KALAALLIT NUNAANNI MEQQIT QIVIUI UKIOQ 2012 Imarisai Siulequt... 2 MEQQIT PILLUGIT PILERSAARUSIAMUT TUNULIAQUTAASOQ... 3 NORA-mi pilersaarusiaqqaaq... 3 NORA-mi pilersaarusiaq pingaarneq... 3 MEQQIT PILLUGIT ATAATSIMEERSUARNEQ - VEGA, NORGE... 5 Tunuliaqutaasoq... 5 Ataatsimeersuarnermi Norgemit mislittakkat... 5 ATUUTTUSSANNGORTITSINEQ & SIUNISSAMI SULINISSAMUT TUNNGAVISSAT... 8 Katersinermi ataqatigiissaarineq... 8 Piffissaq katersiffiusussaq... 9 Katersuisoqatigiit... 10 Ullut, ungaluukkat il.il.... 11 Saliineq... 13 Tuniniaaviit... 15 Akit, aningaasaqarneq aningaasartuutillu... 16 Nuummit suliassatut assersuut... 17 Inatsisit... 22 Ilinniartitaaneq/paasissutissiineq/akuersissutit... 23 Naggasiineq... 26 Nalunaarusiap matuma imarisaanut tunniusseqataasut... 28 Ilanngussat... 29 Innersuussat toqqakkat... 29 Nittartakkat toqqakkat... 30 1
Siulequt Nalunaarusiaq manna Kalaallit Nunaanni Meqqit pillugit pilersaarusiap tunuliaqutai pillugit paasissutissiisoqarnissaa siunertaralugu Kommuneqarfik Sermersuumi Inuussutissarsiutinik Inerisaavimmi suliarineqarpoq. Tamatuma saniatigut nalunaarusiaq aqutsinermi, biologit siunnersuinerannut sanilliullugu, allakkiatut atorneqarsinnaasutut eqqarsaatigineqarpoq. Taamatuttaaq nalunaarusiornermi Meqqit pillugit pilersaarusiamit misilittakkat tamakkulerisunut saqqummiunneqarnissaat siunertaavoq, qiviunik katersinerni tigussaasunik ilitsersuutitalerlugit aamma piffissap ingerlanerani ilisimalikkanik inuussutissarsiummik ilorraap tungaanut ineriartortitseqataasussanik isummersutaasinnaasunillu ilallugu. Taamaalilluni pilersaarusiaq iluanaarniutigalugu aamma piujuartitsisumik atuilivinnissaq (uumasoqassuseq aningaasallu eqqarsaatigalugit) piviusunngortinneqassappat piumasaqaataasunik siunnersuuteqarfiussaaq. Tassunga tunngatillugu nunanut allanut tuniniaaneq aamma inuussutissarsiummik inerisaaneq eqqartorneqarpallaalersinnagit atuartartoq ilippanaatinik itinerusumik assigiinngiaarnerusumillu paasisaqassaaq. Meqqit qiviui atortussiaapput naleqarluartut alutornartullu, kisianni aningaasanik Kalaallit Nunaannut annertunerusumik pilersuutaanatik inuit ikinnerusut saniatigooralugu iluaqutaasumik isertitaqaatigisinnaavaat. Nalunaarusiaq manna inuussutissarsiutini siunissami periarfissat eqqarsaatigalugit allanneqarsimasoq oqaatigineqassaaq, kisianni uumasoqassutsit eqqarsaatigalugit siunissami periarfissat eqqaamallugit. Kingulliit taaneqartut inuussutissarsiummik eqqortumik atorluaanissamut qitiusorujussuartut isigineqartariaqartut qularutissaanngilaq. Timmissat avatangiisillu illersorneqanngippata taava aamma aningaasatigut tunngavissat tunisassialluunniit nittarsaanneqarnera illersorneqarsinnaanngilaq. Atuarluarina. Inussiarnersumik inuulluaqqusillunga Kommuneqarfik Sermersuumi Inuussutissarsiutinut ataatsimiititami siulittaasoq Esmar Bergstrøm, Nuuk, januaari 2012 2
MEQQIT PILLUGIT PILERSAARUSIAMUT TUNULIAQUTAASOQ NORA- mi pilersaarusiaqqaaq Norgemi ilisimatusarfimmi Bioforsk- imi 1 2007/2008- mi Atlantikup Avannaani sumiiffinni NORA- mit aningaasaliiffigineqartumik meqqit qiviuinik atorluaanissaq pillugu qulaajaasoqarnissaanut pilersaarusiortoqqaqqaarpoq. Pilersaarusiaqqaami inerniliinermi nunani Atlantikup Avannaaniittuni meqqit qiviuinik pisuussutit assigiinngitsorujussuarmik oqaatigineqarpoq. Kalaallit Nunaanni miterniartoqartartorujussuuvoq aammali meqqit qiviuinik tunisassiornissamut ilippanaatinik piorsaasoqarsinnaalluarpoq. NORA- mi pilersaarusiaq pingaarneq Pilersaarusiaqqaami ineriniliinerit aallaavigalugit 2009- mi aasakkut pilersaarusiaq pingaarneq aallartinneqarpoq, tassani NORA- mit 250.000 koruunit aningaasaliissutigineqarput. 2010- mi decembarimi pilersaarusiaq pingaarneq aallarteqqaarneqarpoq kisiannili NORA- mit aningaasaleeqqittoqarneratigut 2010- mi decembarimut sivitsorneqarluni. Nunat tullinnguuttut makku timitaliillutik peqataapput: Norge, Savalimmiut, Island aamma Kalaallit Nunaat. Pilersaarusiami pingaarnermi anguniakkat: 1 http://www.bioforsk.no 3
1. Illersuinikkut meqqillu amerliartornissaannik qulakkeerinninnikkut miternik illersuineq 2. Meqqit qiviuinik inuussutissarsiut nukittorsarlugu aamma piujuartitsineq tunngavigalugu attaveqaateqarnerulernikkut, siammarterinikkut, piginnaasanik ineriartortitsinikkut aamma nutaanik tunisassiornikkut isertitassanik nutaanik periarfissiineq. Pilersaarusiaq aallaqqaammut Kalaallit Nunaanni tullinnguuttuni ukunani tunngavissinneqarpoq: Kalaallit Nunaanni Aalisartut Piniartullu Kattuffiat: (KNAPK), Pinngortitaleriffik aamma Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfik (APNN). Kalaallit Nunaanni suliniutit tigussaasut siulliit tassaapput 2009- mi aasakkut Ilulissat Upernaviullu eqqaanni miternut ullunik inissiiortornerit. Ullunik inissiiortorneq pilersaarusiami ersarissumik suli angusaqarfiunngilaq aamma pilersaarusiami qitiutinneqartoq inatsisitigut tunngavissiinissamut aamma siunissami inuussutissarsiummi atorneqarsinnaasunik paasissutissanik ilisimasanillu pissarsiniarnermut nuunneqarpoq. Kommuneqarfik Sermersuumi Inuussutissarsiutinik Inerisaavik 2010- p qeqqanili pilersaarusiami suleqataalerpoq. Tassunga tunngatillugu Kommuneqarfik Sermersooq qitiutinneqarluni akuliutitinneqarsimavoq angusalli Kalaallit Nunaanni tamarmi nalinginnaasumik atorneqarsinnaasussaapput. 2011- mi aasakkut Nuup qanittuani meqqit erniorfiinit meqqit qiviuinik katersisoqarpoq. katersinermit tassannga qiviut Islandimi salinneqarput, soorluttaaq qipiit qiviunik immikkut maani misiligutitut suliarineqarsimasut. Tassunga tunngatillugu pissutsit pingaarutillit ilaat tassaavoq Kalaallit Nunaanni inuussutissarsiut tamanna iluanaarniutigalugu suli inuussutisissarsiutigineqalinnginnera. Allatut oqaatigalugu piorsarneqartussaavoq katersinermiit tuniniaanermut. Tunngaviusumik meqqit qiviui naliitsumik pitsaassuseqartut imaluunniit qiviunut tuniniaaveqartoq qularutissaanngilaq. Aamma tunisassiat tamakku akisuut tuniniaavissaqarnerat immikkullu ittuunerat qularutissaanngilaq. Pilersaarusiap Kalaallit Nunaanni siunissaq eqqarsaatigalugu naleqassutsit ataqatigiinnerini tamani tunngaviusumik apeqqutit ilaat suli akineqanngillat ulluniit qipimmut. Apeqqutit tamakku pilersaarusiornerup nalaani akineqarsinnaanngillat taamaattumillu ilaat siunissami inuussutissarsiuteqarumaartunut tunniunneqarput: v Kalaallit Nunaanni meqqit qiviuinik ilippanaatit suuppat (tonsit/aningaasat)? v Pilersaarusiap iluatsitsivigineqarnissaanut piumasaqaatit suuppat? (inuussutissarsiummut/miteqassutsimut? v Qiviut qaqugu katersorneqassappat? v Pilersaarusiaq qaqugu iluanaarniutinngussava? 4
v Qiviut sumi katersorneqassappat? v Qiviut sumi salinneqassappat? v Qiviut/qiviunit tunisassiat kimit pisiarineqassappat? v Qanoq saleeriaaseqartoqassava? v Naleqassutsit inissisimaffigisaanni Kalaallit Nunaat inissisimaffimmi sumiissava? v Katersisut qanoq akuliutitinneqassappat/kajumissaarneqassappat/ilitsersorneqassappat? v Katersisunut pisinnaatitaaffiit piumasaqaatillu suut atuutsinneqassappat? v Pitsaassuseq, nioqqutissap ilisarnaataa takoqqusaarinerlu qanoq qulakkeerneqassappat? v Kikkut katersisuussappat/kiap tamanna ataqatigiissaassavaa? Apeqqutit tamakku tamakkiisuunngillat Assersuutigalugu inuussutissarsiut tamanna miterniartanermit pisarisuukkanillu qanoq sunnerneqartiginersoq pingaarutilittut isigineqartariaqarpoq. Apeqqut alla tassaavoq ullut qanoq ilorraap tungaanut sunniuteqassanersut, tamakkununnga aningaasartuutit eqqarsaatigalugit. Nalunaarusiap naggataani apeqqutit tamakku uterfigeqqinneqassapput. MEQQIT PILLUGIT ATAATSIMEERSUARNEQ - VEGA, NORGE Tunuliaqutaasoq 2010- mi septembarip ulluisa pingajuaniit tallimaata tungaanut Norgemi Bioforsk Norgemi qeqertat ilaanni Vegami meqqit pillugit ataatsimeersuartitsivoq. Ataatsimeersuarnermi meqqit pillugit pilersaarusiami nunani peqataasuni angusat pingaarnersaat malunnartinniarneqarpoq. Taamaalilluni piffissaq eqikkaanissamut, naliliinissamut aamma siunissami periaasissanik aalajangersaanissamut naleqquttuuvoq. Ataatsimeersuarnermi pilersaarusioqatigiinni nunat peqataatitaqartut tamarmik sinniisaat peqataapput. Aamma najukkani suleqataasut arlallit (miternik sissuertut, biologit, pisortat ingerlatsiviinit sinniisut il.il.) peqataapput. Katillugit inuit 50- it missaanniittut peqataapput. 5
