas de mari in su sderrutu mundu miu De tui no potzu fai de mancu ke su logu de aundi seu partiu.,.. e pustis torrai de su biaxi de donniadì conca a genti manna meda e piticchedda, faccia a pari a bruscerias e gigantis a un ogu tranzendu sirenas, miradas improsoras e bucconis luxentis in su gamu. 182
Éia! Tengu bisòngiu de s'amori tuu manuprena barrosu ma passenzìosu castiadori kenza dudas de traiximentu imboddicadori kenza de allupai; scabullidori finzas ca mi lassat scapu; aici cumenti apu a donai torra ca su frutu crescit donniadì ke tallu chi fait angionis de perra. Giuseppe Carta AMATA POESIA. Mi sei necessaria/ come acqua, luce,/ aria, terra, sole e luna. / Acqua per reidratare/ il deserto del cuore;/ luce per vedere e dare altri colori/ al corpo, ai sensi/ e ogni briciola di vita;/ aria per me e cio che sta intorno;/ terra per metter radici/ e sparpagliare semi di ogni specie/ che diventi endemica;/ sole a scaldare questo pianeti/ avvolto in ghiaccio fossile;/ luna a riaccender il metabolismo/ e le maree/ del devastato mio mondo/ Mi sei indispensabile/ come il porto di partenza/ dove far ritorno dal quotidiano viaggio/ verso giganti e nani/ affrontando stregonerie e cidopi;/ evitando sirene, miraggi/ e luccicanti esche./ Si! Ho bisogno/ del tuo amore altruista,/ determinato ma paziente/ vigile e senza dubbi di tradimenti;/ avvolgente senza soffocare;/ protettivo pur lasciandomi.libero;/ così come io contraccambierò, poiché/ gli interessi maturano giorno per giorno/ come il gregge che figlia agnelli gemelli. 183
SCUSSURAS Sabori de antigòriu sulat is maretas de erba e de bentu in is miradas doradas pèrdias in praderas de trigu. Mudos ammentos in s'ànima e scussuras de fueddus e ingestus in su nuscu lèbiu de s' àiri. Sonus de sa pipiesa e baddus a ingìriu de pampadas de fogu chi abruxat bisus malus e nci artziat a is nuis chi studant is dias arrumbuladas a palas de s'ùrtima luna. De una butega, a luxi tremi tremi, s'intendit su cantu de su sabateri in su fragu de corgiu cosiu a cera. Mericeddus de unu tempus andadu torrant a bortas a carignai su coru. Gianni Mascia, Cagliari 184
SOLU Umbras e boghes, formas e colores, attesu, addane, a onzi deretu. Castias, penzas, pones apare.e lompes a concluos: in mesu 'e tanti cumpagnia.ses solu. Ses solu un umbra una' oghe una forma unu colore.ses solu, ses eternamente solu. Elio Sau, Cagliari 185
CANDU FUA PICIOCHEDHA Candu fua piciochedha Andiausu a mari a cambarada fata. Totu sa dì in su soli druci, druci in sa pedhi. lmmoi esti aresti, arrabiosu e verenau.nanta chi e'po mori 'e unu stampu mannu chi anti fatu in su celu. Ominisi chene cuscienzia! Arratza 'e mundu bellu seusu lassendu a is pipiusu chi funti nascendu... Candu fua piciochedha, sa fruta e donnia cosa: unu profumu, unu sapori... immoi in su papai: coloranti, conservanti, stocada 'e nitriti, nitrati, emulsionanti, addensanti... E poi chi seusu maladiusu.... E prova a fuedhai: ca non è berusu...anca no papasa... chi seusu fissausu A mei mi fai meraviglia chi seusu ancora biusu... Ma ita si seusu totusu ammachiausu?! Est'ora 'e sindi scidai e ita apetasa? 186
Su mundu è po sind'isciusciai!! A mari is'impestadorisi! Genti chene sentidu chi pensa sceti a su dinai. A nosu aria limpia,soli druci,papai cristianu e unu mundu allirgu chene gherrasa ne' isfrutadorisi. Rosanna Demuru, Capoterra 187
