Писмо од главниот уредник

Transcription

1 Писмо од главниот уредник Почитувани комитенти! Издавач рафајловски консалтинг Сметка во НлБ тутунска банка ад - скопје Даночен број Мк Главен и одговорен уредник Д-р горан рафајловски Уредник јасмина рафајловска Издавачки совет вера рафајловска М-р трајан Николоски Д-р горан рафајловски јанче лековски Д-р Борче Давитковски Редакциски одбор војко рафајловски јасмина рафајловска стојко Пауновски М-р Етем исени софија јанчева Белчева Технички уредник горан јакимовски Адреса ул. орце Николов бр. 190 П. фах 710 скопје [email protected] Телефони Претплата: 02/ ; Економски совети: 078/ ; 078/ ; 078/ Правни совети: 078/ факс: 02/ Печати Носител на материјалните права на написите е издавачот. Забрането е препечатување, копирање и умножување на написите или нивни делови без претходно обезбедена согласност од издавачот. Как во тур бо лен тно време? Што и да ка жеш, што и да по са каш, штои да мис лиш де ка мо жеш да зав ршиш, а да неза ви си од те бе со си гур ност не мо жеш да гопред ви диш. Ил јад ни ци ве ту вања, ил јад ни ци дого во ри со ми нис три и на кра јот пов тор но одис та та по чет на точка, а таа е лош за кон, уш те по ло ша еви денци ја ко ја се на де вам дека се га Ин сти ту тот на смет ко во ди те ли и овластени сметководители ба рем таа ќе јапо до бри. За ос та на тото, за пра ша ња та кога и ка ко ќе про фун кци о ни ра Ин сти ту тот насмет ко во ди те ли и ов лас те ни смет ко во ди те ли на РМ е еден го лем пра шалник на кој ве ро јат но ни кој не знае да од го вори! Ние се пак да про дол жи ме во тоа што сме нај до бри, а тоа е струч ност, нав ре ме ност и точ ност! За поч ну ва ме со прет пла та та за 2017 го ди на и про дол жу ва ме со трендот кој го за поч нав ме ми на та та го дина, а тоа е нај до бри от ква ли тет поднај по вол ни ус лови. Ние зна е ме кои сме, зна е ме што м о ж е м е да Ви по ну ди меи од таа при чи на Ви бла го да ри ме за вер нос та и до вер ба та ко јаш то из мина ти те 26 го ди ни по стоја но и ма кот рп но ја зас лу жу ваме. Ра бо ти ме и посто и ме пред се за Вас, но и за си те нас еден ден со гор дост да пог лед неме, да се свр ти ме кон ми на то то и да ка же ме ус пе ав ме ние сме смет ко во дите ли и ова е стру ка со ко ја вис ти на се гор де еме! Во но ви от број на Реп ре зент раз гле ду ва ме по го лем број на теми. За поч ну ва ме со ме ница, ко ја прет ста ву ва уни вер за лен инстру мент заобез бе ду ва ње на пла ќа ња та и ис та та се ко рис ти во де лов но то ра бо те њеши рум све тот. Про дол жу ва ме со сметководствениот третман на при ходи те согласно стан дар дите МСС 18 и Од дел 23 од МС ФИ за МСЕ во врскасо прашањата за признавањето на приходите, мерењето на приходите, иден ти фи ка ци ја на при хо ди те за тран сак ции од сло же ни аран жмани како иразликите меѓу МСС 18 и Оддел 23. Од да но ци те ја об ра бо ту ва ме про цен ка та на да ноч ни те ос но ви од стра на на Упра ва та за јав ни при ходи, про ме тот на упот ре бу ва ни те добра, да ноч ни от трет ман на ра ба тот, ка ко и оси гу ру ва ње то на вра бо те ни тена то вар на ра бо то да ва чот. Прав ни от ас пект го з а о к ру ж у ва м е со но тар ски от пла тен на лог и мо жеби нај бол на та точ ка на ра бо то да ва чи те и ра бот ни ците, прес та но кот надо го во рот за вра бо ту вање. За бан ки те пи шу ва ме за не фи нан сис ки те сред ства и ка ко ис ти те сееви ден ти ра ат во нив ни те де лов ни книги, а за бу џе ти те и бу џет ски те корис ни ци ја разра бо ту ва ме т е м а т а за еви ден ти ра ње на об врските и по стапки те за нив ното при ја ву ва ње кај над леж ни те ор гани. Ја за поч нав ме но ва та прет пла та и по са ку вам не са мо да про дол жи мету ку и од Вас да се чуе до бри от глас за нас ка ко што и ние се кој днев но себо ри ме за Вас и пред за ко но да ве цот и во име на на ша та стру ка во име насмет ко во ди те ли те на Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Со почит Д р Горан Рафајловски REPREZENT OKTOMVRI 10/2016 1

2 Содржина СметководСтво Вера Рафајловска ПРИХОДИ МСС 18 И ОД ДЕЛ 23 ОД МСФИ ЗА МСЕ...13 даноци М р Трајан Николоски ПРО ЦЕН КА НА ДА НОЧ НИ ТЕ ОС НО ВИ ОД СТРА НА НА УП РА ВА ТА ЗА ЈАВ НИ ПРИ ХОДИ Јасмина Рафајловска МЕ НИ ЦА ИНСТРУ МЕНТ ЗА ПЛА ЌА ЊЕ И ОБЕЗ БЕ ДУ ВА ЊЕ НА ПЛА ЌА ЊЕТО....3 Д р Горан Рафајловски ПРО МЕТ НА УПОТ РЕ БУ ВА НИ ДОБ РА ОД АСПЕКТ НА ДДВ...30 Иван Стојанов ОСИ ГУ РУ ВА ЊЕ НА ВРА БО ТЕ НИ НА ТО ВАР НА РА Б О ТО Д А ВАЧ (ДА НО ЧЕН И СМЕТ КО ВОД СТВЕН АС ПЕКТ)...36 Вера Рафајловска ДАНОЧЕН ТРЕТМАН НА РАБАТ, КАСА СКОНТО И БОНИФИКАЦИЈА...39 деловно ПРАво Биљана Николовска НО ТАР СКИ ПЛА ТЕН НА ЛОГ...46 РАБотНИ односи Биљана Николовска ПРЕС ТА НОК НА ДО ГО ВО РОТ ЗА ВРА БО ТУ ВАЊЕ...50 БАНкИ Ацо Димитровски НЕ ФИ НАН СИС КИ ТЕ СРЕД СТВА ВО ДЕ ЛОВ НИ ТЕ КНИ ГИ НА БАН КИТЕ БУЏетИ И БУЏетСкИ корисници Бранислав Гулев ЕВИ ДЕН ТИ РА ЊЕ НА ОБ ВРСКИТЕ КАЈ БУ ЏЕТ СКИ ТЕ КО РИС НИ ЦИ И ПО СТА ПКИ ЗА НИВ НО ПРИ ЈА ВУ ВА ЊЕ КАЈ НАД ЛЕЖ НИ ТЕ ОР ГАНИ...57 кратки ИНФоРмАЦИИ...62 CONTENT...64 СметководСтво ме Н И Ц А - ИНСтРУ мент ЗА ПЛА ЌА Ње И обез Б е ду ва Њ е НА ПЛА ЌА Њето Ме ни ца та е уни вер за лен инстру мент за обез б е д у в а њ е на пла ќ а њ а т а и запла ќа ње кој се ко рис ти во де лов ното ра бо те ње ши рум св е тот. Кај наснај чес то го ко рис тат бан ки те и дру ги тефи нан сис ки институции ка к о инструмен ти за обез б е д у в а њ е на пла ќ а њ а т а при одоб ру ва ње на кре дити....3 ПРИХодИ - мсс 18 И од дел 23 одмсфи ЗА мсе При хо ди те се еден од еле мен ти те заме ре ње на ус пеш но ста на ра бо те њето на друш тво то. Основните прашањасогласно МСС 18 и Оддел 23 од МСФИза МСЕ се: времето на признавање, мерењето, како и идентификација наприходите за трансакции од сложениаранжмани...13 даноци деловно ПРАво ПРо мет НА УПот Р е Б У ва НИ доб РА од АСПект НА ддв Ода но чу ва ње то на про м е т от на упот ребу ва ни доб ра за ви си од тоа дали: добр о т о е на ба ве но од кра ен пот ро шу вач ипов тор но ста ве но во про мет; доб ро то ена ба ве но од да но чен об врз ник ре гистри ран за да но кот на до да де на вредност, ис то то го ко рис ти и пов тор но госта ва во про мет; доб ро то е упот ре бу ванма те ри јал (от пад) и ис то то ста ве но е во про мет...30 оси ГУ РУ ва Њ е НА вра Б о те Н И НА то вар НА РА Б о то да вач (да Н о Ч ен И Смет ко вод С твен А С П ект) Во практиката работодавачите сесоочуваат со дилеми во однос наданочниот третман на раз лич ните по нуди од стра на на оси гу ри тел ни ком па нииза да ги оси гу ра ат сво и те вра бо те ниод пов ре ди при ра бо та или од друг видна штет ни нас та ни што мо ж ат да би датпре диз ви ка ни на ра бот но то место...36 Но та Р С ки ПЛА тен НА Л ог За ко нот за но та ри јат ја про пи шу ва поста пката за Но тар ски от пла тен на лог сооп ре де ле ни из ме ни во по ста пката ко јаќе за поч не со при ме на од 1 Ја ну а ри 2017 го дина, со за дол жи тел но учес тво то на ад во кат REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

3 Сметководство МЕ НИ ЦА ИНСТРУ МЕНТ ЗА ПЛА ЌА ЊЕ И ОБЕЗ БЕ ДУ ВА ЊЕ НА ПЛА ЌА ЊЕТО Јасмина РАфАјЛОВСкА Испол ну ва ње то на па рич ни те об врски водо го во ре ни те ро ко ви е пра ша ње на доб роде лов но од не су ва ње на си те учес ни ци водолж ничко-до ве ри тел ски те од носи. Но и покрај сан кци и те кои се про пи ша ни со За ко нот зафи нан сис ка дис цип ли на долж ни ци те не ги почи ту ва ат до го во ре ни те ро ко ви за да ги пла татсво и те об врски. Со цел да се на ма ли ри зи кот од нап ла та тана сво и те по ба ру вања, до ве ри те ли те мо жатда ко рис тат инстру мен ти за обез бе ду ва ње нанап ла та та ка ко што се: бан кар ска га ранција, ак ре ди тив, ме ница, за долж ница, ра чен за лог, хи по те ка и друго. Ме ни ца та е уни вер за лен инстру мент за обезбе ду ва ње на пла ќа ња та и за пла ќа ње кој се ко рис ти во де лов но то ра бо те ње ши рум све тот. кај нас нај чес то го ко рис тат бан ки те и дру ги тефи нан сис ки институции ка ко инстру мен ти заобез бе ду ва ње на пла ќа ња та при одоб ру ва њена кре дити. Со За ко нот за ме ни ца ("Служ бен вес ник на РМ", број 3/ /15, во на та мош ни от текст: За ко нот) се уре дени: сод ржи ната, ви до ви те на ме ни ца та и ме нич ни те ра бо ти и пра вила, а со За ко нот за из да ва ње и пуш та ње во оп тек на ме- нич ни блан ке ти ("Служ бен вес ник на РМ", број 65/ /01) е про пи шан ме нич ни от блан кет. Сог лас но член 3 став 2 од За ко нот, ме ни ца та прет ста ву ва бе зус лов на на ред ба ко ја ја да ва тра сан тот на тра са тот, да се ис пла ти од ре ден па ри чен из нос на ре ми тен тот, кој е на ве ден на ме ница та или на са ми от тра сант. Ме ни ца та за раз ли ка од за долж ни ца та е пок ва лите тен фи нан сис ки инстру мент. Ме ѓу тоа, во прак ти ка та во долж нич ко до ве ри тел ски те од но си во сто пан ство то рет ко се ко рис ти за ра ди бит ни те не дос та тоци: Прво, ме ни ца та фор мал но прав но има сло же ни ме нич ни деј ствија, а со тоа и гу бе ње на рег рес но то пра во ако од ре де ни деј стви ја не се спро ве дат во пропи ша ни те ро кови. Тоа значи, доб ро тре ба да се зна ат си те ме нич ни деј стви ја сог лас но За ко нот. Второ, неј зи на та нап ла ти вост. Во по ста пката на нап ла та се ќе би де доб ро ако ме нич ни от долж ник на сво ја та смет ка има до вол но па рич ни сред ства за напла та на ме ни цата. Ако долж ни кот не ма сред ства, банка та не ја зад ржу ва во ре до след за нап лата, ту ку му ја вра ќа на до но си те лот и до кол ку е нап ла тен дел тоа ќе го за бе ле жи на ме ни цата. Ако ме ни ца та не ма кла узу ла "без про тест", има те лот на ме ни ца та тре ба да ја одне се во мес то то на глав ни от ме ни чен долж ник (тра сат, ак цеп тант) и кај но тар да об ја ви про тест на ме ни цата. Да ли ме ни ца та ка ко инстру мент за пла ќа ње мо же да ги ис пол ни ба ра ња та соглас но За ко нот за фи нан сис ка дис цип лина, од нос но да ли мо же да се из да де или ин доси ра ме ни ца чиј рок за нап ла та е по долг од 60 или 90 дена? Од го во рот е не га ти вен: Ме ни ца та тре ба да биде со ро ко ви за нап ла та во сог лас ност со За ко нот за фи нан сис ка дис цип лина. Во про дол же ние Ви да ва ме упат ство со прак тич ни при ме ри за ме ни ца та сог лас но За ко нот за ме ница: ДЕ фи НИ ЦИИ Во член 2 од За ко нот од дел ни из ра зи се де фи нирани: Тра сант е на ло го да вач или из да вач на ме ни ца кој се наз на чу ва на ли це то на ме ни цата. Тра сат е оној кој врши ис пла та по ме ни ца та од тра сан то во то пок ри тие што се на о ѓа кај него. Ре ми тент е фи зич ко или прав но ли це наз на че но во ис пра ва та на кое му се ис пла ту ва из но сот на ве ден во ме ни цата, од нос но ко рис ник на ме ни цата. Има тел на ме ни ца та е ли це кое ја по се ду ва мени ца та на за ко нит на чин. Ме нич ни ра бо ти се прав ни деј стви ја и ра бо ти кои мо жат да се вр шат со ме ни цата. REPREZENT OKTOMVRI 10/2016 3

4 Сметководство Ин до са мент е из ја ва но ти ра на на ме ни ца та од но си те лот на пра во то на нап ла та за пре не су ва ње на тоа пра во на друг. Ин до сант е но си те лот на пра во то на нап ла та што врши ин до са мент. Ак цепт е из ја ва на тра са тот за приз на вање, од носно при фа ќа ње на об врската за пла ќа ње на из но сот од ре ден во ме ни цата. Це си ја е от ста пу ва ње на пра во то на нап ла та врз ос но ва на ме ни ца та со до го вор. Алонж е дел од ме ни ца та кој е врзан за неа. Авал е га ранци ја ко ја се но ти ра де ка из но сот назна чен во ме ни ца та ќе се ис плати. Ава лист е ли це кое со сво јот пот пис на ме ни ца та или на алон жот га ран ти ра за ис пла та та на из но сот од ре ден во ме ни цата. Амор ти за ци ја е по ста пка за прог ла су ва ње на опре де ле на ме ни ца за не ва жеч ка по ра ди гу бење, крадење, униш ту ва ње и слично. От по ви ку ва ње е из да ва ње на на ред ба за не испла та на ме ни ца та во точ но од ре де ни слу чаи. Рег рес но пра во е пра во на има те лот на ме ни ца та на обесште ту ва ње по ра ди не ис пла та на ме ни ца та од ин до сан тот, тра сан тот и ава лис тот. Про тест е пок ре ну ва ње и спро ве ду ва ње на по стапка пред но тар, за ра ди не ис пла та на ме ни цата, ко ја е под не се на на ис плата. Ин ка со е пре зе ма ње на ме ни ца та од ко рис ни кот без да се ис плати, со об врска бан ка та да го нап ла ти во стран ство, по тоа ис ти от да го ис плати. Бан кар ска ме ни ца е ме ни ца во ко ја тра сан тот и тра са тот е бан ката. При ме на та ме ни ца може: по дос пе ва ње да се нап ла ти од глав ни от ме ничен долж ник; да се ин до си ра (пре несе), со што ќе се из ми ри об врската спре ма тре ти лица; и да се ес кон тира, од нос но да се про да де пред ро кот на дос пе а ност. Спо ред член 4 од За ко нот, ме ни ца та мо же да биде: тра си ра на ме ни ца; и соп стве на ме ница. 1 ТРА СИ РА НА МЕ НИЦА Тра си ра на ме ни ца е ме ни ца со ко ја неј зи ни от из давач (тра сант), да ва на лог на дру го ли це (тра сат), овој да ис пла ти на ко рис ни кот на ме ни ца та (ре ми тент) или на не кој друг по не го ва на редба, оп ре де ле на су ма на па ри наз на че на на ме ни цата. За дол жи тел ни еле мен ти на тра си ра на ме ница 1) Оз на ка де ка е ме ница, от пе ча те на на са ми от мени чен слог, на ма ке дон ски ја зик со ки рил ско писмо. 2) Име, од нос но на зив и се диш те на тра са тот. Тра са тот е фи зич ко или прав но ли це кое врши испла та на ме ни цата. 3) Бе зус лов на на ред ба да се пла ти од ре де на су ма па ри од пок ри ти е то на тра сан тот. Ако има ус лов на на редба, ка ко еле мент на ме ницата, таа е ниш товна. 4) Вре ме на прис тиг ну ва њето. По пра ви ло тра сан тот го оп ре де лу ва вре ме то на дос пе а нос та на ме нич на та об врска ко га ја из да ва ме ни цата. 5) Мес то ка де што тре ба да се из врши пла ќа њето. 6) Име на ре ми тен тот. Во ме ни ца та мо ра да се наз на чи име то на фи зич ко то или прав но то ли це на кое или по чи ја на ред ба тре ба да се плати. Таа од ред ба мо же на при мер, да гласи: "Пла те те по на редба на ААМ ДОО - Скопје" Спо ред тоа, ме ни ца та не мо же да се из да де на до но си тел. 7) Ден и мес то на из да вање. 8) Пот пис на тра сан тот, кој мо ра да би де сво е ра чен. Сог лас но член 6 од За ко нот, ме ни ца ко ја не сод ржи ба рем еден од прет ход но на ве де ни те за дол жи тел ни еле мен ти не ма важ ност на тра си ра на ме ни ца ос вен во сле дни ве слу чаи: тра си ра на ме ни ца на ко ја што не е на ве де но време то на прис тиг ну ва њето, се сме та ка ко ме ни ца по ви ду вање; тра си ра на ме ни ца на ко ја не е на ве де но мес то то на пла ќање, за мес то на пла ќа ње и за мес то на жи ве а лиш те на тра са тот се сме та мес то то оз наче но пок рај име то на тра са тот; и тра си ра на ме ни ца на ко ја што не е на ве де но мес то то на из да вање, се сме та де ка е из да де на во мес то то кое е оз на че но пок рај пот пи сот на тра сан тот. 1.1 ИЗ ДА ВА ЊЕ НА ТРА СИ РА НА МЕ НИЦА Прав но деј ство кое во о би ча е но му прет хо ди на из да ва ње то на тра си ра на та ме ни ца е склу чу ва ње на до го вор за ку поп ро дажба. Пред да се пот пи ше ме ни цата, еле мен ти те попол не ти во ме нич ни от блан кет тре ба вни ма тел но да 4 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

