Redactie: Jan Smits Gerhard Lubbe Remedies in Zuid-Afrika en Europa Bijdragen over privaatrecht en constitutioneel recht in Zuid-Afrika, Nederland en België INTERSENTIA
VII INHOUDSOPGAVE VOORWOORD INHOUDSOPGAVE LIJST VAN AUTEURS LIJST VAN AFKORTINGEN V VII xm XV Pierre Olivier DIE BONA F/DE-BEGINSEL IN DIE SUID-AFRIKAANSE KONTRAKTEREG 1 1. Die Romanistiese benadering 1 2. Die Europese kodifikasies 3 3. Die Engelse reg 6 4. Die posisie ten aansien van die goeie trou en redelikheid en billikheid in die Suid-Afrikaanse kontraktereg volgens die uitsprake van ons howe 8 5. 'n Evaluasie van ons regspraak op dié gebied 14 Jacques du Plessis ENKELE OPMERKINGS OOR REMEDIES, RESTTTUSIE, GEMENGDE REGSTEISELS, EN DIE SOEKTOG NA'N EUROPESE IUS COMMUNE 25 1. Inleiding 25 2. Eisoorsake en remedies in algemeen 26 3. Restitutio in integrunt in gemengde regstelsels 27 4. Die sistematiek van verrykingsremedies 31 5. Afsluiting 34
vm Inhoudsopgave JAN SMITS CONTRACTUELE REMEDIES IN NEDERLAND EN EUROPA: EENWORDING EN FRAGMENTATIE 37 1. Inleiding 37 2. Contractuele remedies naar Nederlands recht 37 3. Harmonisatie van contractuele remedies door de Europese wetgever 41 3.1 Inleiding: het Europeesrechtelijk kader 41 3.2 Een nadere analyse 43 4. Het Europese kader geconfronteerd met het traditionele vermogensrecht... 46 Gerhard Lubbe DAADWERKLIKE VERVULLING IN DIE SUID-AFRIKAANSE REG: DIE IMPUKASIES VAN DIE UITOEFENING VAN DIE REGTERLIKE DISKRESIE 51 1. Die oorsprong en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse benadering tot daadwerklike vervulling 51 2. Die uitgangspunt van die Suid-Afrikaanse Reg 52 3. Benson v SA Mutual Life Assurance Society teen die agtergrond van die Suid-Afrikaanse regspraak 55 3.1 Die inhoud van die regterlike diskresie 55 3.2 Die hantering van relevante oorwegings by die uitoefening van die regterlike diskresie 57 3.3 Die verstarring van die diskresie deur die ontwikkeling van reëls aaangaande die verlening van daadwerklike vervulling 58 3.4 Regterlike verset teen die verstarring van die diskresie 63 3.5 Waarom die verset teen die ontwikkeling van reëls en die besorgdheid oor die behoud van diskresie? 64 4. Die regterlike diskresie van nader beskou 65 4.1 Die hof se diskresie as remediële ingreep (denegatio actionis) 65 4.2 Die regterlike diskresie as 'n substantiewe kontraktuele derogering 67 4.2.1 'n Reg tot daadwerklike vervulling as 'n reg tot 'n remedie 67 4.2.2 'n Substantiewe reg op daadwerklike vervulling van die verbintenis 68 4.2.3 Die verlening van 'n vervullingsbevel 70 4.2.4 Die weiering van 'n vervullingsbevel 71 5. Evaluerende opmerkings 73 EricDirix FAILLISSEMENT EN VERRIJKINGSVORDERINGEN 83