SU LIBRU DE SA VIDA Ta' bellu chi esti su libru 'e sa vida: parrldi scrittu dda unu bravu scrittori scetti corus bellus ddu scinti liggi... parrldi pintau dda unu bellu pittori scetti ogus sincerus ddu scinti castiai... c'esti su bellu e puru su mau sa sofferentzia e sa cuntentesa, c'esti su friusu e puru sa basca sa ricchesa e sa poberesa... e po' ddu cumprendi custu bellu libru... no' ci oidi istudiu e nimmancu maistu su componidori esti unu scetti... ca'scidi s'inghizzu e puru sa fini... Maria Carmen Sanna 188
SONNIU M'intendu la giazza innantu chena te e freddu drentu e fora v'è soru sera e notti di durori si ti ciammu e no ripondi aisittendi chi si fozia dì sunnieggiu chi tòrria puru la me' luzi. Paolo Sanna, Sassari Traduzione della poesia dal vernacolo sassarese: Sento al gelo addosso /senza te /e freddo dentro e fuori/c'è soltanto sera /e notte di dolore /se ti chiamo / e non rispondi/ aspettando/che si faccia giorno/sogno che torni /anche la mia luce. 189
TEMPUS REMOTTU Solu solu...m'imbergo... chircande tamba tamba sas ruttas laneddosas cussorjas de Sardigna, in sibillios d'entu (1) che mundanu passidu chicande sos miliares chi sinzolan sa terra'e sos nuraghes. Est notte... intendo su lamentu de arcanos aerzos (2) chi mi contan che isteddu in sa lacana morta'e custa terra, e' boghes irrogadas de sas lunas passidas mi tambana in origas sas peleas che astulas chi sinnan sas ideas in mesu sas eressias isconnottas. Est notte... galu iscura est sa terra so e che semene frimmu jogande in artares de preda e Deas de morfeu mi sedattan ideas in chilivros de grandines de oghu. Est notte... torra prontu est su sole c'at caentau sa caffe'e su pellitta, e prueres irrogados intro sas muristenes allattan donzi tempus chi nd' attrogat sa cria a custa terra. Che frore so e ninnidu... 190
in mesu'e sos bisiones allupados da e arcanas chimeras, est iscuru mumuttu... est iscuru su tempus soe pedinde sa luche...soe pedinde sas grassias chin sas manos in terra e lacrimo a disitzu sas isperas. chi mi cundin'a sale sas aeras. Tonino Fancello, Dorgali (1) Sibillios: Muilos de entu (2) Aerzu: Assempriu, assimizu 191
CONTAMI Contami sas fattigas de Sardigna... tempus fulanu chi ti ses fuidu, lunas de tricu antigas annadas prus feridas e rughes de sos jaios disitzos 'e tropellos vida dura arrastos e sas penas d'amargura e frumenes de sole in sas isperas, tramandande limbatzos in s' aera. Contami sas ispinas carrarzadas in sos betzos nuraghes... boches de suttaterra s'amichessia istrinta sa prus bella istrinta chin cadenas de sa groria, isparta interi prueres terra terra de babbos chi derraman cust'istoria. Contami sos sudores... tempus fulanu antigu trazadore intessios in sas predas chi tazana sa lughe interi montes e frorini in sas predas pinna pinna e istronan sa saviesa'e sos valores. 192
Contami de sas eras jai coladas... de sas lunas de ocu'e sa Sardigna de vurcanos alluttos cantas muvras e chervos e terpias an cattigau sa macra sa prus digna. Contami de sos Moros s'arribada... sos anticos pellittas e pastores su poppolu picande sos sapores dispostu che berveche a sa mescrada. Contami de Atlantide misteris... su zudissiu areste universale in custa terra... 'e anticos cussizeris. Tonino Fancello, Dorgali 193
NUES Nues passizzeras Imbattides in beranu, Regalanne a chie bos Abbaidant s allerghia. Su frittu est finidu, E incumintzat su caldu. Setzis inghiriadas De unu bellu Colore chiaru. Abbarrades paris Po pistizzonare O cherides abbarrare solas? Sos pitzinnos e finas sos mannos Bos abbaidant E cun tanta fantasia Bos dana una froma. E in cussos momentos Si perden sos pentzamentos, E azzuades sos martures A che colare cussos pagos sigunnos Ispensierados. Luisa Obinu Santulussurgiu 194