5 Сметководство се про ве рат, осо бе но да ли ме ни ца та ги сод ржи си те за дол жи тел ни еле мен ти и пот реб ни те не за дол жи телни еле менти. Тра си ра на та ме ни ца мо же да гла си по на ред ба на са ми от тра сант, мо же да се тра си ра за смет ка на тре то ли це и мо же да се тра си ра и на тра сан тот. Сог лас но член 11 од За ко нот, тра си ра на та ме ни ца мо же да би де пла ти ва кај тре то ли це во мес то то во кое тра сан тот жи вее или во дру го мес то - до ми ци ли ра на тра си ра на ме ница. Спо ред член 12 од За ко нот, од ре ду ва ње то на кама та на тра си ра на ме ни ца не про из ве ду ва прав но деј ство. Единствен ис клу чок од ова пра ви ло прет ставу ва тра си ра на ме ни ца пла ти ва по ви ду ва ње или на од ре де но вре ме по ви ду вање, на ко ја тра сан тот мо же да од ре ди ка ма та на су ма та на ве де на на ме ни цата. Ви си на та на ка ма та та за дол жи тел но се од ре ду ва на ме ни цата. Во спро тивно, од ред ба та за ка ма та не про из ве ду ва прав но деј ство. До кол ку по и на ку не е утврдено, ка ма та та поч ну ва да се пресме ту ва од де нот на из да ва ње то на ме ни цата. Во мо мен тот ко га тра сан тот ќе ја ста ви во оп тек траси ра на та ме ница, ста ну ва рег ре сен долж ник, до де ка уло га та на гла вен ме ни чен долж ник ја има тра са тот, кој со сво јот пот пис ја при фа тил ме нич на та об врска, од нос но ја ак цеп ти рал ме ни цата. Значи, тра са тот не ста ну ва гла вен ме ни чен долж ник со са мо то не го во наз на чу ва ње ка ко тра сат, ту ку тој тре ба со својот пот пис да пот врди де ка ја при фа ќа уло га та на гла вен ме ни чен долж ник. Ко га во уло га на тра сант се ја ву ва прав но лице, ме ни ца та мо ра да би де пот пи шана од ли це то ов лас те но за зас та пу ва ње на друш твото. Спо ред член 15 од За ко нот, докол ку ме ни ца та ја пот пи ше зас тап ник кој за тоа не бил ов лас тен, лич но е об врзан во од нос на ме ни ца та и докол ку ја пла ти ги има ис ти те пра ва што би ги имал и оној за ко го се пот пи шал ка ко зас тап ник. Ова пра ви ло ва жи и за зас тап ни кот кој го пре че ко рил сво е то ов лас ту вање. 2 АК ЦЕПТ Ак цепт е из ја ва со ко ја тра са тот пот врду ва де ка го при фа ќа на ло гот на тра сан тот за ис пла та на ме нични от из нос. Има те лот на тра си ра на та ме ница, ка ко и тој кој са мо ја држи ме ни ца та мо же се до прис тиг ну ва њето, ис та та да ја под не се на ак цеп ти ра ње на тра са тот во мес то то на не го во то жи ве ење. Сог лас но член 32 од За ко нот, ак цеп тот се пи шу ва на са ма та ме ни ца и се из ра зу ва со збо ро вите: "Приз на вам" "При мена" "При фа тена" или со друг збор со ис то зна че ње и ја пот пи шу ва тра сатот. Ка ко ак цепт се сме та и са ми от пот пис на тра са тот ко га е ста вен на ли це то на ме ни цата. Ко га тра си ра на та ме ни ца е пла ти ва на од ре де но вре ме по ви ду вање, или ко га врз ос но ва на на ред ба тре ба да се под не се на ак цеп ти ра ње во од ре ден рок, ак цеп тот мо ра да би де да ти ран со де нот ко га е да ден, ос вен ако има те лот на ме ни ца та ба ра да се да ти ра со де нот ко га ме ни ца та ја под нел на ак цеп ти рање. Ако ак цеп тот не се да тира, има те лот на ме ни цата, за да ги ос тва ри сво и те рег рес ни пра ва пре ма ин доса мен тот и тра сан тот, тој про пуст тре ба да го ут врди со нав ре ме но по ди га ње на про тест. Ак цеп тот е бе зус ло вен. Тра са тот мо же да го ог рани чи ак цеп тот на дел од ме нич на та сума. Се кое дру го от ста пу ва ње сод ржа но во ак цеп тот, од еле мен ти те на ме ни цата, е ед нак во на од би ва ње на ак цеп тот. Но и пок рај тоа ак цеп тан тот и на та му е об врзан спре ма сод ржи на та на сво јот ак цепт. При мер 1: 1. Врз ос но ва на до го вор за про даж ба на сто ка Им пекс АД - Скоп је на 5 Сеп тем ври 2016 го ди на вле че ме ни ца на Мак спорт ДОО - Скоп је во из нос од де нари, со рок на прис тиг ну ва ње 60 дена. 2. Им пекс АД - Скоп је на ба ву ва ре зерв ни де ло ви од ААМ ДОО - Скоп је и мес то па ри му вра чу ва ме ница. 3. На го ди на Мак спорт ДОО ја ак цеп ти ра ме ни цата. Во ме нич ни те ра бо ти врз ос но ва на из да де на та ме ни ца се вклу че ни сле дни ве суб јекти: Тра сант - Им пекс АД - Скоп је (из да вач на ме ница). Ре ми тент - ААМ ДОО - Скоп је (по чи ја на ред ба тре ба да се ис пла ти из но сот наз на чен на ме ни цата. До кол ку оваа ме ни ца ААМ ДОО - Скоп је ја ин до сира, ќе би де прв ин до сант). Тра сат - Мак спорт ДОО - Скоп је (гла вен ме ни чен долж ник, кој со при фа ќа ње на ме нич на та об врска стану ва ак цеп тант на ме нич ниот бланкет. REPREZENT OKTOMVRI 10/2016 5

6 Сметководство При мер 1: Тра си ра на ме ница Skopje 05 Septemvri 16 ** ,00 denari Priznavam Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 direktor: Van~o Kocev (M.P.) Na 04 Noemvri 2016 godina AAM DOO - Skopje, Kliment Ohridski 10 /{estotiniiljadi denari/ vo stoka Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 Vo Skopje, Komercijalna banka AD - Skopje edna Impeks AD - Skopje Pero Nakov bb direktor: Stojan Petkovski (M.P.) 3 АВАЛ Авал мо же да да де се кое тре то лице, ду ри и не кој од пот пис ни ци те на ме ни цата. Ава лот мо же да се да де на са ма та ме ни ца или алон жот и го пот пи шу ва ава лис тот. Ава лот се из ра зу ва со збо ро вите: "пер авал", "ка ко га рант", "ка ко емец" или со друг из раз со ис то зна чење. За да ва ње авал до во лен е пот пи сот на ава лис тот на ли це то на ме ни цата, ос вен ако е во пра ша ње потпи сот на тра са тот или тра сан тот. Од ава лот тре ба да се ви ди за ко го е да ден. Ако тоа не мо же да се види, се сме та ка ко да е да ден за тра сан тот. Ава лис тот од го ва ра ис то ка ко што од го ва ра ли це то за кое га ран тира. Об врската на ава лис тот ос та ну ва и то гаш ко га об врската за ко ја га ран ти ра е ниш тов на од би ло ко ја при чина, ос вен во слу чај на фор ма лен недос та ток. Со ис пла та на ме ни цата, ава лис тот ги стекну ва пра ва та кои про из ле гу ва ат од ме ни ца та спре ма ли це то за кое га ран ти рал, ка ко и спре ма ли ца та кои се од го вор ни по ме ни цата. При мер 2: Спо ред по да то ци те При мер 1, ако авалист е Друш тво то КИК АД Скопје, мени ца та ќе се по пол ни на след ни ов на чин: При мер 2: Тра си ра на ме ни ца со авал Priznavam Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 direktor: Van~o Kocev (M.P.) Skopje 05 Septemvri 16 ** ,00 denari Na 04 Noemvri 2016 godina AAM DOO - Skopje, Kliment Ohridski 10 /{estotiniiljadi denari/ vo stoka Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 Kako aval za Maksport DOO - Skopje, KIK AD - Skopje direktor, Goran Kostov (M.P.) Vo Skopje, Komercijalna banka AD - Skopje edna Impeks AD - Skopje Pero Nakov bb direktor: Stojan Petkovski (M.P.) 6 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

7 Сметководство 4 СОП СТВЕ НА МЕ НИЦА Сог лас но член 7 од За ко нот, соп стве на та ме ни ца прет ста ву ва бе зус лов но ве ту ва ње пре зе ме но од трасан тот ка ко тра сат де ка ќе се ис пла ти од ре ден па ри чен из нос на ре ми тен тот кој е на ве ден на ме ни цата. За дол жи тел ни еле мен ти на соп стве на та ме ница 1) Оз на ка де ка ме ни ца та е от пе ча те на на са ми от мени чен слог, на ма ке дон ски ја зик со ки рил ско писмо; 2) Бе зус лов но ве ту ва ње де ка од ре де на су ма на па ри ќе се плати; 3) Вре ме на прис тиг ну ва њето; 4) Мес то ка де што тре ба да се из врши пла ќа њето; 5) Име на ре ми тен тот; 6) Ден и мес то на из да вање, и 7) Пот пис на тра сан тот. Испра ва ко ја не сод ржи ба рем еден од за дол жи телни те еле мен ти не ва жи ка ко соп стве на ме ница, ос вен во сле дни ве слу чаи: соп стве на ме ни ца на ко ја не е на ве де но вре ме то на прис тиг ну ва ње то се сме та за ме ни ца по ви ду вање; ако не е по себ но од ре де но ка ко мес то на плаќање, ва жи мес то то кое е на ве де но ка ко мес то на из да ва ње на ме ни цата, кое ис тов ре ме но се сме та и ка ко мес то на пре би ва лиш те на из да вачот на ме ни цата; и соп стве на ме ни ца на ко ја не е на ве де но мес то то на из да ва ње се сме та де ка е из да де на во мес то то кое е на ве де но пок рај пот пи сот на тра сан тот. 4.1 ИЗ ДА ВА ЊЕ НА СОП СТВЕ НА МЕ НИЦА Ка рак те рис тич но за соп стве на та ме ни ца е што траса тот и тра сан тот се ис то лице. Соп стве на та ме ни ца не сод ржи бе зус лов на на ред ба да се пла ти оп ре делен из нос на па ри ка ко што е слу ча јот кај тра си ра на та ме ница, ту ку бе зус лов но ве ту ва ње на из да ва чот на ме ни ца та де ка сам ќе го пла ти ме нич ни от из нос и зара ди тоа: кла узу ла та за ис пла та кај соп стве на та ме ни ца гласи: "Бе зус лов но ве ту вам де ка ќе пла там" за разли ка од тра си ра на та ме ни ца кај ко ја гла си "пла тете". Пра ви ла та што ва жат за тра си ра на та ме ница, ва жат и за соп стве на та ме ница. За соп стве на та ме ни ца мо же да се ко рис ти ис ти от ме ни чен блан кет, би деј ќи не по стои по се бен. Кај сопстве на та ме ни ца тра сан тот и тра са тот се ис то лице. При мер 3: Ако тра са тот и тра сан тот се ис то лице, ме ни ца та ќе се по пол ни на следни ов на чин: При мер 3: Сопствена ме ни ца Датум на доспеаност за наплата и изјава Место и датум на издавање Ремитент доверител на кој се издава меница Номинална вредност на меницата Skopje 05 Septemvri 16 Na 04 Noemvri 2016 godina bezuslovno vetuvam deka }e ja platam navedenata suma ** ,00 denari edna Impeks AD - Skopje, Pero Nakov bb /{estotiniiljadi denari/ vo stoka Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 Vo Skopje, Komercijalna banka AD - Skopje Maksport DOO - Skopje Ruzveltova 10 direktor: Van~o Kocev (M.P.) Основ на должничкодоверителскиот однос Трасант кој воедно е и трасат - главен меничен должник Банка на главниот меничен должник, а во пропратната документација се наведува број на сметката Издавач на сопствена меница и главен меничен должник REPREZENT OKTOMVRI 10/2016 7