IX Inhoudsopgave Willem Grosheide EIGENDOM IN DE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 93 1. Inleidende opmerkingen 93 2. Eigendom in (de) overgang - 50 jaar rechtsvorming in vogelvlucht 96 3. Nieuwe wijn in oude zakken? - een oud paradigma voor een nieuwe rijd 100 4. Afsluitende opmerkingen 116 Hanri Mostert DIE INVLOED VAN DIE GRONDWETLIKE EIENDOMSKLOUSULE OP DIE EIENDOMSKONSEP IN DIE SUID-AFRIKAANSE REG 119 1. Inleiding 119 2. Grondeiendomsreg en rassediskriminasie: oorsigtelike historiese perspektiewe 120 3. Eiendom in privaatregtelike en grondwetlike sin 122 3.1 Die regsaard van eiendom in die privaatregtelike sin 122 3.1.1 Eiendomsreg as eenheidkonsep 123 3.1.2 Eindomsreg as 'n bondeltjie regte 124 3.1.3 Teoretiese voorkeure? 125 3.2 Die grondwet en die eiendomsbegrip 127 3.2.1 'Regte in eiendom' 128 3.2.2 Beskermingswaardige 'eiendom' 129 4. Noodwendigheid van 'n dinamiese eiendomsbegrip 131 4.1 Die verskillende funksies van eiendomsreg 131 4.2 Meer omvangryke grondwetlike eiendomsbeskerming 132 4.3 Wisselwerking tussen privaatreg en grondwet 135 5. Slotsom 137 Juanita Pienaar DIE BESKERMING VAN ONROERENDE EIENDOM: NUWE ONTWIKKELINGS 141 1. Inleiding 141 2. Saaklike remedies 143 2.1 Agtergrond 143 2.2 Nuwe ontwikkelings 143 3. Toepassingsgebied van wet 19 van 1998 144 3.1 Riglyne uit regspraak 145 3.2 Verskillende prosedures 151 4. Toepassingsgebied van die rei vindicatio 152 4.1 Die rol van artikel 26(3) van die Grondwet 153 4.2 Riglyne uit regspraak 153 5. Gevolgtrekking 157
Inhoudsopgave Lars van Vliet ACCESSION OF MOVABLES TO LAND IN DUTCH, ENGUSH AND SOUTH AFRICAN LAW.. 161 1. Introduction 161 2. Dutch Law 162 3. Principles Underlying Accession 163 4. Is Accession Important only as Regards Real Rights? 165 5. EnglishLaw 167 6. South African Law 170 7. Conclusion 177 André van der Walt 'N NUWE, GRONDWETLIKE, lus COMMUNE? GEDAGTES OOR DIE ONTWIKKELING VAN POST-APARTHEID SUID-AFRIKAANSE REG 181 1. Inleiding: Transformasie en Normaliteit 181 2. Normaliteit, Ortodoksie, Selftevredenheid 183 3. Vernuwing en Hernude Weerstand teen Ortodoksie 184 Henk Botha GRONDWETLIKE BEREGTINGSTYLE: KATEGORISERING, BALANSERING EN PROPORSIONALITEIT 189 1. Inleiding 189 2. Kategorisering 191 3. Balansering en proporsionaliteit 195 4. Slotopmerkings 197 Lourens du Plessis DIE IMPAK VAN DIE GRONDWET AS 'HOOGSTE REG' OP BESTAANDE REG (TOEGESPTTSOPWETSVERTOLKING) 199 1. Ten geleide 199 2. Regterlike selfbeheersing 202 3. Subsidiariteit 203 3.1 Forumsentriese subsidiariteit 204 3.2 Geskilpuntsentriese subsidiariteit 205 4. Grondwetskonforme wetsvertolking 207 5. Die wetsuitlegvermoede teen onnodige wysiging van die bestaande reg... 210 6. Slotopmerkings 215
Inhoudsopgave C.H. (Remco) van Rhee TOWARDS A PROCEDURAL lus COMMUNE? 217 1. Introduction 217 2. lus Commune 219 3. The Reception of the Procedural ius commune in Secular Courts 220 3.1 Reception on the Continent 220 3.2 Reception in England 222 4. Codification of Procedure 225 5. Common Elements of Civil Procedure in Europe 227 5.1 Shared Elements of Civil Procedure in 19th Century Europe 228 5.2 Convergence of Civil Procedure in the 20th Century 230 6. Concluding Remarks 232 XI