SU VIAGIU Cun cussa bella faci prena de vida mi pariat bellu ti biri e cumprendiri in sa mirada tua sa bellesa de sa vida. M'ant nau chi imoi no ci ses prus. Aici parit. Su viaggiu in custa terra est acabau imoi. E tandus? M'arregordu de tui e pensu a sa faci prena de semplicidadi chi meda beni mi fiat a sa castiada. Asumancu s'arrisu no t'est mai mancau, su propriu po sa gana de biviri e imoi su viagiu est acabau. Susanna Furcas, Cagliari 195
BENE E MALE In sa vida morale, mint'a modde in sos siguros rios de Deu che fundaghe in roca de fogu, ue arratuladu a salvesa est s'amparu profetosu finas in tempos de piantu, sas lambrigas de sambene in butios de lentore si mudant. E in cussa boghe trevuca de sa cussenscia sestada a su grisolu, brotadora ischenditas dae s'amina, tuddit poderosa sa liertade. Est istrina de vida remirada chi acabidat chirriolos de veridade dae s'alvure antigu de mela in s'eden piantadu in paules de menda o in tremas de coro pedrale, ma prontu a s'altziada in s'asprine tendidu in aisadas de chelu subr'alas de ispiridu. Intro cussa boghe b'est s'ultima pregunta in fundales de sentidu che in donzi rejiradu de Dens. In sa connoschentzia de intragnas inserro su seru in printzipios eternos e i su coro in isperas siguras, si apo a poder ispresonare su Bene e tratenner su male in "bentones de forza Stefano Arru BENE E MALE. Nella vita morale, immersa/ nei sicuri fiumi di Dio/ come fondamenta di rocca di basalto,/ dove ancorato a salvezza è il rifugio/ efficace persino in tempi di pianto,/ le lacrime di sangue/ in gocce di rugiada/ si tramutano./ E in quella voce profonda/ zampillante scintille dall'anima,/ germoglia vigorosa la libertà./ E' dono di vita rispettata/ che coglie brandelli di verità/ dal melo antico dell'eden/ piantato in paludi di vizio/ o in ciglioni del cuore di pietra,/ ma pronto all'ascesi nell'erta/ proteso in slanci celesti/ sulle ali dello spirito./ Dentro quella voce/ c'è l'ultima domanda su orizzonti di senso/ come in ogni spasimante di Dio./ Nella profonda cognizione interiore/ racchiudo il senno in eterni principii/ e il cuore in speranze sicure,/ se potrò sprigionare il Bene /e contenere il "male"/ in "camicie di forza 196
TEMPORADA STADIALI Tamburus de paperi rumbulant in s'arena Si sciasciat sa cama In su meriagu mudu baddant is cuaddus Obillus de pròina ferint a sa plaia In su filu de sa luxi abetat sa truti Un'arrosa manna bianca est sa costera. Scrutzus si ndi seus andaus. Simbillantis a caus de mari. Giancarlo Secci, Quartu Sant'Elena TEMPORALE ESTIVO. Tamburi di carta! rotolano sulla sabbia. Si rompe la canicola. Nel meriggio/ silente/ ballano i cavalli Chiodi di pioggia! trafiggono la spiaggia. Sul filo della luce/ aspetta la tortora. È una rosa grande/ bianca! la scogliera. Scalzi! ce ne siamo andati Simili/ a gabbiani. 197
PÀ UNA REALTÀ VÈRA Tanti vhosti sei sthadu sòru i lu tèmpu bèddu di dùgna sthasgiòni di l'annu, rassicuranti di serenidai sinzèra. Tanti vhosti ti sei pusaddu sòttu a un aiburu di nòzi, frèschu di germògliu chi si rinnòba i la natùra perfèta e purìda di la muntagna affàbiri, generosa di nòbiri sintìmenti e sèmpri prutètta da l'agnuri di l'ambìenti. Tanti vhosti eri sòru in cùmpagnia di li pinsamènti impusthanti e sàni, sèmpri cu la còri bònu e lu occi cummòssi i li sintimenti sòbri pà là fratèrna tranquillidài pà tùtti li passòni in generàri. Tu èri un òmu di poghi