8 Сметководство 5 БЛАН КО МЕ НИЦА Блан ко ме ни ца е онаа ко ја во мо мен тот на из да вање не ги сод ржи си те про пи ша ни еле мен ти сог лас но член 5 од За ко нот. На ме нич ни от блан кет нај чес то не дос та су ва ме нич ни от из нос и вре ме то на пристиг ну ва ње на ме ни цата. Оваа ме ни ца по пра ви ло се упот ре бу ва од до ве ри те ли те во ку поп ро даж ни те тран сак ции ка ко инстру мент за обез бе ду ва ње на пла ќа ње то од стра на на долж ни кот. До кол ку должни кот го под ми ри дол гот нав ре ме и на до го во ре ни от на чин, има те лот ја вра ќа непот пол не та блан ко ме ницата. Но, до кол ку долж ни кот не го под ми ри дол гот, има те лот - ре ми тент (или ли це то кое тој ќе го ов ласти) ќе го ак ти ви ра овој инстру мент за обез бе ду ва ње на пла ќање, што зна чи де ка блан ко ме ни ца та ќе ја попол ни и ќе ја ста ви во про мет. Ре ми тен тот тре ба да ја по пол ни ме ни ца та нај доц на до неј зи но то под не су ва ње за нап лата, а во сог лас ност со ме нич но то ов лас ту ва ње кое му е да де но од тра сан тот. По пол нета, блан ко мени ца та ста ну ва вис тин ска ме ни ца ко ја мо же да се подне се за нап лата, да се ин до си ра или да се ес кон тира. На по мена: Из да ва ње то на блан ко ме ни ца за должни кот се ко гаш зна чи и оп ре де лен ри зик би деј ќи по стои опас ност има те лот на ме ни ца та да ја по пол ни по и на ку од прво бит ни от до го вор, осо бе но до кол ку тра сан тот на ре ми тен тот му дал "пре мол чено" ов лас ту ва ње и усмен на лог за неј зи но по пол ну вање. За да се избегнат не сог ла су ва ња та око лу по пол ну ва ње то на блан ко ме ни цата, тра сан тот тре ба за ед но со из да ва ње то на блан ко ме ни ца на ре ми тен тот да му из да де и ме нично ов лас ту ва ње во кое ќе би дат да де ни и ус ло ви те и на чи нот под кој тре ба да се по пол ни блан ко ме ни цата. 6 ИН ДО СА МЕНТ Се ко ја ме ни ца и то гаш ко га из рич но не е тра си ра на по на редба, мо же да се пре не се со ин до са мент. Спо ред член 17 од За ко нот, ме ни ца на ко ја што трасан тот ста вил кла узу ла "ректа" (не по на редба) или друг из раз со ис то зна чење, се пре не су ва со це сија. Кла узу ла та за заб ра ну ва ње на ин до си ра ње (рек та кла узула) на ме ни ца та се ста ва со цел тра сан тот да го за чу ва сво јот ме нично-пра вен од нос со ре ми тен тот. Ин до са мен тот е бе зус ло вен. Се кој ус лов ста вен на ме ни ца та се сме та ка ко да не е на пи шан и не про из веду ва прав но деј ство. Де лу мен ин до са мент е ниш то вен. Ин до са мен тот мо же да би де полн или бланко. Под полн ин до са мент се под раз би ра пре нос во кој ин до сан тот го име ну ва ли це то на кое тре ба да му се пла ти ме нич на та сума. На при мер: Мес то ме не пла те те на Прог рес АД - Скопје, Скопје, ААМ ДОО - Скопје Спи ро Спи ров ски (М.П.) Ин до са мент на до но си тел ва жи ка ко блан ко индо са мент. Ко га ин до са мен тот е блан ко има те лот на ме ни цата може: да го по пол ни блан ко ин до са мен тот со свое име или со име на дру го лице; на та му да ја ин до си ра ме ни ца та блан ко или на име на дру го лице; и ед нос тав но да ја пре да де ме ни ца та на тре то лице, без да го по пол ни блан ко ин до са мен тот и без да ста ви нов ин до са мент. На при мер: Мес то ме не пла тете на до но си те лот Скопје, ААМ ДОО - Скопје Спи ро Спи ров ски (М.П.) 7 РЕ А ЛИ ЗИ РА ЊЕ НА МЕ НИЦА Ко га ста ну ва збор за на чи нот и по ста пката за ре а- ли зи ра ње на ме ни ца та по точ но за при сил на нап ла та или из вршу ва ње на об врската ко ја должникот ја има, а не ја ис пол нил доб ро волно, За кон за ме ни ца упа ту ва на дру ги за ко ни и тоа осо бе но на: За ко нот за но та ри ја тот ("Служ бен вес ник на РМ", број 55/ /09); За ко нот за пар нич на та по ста пка ("Служ бен вес ник на РМ", број 79/ /15); и За ко нот за из вршу ва ње ("Служ бен вес ник на РМ", број 35/ /13), ка де се ос тва ру ва задоц не та та нап ла та на по ба ру ва ња та од ме ницата. До не сен е нов За ко нот за но та ри ја тот и нов Зако н за из вршу ва ње ("Служ бен вес ник на РМ", број 72/16 и 142/16) кои се во при ме на од 1 Ја ну а ри 2017 го дина. Од ред би те што се од не су ва ат за ре а ли за ци ја 8 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

9 Сметководство на ме ни ца та во но ви те за ко ни ос та ну ва ат ис ти ка ко и во прет ход ни те за кони. Со овие за кони, ако нив на та по ста пка се ис по чи тува и се знае уш те пред вле гу ва ње во долж ничко до вери тел ски од носи, де лов ни те суб јек ти на по ед нос та вен на чин и со по ед нос тав на по ста пка ќе мо жат да ги ре ша ва ат не са ка ни те си ту а ции во слу чај ако нас тапу ва за доц ну ва ње на ис пол ну ва ње то или от сус тву ва доб ро вол но то ис пол ну ва ње на об врските, кој во секој днев ни от жи вот се мно гу чести. Имено, до кол ку де лов ни те суб јек ти ос тва ри ле долж ничко до ве ри тел ски од нос и го ис ко рис ти ле инс ти ту тот ме ни ца ка ко инстру мент за пла ќа ње или ка ко обез бе ду ва ње на по ба ру ва њата, има ат можност, по ба ру ва ње то да го реализираат на не кол ку на чини. Ре а ли зи ра ње то на ме ни ца та е пов рзан со но та рија тот. Ако долж ничко до ве ри тел ски од нос нас та нат поме ѓу два де лов ни суб јек ти и тоа е пот врде но и со лемни зи ра но од но тар, а са ми от но тар ски акт прет ста ву ва из вршна ис пра ва то гаш де лов ни те суб јек ти се свес ни де ка во слу чај на за доц ну ва ње и не ис пол ну ва ње на об врската ко ја е обез бе де на со ме ница, до ве ри те лот вед наш мо же да го ре а ли зи ра сво е то по ба ру ва ње пред из врши тел. Во овој број на на ше то спи са ние ќе се зад ржи ме ток му на овој на чин на ре а ли за ци ја кои што не е толку по пу ла рен кај нас, а осо бе но на по ста пката пред но та ри те и из врши те лите. Прет ход на по ста пказа ус пеш на ре а ли за ција Од ред би те од член 81 од За ко нот за ме ни ца упату ваат на За ко нот за но та ри јат и тоа на на чин што пот пис ни ци те на ме ни ца та пра ва та и об врските мо жат да ги уре дат кај но тар во фор ма на но тар ски акт. Во са ми от но тар ски акт две те стра ни мо жат да до го во рот по нас та пу ва ње на за доц ну ва ње то на об врз ни кот, за ис пол ну ва ње на об врската по ме ни цата, има те лот на ме ни ца та да мо же да ба ра из вршу ва ње без про тест на ме ни цата. Во овој слу чај от ка ко ќе дос пе ат ро ко вите за нап ла та и но та рот ста ви кла узу ла за из вршност, но тар ски от акт мо же да се под не се кај из врши тел. Из вршност на но тар ски от акт Во За ко нот за но та ри јат оп ре де ле ни се слу ча и те ко га но тар ски от акт мо же да би де из вршна ис права. Ова е осо бе но бит но да се знае, би деј ки во За ко нот за из вршу ва ње е пред ви де но из врши те ли те да спро ведат при сил но из вршу ва ње са мо врз ос но ва на из вршна ис права. Но тар ски от акт е из вршна ис пра ва ако во не го е ут врде на оп ре де ле на об врска за чи не ње за ко ја стран ки те мо жат да се до го во рат и ако сод ржи из ја ва на об врз ни кот за тоа де ка врз ос но ва на тој акт мо же за ра ди ос тва ру ва ње на чи не ње то по прис тиг ну ва њето на об врската непос ре дно да спро ве де при сил но из вршу вање. При ват на та ис пра ва со так ва сод ржи на што ја пот врдил но та рот има ис то прав но деј ство ка ко из вршна ис пра ва и на неа мо же да се спро ве де присил но из вршу вање. При сос та ву ва ње то на но тар ски от акт, но та рот мора да ис пи та да ли стран ки те се спо соб ни и ов лас те ни за пре зе ма ње на ра бо тите, да им ја об јас ни цел та и по след ици те и да се уве ри во нив на та вис тин ска и се ри оз на волја. Но та рот из ја ви те на учес ни ци те целосно, јас но и од ре де но ќе ги сос тави писме но и по тоа сам ќе им ги про чи та на стран ки те и со непос ре дни пра ша ња ќе се уве ри да ли сод ржи на та на но тар ски от акт од го ва ра на вол ја та на стран ките. Но тар ски акт се сме та де ка е сос та вен от ка ко ќе го пот пи шат си те учес ни ци и но та рот. Но та рот ќе ста ви пот врда за из вршност на ис правата, по писме но ба ра ње на стран ката, кон ко ја е при ло же на за ве ре на из ја ва де ка по ба ру ва ње то или дел од не го прис тигнало. От ка ко до ве ри те лот ќе го до бие из вршни от но тарски акт ис ти от мо же да пок ре не при сил но из вршу ва ње пред из врши тел. На по мена: Пе чат за из вршност на но тар ски от акт из да ва са мо но та рот што со чи нил но тар ски от акт. Спо ред За ко нот за из вршу вање ЕЛЕКТРОНСКА ЗБИРКА НА ПРОПИСИ Со За ко нот за из вршу ва ње пред ви де но е од редби те на овој за кон да се при ме ну ва ат и врз при сил но из вршу ва ње на но тар ски ис пра ви и дру ги из вршни ис пра ви пред ви де ни со за кон. REPREZENT OKTOMVRI 10/2016 9

10 Сметководство Из вршу ва ње то за поч ну ва по ба ра ње од до ве ри телот, кој кон ба ра ње то ја при ло жу ва из вршна та ис пра ва во ори ги нал, а из вршу ва њето врз основа на из вршна та ис пра ва мо же да се спро ве ду ва са мо кај еден из вршител. Пот врда за из вршност на но тар ска та ис пра ва да ва но та рот кој ја сос тавил но тар ска та ис права. Про тес ти ра ње на ме ни ца Про тест е по кре ну ва ње и спро ве ду ва ње на по стапка за ра ди не исп ла та на ме ни ца та, ко ја е под не сена за нап лата. Про тес ти ра ње на ме ни ца прет ста ву ва ја вен до ку мент со кој за дол жи тел но се ут врду ва де лум но то или пот пол но то од би ва ње на исп ла та та, од нос но на ак цеп ти ра ње то на ме ни цата. По стојат два ви да на про тест на ме ни ца и тоа: про тест за ра ди не исп ла та на ме ни ца та (це лос но или де лумно), и про тест за ра ди не ак цеп ти ра ње. Про тест за ра ди не исп ла та на ме ни ца та што е пла ти ва на одре ден ден или на одре де но вре ме од де нот на из да ва ње то или од ви ду ва ње то, за дол жител но се по ди га во еден од два та ра бот ни де на што до а ѓа ат вед наш по де нот на пла ќа ње то на ме ни ца та. Про тест за ра ди не ак цеп ти ра ње за дол жи тел но се по ди га во ро ко ви те одре де ни за под не су ва ње на ак цеп ти ра ње. Во слу чај ме ни ца та да би ла под не се на на ак цеп ти ра ње за прв пат пос лед ни от ден од ро кот, про тест мо же да се по диг не уш те утре ден та. До кол ку има те лот на ме ни ца та про пуш ти да по дигне про тест, го гу би пра во то на ме нич на туж ба про тив си те ме нич ни долж ници, ду ри и ко га со дру ги до каз ни сред ства би мо жел да до ка же де ка про тес та тот, оној про тив ко го се по ди га про тес тот, од бил да го из врши ме нич но то деј ствие. Ко га сог лас но член 81 став 3 од За ко нот за ме ници, две те стра ни во но тар ски от акт се до го во рат из вршува ње то на ме ни ца та да би де со прет хо ден про тест, во тој слу чај ко га ќе дој де до за доц ну ва ње на ис пол нува ње то на об врската од ме ни ца та но та рот, про тес тот на ме ни ца та ќе го дос тави на долж ни кот на ад ре са од но тар ски от акт. За ко но да ве цот во на ред ни те чле но ви ја ут врдил по ста пката на дос та ву ва ње на про тес тот (ја врши но та рот). От ка ко до ве ри те лот ќе се стек не со но тар ски от акт за про тест на ме ница, има мож ност пред над леж ни от суд да пок ре не ме нич на тужба. Сог лас но член 81 став 1 про тес тот на ме ни ца се по ди гнува кај но тар и то гаш ко га долж нич ко до вери тел ски те од но си нас та на ле по ме ѓу два де лов ни суб јекти, а ис ти те не ги за ве ри ле сво и те об врски и пра ва со со лем ни зи ран акт кај но тар. Но тар ски от акт за про тес тот на ме ни ца та мо жат да го упот ре бат ка ко до каз при под не су ва ње на ме нич на тужба. Суд ска по ста пка Во две те прет ход ни си ту а ции ко га се под не су ва ме нич на туж ба от ка ко су дот ќе ја ут врди фак тич ка та сос тој ба ќе до не се пра во с ил на и из вршна суд ска одлу ка ко ја по на та му прет ста ву ва из вршен нас лов за спро ве ду ва ње на из вршу ва ње пре ку из врши тел. Су дот ис то та ка од лу чу ва и по при го вор на но тар ски пла тен на лог, ка де по зав ршу ва ње на по ста пката по при го во рот мо же да се ба ра из вршу ва ње кај над лежен из врши тел. Пла тен на лог Де лов ни те суб јек ти има ат на рас по ла га ње уш те еден инс ти ту тот, а тоа е но тар ски пла тен на лог, ка ко скра те на по ста пка за ре а ли за ци ја на по ба ру ва ња та од при чи ни што ко га до ве ри те лот на сво ја стра на има ма те ри јал ни до ка зи за ос тва ре ни те долж ничкодо ве ри тел ски од нос, пот пи ша на ме ни ца и про тест од но тар се олес ну ва по ста пката за ре а ли за ци ја на ме ни цата. Ко га по ба ру ва ње то е во пари, и е до ка жа но со ве ро дос тој на ис пра ва (фак тура, ме ница, чек, јав на ис пра ва и други), но та рот ќе го усвои пла тен на лог. Ако усво е ни от пла тен на лог не е ос по рен со приго вор, плат ни от на лог ста ну ва пра во с и лен. Во слу чај плат ни от на лог да е ос по рен со при го вор, су дот ќе за ка же ро чиш те на кое ќе им овоз мо жи на стран ките да ги из не сат сво и те до кази, по сле што ќе до не се од лука. От ка ко плат ни от на лог ќе ста не пра во с и лен и извршен, до ве ри те лот го стек ну ва пра во то да го на ми ри сво е то по ба ру ва ње пре ку из врши тел. 8 СМЕТ КО ВОД СТВЕ НО ЕВИ ДЕН ТИ РА ЊЕ НА МЕ НИЦА Во про дол же ние Ви да ва ме при ме ри за смет ко водстве но еви ден ти ра ње на нап ла та на по ба ру ва ња та со ме ни ца за ин до си ра ње на ме ни ца и за ес кон ти ра ње на ме ница. 10 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

11 Сметководство При мер 1: Нап ла та на по ба ру ва ња со ме ница Кај друш тво то Б (ку пу вач) 1. Друш тво то А (про да вач) склу чи ло до го вор за про даж ба на сто ка со друш тво то Б (ку пу вач) ( ДДВ) На бав на вред ност на сто ката Друш тво то Б сог лас но до го во рот, на друш тво то А му да ло ме ни ца со рок за дос пе ва ње од 60 де на и ка мат на стап ка од 10% ( ) Друш тво то А ме ни ца та ја нап ла ти ло во до го во ре ни от рок Пресмет ка на ка ма та сод ржа на во ме ни цата: [( x 60 x 10) : (365 x 100)] = Вку пен из нос на ДДВ: ( x 18%) = Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 1, во смет ковод ство то на две те друш тва спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊА: Кај друш тво то А (про да вач) 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При хо ди од про даж ба на доб ра и ус лу ги во зем јата При ход од ка мати Об врски за ДДВ Про да де на сто ка со од ло же но пла ќање 1680 Ме ници По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При ме на ме ница 701 На бав на вред ност на про да дена стока Сто ки на за лиха По пресмет ка за на бав на вред ност 2300 Об врски за ДДВ Сметка Пла те но ДДВ 100 Сметка Ме ници Нап ла те на ме ница 6600 Сто ки на за лиха Да нок на до да де на вред ност Рас хо ди за ка мата Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба ве на сто ка со од ло же но пла ќање 2200 Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата Об врски за из да дени ме ни ци Да де на ме ница 2690 Об врски за из да дени ме ници Сметка Пла те но со ме ница На по мена: Ка ма та та не мо ра да би де вклу че на во но ми нал ни от из нос на ме ни цата. Во При мер 1 е даде но де ка ка ма та та е вклу че на во но ми нал ни от из нос на ме ни цата, но ис та та не се ис ка жу ва ка ко по се бен ос нов за нап лата, би деј ќи ме ни ца та сод ржи са мо парич на об врска ко ја од ме нич ни от долж ник (друш тво то Б ку пу вач), друш тво то А про да вач тре ба да ја напла ти во ро кот наз на чен на ме ни цата. Во При мер 1, ка ма та та е ода но че на со ДДВ, би деј ќи не ста ну ва збор за ка ма ти кои ги пресме ту ва ат фи нансис ки инс ти ту ции сог лас но член 23 од За ко нот за ДДВ. Ако ме ни ца та се ко рис ти ка ко инстру мент за обезбе ду ва ње на пла ќа њето, во тој слу чај са мо друш тво то А про да вач ќе спро ве де ше кни же ње во вон би лан сната еви денција: 992/997. При мер 2: Ин до си ра ње на ме ница 1. Друш тво то А (ку пу вач) склу чи ло до го вор со друш тво то В (про да вач) за на бав ка на стока ( ДДВ) На бав на вред ност на сто ката Друш тво то А на друш тво то В му да ло ин до си ра на (туѓа) ме ни ца из да де на од друш тво то Б, со рок на дос пе ва ње од 60 дена, без ка мата, со но ми нал на вред ност од Друш тво то А ја пла ти ло раз ли ка та од Друш тво то В ме ни ца та ја нап ла ти ло во до го во ре ни от рок REPREZENT OKTOMVRI 10/