Ataatsimeersuarnermi Norgemit misilittakkat Meqqit qiviuinik katersisarneq Norgemi qangaaniilli ileqquuvoq, ingammik qeqertap Vegap eqqaani. 2004- mi qeqertaq/qeqertat UNESCO- mi Nunarsuarmiut kingornussaannut ilanngutitinneqarpoq/put. Taamaattoqarmat imaanngilaq allanngutsaaliuisoqalissasoq assigisaanilluunniit soqqusaajunnaartoqassasoq, kisianni najukkami najugaqartut, kommunip il.il. qeqertami pinngortitaq immikkut illuinnartoq ileqqullu illersortussaatitaavaat. UNESCO- mi killiffik ingammik pingaarutilik tassaavoq meqqit aamma Vegap eqaani qeqertarpassuarni najugaqartut akornanni pissutsit (sumiiffimmi 6500- t missaanni qeqertaqarpoq). Sumiiffimmi meqqit qiviui 1700- kkuunniilli katersorneqartalersimapput. Ingammik timmissat inuillu akornanni qanimut pissutsit soqutiginaateqarput, tassani timmissat ukiumut qaammatini marlunni- pingasuni sumiiffimmiinnerminni 2 uumasuutigineqartalersimapput. Immikkut ittunik miternut ulluliortoqarsimavoq (E- baner) aamma ivanissaat sioqqullugu piareersarluni annertuumik sulisoqartarpoq (qeqqussat panerserneqartarput ullunilu ataasiakkaani alliassatut iliorarneqartarlutik). Taamatuttaaq uumasut kiisortut amerlinaveersaartillugit sulisoqartorujussuusarpoq. Ingammik nersutinnguit akisuunik amillit (mink) miternut ajornartorsiutaasinnaapput. Miternik paarsisarnermik ileqqoq kinguaariinniit kinguaariinnut kingornuttagaasimavoq taamaattumillu maannakkut miternik paarsisartut nalinginnaasumik najukkami ilaqutariiusarput aamma ilarpassuisa nuna katersiffigisartik pigisarpaat. Timmissat sumiiffimmut qaammammik ataatsimik sioqqullugu apriilip qaammataani paarsisut qeqertanut pineqartunut nuuttarput tassanilu sulinissamut piareersaatit aallartittarlugit. Piffissami tamatumani suliat oqimaatsut tassaapput ullunik aserfallatsaaliuinerit qeqqussanillu panertitassanik katersineq. Taamatuttaaq piffissami tassani uumasorniaq (minkerniaq) qeqertanik misissuisarpoq. Tamatuma kingorna timmissat iserternissaat manniliornissaallu utaqqineqalertarpoq. Piffissami tassani utaqqisoqartarpoq aammalu timmissat ullussaminnik toqqaanissaat pillugu eqqissisimatinniarneqartarlutik. Ivaffiup nalaani ullut timmissallu misissorneqartarput kisianni manniit tukereeraangata aatsaat qiviunik katersisoqalersarpoq. Tamanna juunip/juulip ingerlaneranni pisarpoq. Katersereernermi saliilluni naammagittarluni sulineq aallartinneqartarpoq suut tamarmik assammik suliarineqartarput! Qiviut sanii anginerit piiarneqartarput. Tamatuma kingorna saniit mikinerit immikkoortiterissummik immikkut ittunik piiarneqartarput qiviullu salinneqartarlutik. Qiviut immikkoortitserissummi noqartinut iliorarneqartarput sajuppilutsillugillu saniiarneqartarput. 2 http://www.lanan.no/english/down-and-eiderducks/the-eider-guardians/ 6
Qiviunik immikkoortiterissut Lånan- imeersoq. Immikkoortiterissut qisuminermik tagiartorneqatarpoq noqartillu sajuppilunnerisigut qiviut tamakku akornisigut nakkaasarput. Qiviut nakkannginneranni immikkoortiterissut pusinneqartarpoq saniillu piiarneqartarlutik. Periuseq tamanna Islandimi aamma atorneqartarsimavoq, assi taanna Islandimi assilisaavoq. Tassanili kingusinnerusukkut allatut isumataartoqarsimavoq. Qiviut Vegameersut kissanneqarneq ajorput, errorneqarneq ajorput aamma qiviulerinermi maskiinat atorneqarneq ajorput. Tunisassiat naammassillugit saleriikkat qipinnuunerusoq akisinuunerusunullu immiissutigalugit atorneqartarput. Qipiit meqqit qiviuinik 1 kilonik imallit Norgemiut aningaasaannik 50.000 koruunit missaannik akilersillugit tunineqartarput. Aamma meqqit qiviuinik aaqqasiat Norgemiut aningaasaannik 2.0000 koruunit missaannik akilerlugit pisiarineqarsinnaapput. 7
Qipik meqqit qiviuinik 1kilonik immigaq Lånan- imeersoq. Qipiliortup atia aamma tunisassiarineqarnerani ukioq allanneqarsimapput. Akuersissut aamma qiviunik misiligut ilaatineqarput. Meqqit qiviuinik aaqqasiat Lånan- imeersut. Imai ullup ataatsip qiviuisa amerlaqatigaat. Miternik paarsisartut arlallit aktianik ingerlatseqatigiiffiliorsimapput (Lånan AS) ingerlatseqatigiiffillu aqqutigalugu qiviunik tunisassianik tuniniaasarput 3. Katersisartut ataasiakkaat aamma namminneq katersaminnik toqqaannartumik qipinnik tuniniaasarput. Tassanngaanniit nalunaarutigineqartut naapertorlugit meqqit qiviui imminut akilersinnaanngillat imaluunniit aningaasat eqqarsaatigalugit imminnut nammassinnaanngillat (Hildegunn Nordum) aamma qipiit ukiumut tunisassariarineqartartut qulit inorpaat. Tamanna qiviut salinneqareersimasut pigilersinnagit suliarujussuarmut sanilliunneqassaaq. Miternik paarsisartut ataasiakkaat qeqertaatiminnut nuullutik meqqit ivanerisa nalaanni miternik illersuisarniarunik UNESCO- mit aningaasaliissutit ilaannik pissarsisinnaapput (inummut ataatsimut Norgemiut aningaasaat 50.000 koruunit missaat). Piviusumik tassa imaappoq paarsisartut qammatit pingasut missaannik sivisutigisumik qeqertaniittartut. Sulinerit pingasunngorlugit agguataakkat annertuut imatukanneq allaaserineqarsinnaapput; piareersarneq (uumasunik ajoqutaasunik nungusaanerit, qeqqussanik katersineq panersiinerlu aamma ullunik nakkutiginninneq), nakkutilliineq (timmissat nakkutigineqarput, ataasiakkaanik mannissartoqartarpoq), katersineq/saliineq (manniit tukereernerisa kingorna qiviuinik katersisoqartarpoq qiviullu assammik salinneqartarput). Taamaalilluni suliarujussuaq tamanna allamik ulloq naallugu suliaqarnermut ilanngukkuminaatsoq takuneqarsinnaalluarpoq, taamaattumik inuit qiviunik katersinermik nuannarisallit pimoorussisullu imaluunniit inuit qeqertaatiminni miteqarfiusuni ataavartumik najugaqartut (ikittuinnaat) imaluunniit aasap ilarujussuani qeqertaatiminniissinnaasut tamakkulerisarput. 3 http://www.lanan.no/nettbutikk/ 8
Qeqertaq Vega takornarianit tikinneqartaleraluttuinnarpoq aamma qeqertanut mikinerusunut miteqarfiusunut takornariartarnerit aaqqissuunneqartarput, tamannali timmissat mianersuulluinnarlugit pisarpoq. Taamaattumik qeqertat mikinerusut meqqit erniorfii qaqugukkut aamma takornarianit qanoq amerlatigisunit tikinneqartassanersut killilersorneqarput. Qeqertami Vegami miternut katersugaasiviliortoqarsimavoq aamma Lånan Utværet niuertarfiuteqarpoq. Vegap eqqaani nalinginnaasumik mitilerinermi ileqqutoqqanik tammatsaaliuineq eriaginninnerlu qitiutinneqarput, inuussutissarsiummik ineriartortitsinerunani. Tamanna meqqit pillugit pilersaarusiamut peqataasorpassuarni aamma malunnarpoq. Inuussutissarsiutitaata ineriartortinneqarnissaa peqataasut ataasiakkaat kissaatigaat ileqqutoqartaali sumiiffimmi pingaartinneqarnerorpasippoq. Qiviut maskiina atorlugu suliarineqartunit qiviut assammik salillugit tunisassariarineqartut pitsaassutsimikkut pitsaanerujussuusut aamma tunisassiat marluk taakku imminnut assersuunneqarsinnaanngitsut najukkami isumaqartoqarpoq. Taamatulli isumaqarneq najukkami ilimaginninnermik tunngaveqarnerugunarpoq, misileraanermik tunngaveqarnerunani. Assersuutigalugu qiviut maskiinamik suliat Canadameersut ingammillu Islandimeersut erseqqissaatigineqarsinnaapput. Qipiit Islandimeersut imaluunniit Canadameersut qiviunik qipilianit Lånan- imeersunit akikinnerujussuupput. Kisiannili tassani qiviut maskiinamik