paràuri però ai contribuidu pa una sozziedài equiribràda cu la paridài di li diritti uguàri pà tutti. Tu ài dìttu e iscrhrìttu paràuri prufòndi in un cuncretu significàdu unèsthu, pà una rialtai vèra cu li sègni dibini chi si so manifesthàdi durànti la dì e la nòtti e l'ai sàpùdi interpretà pà lu bè nosthru e pà lu bè di unu tèmpu perenni di pazi. Pà te no esisthiani passòni scnuniscidi pagosa fazì sùbidu amicìzia, cu affàbiri cumpusthamèntu curdiàri e cu disinvusthura èrani tutti cum'ènti in una comùne famiglia, senz'asthru pà te ne esisthia pròpriu la disthinziòni tra lu pòbaru e lu riccu tùtti èrani uguari e in sirènziu ài aggiudaddu li bisugnòsi, chisti no l'ai fàtti sinti inferìori incunfròntu a li pussidenti, pùru i li fèsthi mànni eràni cunsideradi i lu matèssi mòdu no esisthìa propriu lu gradu inferiòri e superiòri. Anna Buonuomo, Sassari 198
SÉMIDAS TRACCE Niunu est pius modernu de chie chertende in su presente contivizat sa virtude de no ismentigare su passadu. A bortas però su chi semus 'istados diventat amparu seguru, lusinga fettiana de su torrare insegus, est tando chi fraigare su tempus benidore est sa tratta de sighire si lòmpere cherimus in carchi logu. Nessuno è più moderno di chi lottando nel presente esercita la virtù di non dimenticare il passato. A volte però ciò che siamo stati diventa rifugio sicuro, tentazione quotidiana del tornare indietro, è allora che la costruzione del futuro, diventa la traccia da seguire se vogliamo arrivare da qualche parte. Deo so chei sa luna lo sono come la luna, chi a tottu mustrat sa matessi cara che mostra a tutti lo stesso volto e s'àtera tenet cuada e l'altro tiene celato in s'iscia1lu tanadu nello scialle oscuro de s'àteru ladu sou, dell'altro suo lato, a bortas mi frimmo a bisare a volte mi fermo a sognare àteras... chena pasu sigo altre... senza sosta continuo a nadare a ribissusu a nuotare controcorrente ma die fattu a die ma giorno dopo giorno insegus mi che torrat indietro a ispìnghere. vengo risospinto. Antonello Bazzu 199
S'ORU DE SU SOLI (erano i giorni d'inizio di giugno...) Sulat su bent' 'e soli buddiu de cust'inghitz" e làmparas furenditindi s'oru de su trigu is isperas de sa 'ucca. Chi sighit aici ddu sciu messàiu timis chi su trigu si fetzat bitzu Chi su proxiai e proxiai ancora tiddu purdit.. Su bent"e soli "pudesciu" mi ndi 'olit furai su pani po is fillus...! Gei dd'apu bia 'eu puru sa luna nottesta: fiat che fraci cola cola messendi e torrendi a messai is isteddus. Ma custu mengianu... castia messàiu unu ventàlliu 'e celu lìmpiu spannau de is bratzus fortis de unu bentuestu chi s'accostat nd' at pigau luxi po tui e t'at donau s'oru de su soli chi' oliasta po is terras tuas prenas a trigu.. Sandro Chiappori MANCA IL TITOLO. Soffia/rovente lo scirocco/ di quest' inizio di giugno/rubando/ l'oro dal grano/ le speranze dalla bocca/ Se continua così/ lo so contadino/ tu temi che il grano si avvizzisca/ che i rovesci continui d'acqua/ te lo ammuffiscano/"lo scirocco maledetto/mi vuole rubare/ il pane per i miei figli../ Già, l'ho vista anch'io.!/ la luna stanotte/ era una falce fradicia/ che non ha smesso di mietere le stelle./ Ma stamane. /.. guarda contadino/ un ventaglio di cielo limpido/ aperto dalle forti braccia/ di un maestrale che si avvicina/ ha preso luce per te/ e ti ha dato loro del sole/ che volevi/ per i tuoi campi colmi di grano 200