12 Сметководство Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 2, во смет ковод ство то на две те друш тва спро ве де ни се сле дниве: При мер 3: Ескон ти ра ње на ме ница КНИ ЖЕ ЊА: Кај друш тво то А (ку пу вач) 6600 Сто ки на за лиха Да нок на до да де на вред ност Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба вен сто ка со од ло же но пла ќање 1680 Ме ници По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При ме на ме ница од друштвото Б 2200 Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата Ме ници Ин до си ра на ме ница 2200 Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата Сметка Пла те на раз ли ка по ф-ра за на ба ве на стока Кај друш тво то В (про да вач) 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При ход од про даж ба на добра и ус лу ги во зем јата Об врски за ДДВ Про да де на сто ка со од ло же но пла ќање 1680 Ме ници По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При ме на ин до си ра на ме ница 701 На бав на вред ност на про да де на стока Сто ки на за лиха По пресмет ка за на бав на вред ност 2300 Об врски за ДДВ Сметка Пла тен ДДВ 100 Сметка Ме ници Нап ла те но по ме ница 100 Сметка По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата Нап ла те но раз л и ка по ф-ра 1. Друш тво то А (про да вач) во сво јот порт фел има ме ни ца од друш тво то Б (ку пу вач), со рок на дос пе ва ње од 60 дена и но ми нал на вред ност од ( ДДВ) Со друш тво то В склу чи ло до го вор за ес кон ти ра ње на ме ни ца та со ес кон тна стап ка од... 15% 3. Ескон тот е из вршен пред ро кот на дос пе ва ње на ме ни ца та од дена 4. Друш тво то В на друш тво то А му пла тило за ес кон ти ра на та ме ница Пресмет ка на дис конт: [( x 45 x 15) : (365 x 100)] = Из нос за пла ќање: = Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 3, во смет ковод ство то на две те друш тва спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊА: Кај друш тво то А (да де на и нап ла те на ме ни ца со дис конт) 1681 По ба ру ва ња од крат ко рочни ес кон тни ра боти Рас хо ди врз ос но ва на ес кон ти рање Ме ници По ба ру ва ња врз ос но ва на ес кон ти ра ње на ме ница 100 Сметка По ба ру ва ња од крат ко рочни ес кон тни ра боти Нап ла те на ме ни ца со дис конт Кај друш тво то В (при ме на ме ни ца со дис конт) 1680 Ме ници При хо ди врз ос но ва на ес кон ти ра ње на ме ница Сметка При ме на м е н и ц а со дис конт 12 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

13 Сметководство ПРИХОДИ МСС 18 И О ДД ел 23 ОД МСФИ За МСе Вера РаФаЈлОВСКа Во на ша та сме тко водс тве на пра кти ка, по го лемо вни ма ние се по све ту ва на рас хо ди те отколку на при хо ди те. При чи на та за тоа е да ноч на та ре гу ла ти ва, од нос но вли ја ни е то на рас хо ди те врз ви си на та на да ноч на та ос но ва за да но кот на до би вка. Ос нов ни те пра ша ња при еви ден ти ра ње на при хо ди те се мерењето на приходите, вре ме то на приз на ва ње на при хо ди те, ка ко и иден ти фика ци ја на при хо ди те за транс ак ции од сло же ни аранж ма ни. При хо ди те се еден од еле мен ти те за ме ре ње на ус пеш но ста на ра бо те ње то на друш тво то. Сметководствениот третман на приходите е уреден и тоа: За големите и средни друштва во: Рамката за подготовка и презентирање на финансиските извештаи и Меѓународниот Сметководствен Стандард 18 Приходи (во натамошниот текст: МСС 18); За малите и микро друштва во: Оддел 2 Концепти и преовладувачки принципи и Оддел 23 Приходи од МСФИ за МСЕ (во натамошниот текст: Оддел 23). За разлика од МСС 18, Одделот 23 ги опфаќа и приходите од договорите за изградба. Одборот за Меѓународни Сметководствени Стандарди во 2014 година издаде нов стандард МСФИ 15 Приходи од договори со купувачи. МСФИ 15 ќе се применува од 1 Јануари 2018 година и ќе ги замени МСС 18 Приходи. Кај нас МСФИ 15, сеуште не е прифатен. Во овој напис се опфатени основните принципи за мерење на приходите согласно МСС 18 и Оддел 23, како и споредба на разликите меѓу МСС 18 и Оддел 23. Точките до од Оддел 23 не се опфатени, бидејќи се однесуваат за договорите за изградба за кои детални упатства со практични примери се дадени во списанието Репрезент 7 8/16, под наслов: "Договори за изградба - МСС 11 и Оддел 23 од МСФИ за МСЕ". При хо ди те се бру то при ли ви од еко ном ски кори сти во те кот на пер и о дот кои про из ле гу ва ат од редов ни те актив но сти на друш тво то и ко га тие при ли ви ре зул ти ра ат во зго ле му ва ње на глав ни на та, освен оние зго ле му ва ња кои се од не су ва ат на вложувањата од сопствениците. Тре ба да на по ме не ме де ка и до би вки те прет ставу ва ат дру ги ста вки на при хо ди те, но тие се ре зул тат на по вре ме ни или спо ред ни актив но сти, како нето ставки (не се бру то при ли ви). На при мер, до би вки од про даж ба на не те ков ни средс тва (МСС 16 и Од дел 17 Нед виж но сти, по строј ки и опре ма). Де фи ни ци ја та на при хо ди во по ши ро ка смис ла на збо рот ги оп фа ќа и т.н. не ре а ли зи ра ни до би вки, на при мер оние кои се ре зул тат на вред ну ва ње то на хар ти и те од вред ност спо ред об је ктив на вред ност, курсните разлики и друго. 1. ДелОКРУГ на ПРИМена Сог ласно точ ка та 1 од МСС 18 и точ ка та 23.1 од Од дел 23 овие стан дар ди се при ме ну ва ат на следни ве при хо ди од редовни актив но сти од: про даж ба на про из во ди/сто ки; из вр шу ва ње на ус лу ги; и ко ри сте ње на средс тва та на друш тво то од стра на на дру ги друш тва од кои друш тво то оства ру ва ка ма ти, тан ти е ми - автор ски пра ваи ди ви ден ди. МСС 18 и Од дел 23 не се при ме ну ва ат на при ходи те кои се уре де ни со дру ги стан дар ди: до го вор за на ем (МСС 17 и Од дел 20 На е ми); др жав ни под др шки (МСС 20 и Од дел 24); до го во ри за из град ба МСС 11 (са мо за сред ните и го ле ми те друш тва), би деј ќи Од дел 23 ги оп фа ќа овие при хо ди; курс ни раз ли ки (МСС 21 и Од дел 30); ди ви ден ди врз ос но ва на вло жу ва ња за кои се кори сти ме то дот на глав ни на (МСС 28 и Од дел 15); до го во ри за оси гу ру ва ње МСФИ 4 (са мо за средните и го ле мите друш тва); про ме ни те на об је ктив на та вред ност на фи нанси ски те средс тва и фи нан си ски те об вр ски (МСС 39 и Од дел 11 и 12); REPREZENT OKTOMVRI 10/

14 Сметководство про ме ни те на вред но ста на дру ги те те ков ни средс тва; по чет но то приз на ва ње и од про ме ни те на обје ктив на та вред ност на би о ло шки те средс тва по вр за ни со зем јо дел ска та актив ност (МСС 41 и Од дел 34); по чет но то приз на ва ње на зем јо дел ски те про изво ди (МСС 41 и Од дел 34); ва де ње то ми не рал ни ру ди МСФИ 6 (са мо за средни те и го ле мите друш тва). 2. МЕРЕЊЕ на ПРИХОДИТЕ Спо ред точ ка та 9 од МСС 18 и точ ка та 23.3 од Од дел 23, при хо дот се ме ри спо ред об је ктив ната вред ност на на до ме сто кот кој е при мен или се по ба ру ва. Об је ктив на та вред ност е из нос за кој средс тво то мо же да би де раз ме не то, или об вр ска та под ми ре на во транс ак ци ја под ко мер ци јал ни ус ло ви, по ме ѓу страни до вол но ин фор ми ра ни и спрем ни сво е вол но да ја при фа тат транс ак ци ја та. По пуст Об је ктив на та вред ност на на до ме стот што го прими ло или по ба ру ва друш тво то, не ги оп фа ќа си те тр гов ски по пу сти (за пред вре ме но пла ќа ње, одо брен ра бат и слич но). При мер 1: Одо брен по пуст Друш тво то а про да ва про из во ди по це на од 500 де на ри за пар че. На по тро шу ва чи те кои ќе ку пат 100 и по ве ќе пар чи ња им одо бру ва по пуст од 20%. По тро шу вач ку пу ва 100 пар чи ња. Од оваа про даж ба ќе се приз нае при ход од де на ри (100 х 500) [(100 х 500) х 20%] Тран сак ции со тре ти ли ца Друш тво то ги иск лу чу ва од при хо ди те си те из но си нап ла те ни во име на тре ти стра ни, ка ко што се да ноци те за про даж ба да но кот на до да де на вред ност и дру ги. Исто та ка, друш тво то кое е по сред ник (агент), во при хо ди те ја вклу чу ва са мо про ви зи ја та за него ва та ус лу га, а не и из но си те нап ла те ни во име на дру го друш тво. Друш тво то де лу ва ка ко за стап ник (агент) ко га не се из ло жу ва на зна чи тел ни ри зи ци и ко ри сти по вр за ни со про даж ба та на сто ки те или из вр шу ва ње на ус лу ги. Ед на ка ра кте ри сти ка ко ја по ка жу ва де ка друш тво то дејс тву ва ка ко по сред ник е ко ли чи на та на за ра бо тката ко ја е од на пред де фи ни ра на, ка ко фи ксен из нос по транс ак ци ја или утвр ден про цент од ко ли чи на та нап ла те на од по тро шу ва чот. Кла си чен при мер на при хо ди кои ги ос тва рил посред ник е ко ми си о но то ра бо те ње. Од ло же но пла ќа ње Сог лас но точ ка та 11 од МСС 18 и точ ка та 23.5 од Од дел 23, ко га е од ло жен при ли вот на па ри или па рич ни екви ва лен ти, об је ктив на та вред ност на на до ме сто кот мо же да би де по ма ла од но ми нал ни от из нос на па ри те кои се при ме ни или се по ба ру ва ат. На при мер, друш тво то мо же да му одо бри на купу ва чот бе ска ма тен кре дит или да при фа ти ме ни ца од ку пу ва чот ко ја но си ка мат на стап ка што е по мала од па зар на та ка мат на стап ка. Ко га аранж ма нот ефе ктив но вклу чу ва фи нан си ска транс ак ци ја, об јектив на та вред ност на на до ме сто кот се опре де лу ва со ди скон ти ра ње на си те ид ни при ма ња, ко ри стеј ќи при пи ша на (им пу ти ра на) ка мат на стап ка ко ја мо же да се утвр ди од: а) стап ка та ко ја пре ов ла ду ва за сли чен ин стру мент на из да вач со сли чен кре ди тен реј тинг; или б) ка мат на стап ка со ко ја се ди скон ти ра но минал ни от из нос на ин стру мен тот на те ков напро даж на це на на про из во ди и ус лу ги. Докол ку стап ка та е не о бич но ни ска (имај ќи ги пред вид на при мер, вре мен ска та вред ност на па ри те и кре дит на та спо соб ност на ку пу ва чот), тоа мо же да зна чи де ка те ков на та про даж на вред ност не е соод вет но утврдена за тој по се бен ку пу вач. Раз ли ка та ме ѓу об је ктив на та вред ност и но ми нални от из нос на на до ме сто кот се приз на ва ка ко при ход од ка ма та сог лас но точ ки те 29 и 30 од МСС 39 и точ ки те и од Од дел 11 Ос нов ни финан си ски ин стру мен ти. 14 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

15 Сметководство Каматата мо же да се прес ме та со при ме на на про ста ин тер на сме тка или кон форм на ме то да. Ако прес ме тка та на ка ма та та се вр ши за по мал број дено ви од пер и о дот за кој е утвр де на ка мат на та стап ка, со ко ри сте ње на кон форм на та ме то да се до би ва ат по ре ал ни ре зул та ти. На по ме на: Во пра кти ка та кај нас ко га се про да ва сто ка на кре дит се прес ме ту ва ка ма та, но ако се про дава со од ло же но пла ќа ње, во о би ча е но не се прес ме ту ва ка ма та. МСС 18 и Од дел 23 ба ра ат да би де прес ме тана об је ктив на та вред ност на при хо дот со од ло же но пла ќа ње со при ме на на ефе ктив на ка мат на стап ка. При мер 2: Од ло же но пла ќа ње Раз ме на на сто ки и ус лу ги Друш тво то А про да ло сто ки на Друш тво то Б во вред ност од де на ри со рок на пла ќа ње од два ме се ци (60 дена). На бав на та вред ност на сто ки те из не су ва Спе ци фич на та ка мат на стап ка е 8% го диш но. Прес ме тка та на при хо дот е из вр ше на на следни ов на чин: Pk - Кон форм на ка мат на стап ка d - Број на ме се ци (де но ви) n - Број на ме се ци (де но ви) за пер и од за кој е утвр де на ка мат на та стап ка Со по мош на фи нан си ски кал ку ла тор ди скон тира на та ка мат на стап ка е 1,273%. При хо дот од ка ма та е ( х 1,273%). Ди скон ти ран из нос на при хо дот е ( ). КНИ ЖЕ ЊЕ: P Pk = [ (1 + ) d/n - 1 x Од ло же но пла ќа ње По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та При хо ди од про даж ба на сто ки во зем ја та При ход врз ос но ва на ка ма ти Об вр ски за ДДВ По ф-ра про да де на сто ка На бав на вред ност на про да де на сто ка Сто ки на за ли ха За на бав на вред ност на про да де на сто ка [ Сог лас но точ ка та 12 од МСС 18 и точ ка та 23.6 од Од дел 23, друш тво то не приз на ва при хо ди: а) ко га сто ки те или ус лу ги те се раз ме не ти за сто ки и ус лу ги што се со слич на при ро да и вред ност; или б) ко га сто ки те или ус лу ги те се раз ме не ти за раз лич ни сто ки и ус лу ги, но на транс ак ци ја та и не до ста су ва ко мер ци јал на су шти на. При мер 3: Раз ме на на исти сто ки Друш тво то А од Скоп је со цел да ја ис пол ни ит но на рач ка та на по тро шу ва чот, од Друш тво то Б во друг град при ми ло ли три мо тор но мас ло, во за ме на за ли три мо тор но мас ло на Друш тво Б во Скоп је. Друш тво то А не ма да приз нае при ход би деј ќи стану ва збор за исти сто ки. Тој ќе приз нае при ход ко га ќе го про да де го ри во то стек на то со раз ме на. Ме ѓу тоа, друш тво то ќе приз нае при ход ко га раз мена та на сто ки те и ус лу ги те се врз ко мер ци јал на ос нова. Во тој слу чај, сог лас но точ ка та 12 од МСС 18 и точ ка та 23.7 од Од дел 23 при хо дот од транс ак ци ја на размена се ме ри спо ред: а) об је ктив на та вред ност на при ме ни те сто ки или ус лу ги ко ре ги ра ни со из но си те на пре несе ни те па ри или па рич ни екви ва лен ти; б) докол ку из но сот под а) не мо же ве ро до стој но да се из ме ри, при хо дот се ме ри спо ред об је ктивна та вред ност на да де ни те сто ки или ус лу ги ко ре ги ра на со из но сот на пре не се ни те па ри или па рич ни екви ва лен ти; или в) докол ку об је ктив на та вред ност на при ме но то средс тво и на да де но то средс тво не мо жат ве ро до стој но да се из ме рат, при хо дот се мери спо ред сме тко водс тве на та вред ност на да де но то средс тво ко ре ги ра на со из но сот на пре не се ни те па ри или па рич ни екви ва лен ти. REPREZENT OKTOMVRI 10/