assamillu suliat misilerarneqarnerat suli amigaataapput. Qipiit Lånan- imeersut sukkulluunniit toqunartuiarneqartannginnerat ajornartorsiutaavoq. assersuutigalugu EU- mi nunanut tuniniaaniaraanni qiviulerinermi toqunartuiaaneq ilanngunneqartariaqarpoq qiviut sivikinnerpaamik minutsini 4 30- ni 120 C- imik kiassusilimmi kissallugit. ATUUTTUSSANNGORTITSINEQ & SIUNISSAMI SULINISSAMUT TUNNGAVISSAQ Katersinermi ataqatigiissaarineq Norgemiut periaasiat Kalaallit Nunaanni pissutsinut assersuutissallugu imaluunniit maani atuuttussanngortissallugu piviusorsiorpallaanngilaq. Tunngaviusumik assigiinngissutsit arlaliupput; siullermik pingaarnertullu maani nunami attaveqaatit allaapput aamma miteqarfiit akornat miteqarfinnullu ungasissutsit isorartoorujussuupput 5. Naak 2001- imi piniarneq pillugu malittarisassat sukaterneqaraluartut Kalaallit Nunaanni meqqit suli piniagaapput. Taamaalillutik miteqarfiit arlaannaalluunniit ikittuinnaalluunniit sanaartukkanut (illoqarfinnut nunaqarfinnillu) toqqaannartumik atassuteqanngillat aamma meqqit sanaartukkat qanittuini aamma piniarneqarfigisaminni erniortut naammattoornissaat ilimananngilluinnarpoq. Qeqertat miteqarfiit orninniaraanni nalinginnaasumik nal. akunnerata affaata aamma nal. ak. marluk akornanni sivisutigisumik angallammik ingerlaqqaarluni tikittariaqartarput. Taamaammat angallammik ingerlaartarneq qiviuinik 4 http://www.duvetnor.com/en/eid/eiderdown_1.htm Nalunaarusiaq qupperneq 39 5 http://www.natur.gl/index.php?id=482 aamma Akiani timmissat erniortut, Vestgrønland, juni 2009 Lars Maltha Rasmussenimit 9
katersisinnaanermi immikkut ittumik aningaasartuutaassaaq tamatumalu kingunerisaanik Norgemiut periuserisaattut aasaanerani qeqertanut meqqit erniorfiinut nunassittarnissaq piviusorsiorpallaartuussanani. Aamma qeqertani meqqit erniorfianiittarnissani sivisunerusumik uninngasarnissaq siunnersuutiginanngilaq. Kalaallit Nunaanni meqqit qiviunik tuniniaavinnut tuniniaasoqartalissappat Islandimi aamma Canadami (Quebec) 6 periuserineqartartunut tunngaviusumik sanillersuussisarnissaq orniginarnerussaaq. Tassani qeqertani /meqqit erniorfiini katersisut ( ø/koloni - sweeps ) aqqutissat isumaqatigiissutaareersimasut aqqutigalugit sapinngisamik sukkanerpaamik katersisarput. Inerniliinerup ilaa: Kalaallit Nunaat eqqarsaatigalugu piusuusaartitsineq piviusorsiornerpaaq tassaavoq meqqit erniofii katersisoqatigiinnit ataasiaannarlugit tikinneqartassasut aamma miteqarfinni sapinngisaq tamaat amerlanerpaani katersisoqartassasoq. Taamaalilluni miteqarfiit akornusersorneqarnissaat annikinnerulissaaq angallammillu angalanissamut aningaasartuutit ikilisarneqassallutik. Katersineq pitsaanerpaamik ataqatigiissaarneqassaaq, taamaalilluni sapinngisamik nuna annertunerpaaq katersiffigineqarluni, ullut amerlanerpaat sumiissusersineqarlutik aamma meqqit erniorfii sapinngisamik sivikinnerpaamik akornusersorneqarlutik. 6 Canadami pissutsinik sukumiisumik misissuineq: http://www.duvetnor.com/en/eid/eiderdown_1.htm 10
Piffissaq katersiffiusussaq Meqqit ukiut tamarluinnaasa maajip qaammataata ingerlanerani erniorfimmut uteqqittuartarput, sumiiffik silalu apeqqutaatillugit. Arnaviaq ulluni 24-26- ini ivasarpoq ivanermilu nalaani akornusersorneqanngikkuni ulluni qimanneq ajorpaa. Tamanna qiviunik katersinermi pingaaruteqarluinnarpoq. Miteq arnaviaq suli ivatillugu qiviunik katersinissaq arlalinnik iluaqutitaqarpoq, kisiannili pissutsit arlallit naleqqutinngillat. Meqqit qiviuinik qipiit Ilisarnaataat Katerseriaatsillu - mi ( Eiderdown Characteristics and Harvesting Procedures ) Canadamiut siunnersuutaat ersarilluinnarpoq: Allatut periusissaqartoqanngilaq: meqqit ivatillugit qiviut katersorneqartariaqarput 7 ( There really is no other way: eiderdown must be harvested during the nesting season while the female is actively incubating her eggs ). Tamanna Norgemi Islandimilu periutsinut akerliulluinnarpoq, taakkunanimi manniit tukereeraangata qiviut katersorneqartarmata 8. Tassanili Norgemiut aamma Islandimiut meqqit ivanerisa nalaat tamaat najuuffigisinnaagaat eqqaamasariaqarpoq. Meqqit ivanerisa nalaanni katersinermi qiviut saneqannginnerpaasarput aammali katersat amerlanerusarput pitsaannginnerullutilli (qiviut qimaannarneqarneq il.il. ajorput). Taamatuttaaq manniit ataatsikkut tukerneq ajorput, taamaattumik meqqit kingulliit ulluminnik qimatsinissaat utaqqissagaanni taava qiviut illersorneqaratik sivisuumik ulluniittassapput. Arnavissat ivanerisa nalaanni qiviunik katersineq ajornartorsiutitaqarpoq, tassa Kalaallit Nunaanni meqqit inunnik sungiussisimanngillat aammalu anikkitsumilluunniit akornusersorneqaallakkaangamik ullutik qimattarpaat. Tamatuma kingunerisaanik meqqit erniorfiinik naleqqutinngilluinnartumik akornusersuisoqassaaq manniillu illersorneqaratik assersuutigalugu naajanit nerineqarsinnaapput. Inerniliinerup ilaa: Nalunaarusiami matumani qiviunik katersinissamut aalajangersimasumik ulluliisoqarsinnaanngilaq, tassami najukkani pissutsit ivaffiullu nalaani pissutsit apeqqutaammata. Kuussuup St. Lawrencep akuata eqqaani maajip ulluisa 20- ata missaaniit juunip ulluisa pingajuata 9 tungaanut qiviunik katersisoqartarpoq. Sumiiffinni katersiffiusuni najukkani misilittakkat tassani tunngavigineqartarput. Meqqit ivanerisa nalaanni ataasiaannarluni katersisarnissaq aamma manniit tukernissaat sapaatit akunnerata ataatsip missaa sioqqullugu katersisarnissaq orniginarnerussaaq. 7 Ibid. Nalunaarsuaq qupperneq 10 8 http://eiderdown.com/ & http://www.lanan.no/english/down-and-eiderducks/ 9 http://www.duvetnor.com/en/eid/eiderdown_1.htm Nalunaarusiaq qupperneq 29 11
Tasilimmi meqqit ullui mannittallit, Ilulissat Katersisoqatigiit Qiviunik eqqortumik, amerlanerpaanik minnerunngitsumillu sapinngisaq tamaat meqqinik erniortunik akornusersuinaveersaarluni katersisoqassappat taava katersisartoqatigiit sungiussisimasut aaqqissuussamik katersisariaqarput. Katersinerup saniatigut suleqatigiit ataatsit aamma paasissutissanik attuumassuteqartunik allattuissapput. Paasissutissat katersisunut aamma biologit aqutsinerannut pingaarutillit. Tassani Candamiut meqqit 12
qiviuinik katersinissamut, paasissutissanik allattuinissamut periaatsinillu 10 ilitsersuutaannit sukumiisumit aamma isumassarsisoqarsimavoq. Taamatuttaaq meqqit qiviuinik katersineq pillugu Pinngortitaleriffimmit biologit siunnersuinerat innersuussutigineqarpoq. Inerniliinerup ilaa: Ulluniit tunisassiornermut ingerlaatsimi katersisut pingaaruteqarput taakkulu suliassaminnik periutsinik suliassartaanillu paasinnilluarsimanissaat pingaaruteqarluni. Katersisut suliassartik eqqortumik suliarinngippassuk qiviut atorsinnaajunnaariataarsinnaapput/aserorneqarsinnaapput, taamatuttaaq sivisunerusumik meqqit erniorfiiniinneq akornusersuinerlu miteqassutsimut ajortup tungaanut sunniuteqarsinnaavoq. 10 Ibid. Nalunaarusiaq quppernerit 26-36 13