IN IS ALAS DE SU PENSAMENTU C'hapu sattau sa settantina hoi mi nau omini anzianu, in is pilus est arruta sa ni e giai cumenzant is acciaccus e su passu m'est un pagu grai; ma candu in is alas de su pensamentu torru acoa in is annus scarescint acciaccus e affannus e regordus dormius s'indi scidant in menti: durcis regordus de sa giovania. Su regordu prus bellu mi ddu torras tui, poesia candu unu merì de istadi passillendu a peis in s'aqua in s'orli 'e mari mi cumbidasta a cantai s'occasu de su soli. Fiat un incantu! Attesu aundi si perdit. sa castiada, de unu rosa antigu fiat pintau su celu e una bia de coraddu si biat in su mari; e deu amainau de tanti bellesa pensà a tui poesia. Beni sempiri a m'agattai; tui ses oasi in su desertu ses su baculu de s'eccesa mia. Antioco Casula, San Gavino Monreale 201
A TIU MEU Non fisi zovanu, né mannu, né bezzu, colados fini appena settant'annos, però andadu ti che sese troppu prestu pro lassare a nois tottu chin affannos. In sa inza passaias su tempus a zappare, a ligare e pensare, como nepode tou istat attentu ca sa ua sos puzzones non potan mandigare. A "feddile" s' olivariu est frorendhe, s'erva cust' annu b' est a prammos, ma sa mancanza tua ses' est intendendhe e bi mancas solu sese annos. Onzi sera prima de drommire invoco su babbu nostru Segnore, chi mi donet sa forza a cumpatire s'astiu chi nutro pro sos duttores. Sos duttores che t'hana curadu han pensadu solu a sas meighinas, lassendhe su coro tou iscumpensadu e atthendedi luego a sa ruina. In su chelu Deus b'hat a pensare pro ottennere una zustisia divina chi sos duttores potana curare sos malaidos chin sa giusta meighina. Tue ziu Antoni non has appidu sorte, in su coro meu cunservo unu tesoro, est su ricordu de un omine liberu e forte chi hat vividu sempre chin decoro. Antonella Sanna, Sassari 202
SORTE CRUDA Duos ocros nigheddos, chei su piche 'e s'iferru, dae secus de su muru 'e sa tanca, cuntrollan su manitzu 'e su pastore. E...tottindunu, duos lampos de ocu s'azunghene a sos lampizos de sos mille isteddos de cussa notte de attonzu 'e luna prena. Rughet su pastore chene unu lamentu in mesu 'e sas bacas sonazadas. E su bentu 'e su disisperu che ira 'e thiliocas (1) dat s'abisu a s'isposa chin su tocu 'e mortu 'e sas sonazas. Curret a sa chillia sa mischina, assustrada, pranghenne lacrimas ghiddidas (2) e achet cara cara a su pitzinnu 'e tita chi mai at a aere unu crasa de gaju. Chen' ispera Antonio Mariani, Orroli (1) Thiliocas: nella tradizione orunese sono delle figure mitologiche che col vento impetuoso annunciano un fatto delittuoso (2) Ghiddidas: cocenti per disperazione 203
JUMPAMUS SU TRAGHINU (A fizos nostros Frantziscu e Lisandru) Nois cunsinnamus s'istaffetta est cumandu divinu: dae oje atteru traguardu a nois e a bois aisettat. Bennia est s'ora attrivia de lassare su connottu irmenticare e ammentare tottu isseperare mancari tosta una noba bia bostra. Chin tottu su coro l'ischies, l'auguramus Beneittu e liberu siat su bolu semper, fintzas in su dolu. Si innedda andamus accurtzu, accurtzu chin s'amore de Deus nois pro bois abbarramus. Francesca Giuseppina Nieddu, San Giuliano Terme Pugnano 204
DDI POGNO DUAS CARTUTZAS Provo a cantare unu mutu c'ancora ne tegno brama, fin'a chi brama ddu hada po ddu lassare in consigna e a donnia persone chi bivit in bidda mia, asi po arregodare su modu 'e si divertire, a is antzianos caru, in Tonara e in sa zona, a tonu 'e notas accutzas, po s'intenner in seguru in sa idda e in cuile. Provo a cantare unu mutu Minn'ispicco su fosile ch'est appiccau in su muru e ddi pogno duas cartutzas e ca sa bruvura est bona e i su sonu 'e s'isparu pentzo chi hat a servire nessi po nne giarigare cussos pegos de pinnia e salvare s'iscaligione chi est ibettau in sa igna, chi com est abbandonada ma prima fut tent'a fama po calidade e po fruttu. Giantommaso Mura, Tonara. 205