16 Сметководство При мер 1: Про даж ба "фа кту ри рај и за др жи (чу вај)" Друш тво то А на 4 Април 2016 го ди на склу чу вадо го вор со Друш тво то Б за ку пу ва ње на 10 комп јуте ри по це на од де на ри за еден комп ју тер. Спо ред до го во рот комп ју те ри те ќе му би дат ис по ра ча ни на Друш тво то Б на 10 Мај 2016 го ди на. Друш тво то А не смее да ги ко ри сти 10 комп ју те риза да ги за до во ли на рач ки те на дру ги ку пу ва чи. Комп ју те ри те се пла те ни врз ос но ва на фа кту ра. При мер 2: Ис по ра ча ни те про из во ди под ле жатна исполнување на ус ло ви Друш тво то А на 9 Сеп тем ври 2016 го ди насклу чи ло до го вор со Друш тво то Б за про даж ба имон ти ра ње на опре ма во из нос од де на ри. Сог лас но до го во рот опре ма та е ин ста ли ра на на 3 Октом ври 2016 го ди на и из вр ше на е про вер ка заус пеш ност на мон ти ра ње то. Пла ќа ње то ќе се извр ши по мон ти ра ње то и про вер ка та. д) тро шо ци те што се на пра ве ни или ќе се напра ват во вр ска со транс ак ци ја та мо жат ве ро до стој но да се из ме рат. Кри те ри у ми те под а) и б), ба ра ат по го ле мо внима ние во од нос на про цен ка та ко га на ста ну ва прено сот на ри зи ци те и ко ри сти те. Во про дол же ние да де ни се не кол ку спе ци фич нитранс ак ции во од нос на приз на ва ње то на при хо ди те. Друш тво то А ќе приз нае при хо ди од про даж ба накомп ју те ри те со склу чу ва ње на до го во рот и фа кту рира ње то, би деј ќи се ис пол не ти кри те ри у ми те споредва ков вид на до го во ри, а тоа се: а) ис по ра ка та е од ло же на по ба ра ње на ку пу ва чот; б) по стои ве ро јат ност де ка ис по ра ка та ќе би деиз вр ше на; в) комп ју те ри те се на рас по ла га ње и под го тве ни сеза ис по ра ка и не мо же да се про да дат на дру гику пу ва чи; г) Друш тво то Б (ку пу вач) да ло кон крет на ин струкци ја за од ло же на ис по ра ка; д) се при ме не ти во о би ча е ни ус ло ви на пла ќа ње. Пра ктич но Друш тво то А на 4 Април 2016 го ди наги пре не ло на Друш тво то Б си те ри зи ци и ко ри сти закомп ју те ри те и не за др жа ло ни ту има кон тро ла штово о би ча е но асо ци ра на сопс тве ност. Друш тво то А ќе приз нае при ход на 3 Октом ври 2016 го ди на, ко га мон ти ра ње то ќе би де це лос но за вр ше нои ко га ќе се из вр ши про вер ка та на мон ти ра ње то, штое ус лов за функ ци о ни ра ње на опре ма та. Друш тво то А со пот пи шу ва ње то на до го во рот не гипре не ло ри зи ци те и ко ри сти те од опре ма та на Друштво то Б и ја за др жа ло и има кон тро ла над опре ма ташто асо ци ра на сопс тве ност на опремата до нејзинотомонтирање. На по ме на: Ме ѓу тоа, може при хо дот да се приз наепо при фа ќа ње то на ис по ра ка та од стра на на ку пу ва чотво следниве случаи ако: про це сот на ин ста ла ци ја е ед но ста вен по при ро да. На при мер, ин ста ла ци ја на фа брич ки те сти ран те ле ви зи ски при ем ник, кој са мо бара от па ку ва ње и ко не кти ра ње со еле ктрич на енер ги ја и ка бел ски прик лу чок; кон тро ла та е на пра ве на са мо за це ли те на фи нал но то одре ду ва ње на до го во ре ни те це ни (на при мер, ис по ра ка на же лез на ру да, ше ќер, со ја и дру го). При мер 3: Друш тво то А ќе приз нае при ход од де нари на 10 Август 2016 го ди на ко га 10 те ле ви зо ри ќе гиис по ра ча на Друш тво то Б. Пра ктич но Друш тво то А со пот пи шу ва ње на до го во рот не ги пре не ло ри зи ци те и ко ри сти те на Друш тво то Б и ја за др жа ло сопс тве но ста. КНИ ЖЕ ЊА: Про даж ба ко га про из во ди те се ис по ра чу ва ат со пос лед на та ра та Друш тво то А на 10 Мај 2016 година склу чи лодо го вор со Друш тво то Б за на ба вка на 10 те ле визо ри по це на од де на ри без ДДВ. Друш тво то Б уп ла ти ло де по зит де на ри и се об вр за ло се кој ме сец да уп ла ќа по де на ри плус ДДВ. Сог лас но до го во рот по це лос но из вр ше но то пла ќа ње Друш тво то А ги доставило телевизорите на Друштвото Б и го вра ти ло де по зи тот Сме тка Об вр ски за при ме ни де по зи ти При мен де по зит 18 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

17 Сметководство При мер 4: Раз ме на на сто ки спо ред сме тко водс тве на вред ност При мер 5: Иден ти фи ка ци ја на при ход натранс ак ци ја Друш тво то А раз ме ни ло ма те ри ја ли Х за ма тери ја ли У од Друш тво то Б и при ми ло де на ри од Друш тво то Б. Сме тко водс тве на та вред ност на ма те ри ја ли те Х е де на ри. КНИ ЖЕ ЊЕ: Су ро ви ни и ма те ри ја ли У Да нок на до да де на вред ност Сме тка Су ро ви ни и ма те ри ја ли Х Об вр ски за ДДВ До би вки од про даж ба на ма те ри ја ли Раз ме на на ма те ри ја ли со Друш тво то Б На по ме на: Од ас пект на ДДВ раз ме на та зна чидва про ме та и пра ктич но тре ба да се из го тватдве фа кту ри и за тоа мо ра да се обез бе ди по себ наевиденција за ос но ви ца та и прес ме та ни от да нок. Иден ти фи ка ци ја на при ход на транс ак ци ја Сог лас но точ ка та 13 од МСС 18 и точ ка та 23.8 од Од дел 23, друш тво то во о би ча е но ги при ме ну ва кри те ри у ми те за приз на ва ње на при хо ди те од дел но за се ко ја транс ак ци ја. Се пак во од дел ни окол но сти, не оп ход но е кри те риу ми те за приз на ва ње да се при ме нат по е ди неч но за се кој со ста вен дел од транс ак ци ја та, кој мо же по себ но да се иден ти фи ку ва. На при мер, ко га во про даж на та це на на не кој произ вод е вклу чен и из нос на услуга за сер ви си ра ње која мо же да се утвр ди, тој из нос се раз гра ни чу ва и се приз на ва ка ко при ход во пер и о дот ко га сер ви си ра ње то ќе би де из вр ше но. Исто та ка, друш тво то мо же на при мер, да про да де про из во ди и исто вре ме но да склу чи до го вор за повто рен откуп на про из во ди те на по доц не жен да тум, по ни шту вај ќи го на тој на чин су штин ски от ефект од транс ак ци ја та. Кла си чен при мер за тоа е еден од мо дели те на фи нан си ски на ем: про даж ба со по вра тен на ем. Друш тво то А склу чи ло до го вор со купувач за наба вка и ин ста ли ра ње на ма ши на на 1 Ја ну а ри 2016 го ди на и за неј зи но сер ви си ра ње на 1 Ју ли 2016 и 1 Ја ну а ри 2017 го ди на. На бав на та вред ност на маши на та е де на ри. Купувачот мо же по себ но да ја на ба ви ма ши на та и ус лу ги те за одр жу ва ње. Купувачот се об вр зу ва да му пла ти на Друштво то А де на ри на 1 Ја ну а ри 2017 го ди на. Пре ов ла ду вач ка та стап ка за ед но го ди шен кредит из не су ва 5%. Искус тво то по ка жа ло де ка сер ви си ра ње то на тој вид ма ши на та се оче ку ва Друш тво то А да го чини де на ри за пр во то сер ви си ра ње и де на ри за вто ро то сер ви си ра ње. На 1 Ја ну а ри 2016 го ди на Друш тво то А вле гу ва во единс тве на транс ак ци ја со три иден ти фи ку ва ни од дел ни ком по нен ти: 1. Про даж ба на сто ки (ма ши на); 2. Из вр шу ва ње на ус лу ги (ус лу ги за одр жу ва ње на ма ши на та на 1 Ју ли 2016 го ди на и 1 Ја ну а ри 2017 го ди на; и 3. Обез бе ду ва ње фи нан сиски средства (про даж ба на ма ши на и из вр шу ва ње на ус лу ги со од ло жено пла ќа ње (кре дит). Приходите од трите одделни идентификувани компоненти е пресметан на следниов начин: Прво, е утврдена дисконтна стапка од 5% за шест месечен период за да се одреди приходот од камата; Второ, приходот од услуги за одржување на машината; Трето, продажната цена на машината без ДДВ. 16 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

18 Сметководство Врз ос но ва на по да то ци те во При ме р 5 со по мош на фи нан си ски кал ку ла тор со ста ве на е след на ва: Да тум По чет на со стој ба/сал до Ка ма та Сто ки Ус л у г и Пла ќа ње За врш на со стој ба/сал до а) б) Вкуп но Та бе ла На 1 Јануари 2016 година продажната цена на машината без ДДВ е [ ( )] Каматната стапка е пресметана: а) х 5% = б) х 5% = Врз основа на пресметката од Табелата спроведени се следниве: КНИ ЖЕ ЊА: На година Побарување од купувачи во земјата Приходи од продажба на добра (производи) Обврски за ДДВ По ф-ра продадена машина На година Побарување од купувачи во земјата Приходи од извршени услуги Обврски за ДДВ По ф-ра извршено сервисирање Побарување од купувачи во земјата Приходи врз основа на камата Пресметана камата на На година Побарување од купувачи во земјата Приходи врз основа на камата Пресметана камата на На година Побарување од купувачи во земјата Приходи од извршени услуги Обврски за ДДВ По ф-ра извршено сервисирање 3. ПРИХОДИ ОД ПРО ДАЖ БА НА ПРОИЗВОДИ/СТОКИ Друш тво то приз на ва при хо ди од про даж ба на про из во ди/сто ки ко га се за до во ле ни след ни ве усло ви сог лас но точ ки те 14 од МСС 18 и точ ка та од Од дел 23: а) друш тво то му ги пре не ло на ку пу ва чот значaјните ри зи ци и на гра ди од сопс тве но ста на про из во ди те/сто ки те; б) друш тво то не за др жу ва, ни ту има кон тро ла што во о би ча е но асо ци ра на сопс тве ност, ни ту пак ефе ктив на кон тро ла на про да дени те про из во ди/сто ки; в) из но сот на при хо дот мо же ве ро до стој но да се из ме ри; г) ве ро јат но е де ка еко ном ски те ко ри сти повр за ни со транс ак ци ја та ќе прет ста ву ва ат при лив за друш тво то; и REPREZENT OKTOMVRI 10/

19 Сметководство Сме тка При мен аванс Об вр ски за ДДВ При ме на пр ва ра та Сме тка При мен аванс Об вр ски за ДДВ При ме на вто ра ра та Сме тка При мен аванс Об вр ски за ДДВ При ме на тре та ра та По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та При хо ди од про даж ба на сто ки во зем ја та Об вр ски за ДДВ Ис по ра ча ни те ле ви зо ри на 10 Август 2016 го ди на При мен аванс По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та Об вр ски за ДДВ За тво ре но по ба ру ва ње На бав на вред ност на про да де ни сто ки Сто ки на за ли ха По прес ме тка Об вр ски за при мен де по зит Сме тка Вра тен де по зит На по ме на: Ко га искус тво то по ка жу ва де ка нај голе ми от дел од те ков ни те про даж би се за вр шу ва ат, при хо дот мо же да би де приз нат ко га е при мен знача ен де по зит, обез бе ду вај ќи де ка про из во ди те се на рас по ла га ње, иден ти фи ку ва ни и спрем ни за ис по ра ка на ку пу ва чот. При мер 4: Про да ва чот да ва во о би ча е ни га ран ции за ква ли тет Друш тво то А има по ли ти ка на вра ќа ње на па ри на не за до вол ни те ку пу ва чи, ус ло ву вај ќи ги, сто ките да не се упо тре бу ва ни или оште тени. Друш тво то А про да ва CD-а по це на од 20 де на ри. На бав на та це на на ед но CD е 12 дена ри. Во о би ча е но 10% од ку пу ва чи те ги вра ќа ат CD-та. По за пис ник вра те ни се CD-a. Друш тво то тре ба да приз нае при хо ди од про даж ба во из нос од 90%, од нос но врз основа на со од вет ното усог ла су ва ње заради ри зик од вра ќа ње на CD-та. КНИ ЖЕ ЊА: При хо ди од ку пу ва чи во зем ја та При хо ди од про даж ба на сто ки во зем ја та Од ло же ни при хо ди за ра ди не из вес ни тро шо ци Об вр ски за ДДВ Про да де ни CD-а На бав на вред ност на про да де ни сто ки Сто ки на за ли ха По прес ме тка Сме тка По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та По бан ков из вод број На бав на вред ност на про да де ни сто ки Сто ки на за ли ха Вра те ни CD-а по за пис ник Од ло жен при ход за ра ди не пре ве де ни тро шо ци Об вр ски за ДДВ Вра те ни CD-а по за пис ник Од ло жен при ход за ра ди не пред ви де ни тро шо ци Сме тка Вра те ни па ри на ку пу ва чот за вра те ни CD-а При мер 5: Про да ва чот ја за др жу ва сопс тве носта врз сто ки те ка ко обез бе ду ва њена пла ќа ње то Друш тво то А му про да ло сто ка на Друш тво то Б, но ја за др жа ло сопс тве но ста ка ко обез бе ду ва ње во слу чај ку пу ва чот да не ја пла ти сто ка та. Докол ку Друш тво то Б не ја пла ти сто ка та Друш тво то А ќе ја зе ме сто ка та. Друш тво то А не ма ни ка ква кон тро ла врз сто ката, а Друш тво то Б ќе му из вр ши пла ќа ње спо ред договорени ус ло ви во рок од 15 де на од ис по ра ка та. REPREZENT OKTOMVRI 10/

20 Сметководство Друш тво то А ќе приз нае при ход со ис по ра ка та насто ка та. Друш тво то Б има кон тро ла врз сто ки те и е сло бод но во ко ри сте ње то на иста та спо ред сво ја желба. Најз на чај ни от ри зик од сопс тве но ста е пре не сенна Друш тво то Б. За др жу ва ње то на сопс тве но ста од Друш тво то А, невли јае врз су шти на та на транс ак ци ја та ко ја во ос но вае про даж ба на сто ка од А на Б. Кре дит ни от ри зик не ери зик на сопс тве ност врз до бра та, ту ку ри зик од можно ста да не се нап ла тат про да де ни те до бра. Ефе ктотод мож но ста за неп ла ќа ње би тре ба ло да се одра зиврз обез вред ну ва ње на по ба ру ва ња та сог лас но МСС 39 и Од дел 11 и 12. При мер 6: Про да ва чот за др жу ва зна чај ни ри зи ци од сопс тве но ста Ос нов но то пра ша ње при еви ден ти ра ње то на при хо дот од из вр шу ва ње ус лу ги е одре ду ва ње на вре ме токо га тре ба да се приз нае при хо дот. Сог лас но точ ка та 20 од МСС 18 и точ ка та од Од дел 23: Ко га ре зул та тот од транс ак ци ја та ко ја вклу чу вадавање на ус лу ги мо же ве ро до стој но да се про цени, при хо дот по вр зан со транс ак ци ја та тре ба дасе приз нае со по ви ку ва ње на сте пе нот на до вр шеност на транс ак ци ја та на кра јот на пер и о дот наиз ве сту ва ње. Ре зул та тот од транс ак ци ја та мо жеве ро до стој но да се про це ни ко га се ис пол не ти следни ве ус ло ви: а) из но сот на при хо дот мо же ве ро до стој но да сеиз ме ри; б) ве ро јат но е де ка еко ном ски те ко ри сти по вр зани со транс ак ци ја та ќе прет ста ву ва ат при ливна друш тво то; в) сте пе нот на до вр ше ност на транс ак ци ја тана кра јот на пер и о дот на из ве сту ва ње мо жеве ро до стој но да се из ме ри; г) тро шо ци те на пра ве ни за транс ак ци ја та и тро шо ци те за до вр шу ва ње на транс ак ци ја тамо жат ве ро до стој но да се из ме рат. При хо д од ус лу ги се приз на ва ко га по стои ве ројат ност де ка друш тво то ќе се стек не со еко ном ски кори сти по вр за ни со транс ак ци ја та. Ме ѓу тоа, ко га ќе сејави неизвесност во вр ска со нап ла та та на из но сот којвеќе е вклу чен во при хо дот, неп ла те ни от из нос, илииз но сот чие надоместување не е повеќе веројатно, се приз на ва ка ко рас ход, на ме сто ка ко усог ла су вање на из но сот на при хо дот кој пр вич но бил приз нат. Сте пе нот на до вр ше ност мо же да се опре де ли сораз лич ни ме то ди. Друш тво то тре ба да ко ри сти ме то дако ја ве ро до стој но ќе ги ме ри из вр ше ни те ус лу ги. Воза вис ност од при ро да та на транс ак ци ја та, ме то ди темо жат да вклу чат: а) надг ле ду ва ње на из вр ше на та ра бо та; б) ус лу ги кои се из вр ше ни до да ту мот ка ко процент од вкуп ни те ус лу ги кои тре ба да би датиз вр ше ни; Друш тво то А при фа ќа на рач ка од Друш тво то Бза про из водс тво на опре ма ко ја прв пат поч ну ва даја про из ве ду ва. Друш тво то А га ран ти ра одре де нони во на ус пеш ност на ра бо те ње на опре ма та. Докол ку опре ма та не го за до во лу ва ква ли те тот кој еда ден со га ран ци ја та, Друш тво то А се об вр зу вана Друш тво то Б да му ја ре фун ди ра на бав на таце на на опре ма та. По ра ди не си гур но ста од тоа да ли опре ма та мо же даго по стиг не за га ран ти ра но то ни во на квалитет, ри зи ци теи ко ри сти те од сопс тве но ста не пре ми ну ва ат на Друштво то Б, се до де ка опре ма та ус пеш но не про ра бо ти, однос но Друш тво то А ги за др жу ва ри зи ци те од сопс тве носта, би деј ќи по стои го ле ма мож ност од не ис пол ну ва њена за га ран ти ра но то ни во на ква ли тет. Друш тво то А ќеприз нае при ход ко га опре ма та ус пеш но ќе про ра бо ти. Сог лас но точ ка та 16 од МСС 18 и точ ка та од Од дел 23, друш тво то не го приз на ва при хо дотдокол ку за др жи зна чи те лен дел од ри зи ци те по вр за нисо сопс тве но ста. При ме ри на овие си ту а ции се: а) ко га друш тво то за др жу ва об вр ска за не за до во ли тел ноиз вр шу ва ње коешто не е по кри е но со во о би ча е ни тере зер ви ра ња за га ран ции (При мер 6); б) ко га при ма ње то на при хо ди те од кон крет на про дажба за ви си од ге не ри ра ње то на при ход од стра на наку пу ва чот од не го ва та про даж ба на про из во ди те; в) ко га про из во ди те/сто ки те кои се ис по ра чани требада се ин ста ли ра ат/мон ти ра ат, а ин ста ла ци ја та/монта жа та е зна ча ен дел од до го во рот што се уште нее за вр шен (Пример 2); г) ко га ку пу ва чот има пра во да се отка же од ку пу вање то по ра ди при чи ни кои се на ве де ни во до го во ротза про даж ба и друш тво то не е си гур но во вр ска сове ро јат но ста за враќање. 4. ПРИХОДИ ОД ИЗ ВР шу ВА ЊЕ УСЛУГИ 20 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