Kitsissuni katersinermit meqqit tamarmik qeqqussanik ulluliortaraluarpata qiviunik saliineq ajornannginnerussagaluarpoq i tørret buletang, ville rensningsprocessen være væsentligt Illut,ullut, ungaluukkat il.il. Kalaallit Nunaanni pissutsit eqqarsaatigalugit qiviunik pissarsiaqarnerpaajumalluni illut qanoq pisariaqartinneqartiginersut suli eqqartorneqarsinnaavoq. Bioforsk- imi pilersaarusiaq aqqutigalugu illut plastikkinik amerlasoorsuanngorlugit sanaat Ilulissat Upernaviullu eqqaannut inissiortorneqarsimasut angusanik ersarissunik takutitsinngillat. Ilulissat eqqaani illut suli atorneqarsimanngillat (2009 aamma 2010- mi) akerlianilli Upernaviup eqqaanut ilioqqakkat erniorfiup nalaani siullermi pitsaasunik angusaqarfiusimapput (2009- mi illut affaasa missaat atorneqarsimapput 2010- mili ikinnerullutik). Taamaattumik Kalaallit Nunaanni sumiiffinnut assigiinngitsunut illulersuineq ersarissumik pissarsiaqaataanngilaq. Illut amerlanerusut atorneqannginnerannut pissutsit arlaliusinnaapput; inissiineq, sungiussititsiniarneq il.il. Illut qulisat ullunut ammaannartunut sanilliullugit qiviunik qanoq annertutigisunik pissarsissutaanerusarnersut aamma ersarissumik takuneqarsinnaanngilaq. Illut qiviunik silamut illersuutaaqataasinnaapput qiviulli pitsaassusiat pillugit assigiinngitsunik nassuiaasoqarpoq: Tamatuma saniatigut inuit ilaannut soqutiginaateqartumik qiviut illuneersut katersorneqartut qiviunit ullunit ammaannartuni katersorneqartunit ataqatigiinnerupput. Qiviut piginnaasaat tamaasa atorluarniarlugit qiviut immaqa silamut illersorneqatariaqarput 11 (Moreover, for some intriguing reason, eiderdown from nest shelters has less cohesion than down collected in open nest. Perhaps eiderdown requires some exposure to the elements to fully develop its characteristics). Uunga sanilliullugu: Meqqit qiviuisa pitsaassusiat pigiinnarniarlugit meqqit sialummut silamullu illersorniarlugit illut iluaniitinneqarnissaat iluaqutaassaaq 12 (For å bevare kvaliteten af ærfugldun på best mulig måte er det en fordel å få ærfuglen til å hekke under tak eller ly for regn og vind). Meqqinut illut assigiinngitsorpassuupput; qisunnit sanaat mikinerusut, illut angisuut timmissanut amerlanerusunut inissallit, biilit assakaasukui, ujaqqanik qarmakkat, ungaluukkat il.il. Illut plastikkinik sanaat maannakkut Kalaallit Nunaanni iliorarneqarsimasut Danmarkimi suliffeqarfimmi sanaqqaakkatut tunisassiarineqarsimapput. Tamakku qajannarpallaamik suliarineqarsimasut paasineqarpoq aammalu Kalaallit Nunaanni illunik amerlasoorpassuanngorlugit sanaartukkanik ilioraassagaanni illunik nutaanik ninngunerusunillu ineriartortitsisoqartariaqarpoq. 11 Ibid. Nalunaarusiaq qupperneq 16 12 Ederdun Tradisjon, næring og bærekraftig forvaltning av en eksklusiv ressurs. Projektrapport Bioforsk Nord 2009-2010, qupperneq 2 14
Lånan- imi ullut nutaaliat assersuutigineqartut Inerniliinerup ilaa: Illut plastikkinik sanaat passukkuminarnerugamik akikinnerullutillu iluaraluaqaat, kisianni illut (nalinginnaasumik) miteqarfinnut tamanut naleqqutinngillat, ilaatigut illorpassualiornissaq ilaatigullu miteqarfiit ilaanni ullut imminnut qanippallaarnerat aamma ilaatigut qeqertat sannaat pissutaallutik. Illut iluaqutissartaat ilaatigut tassaapput; ullut qimanneqareerneranniit qiviut ullut arlallit panertumiittarput, ullut takujuminartumiittarput aamma qeqertami aaqqissuussamik katersisoqartartoq maluginiaqquneqartarpoq. Meqqit erniorfiini illulersuinermi sumiiffiup meqqit ivaffigisartagaattut inissisimanera maluginiaqquneqarnissaa siunnersuutigerusunnarpoq, assersuutigalugu NunaGIS- ikkut. Eqqarsaatersuutilli tamakku siunissami qiviunik katersisartuniittussaapput aammalu katersisartut periarfissaannut pisussaaffiinnullu ilanngullugit eqqaaneqartariaqarlutik. 15
Qeqertami Tasilimmi, Ilulissat avannaani, meqqit illui plastikkinik sanaat. Plastikkinik illuliat sanngeequtaat qaliaasa qaaviniipput. Illu ujaqqanik peroorneqarsimavoq taamaalillunili illu mikivallaalerpoq Saliineq Norgemi, Islandimi Canadamilu assigiinngitsunik periuseqarluni qiviut salinneqartarput. Canadami aamma Islandimi qiviut maskiinanik salinneqakkajunnerusarput, Canadami qiviut errorneqartarput aamma Islandimi saliiviit ilaanni errorneqartarput maskiina atorlugu assaannarmilluunniit. Tamanna Vegami assaannarmik saliisarnermut sanilliullugu allaalluinnarpoq. Maskiinamik saliinikkut assaannarmik saliisarneq atorunnaarsinneqanngilaq aamma qiviunik katersinermi siullermeerluni saliisoqartarpoq. Taamatuttaaq sukujuit tamaasa peernissaat qulakkeerniarlugu qiviunik passussinermi ingerlaavartumik saliisoqartariaqarpoq. Siusinnerusukkut oqaatigineqareersutut Lånan- imi miternik paarsisorpassuit isumaat malillugu assaannarmik tamakkiisumik saliinikkut qiviut pitsaanerpaat pissarsiarineqartarput. Oqariartaaserli tamanna tamatuma uppernarsineqarnissaanut misileraasoqarsimannginneranut sanilliunneqassaaq aamma maskiina atorlugu saliisoqarnerusarpoq. 16
Kalaallit Nunaata mitiata qiviui, Lånan- imi assaannarmik salitat. ca. 10 gram Islandimi maskiinamik saliinermi periutsit ilaat marluk. Kalaallit Nunaanni maskiinamik saliisoqartarnissaa kissaatigineqarpat aporfik unamminartoq tassaavoq maskiinat pisariaqartinneqartut amerlasoorsuanngorlugit tunisassiarineqartannginnerat imaluunniit nunatsinnut eqqunneqarsinnaannginnerat. Maskiina saligut siulleq Islandimi ineriartortinneqarsimavoq saliinermilu qiviut kissanneqartarput (toqunartuiarlugit) tamatumalu kingorna maskiinamik kaavitillugit saniiarneqartarput: Qiviuni bakterissat tamaasa toqunniarlugit qiviut nal. ak. arfinilinni 120 gradinut kissallugit toqunartuiartarpavut. Tulliatut qiviut maskiinamik salittarpavut, taamaalillutik saniit ivikkallu tamarmik peerneqartarlutik. Tulliatut qiviut maskiinamut allamut ikeriarlugit meqqortaat piiarneqartarput. Suliaq kingulleq tassaavoq assatsinnik saliineq. Maskiinat piinngitsoorsimasaannik saniiaasarpugut tamakkulu igittarlugit. Saliineq naammassigaangat qiviullu saligaalluinnartunngoraangata tamakku tuniniarneqarsinnaanngortarput 13 ( We clean the eiderdown by sterilize, heating it up to 120 C in 6 hours, to kill all bacteria in it. Next, we clean the eiderdown in a machine who takes out all the grass and dirt in it. The next step is to put the down in another machine who takes out most of the feathers. The last step is to clean the down in our hands. We try to find dirt which the machines have not found, and throw it out. Then the cleaning process is finished, and the down is totally clean, and ready to be sold ). Canadami saliisarnermi periutsit Islandimi ataatsimik ilaneqarsimapput. Pujoralaajaaneq, errorsineq kingunerinerlu 14 ( De- dusting, washing, rinsing ) taamaattumik taamaaliussagaanni maskiinat saliissutit immikkut piginnaanillit amerlanerusut pisiarineqartariaqarput, tamannalu Canadamiut nalunaarusiaanni oqaatigineqartumik tunngaveqarpoq: Qipinnik errorneqarsinnaasunik tunisassianik tuniniaaniaraanni atortut 100.000 dollarinik amerlanerusunilluunniit akeqassapput 15 ( The equipment required to produce marketable eiderdown from raw down will cost $100,000 or more (2008/CAD)). 13 http://leifseiderdown.no/index.html 14 http://www.duvetnor.com/en/eid/eiderdown_1.htm Nalunaarusiami qupperneq 41 15 Ibid. Nalunaarusiami qupperneq 38 17
Inerniliinerup ilaa: Meqqit qiviuinik tunisassiornermi saliineq pingaaruteqarluinnarpoq, meqqit qiviui salinneqanngitsut tuniniaavinni naleqanngillat. Saliinermi piffissarujussuaq aningaasarpassuillu atorneqartarput, misilittagaqartoqartariaqarpoq aamma pitsaassutsinik paasisimasaqarluartariaqarpoq. Sivisoorujussuarmik assamik saliisoqartarpoq tamannalu aamma qiviunik annertuunik suliaqarnissamut naleqqutinngilaq. Kalaallit Nunaanni maskiinamik saliisarniaraanni atortorissaarutinik maskiinanillu soorunami pisisoqartariaqarpoq. Tassani suliassaq unamminartoq alla tassaavoq maskiinat saliissutit pisiarineqarsinnaannginnerat. Taamaattumik aallaqqaammut suliffeqarfinnut saliisarfinnut inissilluareersimasunut qiviunik saliititsisarnissaq naleqqunnerpaajussaaq. Tuniniaaviit Nunani tamalaani meqqit qiviuinik tuniniaaviit maannakkut Europamiinnerullutillu Japanimiinnerupput. Amerikami tuniniaaviit aamma piorsaaffigineqarput 16. Tunisassiaq akisooq pineqarpoq, tamannalu tuniniaaviit amerlassusiisa takutippaat. Pingaarnertut meqqit qiviuinik qipiliat tunisassiarineqartarput tunisassiortulli ataasiakkaat assersuutigalugu atisanik silasiutinik sinngullu puuinik 17 misileraasarput. Qipiit allallu amerlasoorsuanngorlugit tunisassiarineqarsinnaanngillat, taamaaliornissamut