A MAMMA Mamma ti pentzo omnia die in sa tristura e in sa cuntentesa, sa cara tua, s'orgogliosa bellesa e s'arregodu mi luget sa die. A tottu in parte cun umanidade; mi carignat su tuo sentimentu, s'amore chi sempere m'has tentu, s'intelligentzia tua, s'amistade. Parias 'orminno, non dd'ischio: muda e sola ti ne ses annada, perdonu mamma, non creio! In domo gente noa est arribada, si mutint Niccolò e Clio; dae susu, giasiddis un'ardiada. Maria Giovanna Carboni, Milano 206
A TONARA Su coro no m' agàttat foèddu, po cantare a Tie, cun onore. tue, sa fiza 'e Ghenn'e fore(s), mudasa su sutta e Muggianeddu. Birdes castàgnas, de Curadòre, niu de d'onnia piggionèddu. Deo fio ancora pitzochèddu, Tonara, mannu fiat s'amòre. Su foeddare de oe, no est craru, in sa musa, no tenese ibettu, de nne naschire àtteru famau. Postu dd'has sa coron'e lau, a Peppinu, fizu tuo dilettu. ti saludo, Tonara logu caru. Elio Francesco Sulis, Tonara 207
SU PRUS BELLU FRORE In una bella die 'e primavera hapo decisu d' essire in campagna pulia e serena fu' s'aera, e m'avvio a s'amena montagna. Abituau a girare a sa sola, ne seo iffertu in unu campu 'e frores. Ispantau de profumos e colores s'ogu hap'ettau a una viola. E derettu colpiu m'hat su coro, s'istintu meu i ma consiggiau: si cussu frore n'essere tirau haio a tennere su megnus tesoro. E de neddu tirare giusta est s'ora non ti trattegnas meda cun sa mente, ca podet essere ch'istentanno ancora neddu potzat collire atera gente Pogno mente a su consiggiu arcanu neddu collo dae cussa altimetria, trapiantau dd'hapo in domo mia: addatu fu su clima 'e su pranu. De frores i ne tegno ateros puru però custa viola est sa prus bella, e de custu ne seo seguru c'ancora mudat tottu sa carrella. Certu unu pagu est appassia ca tenet giai barant'unu 'eranu ma chi ddi ferit sole su mignanu est che sa die chi dd'hapo collia. Franco Floris, Tonara 208
SONETTO Me in tottus i'suas iscrittura' Chi deo seo eniu a osservare Castiannoddas cun massima cura No ddu had'una cosa 'e negare Ma su narre me in sa seportura Fora de campu santu a d'iscavare Hapo penzau a sa sua amargura Chi in sa vida fu beniu a provare E oe ai custa data de como I ha' passau pru' de annos chentu Chi ha' finiu su prantu s'errie Ma però a su mancu oe in die S'istruttura de nobile monumentu E ddu teneu die e notte in 'omo. Gesuino Peddes, Tonara 209
A UN AMICO CHE E' STATO OFFESO E su brigatista Sofri gi na fattu prus de una ma su rimorsu non time e nad' a faere ateras ca solu a faere iscreziu di lea gustu e sabore godi solu cann' offenne a fae bene non pensa mai a nemos sorrie e de azione ona non ne fae no ne accetta si senti, solu, cuntentu e arrecanno vilesa E su brigatista Sofri Si asa erriziu offesa po chi fatta cun ' intentu non penses ' a sa vendetta ma cun amore perdona amigu gi d ' asa a bie ca sa giusta ricunpensa so certu d' asa ottenne de sa page interiore ( cudda chi non tene preziu) e a da poi chi ' isperas e de lu pode redime senza remora peruna s'atera trempa di ofri Giovanni Sulis, Tonara 210