21 Сметководство При мер 1: Ус лу ги из вр ше ни спо ред не о дре ден број на актив но сти Про ви зи и те на оси гу ри тел ни аген ции при ме ниили по ба ру ва ни кои не ба ра ат аген тот да да ва пона та мош ни ус лу ги се приз на ва ат ка ко при ход одстра на на аген тот на да ту ми те на за поч ну ва ње илиоб но ву ва ње на по вр за ни те по ли си. Ме ѓу тоа, ко га е Друш тво то А склу чи ло до го вор за обез бе ду вање на стан бе на згра да, ко га ќе се вклу чи нив ни оталарм. За 2016 го ди на пла тен е из нос од де на ри. При мер 2: Ре зул та тот од транс ак ци ја та не мо же ве ро до стој но да се про це ни Друш тва та А и Б учес тву ва ат на тен дер за проект за за шти та на жи вот на та сре ди на. За про е ктоткој ќе би де из бран ќе се до бие на до мест од де на ри. Из бран е про е ктот на Друш тво то А. в) со од но сот на тро шо ци те на пра ве ни до да тумот спре ма про це не ти те вкуп ни тро шо ци на транс ак ци ја та. Са мо тро шо ци те кои ги одра зу ва ат ус лу ги те из врше ни до да ту мот, се вклу чу ва ат во тро шо ци на праве ни до да ту мот. Само тро шо ците кои ги одра зу ва атус лу ги те кои се из вр ше ни или кои тре ба да би датиз вр ше ни се вклу чу ва ат во про це не ти те вкуп ни трошо ци на транс ак ци ја та. Сог лас но точ ка та 25 од МСС 18 и точ ка та од Од дел 23, ко га ус лу ги те се из вр шу ва ат соне о пределен број на актив но сти во определен времен ски пер и од, друш тво то го приз на ва при хо дот напра во ли ни ска основа за вре ме на одре де ни от пер и од, освен ко га по стои до каз де ка не кој друг ме тод по до брого прет ста ву ва степенот на до вр ше ност. Ко га кон кретна актив ност е поз на чај на од си те дру ги актив но сти, друш тво то го од ло жу ва приз на ва ње то на при хо ди тесе до де ка не се из вр ши зна чајната актив ност. Друш тво то А мо ра да приз нае при ход за из вр шена та ус лу га на пра во ли ни ска ос но ва за пер и од одед на го ди на. Ус лу ги те за обез бе ду ва ње на стан бе на тазгра да се из вр шу ва ат са мо ко га ќе се вклу чи алар мотво те кот на го ди на та. Фре квен ци ја та и вре ме то на овиена ста ни не мо жат да се одре дат. За тоа се приз на вапри хо д се кој ме сец по де на ри ( : 12). Сог лас но точ ка та 26 од МСС 18 и точ ка та од Од дел 23, ко га ис хо дот од транс ак ци ја тако јашто вклу чу ва из вр шу ва ње на ус лу ги не мо жеве ро до стој но да се про це ни, друш тво то го приз нава при хо дот до сте пен на приз на е ни те рас хо ди коимо же да се на до ме стат. Ко га из бо рот на би ло која по ну да не мо же ве ро достој но да се про це ни, друш тво то не мо же да приз наепри ход. Во при ме рот Друш тво то А ќе приз нае при ход поиз бо рот на нив ни от про ект, а Друш тво то Б не мо жеда приз нае при ход, би деј ќи про це не ти те рас хо ди немо же да ги по вра ти, од нос но ќе иска же са мо рас хо ди. Во про дол же ние да де ни се при ме ри за приз на ва ње на при ход од из вр ше ни ус лу ги според точките 10 до 19 од Додатокот на МСС 18 и точките 23А.18 до 23А.33 од Додатокот на Оддел 23: На до ме сто ци за мон та жа/ин ста ли ра ње Про ви зии за рек ла ми ра ње На до ме сто ци те за ин ста ли ра ње се приз на ва атка ко при ход по ви ку вај ќи се на сте пе нот на за вр шеност на ин ста ла ци ја та, освен ако не се својс тве ни запро даж ба та на про из вод, во кој слу чај се приз на ва атко га про из во ди те се про да де ни. На до ме сто ци за сер ви си ра ње кои се вклу че ниво це на та на про из во дот Ко га про даж на та це на на про из вод вклу чу ва из ноској мо же да се иден ти фи ку ва за по доц неж но сер виси ра ње (на при мер, оддржување по про даж ба та и по до бру ва ње на про из во дот кај про даж ба та на софтвер), тој из нос се од ло жу ва и приз на ва ка ко при ход воте кот на пер и о дот во кој се из вр шу ва сер ви си ра ње то. Од ло же ни от из нос е оној што ќе ги по крие оче ку вани те тро шо ци на ус лу ги те спо ред до го во рот, за ед носо раз ум на до би вка на тие ус лу ги. Ме ди ум ски те про ви зии се приз на ва ат ка ко приход ко га по вр за но то рек ла ми ра ње или ог лас сепо ја ву ва ат пред јав но ста. Про ви зи и те за изра бо ткана проекти се приз на ва ат во од нос на сте пе нот наза вр ше ност на про е ктот. Про ви зии на оси гу ри тел ни аген ции REPREZENT OKTOMVRI 10/

22 Сметководство На до ме сто ци за би ле ти за влез ни ци На до ме сто ци за обу ки и школарина ве ро јат но де ка аген тот ќе би де по треб но да да ва ипо на та мош ни ус лу ги во те кот на вре ме тра е ње то напо ли са та, про ви зи ја та, или дел од неа, се од ло жу ваи приз на ва ка ко при ход во пер и о дот во те кот на којпо ли са та е во си ла. При хо ди те од умет нич ки из вед би, бан ке ти и други спе ци јал ни на ста ни се приз на ва ат ко га се слу чу вана ста нот. Ко га се врши претп ла та за одре ден бројна ста ни, на до ме сто кот се ало ци ра на се кој на стан врзос но ва ко ја го реф ле кти ра обе мот до кој ус лу ги те сеиз вр ше ни на се кој на стан. При хо ди те се приз на ва ат во пер и о дот на обу ката, односно периодот кој се однесува на школарината. На до ме сто ци за зачленување, влез и членство Приз на ва ње то на при ход за ви си од при ро да та наобез бе де на та ус лу га. Докол ку на до ме сто кот доз во лува са мо членс тво и си те дру ги ус лу ги или про из во дисе пла ќаат по себ но, или докол ку по стои по себ на годиш на претп ла та, приходот се приз на ва ко га не по стоизна чај на не си гур ност во вр ска со не го ва та нап ла та. Докол ку на до ме сто кот му да ва пра во на чле нот даму би дат обез бе де ни ус лу ги или пуб ли ка ции во те котна пер и о дот на членс тво, или да ку пи про из во ди илиус лу ги по це ни по ни ски од оние што се нап ла ќа ат одтие што не се чле но ви, истиот се приз на ва врз ос но вакојшто го одразува вре ме то, при ро да та и вред но стана обез бе де ни те бене фи ции. На до ме сто ци за фран ши за На до ме сто ци те за фран ши за мо жат да ги по кријат по чет ни те и по доц неж ни те ус лу ги, добра и дру гима те ри јал ни средс тва и ве шти ни (know how). Спо редтоа, на до ме сто ци те за фран ши за се приз на ва ат ка копри ход врз ос но ва што ја одра зу ва цел та за ко ја сенап ла ќа ат на до ме сто ци те. На до ме сто ци те за обез бе ду ва ње на кон ти ну и рани ус лу ги, би ло ка ко дел од по че тен на до ме сток илипо се бен на до ме сток, се приз на ва ат ка ко при ход ка кошто се да ва ат ус лу ги те. Ко га по себ ни от на до ме сток не ги по кри ва тро шо ци те на кон ти ну и ра ни те ус лу ги и да обез бе ди раз ум на до би вка од тие ус лу ги се од ло жу ва и приз на ва ка ко при ход ка ко што се да ва ат ус лу ги те. До го во рот за фран ши за мо же да обез бе ди да вате лот на фран ши за та да снаб ду ва опре ма, за ли хиили дру ги ма те ри јал ни средс тва, по це на по ни скаоткол ку што се нап ла ќа од дру ги или це на што необез бе ду ва раз ум на до би вка од овие про даж би. Во овие окол но сти, дел од по чет ни от на до ме сток, до во лен да ги по крие про це не ти те тро шо ци ек страод таа це на и да обез бе ди раз ум на до би вка на тиепро даж би, се од ло жу ва и приз на ва во те кот на пе р и о дот во кој е ве ро јат но де ка про из во ди те ќе би датпро да де ни на ко рис ни кот на фран ши за та. Сал до то одпо чет ни от на до ме сток се приз на ва ка ко при ход ко гаиз вр шу ва ње то на си те по чет ни ус лу ги и дру ги об вр скиба ра ни од стра на на да ва те лот на фран ши за та (ка кошто се по мош при се ле кти ра ње на ме сто, обу ка напер со на лот, фи нан си ра ње и рек ла ми ра ње) се зна чител но за вр ше ни. Напомена: Упатства со практични примери за франшиза се дадени во списанието Репрезент 11/15 под наслов: "Франшиза - современ модел на деловно работење". 5. КАМАТИ, АВТОРСКИ ПРАВА И ДИВИДЕНДИ На до ме сто ци од раз ви ва ње на при ла го денсоф твер На до ме сто ци те од раз ви ва ње на при ла го ден софтвер се приз на ва ат ка ко при ход спо ред сте пе нот наза вр шу ва ње на раз ви ва ње то, вклу чу вај ќи го и за вршу ва ње то на ус лу ги те обез бе де ни за под др шка наус лу ги те по ис по ра ка та. При хо ди те кои про из ле гу ва ат од ко ри сте ње то насредс тва та на друш тво то од стра на на дру ги, со штосе за ра бо ту ва ка ма та, автор ски пра ва тан ти е ми иди ви ден ди, тре ба да би дат приз на е ни ко га: а) е ве ро јат но де ка еко ном ски те ко ри сти повр за ни со транс ак ци ја та ќе прет ста ву ва ат при лив на друш тво то; б) из но сот на при хо дот мо же ве ро до стој но да се из ме ри. При хо ди од ка ма ти При хо ди те од ка ма ти тре ба да би дат приз на е ни навре мен ски про пор ци јал на ос но ва, ко ри стеј ќи ја ме то 22 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

23 Сметководство да та на ефе ктив на ка мат на стап ка, сог лас но точ ка 9 и УП5 - УП8 од МСС 39 и точ ки те 11.5 до од Од дел 11 - Ос нов ни фи нан си ски ин стру мен ти. При мер 1: Друш тво то А вло жу ва де на ри во обврз ни ца из да де на од оп шти на та Х (из да вач). До го во рот за об врз ни ца го ус ло ву ва из да ва чотна ше ста та го ди на од за е мот да му пла ти на Друш тво то А де на ри, од нос но глав ни на и пре ми ја де на ри. Об врз ни ца та ебе ска мат на. Ефе ктив на та ка мат на стап ка е 5% на го диш нони во. По вра тот на пре ми ја та е при ход од ка ма та за Друш тво то А. Со при ме на на фи нан си ски кал ку ла тор амор тиза ци ја та на пре ми ја та, од нос но при хо дот од ка ма тапо го ди ни е ка ко што сле ди: Го ди на Го ди на Го ди на Вкуп но При хо ди од автор ски пра ва При мер 2: При ход од ка ма та При ход од автор ски пра ва Друш тво то А про из ве ду ва соф твер за да но ци. Купувачите на ба ву ва ат ли цен ца за ко ри сте ње насоф тве рот во из нос од де на ри за две годи ни. Докол ку се на до гра ду ва соф тве рот за ра дипро ме на на да ноч на та ре гу ла ти ва Друш тво то А нап ла ќа на до мест. При хо ди од ди ви ден ди При мер 3: При ход од ди ви ден ди Друш тво то А по се ду ва 15% од ка пи та лот наобич ни те ак ции на Друш тво то Б. На 18 Мај 2016 го ди на, Друш тво то Б пред ложи ло ди ви ден да за 2015 го ди на за Друш тво то Аво из нос од де на ри. На 25 Мај 2016 го ди на на Со бра ни е то на ак- ци о не ри би ла одо бре на ди ви ден да за Друш тво то А, ко ја тре ба да се пла ти најдоцна до септември 2016 го ди на. Друш тво то А ќе приз нае при ход од ди ви ден даод Друш тво то Б на 25 Мај 2016 го ди на. Пе ри од Амор ти за ци ја на пре ми ја Средс тво (5% x средство) Го ди на Го ди на Го ди на При хо ди те од автор ски пра ва - тан ти е ми тре ба даби дат приз на е ни на прес ме тков на ос но ва во сог ласност со су шти на та на ре ле вант ни от до го вор. Друш тво то А со про даж ба на ли цен ца та ќе признае при ход од де на ри би деј ќи не ма дру гиоб вр ски. Ко га ќе из вр ши над град ба на соф тве рот ќеприз нае при ход спо ред це на та за над град ба та насоф тве рот. При хо ди од ди ви ден ди тре ба да би дат приз на е нико га ќе би де утвр де но пра во то на ак ци о не рот да гопри ми пла ќа ње то. 6. РАЗЛИКИ Во СМЕТКоВоДСТВЕНИоТ ТРЕТМАН ПоМЕѓУ МСС 18 И оддел 23 МСС 18 и Од дел 23 ги со др жат исти те прин ци пина сме тко водс тве но еви ден ти ра ње и пре зен ти ра њена при хо ди те во финансиските извештаи со следни ве раз ли ки: Од дел 23 во од нос на МСС 18 е со ста вен наед но ста вен ја зик и обез бе ду ва по мал ку упатства/на со ки за на чи нот ка ко да се при ме натприн ци пи те; Од дел 23 во од нос на МСС 18 ба ра по мал куде та ли во обе ло де ну ва ња та; Од дел 23 во од нос на МСС 18 со др жи одредби (точ ки те до 23.27) и за до го во ри теза из град ба, до де ка за до го во ри те за из град бапро пи шан е по се бен МСС 11 - До го во ри за изград ба; Ус ло ви те за обе ло де ну ва ње на до го во ри те заиз град ба во Од дел 23 се прет ста ве ни со помал ку де та ли од МСС 11. REPREZENT OKTOMVRI 10/