tuniniaaviit ikippallaarput, tunisassialli pitsaasut tunitsivissaqartut qularutissaanngilaq. Pisisartoq tunisassiamut pitsaasumut aningaasarpassuit atorlugit pisissaguni soorunami tamassuma pitsaalluinnartuunissaa tunisassiallu imai meqqit qiviorinerannik uppernarsaatitaqarnissaat naatsorsuutigisariaqarpaa. Tunisassiap paasiuminartuunissaa aamma tunisassiap meqqit qiviuinik eqqortunik imaqarnersoq pisisartumut paasissutiginissaa qulakkeerneqartariaqartarpoq. Tamanna assersuutigalugu akuersissummik 18 tunisassiamut ilanngunneqartumik uppernarsarneqarsinnaavoq. Ingammik Islandimiut Japanimi 19 salluliuutinik tuniniaasoqartarnera ajornartorsiutigisorujussuuaat. Taamaalilluni 2008- imiit meqqit qiviui 3 tonsit inorlugit Islandimiit avammut tuniniarneqarsimasut paasissutissiissutigineqarpoq, ukiorli taanna Japanimi qipiit meqqit qiviuinik imallit 20 tonsingajaat tunineqarsimapput. Ajornartorsiutip tamassuma pitsaassutsinik qulakkeerinnissamik ammasumik pisariaqartitsisoqartoq aamma tunisassiap naliitsuunera pillugu Islandimi timitaliilluni sulisoqartoq ersarissumik takutippaa. Inerniliinerup ilaa: Tunisassiaq inaarutaasumik qipiugaluarpalluunniit imaluunniit aaqqataagaluarpata imaluunniit Mount Everestip qaqinissaanut qaatiguujugaluarpat taava tunisinissap, pitsaassutsip nittarsaassinissallu qulakkeerneqarnissaat pisariaqarluinnarpoq. Kalaallit Nunaanni suliarineqartunik tunisassiortoqarsinnaarpasippoq, kisianni Kalaallit Nunaanni sanaajusumik assersuutigalugu qaatiguumik Canada Goose - imut tunisassiamilluunniit tassunga assingusumut assersuunneqarsinnaasunut suli ungasippoq. Lånanimi qipiit 16 Ibid. Nalunaarusiami qupperneq 39 17 http://www.bask.info/info/papers/eiderdown.html 18 http://leifseiderdown.no/index.html una takuuk; Quality control seal 19 http://www.icenews.is/index.php/2009/07/06/the-icelandic-export-that-gets-six-times-heavier-in-transit/ 18
nammineq tunisassiarineqartarput Islandimiut ilaat aamma qipinnik, sinngup puuinik, qaatiguunik meqqit qiviuinik imalinnik aamma nioqqutissanik mikinerusunik soorlu qungasequtinik tunisassiortarput, taamaattorli Islandimiut qiviunik tunisassiaataat amerlanerpaat amerlasuunngorlugit suli tuniniarneqartarput. Imminut isumagisumik nittarsaassisoqarsinnaananilu pitsaassusiliisoqarsinnaanngilaq taamaattumillu pisortatigoortumik oqartussaasunik taamatut piumasaqaatinik naliliisinnaasunik peqartoqartariaqarpoq. Tamanna Kalaallit Nunaanni sumi (kikkunnut) inissinneqarsinnaanersoq ammasumik apeqqutaavoq. Islandimiut qipiutaata allagartaa. Najoqqutarineqartoq: Farmers Association of Iceland 19 Eksempel på islandsk Quality Certificate. Kilde: Farmers Association of Iceland
Islandimit meqqit qviuinit sanaat allagartaat 20
Akit, aningaasaqarneq aningaasartuutillu Qiviunut salinneqarsimasunut akitinneqartoq, pinngortitamit pisuussutitut allatulli, aalajangersimasuunngilaq. Canadamiut nalunaarusiaanni Eiderdown Characteristics and Harvesting Procedures - imi 2008- mi amerlasuunngorlugit akigitinneqarsimasut tassaapput kilomut 20 1000 dollarit angullugit (danskit aningaasaasa 5.320- it missaat/ 715 EUR). Tamanna Islandimi 2008- mi akigitinneqarsimasunut naapertuutikannerpoq; 4.750 DKK miss. / 637 EUR, akigitinneqartut siullertut taaneqartut tunisassianut pitsaanerpaanut akigitinneqarput. 2008- mi Islandimi tunisassiortut qiviut kilomut akiisa malunnartorujussuarmik apparniarlugit aalajangerput, tassa 2.380DKK- it missaannut / 319 EUR 21. Tamanna, Islandimiut oqarnerat naapertorlugu, qipilianik meqqit qiviuinik imaqartuusaartillugit ajornartorsiummik taaneqareersumik pissuteqartinneqarpoq. Naak akinik appaaneq annertoorujussuartut isigineqarsinnaagaluartoq tamanna meqqit qiviuinut salinneqarsimasunut nalinginnaasumik akeqartitsinermut naapertuutinngitsoq The Famers Accociation of Iceland- imit nalunaarutigineqarpoq akinik taggiineq eqqornerusoq tassaavoq 600 EUR- t missaat. 2010- mi Islandimiut meqqit qiviui salinneqarsimasut 2.500 kilot missaat avammut tunivaat, taakku Islandimiut aningaasaannik 263.4 mio.- it missaannik naleqarput. 2010/11- ip ingerlaneranni Islandimi pitsaassutsinik qulakkeerinnittartunik pilersitsisoqarpoq, taamaaliornikkut ilaatigut meqqit qiviuusuusaartillugit tuniniakkanik akiuiniartoqassaaq. Tunisassiassat atuisunut tunisassianngoraangamik aatsaat naleqalivissortarput, amerlanertigut qipittut iluseqarlutik. Qipik assammik sanaaq 1 kilonillu immigaq Lånanimeersoq oqaatigineqareersutut Norgemiut aningaasaannik 50.000- inik missaannik naleqarpoq/6220eur. Akerlianilli internetikkut niuertarfinni 22 ujaasigaanni qipik 1 kilonik qiviunik imalik (regular single size) 3.250USD/2.360EUR- it missaannik akeqartarpoq. Kisianni internetikkut ujaasigaanni akigitinneqartut aamma Norgemi akigitinneqartunit amerlanerusarput; 11.500USD/ 8.360EUR 23, soorunami qipiit sananeqaataasa atortui apeqqutaallutik akit nikerarput, qipiit akisunerpaat nalinginnaasumik meqqit qiviuinik aamma siilikimit atortussiassanik pitsaanerpaanik akoqartarput. Kalaallit katersisartut/tunisassiortut ataasiakkaat aningaasanik iluanaaruteqartassagunik qiviunik katersinerni aningaasartuutit ikinnerpaaffianiittittariaqassavaat. Ingammik katersinerni orsussamut toqqaannartumik aningaasartuutit (soorunami katersisut umiatsiaqartariaqarput) aamma katersinernut saleeqqaarnernullu atortussat pisariaqartinneqartut. Katersisut aningaasaliiffigisassaat pingaarnerpaaq tassaavoq piffissaq. 20 Nalunaarusiami qupperneq 13 21 http://icelandreview.com/icelandreview/daily_news/?cat_id=16567&ew_0_a_id=363780 22 Qiviut Canadameersut: http://www.plumeriabay.com/products/queen-eiderdown-comforters-ecq.aspx imlt. qiviut Islandimeersut: http://www.nordicstore.net/eiderdown_duvets_from_iceland_1429_ctg.htm 23 http://www.allergybuyersclubshopping.com/eider.html 21
Katersinerup kingorna aningaasartuutit amerlanersaat tassaapput nassiussuinerit/assartuinerit saliinerillu. Nassiussuinerni aningaasartuutit ikinnerpaaffimmiitinniarneqartariaqarput, assersuutigalugu sinerissamiit qiviut tamakkiisumik salinneqanngitsut nassiunneqarnissaat isumaqanngilaq aamma minnerpaaffittut najukkami saleeqqaartoqartariaqarpoq (assammik aamma immikkoortitserissut atorneqarsinnaavoq). Tunisassiamik taassuminnga assartuinermi iluaqutaasut tassaapput naleqassusianut sanilliullugu oqimaappallaannginnera annikinneralu. Inerniliinerup ilaa: Atuisunut tunisassianullu akigitinneqartut eqqarsaatigalugit akigitinneqartut inaarutaasumik tunisassiap qanoq ittuuneranut tunngalluinnartuusut taamaallaat oqaatigineqarsinnaavoq. Taamaattorli meqqinit tunisassiat eqqortut atuisunut tunissallugit akisunersaasut oqaatigeqqittariaqarpoq. Aamma Islandimi akigitinneqartut eqqumaffigeqqissaarneqarnissaat ungaqqunneqarsinnaanngilaq, tassami qiviut Islandimeersut tuniniaavinni amerlanersaammata. Nuummiit suliassatut assersuut Assersuut tamanna Nuup qanittuani katersiffiusumeersuuvoq. Siumut uterlugulu ungasissusia 60 sømilit missaat. Angalanermi tamarmi orsussaq atorneqartoq 50 literit missaannut inissinneqarpoq. Taamaalilluni orsussamut aningaasartuutit 300 koruunit missaanniipput. Tamatumani angallat allanngortinneqarsinnaanngitsumik aningaasartuutaavoq. Puussiat katersinermut atugassat, allattaaviit allalu annikitsualuit naatsorsuutinut ilanngunneqanngillat. Katersineq umiatsiamillu angalaneq nal. ak. 12- inut inunnullu pingasunut inissinneqarpoq (nal. ak. 36). Qiviut nassiunneqannginneranni saleeqqaarneq panersiinerlu: nal. ak. pingasut/qiviut katersorneqartut 8 kilo x inuk ataaseq ( nal. ak. pingasut). Allaffissorneq (saliinermi, umiarsuakkoortitsinermi, nunamut allamut niuernermi/nunamit allamit eqqussinermi pappiliarsornerit) nal. ak. tallimat x inuk ataaseq (nal. ak. tallimat). Qiviut 5,5 kilot saleqqaarneqarsimasut Nuummiit Reykjavikimut uterlugulu timmisartukkoortinnerannut aningaasartuutit 2.300 koruunit missaat (sillimmasiissutit aamma Islandimi akitsuutit ilanngullugit). Pisumi tamatumani qiviut 5,5 kilot pitsaasut minguttaqalaartitertullu nassiunneqarput. Qiviut salitat = 1,8 kg. Saliinermi tassani aningaasartuutit, salinneqartut oqimaassusiat tunngavigalugu, tagginneqarput. Saliinermut akit: kilomut 790,00 koruunit missaat. Tamatuma kingorna qiviut errorneqarput (toqqarneqarsinnaavoq) tamannalu 800 graminut 560,00 koruunit missaannik akeqarpoq. Tamatuma kingorna 800 graminik qiviutalinnik marlunnik qipiliortoqarpoq (200x140 + 6x4 kamre) qiviullu sinneruttut qiviunik salinneqanngitsunik takutsitsinissamut illikartinneqarput. Qipiliornermi qipimmut ataatsimut akigitinneqartoq tassaavoq 1,130 koruunit missaat. Qipinnut nalinginnaasunut (qalliutai akisuujunngitsut) marlunnut 800 graminik qiviunik imalinnut aningaasartuutit tamakkerlugit, Nuup eqqaani meqqit ulluiniit Islandimi saliinermut qipiillu Nuummut uterteqqinneqarnerannut, imaapput: 22