MUTTU PRO PEPPINU MEREU Sterrimentu De un'umile Crocifissu mancu deo i mind' iscampu e che devotu iddu sposo non timu a su guai pro chi trema su coro cun sentimentu profundu prangisi: e non foeddasa ca no ès'te casu raru ci de su mali t'incurasa e tristasa occasionese momentu pagu galanu de non pigari a giogu ca mannu è su dolore sa mente èst' offuscada ca s'ora èst pagu adatta e non podes tenne a cua tanta fragili dadi ci de sensu i ses bisbeticu ma leas cussu camminu ca dolorosa è s'iscena Luciano Demuru Meana Sardo Ammontu: F avoriu de sa vena spintu de su destinu cuni sestru poeticu in sa novella edadi pro mala foltuna tua colpiu de solte ingrata t'hà truncau s'istrada in su mengius fiore ca fusti giandu isfogu de sentimentu sanu e generazionese presentese e futurasa ci srebinti de amparu arregondandureddasa pro cantu dura rnundu ca fusti sacru tesoro ci non tramonta mai ma: como toccada a noso ande ogare a campu su ci hà negau a issu 211
Giuria del Concorso Prof.ssa Franca Piras Prof.ssa Tonina Paba Prof. Paolo Pillonca Prof. Salvatore Frau Dr. Pier Luigi La Croce Segretario Dott.ssa Giovanna Sau 212
CONCURSU DE POESIA IN LIMA SARDA PO PEPPINU MEREU 2011 BANDU Sa comuna de Tonara, ponet manu, ocanno, a su Cuncursu de poesia in limba sarda Po Peppinu Mereu. Su Cuncursu cheret fàere connòschere sa limba e sa poesia sarda, sentimentos e idealidades de sa gente de Sardigna, pentzanno prus che àteru a sa gioventude de custa terra e isperanno chi po totus in su tempus benidore ddu apat aberu rosas e beranos. Chi po cussu su de fàere est a primu a difènnere e pretziare sa limba sarda non solu da chi si foeddat ma finas canno s iscriet. Su Cuncursu est sestau asi: SA PRIMU SETZIONE A Podent mannare iscritos issoro poetas de totu sa Sardigna, chi iscriant poesias in rima, chena obbrigu perunu de argumentu o de fatura de versos, in calesiat foeddada de su sardu (logudoresu, campidanesu, nuoresu, etc), e finas in gadduresu, in saligheresu, in sassaresu e in tabarkinu, SA PRIMU SETZIONE B Podent mannare iscritos issoro poetas de totu sa Sardigna, chi iscriant poesias a versos lieros e puru chena rima, chena obbrigu perunu de argumentu, in calesiat foeddada de su sardu (logudoresu, campidanesu, nuoresu, etc), e finas in gadduresu, in saligheresu, in sassaresu e in tabarkinu, SA E DUAS SETZIONES Po chie cheret mannare cantzones e poesias iscritas in rima e chena rima, in tonaresu. Cherenno si podent finas mannare mutos, chi però s istèrrida non siat prus de binti pes. 213
SA E TRES SETZIONES Po pitzocos e pitzocas annanno a s iscola superiore. Si podet iscrìere in calesiat foeddada si chergiat e si podet tratare calesiat argumentu e is poesias podent èssere in rima o chena rima. Si podent mannare finas poesias iscritas non dae unu ebbia ma finas dae una classe intrea o dae unos cantos istudentes chi s oloint a pare. Ocanno chi enit custa setzione de cuncursu at a essere aperta a totu is iscolas de Sardigna. CUSTOS FUNT IS PREMIOS PRIMU SETZIONE A (Po poetas de totu Sardigna chi iscrient poesias in rima) 1 premiu 350,00 2 premiu 250,00 3 premiu 150,00 PRIMU SETZIONE B (Po poetas de totu Sardigna chi iscrient poesias a versos lieros e finas chena rima) 1 premiu 350,00 2 premiu 250,00 3 premiu 150,00 SA E DUAS SETZIONES (Po chie iscriet in tonaresu) 1 premiu 200,00 2 premiu 150,00 3 premiu 100,00 SA E TRES SETZIONES A (Po pitzocos e pitzocas annanno a s Iscola Superiore) 1 premiu 200,00 2 premiu 150,00 3 premiu 100,00 Su bandu at a bènnere pubblicau in su giassu de sa comuna de Tonara chi est: www.comunetonara.org 214