24 Даноци ПРО ЦЕН КА НА ДА НОЧ НИ ТЕ ОС НО ВИ ОД СТРА НА НА У П РА ВА ТА ЗА ЈАВ НИ ПРИ ХОДИ М-р Трајан НИКОлОСКИ Спо ред ста вот 1 од чле нот 76 на За ко нот за да ноч на по ста пка ("Служ бен вес ник на РМ", број 13/ /16), Упра ва та за јав ни при ходи, до колку "не мо же да ја ут врди да ноч на та ос но ва врзос но ва на де лов ни те кни ги и еви денци јата, вршипро ценка". Про цен ка та на да ноч на та ос но ва одстра на на Упра ва та за јав ни при хо ди се ог ра ничу ва са мо на она што не мо же да се ут врди врзос но ва на де лов ни те кни ги и еви денции. Не мож нос та за ут врду ва ње на да ноч на та ос нова, врз ос но ва на де лов ни те кни ги и еви денции, ис тов ре ме но зна чи и не ис пол ну ва ње на да ночни те об врски кои се бит ни за ода но чу ва ње то одстра на на да ноч ни от об врз ник, но и не мож ностза кон трола. Она што мо же да се про ве ри и дока же не ма пот ре ба да се про це нува. Со про це ну ва ње то на да ноч на та ос но ва се врши и про це ну ва ње на да но кот кој тре ба да се дол жи (плати) или по ба ру ва (врати), би деј ќи да но кот се до би ва со при ме на на про пи ша на та да ноч на стап ка на про це нета та да ноч на ос нова. 1. НА ЧЕ ло НА ЗА КО НИ ТОСТ И СлО бод НО ОД л У ЧУ ВА њ Е ВО ПРО ЦЕ НУ ВА њ Е ТО НА ДА НОЧ НИ ТЕ ОС НОВИ Иа ко во прак ти ката, про це ну ва ње то на да ноч ни те ос но ви од стра на на Упра ва та за јав ни при хо ди (УЈП), се раз би ра ка ко казна, се пак про цен ка та не ма каз нен ка рак тер. УЈП сог лас но чле нот 6 од За ко нот за да ночна по ста пка мо ра об јек тив но да ги ис пи та да ноч ни те од носи. Таа е должна: "да ги ут врду ва си те фак ти кои се бит ни за до не су ва ње на за ко ни ти од луки, при што мо ра по дед нак во да ги зе ме пред вид фак ти те кои одат во при лог и на ште та на да ноч ни от об врз ник" (став 1). При про це ну ва ње то на да ноч на та ос но ва ва жи принци пот за служ бе но ут врду вање. Про цен ка та на да ноч на та ос но ва се врши, кол ку што е мож но да е поб ли зу до ре ал на та сос тојба. До кол ку во од ре ден - кон кре тен слу чај, по стојат раз лич ни мож нос ти за оце ну ва ње на фак тич ка та сос тојба, во тој слу чај УЈП мо же да ја из врши про цен ка та по непо вол но за да ночни от об врз ник. Ова ва жи до тол ку по веќе, до кол ку се пов ре дат об врските за под не су ва ње на да ноч на прија ва и под не су ва ње на до ка зи од стра на на да ноч ни от об врз ник (став 3 од член 76 ре че ни ци 3, 4 и 5). УЈП не смее да де лу ва сво е волно, туку, врз ос но ва на за кон ско то пра во за сло бод но од лу чу вање, процен ка та мо ра да ја из врши струч но и во: "сог лас ност со цел та на тоа пра во и да ги по чи ту ва за кон ски те гра ни ци на сло бод но то од лу чу вање" (став 2 на ис ти от член). До кол ку по стојат сом не ва ња во по да то ци те од даноч ни от об врз ник, тоа по ав то ма ти зам не зна чи и не е до вол но за врше ње на про ценка. Мо ра да по стојат кон крет ни до кази, дека, на при мер, од ре де ни по да то ци во под не се на да ноч на при ја ва не се во ред. Пос тое њето на сом не ние е ус лов да се из вршат до пол ни телни, по де тал ни про вер ки и да се до не сат кон крет ни од луки. Од дру га страна, фор мал на та уред ност на смет ковод ство то на да ноч ни от об врз ник, не зна чи де ка не мо же УЈП да врши про ценка, до кол ку окол нос ти те во од ре ден, кон кре тен слу чај, да ва ат по вод да се ис пи та вис ти ни тос та на по да то ци те на да ноч ни от об врз ник (член 65 ЗДП). И во овој слу чај не е до вол но да постојат сом не ва ња во точ нос та на по да то ците. Да ли по да то ци те од смет ко вод ство то се при фат ли ви или не, мо ра точ но да би де ут врдено. 2. ПРА ВИ ла ТА ЗА Об ЈЕК ТИВ НИ ОТ ТО ВАР ЗА ДО КА ж У ВА њ Е НЕ ВА ж АТ ВО ПО СТА ПКАТА ЗА ПРО ЦЕНКА Об јек тив ни от то вар на до ка жу ва ње ги од ре ду ва по след ици те на не мож нос та за раз јас ну ва ње на одре де на фак тич ка сос тојба. Тој не го уре ду ва до ка зот, 24 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

25 Даноци ту ку по след ици те ко га не ма до ка зи за фак ти кои себит ни за но се ње на од лука. Во по ста пката за ода но чу вање, об јек тив ни от то варза до ка жу ва ње на чел но се де ли на: a) Упра ва та за јав ни при хо ди - за фак ти кои во дат кон оп рав ду ва ње и зго ле му ва ње на дано кот, б) Да ноч ни от об врз ник - за фак ти кои во дат кон непостое ње об врска за пла ќа ње на да нок, од нос но кон на ма лу ва ње на да но кот. Но, ос но ва на та про цен ка е да но чен инстру мент заут врду ва ње и до ка жу вање, кој ба рем приб лиж но јараз јас ну ва фак тич ка та сос тојба, та ка да не се да де нипре дус ло ви те за од лу ка спо ред об јек тив ни от то варна до ка жу вање. при мер: До кол ку мо ра да се нап ра ви про цен ка на добив ка та на еден да но чен об врз ник, ко ја би се раз ли ку ва ла од таа во да ноч на та при јава, то гаш Упра ва та за јав ни при хо ди по пат на про цен ка не ма да ги ут врду ва са мо при хо ди те (фак ти кои во дат кон оп рав ду ва ње и зго ле му ва ње на да но кот), ту ку - ако е пот реб но - и со од вет ните тро шо ци (фак ти кои во дат кон на ма лу ва ње на да но кот). 3.1 КО га Не се под Не су ва ат КНи ги те и евид енци и те КОи тре ба Да се вод ат спо ред по себн и те - ма те ри јалн и за КОНи? 3.2. КО га ДаН О чн ио т Об врзник Не изда ва со за КОН про пи шани сметки? 3. Ко га Упра ва та за јав ни при хо ди врши про ценка? Спо ред ста вот 2 на чле нот 76 од ЗДП: "Упра ва та за јав ни при хо ди врши про цен ка осо бе но кога: 1. Кни ги те и еви денци и те кои тре ба да се во дат спо ред по себ ни те да ноч ни за кони, а не се под не сени; 2. Не се из да де ни со за кон про пи ша ни сметки; 3. Де лов ни те кни ги не се во дат точно, уред но или це лосно; 4. Ос но ва та за ода но чу ва ње не е до ка жа на со со од вет ни до кази; 5. Да ноч ни от об врз ник не учес тву ва во да ночна та по ста пка, и 6. Да ноч ни от об врз ник го од ла га или оневоз мо жу ва спро ве ду ва ње то на да ноч на та по ста пка." Во овие слу чаи УЈП за дол жи тел но врши про цен кана да ноч на та ос нова, па за тоа во од ред ба та се корис ти из ра зот "осо бено", што зна чи де ка врше ње напро цен ка има и во дру ги слу чаи. Спо ред точ ка та 1 од ста вот 2 од ис ти от член, УЈПќе из врши про це ну ва ње на да ноч ни те ос нови, ко гада ноч ни от об врз ник кни ги те и еви денци и те кои тре бада ги во ди спо ред по себ ни те за кони, не ги под не сува. Ов де не ста ну ва збор да ли да ноч ни от об врз ник гиво ди еви денци и те и кни ги те и кол ку тие од го ва ра атна за кон ски те об врски за нив но то во дење, ту ку за недос та ву ва ње на УЈП. Ис то така, ов де не ста ну ва збор за тоа да ли даноч ни от об врз ник не са ка или не мо же да ги дос тавикни ги те и еви денци ите, ту ку до вол но е тоа што не гидос та вува. Не дос та ву ва ње то на кни ги те и еви денци и те е нешто об јек тивно. Во ва ков слу чај, УЈП е ов лас те на даиз врши про ценка. Не из да ва ње то на про пи ша ни смет ки е еден од битни те слу чаи, во кои УЈП е об врза на да из врши про ценка на да ноч на та ос нова. Со не из да ва ње то на сметка, да ноч ни от об врз ни к врши прик ри ва ње на ос тва ре ни отпри ход, а со тоа и на ма лу ва ње на да ноч на та ос но ваи дол гу ва ни от да нок. при мер: Упра ва та за јав ни при хо ди врши кон тро ла за од ре ден да но чен пе ри од на да но кот за до да дена вред ност. со кон тро ла та е кон ста ти ра но дека, да ноч ни от об врз ник не вклу чил во да ночна та при јава, две фак ту ри за из вршен про мет во из нос од де нари, а со тоа и дол гу ван да нок во из нос од де на ри ( х 18% = ). за овој из нос е за дол жен да ноч ни от об врз ник. REPREZENT OKTOMVRI 10/

26 Даноци Во гор ни ов слу чај не ста ну ва збор за не из да ва ње на фак ту ри (сметки) и врше ње на про цен ка - нап ро тив, све ду ва ње (ут врду вање) на фак тич ка сос тојба. При кон тро ла та е кон ста ти ра но де ка е при ја вен по мал промет (по ма ла да ноч на ос нова), а со тоа и по мал да нок на до да де на вред ност, па за тоа е зго ле мен про ме тот, а со од вет но на так ви от про мет и да но кот КО ГА ДЕ ЛОВ НИ ТЕ КНИ ГИ СЕ НЕ ТОЧНИ, НЕ У РЕД НИ И НЕ ЦЕ ЛОСНИ? Да ноч ни те кни ги кои не се: точни, уред ни и целосни, не прет ста ву ва ат до каз. Са мо де лов ни те кни ги и еви денции кои се во дат во сог лас ност со чле но ви те 45,46 и 47 од За ко нот за да ноч на по ста пка, мо жат да по слу жат за це ли на ода но чу ва њето. Кни гите, кои да ноч ни от об врз ник не ги во ди спо ред за кон ски те про пи си се не точни, не це лос ни и не у редни. Под из ра зот точ ност, за да ноч ни це ли се под раз бира фор мал на и суш тин ска точ ност (член 47 од ЗДП). Уред нос та под раз би ра мож ност на нед вос мис лен на чин да се ут врди мес то то и вре ме то на нив но то соста ву ва ње и нив на та ма те ри јал на сод ржина, а це лоснос та под раз би ра пот пол ност. Ис пуш та ња та во книже ња та и еви ден ти ра ња та пре диз ви ку ва не точ ност. До кол ку да ноч ни от об врз ник има еви денци ја ко ја мо же да се ко ристи, а са мо во еден дел еви денци јата не по стои или не со од вет ству ва на ре ал носта, во тој слу чај УЈП ќе прис та пи кон ед нос тав на про ценка. Ако на при мер, да ноч ни от об врз ник не ма еви денци ја са мо за еден вид на при ходи, во тој слу чај УЈП ќе изврши доп ресме ту ва ње на при хо ди те и ис ти те ќе ги дода де кон ве ќе по стоеч ките. Ме ѓу тоа, до кол ку да ноч ни от об врз ник, на при мер, не во ди кни го вод ство или кни говод ство то кое го во ди во оп што не мо же да се ко ристи, во тој слу чај УЈП ќе прис та пи кон це лос на про ценка. Кол ку е по нес ре де но кни го вод ство то на да ноч ни от об врз ник - не це лосно, не у редно, не нав ре мено, не ве родос тој но и не точно, тол ку поб р зо ќе би де до не се на одлу ка та за врше ње на про цен ка на да ноч ни те ос нови. Со про цен ка та се ут врду ва ат да ноч ни те ос но ви за си те да ноци, за кои е над леж на УЈП КО ГА ОС НО ВА ТА ЗА ОДА НО ЧУ ВА ЊЕ НЕ Е ДО КА ЖА НА СО СО ОД ВЕ ТЕН ДО КАЗ? "ос но ва та за ода но чу ва ње не е до ка жа на со со од вет ни до кази". Да ноч ни от об врз ник мо же да дос та ву ва по да тоци, но за так ви те по да то ци да не ма об јас ну ва ње или да не ма до вол но об јас ну вање, па спо ред тоа ис ти те не мо жат да се зе мат за до кази. Се ко гаш, ко га УЈП, по точ но ов лас те но то лице, ќе до бие по да то ци од да ноч ни от об врз ник кои зна чај но се раз ли ку ва ат од нор мал ни те за да де ни те окол ности, долж но е да поба ра об јас ну вање. Спо ред став 1 од чле нот 50 на За ко нот за да ночна по ста пка: "да ноч ни от об врз ник мо ра да учес тву ва во ут врду ва ње то на фак тич ка та сос тојба, та ка што сво е то учес тво го ис пол ну ва осо бе но со из не су ва ње на це лос ни и вис ти ни ти фак ти бит ни за ода но чу ва ње и за тие свои твр де ња да под не се до кази". Во вак ва та од ред ба се сод ржи за дол жи тел ност за со ра бот ка на да ноч ни от об врз ник за ут врду ва ње на фак тич ка та (вис тин ската) сос тојба. Да ноч ни от об врзник "мо ра да учес твува" - не му не му е доз во лен из бор за учес тво и со ра ботка, ту ку об ли га ци ја за учес тво во ут врду ва ње то на фак тич ка та сос тојба. Да ноч ни от об врз ник е об врзан на пот пол но и ве родос тој но из не су ва ње на фак тите. Тој мора, во за висност од кон крет ни от слу чај, да ги дос тави до ка зите. Со вак ва та за кон ска од редба, фак тич ки то ва рот на до ка жу ва ње па ѓа на да ноч ни от об врз ник. Иа ко УЈП е таа што ја до ка жу ва фак тич ка та сос тојба, со об врската за учес тво во ут врду ва ње то на фак тич ка та сос тојба, да ва ње то об јас ну ва ње и дос та ву ва ње то на до казни те сред ства, об врската фак тич ки се пре не су ва на да ноч ни от об врз ник. Би деј ќи да ноч ни от об врз ник е тој кој ја соз дал фактич ка та сос тојба, тој не мо же да се по ви ку ва дека не му е поз на та, или де ка за ис та та не ма до кази. До кол ку да ноч ни от об врз ник не мо же ар гу мен ти рано да ги по јас ни по да то ците, во тој слу чај се соз да ва ос нов за прис та пу ва ње кон про ценка. Овлас те но то ли це на УЈП е тоа кое пра шува, а да ноч ни от об врзник е тој кој од го вара. Да ноч ни от об врз ник мо же да рас каже, но мо ра да до каже. Ов де не ста ну ва збор за ве ру ва ње или не во да ноч ни от об врз ник, ту ку ста ну ва збор за до ка жу ва ње во да ноч на та по ста пка. Спо ред ста вот 4 од чле нот 76, про цен ка на да ночна та ос но ва се врши кога: 26 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

27 Даноци При мер: При врше ње на над во реш на кон тро ла од стра на на Упра ва та за јав ни при хо ди кај Друштво со ог ра ни че на од го вор ност, кон ста ти ра но е де ка на Упра ви те лот на Друш тво то му се ис пла те ни EU за па ту ва ње во Франција. На ба ра ње на ов лас те но то ли це од Упра ва та за јав ни при ходи, да до ка же зош то се нап ра ве ни тие тро шоци, тој са мо по јас ну ва де ка се нап раве ни за вос поста ву ва ње на де лов ни кон такти. На ба ра ње то да дос тави до кази, тој са мо при ложу ва ави он ски би лет на ре ла ци ја Скоп је Па риз, чии да ту ми се пок ло пу ва ат со од ржу ва ње то на фи на ле то на свет ско то првен ство во фуд бал во Па риз. Во овој слу чај, да ноч ни от об врз ник дал са мо делум но об јас ну вање, но не и до ка зи за так во то об јасну вање. Тој ги при ка жал нап ра ве ни те тро шоци, но не мал об јас ну ва ње и до кази, па за тоа УЈП ќе из врши про ценка, со неп риз на ва ње на овие тро шоци Ко га ДаН очн и от об врзн ик Не УчеС тву ва во ДаН очн а та ПоС тап К а? Упра ва та за јав ни при хо ди мо же да прис та пи кон врше ње на про ценка, ко га: "да ноч ни от об врз ник не учес тву ва во даноч на та по ста пка". Учес тво то на да ноч ни от об врз ник се ис пол ну ва со не го ва та це лос на со ра бот ка во ут врду ва ње то на фак тич ка та сос тојба. Тој сво ја та об врска за со ра бот ка ја ис пол ну ва пре ку пот пол но и ве ро дос тој но при ло жува ње на фак ти те кои се зна чај ни за ода но чу ва њето. Осо бе но е дол жен на ис пол ну ва ње на об врските од чле нот 97 од За ко нот за да ноч на по ста пка. По ме ѓу дру ги те об врски (дос та ву ва ње на увид и кон тро ла на де лов ни те книги, еви денции и сл., дава ње то по јас ну ва ње за да ноч но то кни го вод ство и под дршка та при ис тра жу ва њето) е и об врската за да ва ње ин фор ма ции. Ко га да ноч ни от об врз ник од бива да да ва ин фор ма ции, се врши про ценка. Би деј ќи УЈП, по точ но ов лас те но то лице, не мо же да знае да ли да ноч ни от об врз ник рас по ла га со до ка зи или не, да ли има уред но кни го вод ство или не ед нос тав но не ма до вол но ин фор ма ции за до не су ва ње на од луки. Во овој слу чај, од би ва ње то на да ва ње на ин фор ма ции е суб јек тив но од не су ва ње на да ноч ни от об врз ник, па пот ре ба та за врше ње на про цен ка се ја ву ва ка ко не минов ност. Про цен ка та во овој слу чај се ја ву ва ка ко каз на за да ноч ни от об врз ник, па за тоа, во по на та мош на та по ста пка, то ва рот на до ка жу ва ње де ка про цен ка та не е во ред, па ѓа на него. Прек ршу ва ње то на об врската за со ра бот ка од стра на на да ноч ни от об врз ник, зна чи неш то об јек тив но не испол ну ва ње на од ре де на об врска. Так во то не ис пол ну вање мо же да би де по след ица на неб реж ност, не мож ност за ис пол ну ва ње но, и не со ра бо ту ва ње со умисла Ко га ДаН очн и от об врзн ик го од ла га или оне воз мо жу ва СПро ве ДУ ва ње то На ДаН очн а та ПоС тап К а? Ка ко по себ на си ту а ци ја ко га УЈП врши про цен ка е, кога: "да ноч ни от об врз ник го од ла га или оневоз мо жу ва спро ве ду ва ње то на да ноч на та по ста пка". Под од ла гање, се под разбира, одол гов ле ку ва ње и по пре чу ва ње на по ста пката, а под оне воз мо жу вање, се под разбе ре спре чу ва ње на по ста пката. При мер: Сог лас но став 1 од чле нот 92 од за ко нот за да ноч на по ста пка, на ја ве на е кон тро ла за дано кот на до бив ка кај од ре ден да но чен об врз ник. три де на пред за поч ну ва ње то на кон тро лата, до би е но е ба ра ње за од ло жу ва ње на кон тро лата со по јас ну ва ње де ка фи нан со ви от ди рек тор, по ра ди со об ра ќа ј на нез го да е хос пи та ли зи ран. Во овој слу чај не ста ну ва збор за одол гов ле ку вање и по пре чу ва ње на кон тро лата, ту ку за об јек тив на не мож ност да се из врши кон тро лата. По ра ди об јектив на та спре че ност на ли це то кое има ло нес ре ќен слу чај и не ма ње дру го ли це ко е мо же да ги пре зен ти ра по да то ци те и да да де нив но об јас ну вање, кон тро ла та тре ба да се од ложи. Пок рај го ре на ве де ни те шест си ту а ции за при ме на на про цен ка та на да ноч ни те ос нови, со За ко нот за даноч на по ста пка е да де на мож ност и за дру ги си ту а ции, за кои ќе оце ни УЈП де ка е пот реб но врше ње про ценка. REPREZENT OKTOMVRI 10/