Qipik ataaseq 2.500,00 koruunit missaat + nassiussineq aamma katersinermut attuumassuteqartunut aningaasartuutit (2.600,00 koruunit missaat). Aningaasartuutit kingulliullugit taaneqartut qipinnut marlunnut inissikkaanni taava Kalaallit Nunaanni qipiliarineqartoq ataaseq 3.800,00 koruunit missaannik akeqassaaq sulinermi nal. ak. 45- t 24 missaat tungavigalugit. Qiviut katersorneqartut ilaat salinneqanngitsullu 1,5 kilot missaanniittut Nuummi assammik misiliilluni saliinissamut immikkoortinneqarput. Nuummi aalisartut piniartullu peqatigiiffiata siulittaasua tamatuminnga imminut suliakkippoq, tamatumani saliinermik misilittagaqalernissi siunertaralugu. Assammilli saliineq pisariuallaaqimmat aammalu periuseq atorneqartoq atorlugu iluatsissinnaanngimmat assammik saliineq unitsinneqarpoq. Inerliliinerup ilaa: Qulaani assersuut oqaatigineqareersutut Nuummik tunngaveqarpoq. Tassani iluaqutit tassaapput Reykjavikimut toqqaannartumik nassiussinerup akikinnera aamma meqqit erniorfiinut ungasissutsip killeqarnera. Kisiannili Kalaallit Nunaanni meqqit erniorfii allat qiviunik pissarsiffigineqarnerujussuusinnaapput kisiannili assartuinernut aningaasartuutaanerujussuussallutik. Islandimiut meqqit erniorfiinukartarnerat eqqaagassaanni taakku (biilerluni/ungasinngitsumik angallammik ornillugit) assartuinernut siumut/uterlugulu saliinerillu aningaasartuutikinnerujussuupput. Qulaani assersuummi aamma meqqit qiviuinik tunisassiorneq iluanaarutitaqanngitsoq takutinneqarpoq, tunisassiamik tunineqarsinnaasumik iluanaarutaasinnaasumik aamma kalaallit tunisassiaataannik pitsassuarmik pisisartoqalerluni pilersitsinngikkaanni. Qiviunik katersorneqarsimasunik nassiussuineq Meqqut qiviullu Kalaallit Nunaanneersut Health Certificate - imik ilaqartinneqartariaqarput. Taanna uumasut nakorsaqarfianut attaveqarnikkut aamma Tammajuitsussanut uumasut nakorsaqarfianit akuersissummik tunineqarnissamut immersugassamik qinnuteqaateqarnikkut ( Skema til anmodning om udstedelse af veterinærcertifikat for trofæer ) piniarneqarsinnaavoq. Immersuiffissaq, naak taamatut taaguuteqartinneqaraluartoq, qiviunik nunatsinniit annissuinissamut aamma qinnuteqaataavoq. Immersuiffissamik immersuinissagaanni, tassani aamma uumasut nakorsaqarfianit akuersissummik qinnuteqaateqartoqartarpoq, umiarsuarnut/timmisartunut usingiaasarfimmut aamma inniminniisoqartariaqarpoq. Timmisartup/umiarsuup suussusianik aamma nassitsinermut pappilissat pissarsiarineqarnissaat paasinninnissamut paasissutissanik pissarsinissaq pillugu taamatut isiortoqartarpoq, taamaalilluni taanna qinnuteqaammi immersugassamut ilanngunneqarniassammat. Nassitsineq pillugu aamma nunami tigusisussaq oqartussaasunut attuumassuteqartunut paasissutissiisussaavoq aamma nunami tigusiffiusussami eqqussuinissamut immikkut ittunik malittarisassaqarsinnaavoq. Islandimut nassiussinermi attaveqarfigineqartussaq tassaavoq Icelandic Food and Veterinary Authority (MAST). 24 Amerlasuunngorlugit nassitsinernut assersuut: Qiviunik katersinermut aningaasartuutit 300 DKK + Islandimut nassiussineq 300 DKK. Qiviunik 1 kg nik saliineq (errornagit) 800 DKK-it missaat. Kilo taanna Islandimi 600 EURulersilugu (danskit aningaasaat 4460-t missaat) tuniniaasoq akunnermiliuttoq ilanngunnagu tunissagaanni taava iluanaaruttit kilomut 3000DKK-t missaanniissapput. 23
Kalaallit Nunaannut utertilluni nassiussineq eqqarsaatigalugu qiviut qanoq suliarineqassanersut aamma suliffeqarfimmi sumi suliarineqassanersut pillugit ilisimasaqarnissaq pingaaruteqarpoq. Paasissutissat tamakku Danmarkimi Inuussutissanut aqusisoqarfimmut nassiunneqassapput tassanilu suliassaq suliarineqassaaq akuersissussusiortoqarlunilu. Islandimi oqartussaasut qiviut taakkorpiaanerannik aamma uumasunik allanik attaveqartinneqarsimannginnerat kiisalu tunillatsinneqarsimannginnerat uppernarsaareerpata aatsaat nassiussat Kalaallit Nunaannut utertinneqarsinnaapput. Tamanna pillugu Inuussutissanik aqutsisoqarfimmiut MAST- imut attaveqassapput. Inerniliinerup ilaa: Imaasinnaavoq tusaannarlugu pisariusorujussuusoq, kisianni taamatut sulineq sukkasoorujussuusinnaasarpoq. Tassami tamatuminnga misilittagaqaleriartoraanni aammalu aalajangersimasunik suleqateqaleraanni isumagisassat tamakku ajornanngitsunnguamik naammassineqarsinnaalissapput. Qiviut Nuummeersut saleqqaarneqarnissaminnut piareersimasut. Netit atorlugit iluaqutaasumik taamaaliortoqarsinnaavoq, matumani saattuanut pullatikut periarfissatut allatut atorluarneqarsinnaapput. Qiviut saleqqaarneqareerpata panerserneqassapput/inaalinneqassapput. Piffissami tamatumani kumaat uumasut sinneruttut qiviunit peertarput. Qiviut silaannarissumiitinneqartariaqarput panertumiitinneqartariaqarlutillu, puunut plastikkinut assigisaannulluunniit ikineqanngisaannassapput. Meqqinit qiviut qanoq annertutigisut Kalaallit Nunaanni pissarsiarineqarsinnaappat? Tassani aamma katersuivinnit assigiinngitsunit misilittakkat assigiinngitsorujussuupput. Canadami meqqip ulluanit ataatsimit qiviut salinneqarsimasut 6 gramiinnaasarput, Islandimi 24
12 aamma 15 gramit akornanni Norgemilu 10 aamma 15 gramit akornanni. Tamakku tassaapput mitip ataatsip ulluaneersunit qiviunit salitanit pissarsiat. Ulloq ataaseq nalinginnaasumik salinneqanngitsunik qiviunik 40 60 graminik qiviutaqartarpoq. Tassa imaappoq qiviut katersorneqartut annertungaatsiartut salikkaanni annikillisartorujussuit. Nuup eqqaani katersinermi qiviut salinneqanngitsut 8570 gramit pissarsiarineqarput, taakku aallaqqaammut salinneqaqqaarnerminni (sakkortuumik aalallugit) 5500 graminngortut Islandimut tassani salinneqartussanngorlugit nassiunneqarput. 5500 graminit taakkunannga qiviut salinneqarsimasut 1800 gramit pissarsiarineqarput. 33 %- inik pissarsineq annertungaatsiartutut oqaatigineqarsinnaavoq tamannalu katerseqqaarnermili tamatumalu kingorna saleqqaarnermi iluamik sukuluiaasimanermik pissuteqarpoq. Kalaallit Nunaanni meqqit nalinginnaasut siammarsimanerat pillugu nunap/immap assinga, tassani meqqit erniorfiisa amerlanerpaaffii ilanngunneqarput. Najoqqutarineqartoq: Pinngortitaleriffik Meqqit siammarsimanerat aamma Kalaallit Nunaanni Canadamilu ingerlaartarfii. Meqqit sinerissami titarnerit toortarniusallit iluini manniliortarput. Najoqqutarineqartoq: Pinngortitaleriffik 25