Art. 1. CONCURSU DE POESIA IN LIMA SARDA PO PEPPINU MEREU 2011 REGULAMENTU Tottus is poesias chi benint mannadas a su Cuncursu Po Peppinu Mereu non depent essere mai istadas pubblicadas nè mannadas a àteros cuncursos. Depent arribbare a sa segreteria de su cuncursu aintro de su trintunu de su mese de treulas de su 2011. Tocat a ddas mannare cun sa posta e sa data chi ballet est sa e s ofitziu postale. A chie cheret podet frimare sa poesia cun d unu paralùmene o unu lùmene ogau a campu po cussu. Donniunu est tentu a mannare chimbe còpias de sa poesia sua. Po fàere a modu de cumprènnere ene ite est iscritu est megnus a no iscrìere a manu. Su lùmene de chie at iscritu sa poesia, cun s indiritzu, su nùmeru de telefono, e chitacoi su paralùmene, depent èssere iscritos in dunu billeteddu aintro de una busta pitica chi cheret betada aintro de sa busta prus manna inue funti is còpias de sa poesia. Ambaduas bustas cherent bene serradas e frimadas inue apìtzigat s oru chi ddas serrat. In foras de sa busta manna chi si nn ettant aintro is poesias e sa busta prus pitica cun su numene de s Autore, est a iscriere sa setzione chi unu est cuncurrenno. Totus is poesias cherent mannadas a: Segreteria del concorso in lingua sarda Po Peppinu Mereu, C/O Comune di Tonara, Viale della Regione n. 10, 08039 Tonara (NU). Art. 2. Donnia poesia non aiat a dèpere tènnere prus de baranta versos. Chitacoi unu ponet foeddos antigos o imentigaos o istramancosos est megnus a iscrìere finas duas arrigas po nàrrere prus in craru ite cherent nàrrere. A chie olet podet finas ponnere sa tradutzione de sa poesia. Sa tradutzione est obbrigu po chie iscriet in gadduresu, in saligheresu, in sassaresu o in tabarkinu. Donnia poeta non podet mannare prus de una poesia. 215
Art. 3. Is poesias mannadas ddas liget e prètziat una Giuria posta dae sa Comuna de Tonara, seberanno in mesu de gente, istudiosos, professores e àteros chi cumprennent de poesia sarda, literadura e cosas de Sardigna. Sa Giuria podet finas signalare calecuna poesia in mesu de cuddas chi no apant tentu àteru prémiu. Custas poesias signaladas benint premiadas cun libros. Chi a casu sa Giuria pentzat chi in calecuna setzione non ddu apat òperas chi ballent podet finas non giare perunu prémiu. Art. 4. Is prémios ant a bennere intregaos sa omìniga chi in Tonara ddu e funt is Cortes Apertas chi haiat a essere sa primu chida de su mese de Santu Miale de su 2011, in su Teatru de Tonara, chi est acanta de su Munitzipiu in sa carrella connota comente s Istradoneddu. A chie at bintu at a bènnere avisau a tempus de dd ischire. A chie non benit sa die de sa premiatzione, chena giare incàrrigu a àtere e chena mannare lìtera po avisu, est comente chi siat a non chèrrere su prémiu. Art. 5. De is poesias mannadas nn est mere sa comuna de Tonara, chi podet finas detzidire de ddas pubblicare o totus o finas unas cantas ebbia. A chie non rispetat custu regulamentu si ponet dae se foras de su cuncursu. Art. 6. Sa Comuna de Tonara, in s ocasione de su Cuncursu de poesia sarda Po Peppinu Mereu, at detzìdiu de intregare un arreconnoschimentu a un ómine o a una fémina naschios in Sardigna o chi bivint in Sardigna o chi cun is Sardos e sa Sardigna cuncordent o tratent po calesiat arresone. Cust arreconnoschimentu o prémiu est intitulau a Peppinu Mereu ca issu puru fut tonaresu e sardu chi s est distintu cun sa limba sua finas foras de Sardigna, e chi ancora est fentomau po àere torrau a sa idda sua, a s istrìpile e a su pópulu intreu de sa Sardigna onore e dignidade. Su regulamentu at a bènnere pubblicau in su giassu de sa comuna de Tonara chi est: www.comunetonara.org 216