Inerniliinerup ilaa: Kalaallit Nunaanni meqqit ernisartut aappariit maannakkut 60.000 70.000- it missaanniipput. Sukkasuumik naatsorsuipallakkaanni taakkunannga katersuiffigineqarsinnaasut neriuuteqarluartumik oqaatigalugit 50.000- iupput (ullut tamarmik qivioqarneq ajorput aamma ullut tamarmik qiviunik katersiffigineqarneq ajorput). Ullumit ataatsimit qiviut salinneqarsimasut 10 graminut taggissagutsigit taava Kalaallit Nunaanni qiviut pissarsiarineqarsinnaasut kisitsisit akunnaallisillugit ukiumut 500.000 gramit tuniniaavinni tuniniarneqarsinnaapput. Qiviut taakku 500 kilot 320.000 EUR- it missaannik naleqarput. Naak kisitsisit taakku annertungaatsiartumik nalorninartoqartinneqaraluartut maannakkut qiviunik amerlasuunngorlugit tuniniaanermi aningaasatigut ilippanaatit sumiinnersut takuneqakannersinnaapput. Ca. 3 kg islandske ederdun. Kilde: Farmers Association of Iceland 26
Inatsisit Timmissat illersorneqarnerat piniagaanerallu pillugit Namminersornerullutik Oqartussat nalunaarutaat nr. 8, 2. marsi 2009- meersoq. 8, imm. 2: Piffissami 15. april 15. septemberimut eqqarneq allatulluunniit pisariaqanngitsumik ajoqusersuineq, taakkununnga ilaalluni angallammik angalaneq, timmissat piaqqiorfiiniit ungasissutsit uku iluini inerteqqutaavoq: 200 meter, timmissat piaqqiorfiat qeqertaasimappat qeqertaasaalluniluunniit miternit, serfanit, qilannganik, imeqqutaallanit naajanillu, taateraajunngitsunit, najorneqartoq. 10.: ini 8 9 timmissat piaqqiorfii pillugit aamma sumiiffinni timmissat illersugaaffiinik eqqissisimatitsinissamik aalajangersakkat immikkut ittut avataasigut, Kalaallit Nunaanni tamarmi timmissat ulluisa nutaat inigineqartulluunniit kiisalu timmissat manniisa piaraasalu ajoqusernissaat akornusersorneqarnissaalluunniit inerteqqutaavoq. Inuussutissat, ilisimatusarnermut aamma ilinniartitaanermut siunertat pillugit timmissat pillugit nalunaarummit aamma attaveqatigiinnerni pissutsinit timmisartukkullu angallannermi isumannaallisaanermit taamaallaat immikkut ittumik akuersissuteqartoqarpoq. Inuussutissarsiuteqarnissaq siunertaralugu meqqit qiviuinik katersisarnerit immikkut ittumik akuersissutit pillugit malittarisassat tamakku ilaasa ataannut inissinneqarsinnaagunanngillat. Inerniliinerup ilaa: Inatsisitigut tunngavissat allanngortinneqartariaqarput. Suliassavik tassaavoq Miteqarfinnik taaneqartartumik 1954- imi juunip ulluisa 21- aneersumik nutarterineq imaluunniit meqqit erniorfiini qiviunik katersisinnaalernissamut inatsisitigut killiliussani malittarisassanik allanik aalajangersaanerit. Inatsimmi tunngaviusumi allannguiniarluni sulineq Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfimmiippoq (APNN). Vegap eqqaani qeqertami meqqit erniorfianni nammineq allagartarsualiaq. Islandimi allagartarsualiaq, siunertamut aamma tassunga. Najoqqutarineqartoq: Farmers Association of Iceland 27
Ilinniartitaaneq/paasissutissiineq/akuersissuteqarneq Kalaallit Nunaanni annertunerusumik nakkutigisaasumik qiviunik katersisoqalissappat katersisartussanik sungiusaanermik suliaqartoqartariaqarpoq. Ukiorpassuani taama annertutigisumik katersisarnermik ileqqoq ingerlanneqarsimanngilaq aamma 1800- kkunni 1900- kkullu ilaanni naleqqutinngitsumik 25 katersisoqartarsimanera ilimagineqarpoq. Pinngortitami pisuussutinik sunilluunniit aqutsinermi piujuartitsineq tamatigut anguniarneqartussaavoq tamannalu tunngavigalugu katersisartussat sungiusartinneqarnissaat/ilinniartinneqarnissaat pingaaruteqarpoq. Taamaalillutik miteqarfiutitik isumagisinnaalissavaat taamaalillunilu amerlanerpaanik pissarsiffigineqarlutik sapinngisarlu tamaat miternik akornusersuisoqarnaveersaarluni. Inerniliinerup ilaa: Meqqit qiviuinik katersineq ilikkaruminaatsuunngilaq kisianni sillimaffigisassat ataasiakkaat piareersimaffigineqarnissaat pingaaruteqarpoq, tamannalu aningaasanut uumasoqassutsimullu iluaqutaassaaq. Kalaallit Nunaanni isorartussutsit annertoorujussuummata qiviunik katersiutigaluni ilinniartitsinissamik neqerooruteqarnissaq aningaasartuutaasorujussuussussaavoq. Taarsiullugu internet, dvd- it quppersakkallu atorlugit allatut aaqqiisoqarsinnaavoq. Tassunga tunngatillugu pikkorissaqataareernerup kingorna katersisinnaaneq pillugu APNN- imut akuersissummik qinnuteqaateqarluni pissarsiniartoqarsinnaaneq periusaasinnaavoq. Kinaluunniit x- inik amerlatigisunik miteqarfinnut akuersissummik tunineqartoq miteqarfinni tamakkunani immikkut katersisinnaatinneqarsinnaavoq aammali sumiiffiup taassuma eqqortumik aqunneqarneranut akisussaatinneqarluni. Pisuussutit killeqarnerat miserratigineqarsinnaanngilaq. Qiviunik katersisarneq maannakkut inatsisitigut killilersuinernit peerneqassagaluarpat, tassunga ilanngullugu piffissanit piniarfiusunit aamma miteqarfinnukarsinnaanermut killeqartitisinermit, iluanaarniutigalugu inuussutissarsiutip annertusarneqarnissaanut tunngavissaarutissaaq. Uumasoqassutsimik ilorraap tungaanuunngitsoq sunniuteqarnerit saniatigut inuussutissarsiummut tunngaviusut peerneqassapput. 25 Meqqit qiviui Ileqqut, inuussutissat aamma pisuussutinik immikkut ittunik piujuartitsisumik aqutsineq. Bioforsk Nord-imit pilersaarusiaq pillugu nalunaarusiaq 2009-2010, qupperneq 4 28
29
SWOT- imik misissueqqissaarineq SW- OT Iluaqutaasut Akornutaasut Nunap iluaniittut Nakuussutit Ilippanaaterpassuit /miteqarfippassuit Kalaallit Nunaat siornatigut tuniniaaverujussuusimavoq Inuppassuit pilersaarummut soqutiginnillutik oqartarput Meqqit amerliartuinnarsorinarput Sanngeequtit Miteqarfiit siamasissumiipput illoqarfiillu/nunaqarfiillu eqqaniinnatik Ileqqoq sivisuumik ingerlanneqarsimanngilaq Miterniarpallaarnermut / miternik pisarisuukkanut amerlavallaanut naleqqutinngilaq Maannakkut pisinnaatitaaffeqartoqanngilaq/inatsisitigut akuerissuteqartoqarneq ajorpoq Maannakkut Kalaallit Nunaanni pitsaasunik saliiveqanngilaq Kalaallit Nunaat tuniniaavinni pilersinneqarsimanngilaq Avataaniittut Periarfissat Najukkami ineriartortitsineq Saniatigooralugu isertitat Miternik illersuineq Inuussutissarsiut alla Kalaallit Nunaannit tunisassiamik nittarsaassineq Piujuartitsisumik tunisassiaqarnissamut ilippanaatit Sioraanartut Tuniniaaviit paasiuminaatsuupput Meqqit qiviuusuusaartillugit tuniniaanerit Tuniniaavinni akit Islandimit aqunneqarput taamaattumillu maannakkut akit appasissorujussuupput 30
Naggasiineq Kalaallit Nunaanni meqqit qiviuinik inuussutissarsiummik piorsaanermi ajornakusoortoq tassaanngilaq qiviunik katersineq, sukkasuumik ajornartorsiutitaqanngitsumillu naammassineqartarpoq. Suliassat unamminartut tassaapput inuussutissarsiutip ineriartortinneqarfigisinnaasaani patajaatsumik tunngavissiinissaq silatusaartumillu killiliinissaq. Tassunga tunngatillugu tunngavissaq tassaavoq miteqatigiikkuutaat peqqissut amerliartortullu aamma katersineq, saliineq tunisassiornerlu pillugit qanoq iliornissamik ilisimasaqarnissaq. Killiliussat tassaapput inatsisini aqutsinermilu killiliussat aamma namminersorlutik inuussutissarsiuteqartut tunisassiamik pitsaasumik piorsaasinnaanerat, qulakkeerinnissinnaanerat illersuisinnaanerallu. Nalunaarusiami matumani taamatut tunngavissiinissaq siunertarineqarpoq. Tamatumani atuartartoq anguniakkamik angusaqarsimanissaanik isumaqalersimanissaa neriuutigineqarpoq. Nalunaarusiap aallaqqaataani matuma ataani apeqqutinik arlalinnik akissuteqarnissaq aamma neriorsuutigineqarpoq. v Kalaallit Nunaanni meqqit qiviuinik ilippanaatit suuppat, tonsit / aningaasat: Maannakkut ukiumut qiviut salinneqarsimasut 500 kilot missaat. Imaasinnaavoq ikinnerusut. 320.000 EUR- it missaat, tuniniaavinni akit nikerarnerat apeqqutaatillugu. v Pilersaarusiap iluatsitsivigineqarnissaanut piumasaqaatit suuppat? / inuussutissarsiummut / miteqassutsimut Pilersaarusiami ilutsitsinissamut piumasaqaatit tassaapput aningaasatigut pinngortitamilu inuussutissarsiummik imminut nammassinnaasumik aallartitsinissaq. Inuussutissarsiutip iluatsinneqarnissaanut namminersorlutik inuussutissarsiuteqartut anguniagaqartariaqarput. Miteqassuseq eqqarsaatigalugu siunissami pisuussutit atorluaannassagaanni miteqatigiikkuutaat peqqillutik amerliartuinnartariaqarput. v Qiviut qaqugu katersorneqassappat? Qiviut ivaffiup nalaani katersorniarneqartariaqarput, manniit tukernissaat sapaatit akunneranik ataatsimik sioqqullugu. Piffissaq eqqortoq sumiiffiup katersiffiusussap aamma piffissap ivaffiusup aalajangissavaa. Nalinginnaasumik juunimi/juulimi. 31
v Pilersaarusiaq qaqugu iluanaarniutinngussava? Ajornanngippat 2012- imi aasakkut. Kisiannili mianersortumik aallartittoqarnissaa siunnersuutigineqarpoq, ajornanngippat piffissamik misileraaffiusumik aalajangiilluni. v Qiviut sumi katersorneqassappat? Najukkani ilisimasat tunngavigalugit sumiissuserneqassapput. Najukkani ilisimasat tamakku Pinngortitaleriffimmi paasissutissat peqatigalugit miteqarfinnik qiviunik katersiffiusussanik aalajangersaanermut aallaaviussapput. v Qiviut sumi salinneqassappat? Kalaallit Nunaanni assammik saliisoqarsinnavoq. Taamaattorli qiviut Islandimi salinneqartussanngorlugit tassunga nassiunneqartarnissaat siunnersuutigineqarpoq, tassanimi suliassaqarfiusumik tamatuminnga immikkut ilisimasaqartorujussuuvoq. Islandimi saliivinnut Den Islandske Farmers Association attaveqaataavoq siammarterisartoq. Qiviunik Kalaallit Nunaannit annississagaanni inuussutissanut oqartussaaffimmit akuersissummik pissarsisoqartariaqarpoq, soorluttaaq Islandimi oqartussaasut eqqussuinissaq akuersissuteqarfigisussaagaat. v Qiviut/qiviunit tunisassiat kimit pisiarineqassappat? Qiviut salinneqanngitsut Islandimi saliiviit attaveqaatilluunniit allat aqqutigalugit tunineqarsinnaapput. Tuniniaaviit annertunerit EU- miillutillu Asiamiipput. Naleqartitsinerpaaffilli tunisassianik naammasseriikkanik tuniniaanermiippoq aammami pilersaarusiortoqatigiinnit tamanna aamma ersarissumik kissaataavoq. v Qanoq saleeriaaseqartoqassava? Maskiinat atorlugit saliinermit pitsaanerusumik assammik saliineq takutillugu misissoqqissaarneqarsimanngilaq. Maskiinamik saliineq sukkaneruvoq paasiuminarnerullunilu. Taamaattorli Islandimi saliilluni ulappuffiup nalaani Islandimi saliviinni Islandimi tunisassiat salliutillugit tunisassiat Kalaallit Nunaanneersut kingulliunneqartarput. v Naleqassutsit inissisimaffigisaanni Kalaallit Nunaat inissisimaffimmi sumiissava? Tamatuma naggataani inuussutissarsiummi anguniakkat, kissaatigisat, misilittakkat nutaaliorsinnaassuserlu apeqqutaassapput. Kisianni aningaasatigut iluanaarutissarpassuit inaarutaasumik tunisassiamiipput. Tassaniippummi aamma suliassat unamminartut periarfissallu amerlanerpaat. v Katersisartut qanoq akuliutitinneqassappat/kajumissaarneqassappat/ ilitsersorneqassappat? Tassunga tunngatillugu ilinniartitsinermut atortut pisariaqartinneqarput. Qiviunik katersineq ajornartuunngilaq kisiannili qiviut pitsaalluinnartut pissarsiarineqarnissaat aamma miteqarfiit sapinngisamik akornusersornaveersaarneqarnissaat pitsaanersaavoq. 32
v Pitsaassuseq, nioqqutissap ilisarnaataa nittarsaassinerlu qanoq qulakkeerneqassappat? Tunisassiap nittarsaanneqarnissaa tupinnaannartumik periarfissarpassuaqarpoq kisiannili ajortup tungaanut oqaluuserinninnerit imaluunniit tunisassiap Kalaallit Nunaanneersuusuusaartillugu tuniniarniarneqarnera pitsaasumik nittarsaassineq sukkasuumik aserorsinnaavaat. Taamaattumik qiviunik tunisassiortut aallaqqaataaniilli tunisassiap immikkut ittuunerata qulakkeerniarnissaa anguniartussaavaat ajornanngippat siunertamut peqatigiiffiliornikkut (brancheforening). v Pisinnaatitaaffiit piumasaqaatillu suut katersisartunut atuutissappat? Inatsisitigut tunngavissanit akuersissutinik tunniussisoqarsinnaalissappat akuersissummi tassani ivaffiup nalaani qiviunik katersinissaq siunertaralugu akuersissummik piginnittup inunnik allanik akuersissummik piginnittumit toqqarneqarsimasunik aamma Naalakkersiusoqarfimmut kikkuuneranik nalunaarutigisaminik ilaqarluni miteqarfinniissinnaatitaanissaa akuerineqartariaqarpoq. Taamaattumik nakkutilliisussaatitaanissap ilanngunneqarnissaa aamma siunnersuutigineqarpoq, taamaalilluni najukkani misilittakkanik uumassuseqarnerlu pillugit paasissutissanik katersisoqarsinnaalluni. Taamatuttaaq miteqarfimmik/qeqertamik saligaatsuutitsinissaq akisussaaffigineqartariaqarpoq immaqalu aamma uumasunik ajoqutaasunik akiuinerup eqqunneqarnissaa eqqarsaatersuutigineqarsinnaalluni. v Kikkut katersisuussappat/kiap tamanna ataqatigiissaassavaa? Sapinngisaq tamaat inuit taakkuujuartut ukiut tamaasa katersisinneqartassapput. Ataqatigiissaarisup aqutsiveqarfiup Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfiup ataaniinnissaa pissusissamisuussaaq. Katersinissamut akuersissutit najukkani atuisunut tunniutissagaanni pissusissamisoortuusariaqarpoq. Katersinermi killilersuinerit, periarfissat inunnut aalajangersimasunut, assersuutigalugu inuussutissarsiutigalugu piniartunut, tunniunneqassanersut imaluunniit assingusunik eqqarsaatersuutit nuna tamakkerlugu politikerinit aalajangerneqassapput. Peqatigiiffioreersut aqqutigalugit ataqatigiissaarisoqassaaq imaluunniit nutaamik peqatigiiffiliortoqassaaq. Aamma tassani qiviunik Kalaallit Nunaanneersunik eqqortunik pitsaassutsinik qulakkeerinnissamik akuersissusiornissamillu sulisoqartariaqarpoq. Nalunaarusiap matuma imarisaanut tunniusseqataasut BioForsk Nord, Tjøtta 33
Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfik (APNN) Farmers Association of Iceland (Bændasamtök Íslands) Pinngortitaleriffik (GN) Kalaallit Nunaani Aalisartut Piniartullu Katuffiat (KNAPK) Ilanngussat 1. Meqqit qiviuinik katersisarnissaq pillugu biologit siunnersuinerat 2011- mi oktobarip ulluisa 28- aneersoq, Pinngortitaleriffik (J.nr. 40.00.01.43.01) 2. Tammajuitsussanik Kalaallit Nunaanniit EU- mut nassiussinissamut inuussutissalerisunit akuersissummik qinnuteqaateqarnissamut immersuiffissaq. (Ilulissani Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfiup ataani uumasut nakorsaanit pissarsiarineqartoq) 3. Inuussutissat pillugit akuersissut/health Certificate (Ilulissani Aalisarnermut, Piniarnermut Nunalerinermullu Naalakkersuisoqarfiup ataani uumasut nakorsaanit pissarsiarineqartoq) 4. Miteqarfiit pillugit Landsrådip ileqqoreqqusaa (ukioq 1954- imeersoq/ J.nr. I. 11688/47) 34
Innersuussatut toqqarneqartut Bédard J, Nadeau A, Giroux J- F, Savard J- P (2008). Eiderdown: Characteristics and harvesting procedures. Société Duvetnor Ltée and Canadian Wildlife Service, Environment Canada, Québec Region. Québec. 48 pp. Carlsen T.H. (2010). Ærfugldun - tradisjon, næring og bærekraftig forvaltning av en eksklusiv ressurs. Bioforsk Nord Tjøtta. Årsrapport for NORA- prosjekt, 2009. 16 pp. Carlsen T.H. (2011). (Ærfugldun - historie, biologi, verdiskaping og sirkumpolart samarbeid. Bioforsk Nord Tjøtta. Konferanserapport, 16 pp). Rasmussen, L.M., 2010. Akiani timmissat erniortut, juuni 2009. Nalunaarusiaq teknikkimut tunngasoq nr. 82. Pinngortitaleriffik (Ynglefugle ved Akia, Vestgrønland, juni 2009. Teknisk rapport nr. 82, Pinngortaleriffik, Grønlands Naturinstitut). The Joint Working Group on the Management of the Common Eider 2004. Québec Management Plan for the Common Eider Somateria mollissima dresseri. A special publication of the Joint Working Group on the Management of the Common Eider, Québed, 44 pp. Nittartakkat toqqakkat www.bioforsk.no www.bondi.is www.duvetnor.com www.eiderdown.com www.foedevarestyrelsen.dk www.knapk.gl www.lanan.no www.mast.is www.nanoq.gl www.natur.gl 35
Titartakkat/Assit: Nalunaarusiami assit tamarmik allamik oqaatiginnittoqarsimatinnagu uanngaanneersuupput: Kommuneqarfik Sermersuumi Inuussutissarsiutinik Inerisaavik. Nalunaarusia assilineqarnera uunga saaffiginninnikkut pissarsiarineqarsinnaavoq: Kommuneqarfik Sermersooq Erhvervsudviklingsafdeling, Nuukullak 35, 3900 Nuuk. E- mail: Erhverv@sermersooq.gl / Oqarsuaat: 36 71 60 Jr. Nr. 72.01.01.08 36