28 Даноци 4. Кои ме то ди На про цен у ва ње мо же да ги Ко рис ти упра ва та За јавн и при ходи? За внат реш но то спо ре ду ва ње на да ноч ни от обврз ник се ко рис тат по да то ци те на са ми от да но ченоб врз ник. Ос но ва е ут врду ва ње то на по ка за те ли оддруг да но чен пе риод, на пример при хо ди од ра бо тењето, тро шо ци за стока, ма те ри јал и пла ти и осо бе ного ле ми тро шо ци на ра бо те њето, на пример тро шо циза елек трич на енер ги ја кај про из вод ни друштва. До кол ку по стои кон тра дик то рен раз вој, тоа е сигналкој ќе ја упа ти УЈП на цел но ис пи ту ва ње во од ре де ниде ло ви и вре мен ски пе ри оди. До кол ку се сом не ва на бри ше ње или ме ну ва њеод ре де ни по да тоци, Упра ва та мо же да из врши и финан сис ко смет ко вод стве на фо рен зич ка ана лиза. Над во реш но то спо ре ду ва ње на да ноч ни отоб врз ник се зас но ва на оце ну ва ње на еко ном скипо да то ци на од ре де ни дру ги спо ред ли ви да ноч ниоб врз ни ци (ка ко али не ја та 2 од чле нот 92 кој по го рего ци ти равме) или со мно гу да ноч ни об врз ни ци од ис та та деј ност. Ос но ва за спо ре ду ва ње со мно гу да ноч ни об врзници, мо жат да би дат ста тис тич ки по да то ци од здруже ни ја та на прет при ја тија, но и држав ни из вори. От ста пу ва ња та од од ре де ни вред ности, на при мер од до бивката, не се до каз за не вис ти ни ти по да то ци Во ма ке дон ско то да ноч но за ко но дав ство има са модве од ред би во два ма те ри јал ни за кони, за на чи ни тена врше ње на про ценка. Спо ред чле нот 42 на За ко нот за да но кот на дода де на вред ност ("Служ бен вес ник на РМ", број 44/ /16), Упра ва та ќе го ут врди (про цени) ДДВ, во слу чаи на: непод не су ва ње на да ноч на при јава, неп ра вил но пресме тан да нок и ко га еви денци ја та е не це лос на или не точна. Но, "при ут врду ва ње то на да но кот...со од вет но се при ме ну ва ат од ред би те на за ко нот за пер со нал ни от да нок од до ход." Спо ред чле нот 89 на За ко нот за пер со на лен да нок на до ход ("Служ бен вес ник на РМ", број 80/ /16), Упра ва та за јав ни при хо ди ќе го ут врди да но кот со про це ну вање: "ако об врз ни кот на оп шт по вик не под не се да ноч на при ја ва и да но чен би ланс во про пи шани от рок или ако де лов ни те кни ги не мо жат да по слу жат ка ко ос но ва за ут врду ва ње на да ноч на та об врска, да но кот ќе се ут врди: 1) Врз ос но ва на служ бе ни те по да то ци за ос тва ре ни от при ход и за тро шо ци те на ра бо те ње то на об врз ни кот со кои рас пола га ор га нот за јав ни при ходи; 2) со спо ре ду ва ње со об врз ник од ис та или слич на деј ност при што ка ко еле мен ти на спо ре ду ва ње осо бе но се зе ма ат мес то то ка де што се врши деј нос та струч на та ква ли фи ка ција, го ди ни те на ста рост, оп реме нос та со сред ства та за ра бота, бро јот на вра бо те ните, асор ти ма нот на про из води те и ус лу ги те и дру ги окол нос ти и фак ти што се од зна че ње за ос тва ру ва ње то на при хо дот; 3) Врз ос но ва на ут врде ни по да то ци од страна на ор га нот за јав ни при хо ди по пат на из врше но сни ма ње за ос тва ре ни от обем на ра бота, од нос но про мет; 4) Врз ос но ва на спо ре ду ва ње со про сеч ни те бру то пла ти на вра бо те ни те кај прав ни те ли ца од ис та или слич на деј ност, кои таа деј ност ја вр шат под приб лиж но ед нак ви ус ло ви и 5) Врз ос но ва на стру чен на од и мис ле ње на веш так." Вак ви те од ред би од За ко нот за ДДВ и За ко нот запер со на лен да нок на до ход, не ја ог ра ни чу ва ат УЈПпри врше ње то на про цен ката. Спо ред За ко нот зада ноч на по ста пка, кој има првен стве но пра во на примена, таа е ов лас тена: "да ги ко рис ти си те до каз ни сред ства пот реб ни за ут врду ва ње на фак ти те за одано чу ва њето..." (член 57 од ЗДП). Кои мер ки ќе ги ко рис ти УЈП за ис пи ту ва ње и про ценка, за ви си од слу чај до слу чај. Во за вис ност од тоа: да ли ста ну ва збор за це лос на или де лум на про ценка, за кој вид да нок се врши про цен ка та и за ка рак те рот нада но чен об врз ник (ко ја сто пан ска деј ност ја из вршу ваи ко ја е не го ва та го ле ми на и ор га ни за ција) ќе за ви сат име то ди те кои ќе се ко рис тат за про це ну вање. Постојатре дица на кла сич ни ме тоди, кои во за вис ност од конкрет на та си ту а ција, мо жат да се ко рис тат по е ди неч ноили во ком би на ција. Во про дол же ние, ќе на ве де ме са мо не кои од можнос тите, без нив но по де тал но ела бо ри рање Внат реш но и надв о реш но спо ре дува ње на да ноч ни от обв рз ник 28 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

29 Даноци да де ни од стра на на да ноч ни от об врз ник. Но, тиево дат кон пот ре ба од по на та мош ни до пол ни тел ниис пи ту ва ња од стра на на Упра ва та за јав ни при хо дии кон до пол ни тел ни об јас ну ва ња од стра на на да ночни от об врз ник. Од дру га страна, пок ло пу ва ње то со прак тич ни тевред ности, не се ко гаш зна чи де ка по да то ци те да де ниод стра на на да ноч ни от об врз ник се вис ти нити. При мер: 4.2. утврду ва ње со ДоП ол ни тел на Прeсметка Да ноч ни от об врз ник, мо же не са мо да при ја ви нис ки при хо ди од ра бо те њето, ту ку да ги на мали и на бав ки те на стока, со тоа што не ма да прок ни жи влез ни фак ту ри од до ба ву вачи. За тоа, Упра ва та за јав ни при ходи, нај ве ро јат но ќеиз врши про вер ка на по да то ци кои по теш ко се ма нипу ли раат, ка ко при мер: оние кои из гле да ат мно гу ситни, ка ко што се трошо ци те за ма те ри јал за па ку вање, тро шо ци те за елек трич на енер гија, за кои ЕВНдос та ву ва фак ту ри во ре дов ни ин тер вали. Ко га ќе се нап ра ви спо ред ба на раз лич ни пе ри оди, мно гу лес но мо жат да се ут врдат не у сог ла су ва ња таво со од но сот по ме ѓу дви же ње то на при хо ди те од рабо те ње то и тро шо ци те на ра бо те њето. Дру го по ма кот рпно, но ре ла тив но точ но ис пи ту вање на при ја ве ни те при хо ди е пресмет ка та врз ос но вана тро шо ци те за стока, од нос но ма те ри јал и плати. Од це нов ни кот на прет при ја ти е то мо жат да сеут врдат про даж ни те цени. Од тро шо ците, при мер тро шо ци те за стока, од нос но ма те ри јал и пла ти мо жат да се ут врдат еди неч ни те тро шо ци по про из вод. Спо ред ова, мо же да се пресме та маржата. Во по голе ми прет при ја ти ја овие по да то ци мо жат да се ви датод пресмет ка та на тро шо ци те и при хо дите, а овиепо да то ци да ноч ни от об врз ник од еко ном ски при чи ниги има на рас по ла гање. Врз ос но ва на тро шо ци те за стока, од нос но ма тери јал и пла ти и ут врде на та маржа лес но мо же да сеис пи та ут врде на та до бив ка и ако е пот реб но ис та тада се про цени. Мо же да се при мени, на при мер, и од ре де но снима ње на ос тва ре ни от про мет во од ре ден пе ри одкај да ноч ни от об врз ник, при што се зе ма ат пред видсе зон ски те вли ја нија, праз нич на та пот ро шу вач ка и слично Пресмет ка на Про ме тот и зго ле му ва ње то на кап и та лот Овие два ме то ди на ис пи ту ва ње се зас но ва ат нараз мис лу ва њето, де ка фи нан си ра ње то на поз на ти тетро шо ци и зго ле му ва ње то на сред ства та мо жат даби дат до ка жа ни во пе ри о дот кој се ода но чува. До кол ку не по стои пок ло пу вање, ис то то се об јасну ва со неп ри ја ве ни при ходи, кои би мо же ле да во даткон про цен ка на при хо дите и на до бив ка та. При пресме ту ва ње то на про ме тот се спо ре ду ва атпри хо ди те и рас хо дите, а кај пресме ту ва ње то на зголе му ва ње то на сред ства та (ка пи та лот), се спо ре ду вапо чет на та и зав ршна та сос тој ба на имо тот во од ре денвре мен ски пе риод. Ко га по стои не у сог ла се ност, об јас ну ва ња та нада ноч ни от об врз ник на при мер, де ка има по зај мици, по да ро ци од род ни ни и при ја тели, или пак до бил одиг ри на среќа, тре ба да се про ве рат. Од се то што по го ре го из не совме, мо же да се зак лу чи дека, про цен ка та не зна чи фак тич ка (вис тин ска) сос тојба, ту ку прет ста ву ва прет поста ве на фак тич касос тојба. Про цен ка та во се бе крие неп ре циз ности, нотоа е и суш ти ната. Таа и не мо же да би де фак тич каси ту а ци ја во спро тив но таа не би би ла про ценка. Даноч ни от об врз ник кој не со ра бо ту ва и не обез бе ду вадо ка зи и об јас ну вања, мо ра да ја при фа ти про цен ката, ма кар и на соп стве на штета. Овлас те но то ли це од Упра ва та за јав ни при ходи, при не до би ва ње ин форма ции и не ма ње до ка зи мо ра да из врши про ценка. Во ва ков слу чај не ста ну ва збор за мож ност ту ку заоб ли га ци ја за врше ње про ценка. Пок рај про цен ка та ко ја не е каз на за да ноч ни от об врз ник, но ко ја мо же да би де по непо вол на за него, мо же да се из ре чат и глоби. За: не у чес тво то во утврду ва ње то на фак тич ка та сос тој ба од стра на на даноч ни от об врз ник (Член 179 од ЗДП); не дос та ву ва њеин фор ма ции, не да ва ње кни ги и еви денции, не доз во лува ње на увид во пред ме ти те и прос то ри ите, не да ва њепо јас ну ва ње за раз би ра ње на не го во то кни го вод ство (член 179 б од ЗДП) и за не во де ње на де лов ни кни гии еви денции (член 179 в од ЗДП). REPREZENT OKTOMVRI 10/

30 Даноци ПРО МЕТ НА УПОТ РЕ БУ ВА НИ ДОБ РА ОД АСПЕКТ НА ДДВ Д-р Горан РАфАјлОВСКИ Спо ред За ко нот за да но кот на до да дена вред ност ("Служ бен вес ник на РМ", број 44/ /16, во на та мош ни от текст: За ко нот за ДДВ), ода но чу ва ње то на про ме тот на упот ребу ва ни доб ра за ви си од тоа дали: доб ро то е на ба ве но од кра ен пот ро шу вач и пов тор но ста ве но во про мет; доб ро то е на ба ве но од да но чен об врзник ре гис три ран за да но кот на до да де навред ност, ис то то го ко рис ти и пов тор ного ста ва во про мет; доб ро то е упот ре бу ван ма те ри јал (от пад) и ис то то е ста ве но во про мет. Во овој на пис Ви да ва ме упат ства со практич ни при ме ри за про ме тот на упот ре бу ва нидобра, во од нос на да ноч на та ос но ва ко гаупот ре бу ва но то доб ро е на ба ве но од кра енпот ро шу вач, ка ко и во слу чај на друг про метсо упот ре бу ва ни добра. 1. ДОБ РО НА БА ВЕ НО ОД КРА ЕН ПОТ РО ШУ ВАЧ И ПОВ ТОР НО СТА ВЕ НО ВО ПРО МЕТ Сог лас но член 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ, за про ме тот на упот ре бу ва ни добра, вклу чу вај ќии упот ре бу ва ни мо тор ни во зила, умет нич ки и колек ци о нер ски пред ме ти и ан тик ви тети, про пи ша нае по себ на да ноч на ос нова, а тоа е раз ли ка та ме ѓу про даж на та и на бав на та цена, ако за ис по ра ка та спрема да ноч ни от об врз ник не се дол жи да нок. Од прет ход но ка жа ното, по себ на та да ноч на ос но ва мо же да се при ме ни са мо при про мет на доб ра кои се на ба ве ни од кра ен пот ро шу вач (гра ѓа нин ка ко фи зичко лице, мал да но чен об врз ник или даночен обврзниккој не е ре гис три ран за це ли те на ДДВ, држав ниор га ни и јав но прав ни те ла и слич ни инс ти ту ции) и под ус лов доб ра та да би ле ода но чени. Тоа значи, држа ва та ве ќе го нап ла ти ла да но кот, би деј ќи ку пу ва чот ка ко кра ен пот ро шу вач не мал пра во на од бив ка на прет ход ни от да нок. Во овој слу чај за даноч ни це ли доб ро то има трет ман на пот рош но добро. Но, ва ка де фи ни ра но то упот реб но добро, мо же пов тор но да се ста ви во про мет. Да ли упот ре бу ва но то доб ропов тор но тре ба да се ода ночи? Ако упот ре бу ва но то добро, пов тор но би де ставе но во про мет од стра на на да но чен об врз ник кој е ре гис три ран за це ли те на ДДВ, нор мал но е да би де пов тор но ода но чено, до кол ку не е ос ло бо дено. На по мена: Ако про ме тот на упот ре бу ва но доб росе врши ме ѓу фи зич ки ли ца гра ѓани, тојпро мет не се ода но чува. Што ќе би де да ноч на ос нова? Во слу чај на про мет на доб ра кои се на ба ве ни од кра ен пот ро шу вач и пов тор но ста ве ни во про мет од стра на на да но чен об врз ник ре гис три ран за це ли те на ДДВ, да ноч на та ос но ва ќе би де раз ли ка та ме ѓу продаж на та и на бав на та цена. Раз ли ка та во це на та е бру то на до мес ток и од неа се пресме ту ва да но кот. Важно: За да се при ме ни член 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ, од нос но да но кот да се пресме та на раз ли ка та ме ѓу про даж на та и на бав на та цена, тре ба да би де ис пол нет ос нов ни от ус лов: "да не се дол жи да нок за ис по ра ка та спре мада ноч ни от об врз ник" По и на ку ка жано, крај ни от пот ро шу вач ко га доб ро то го на ба вил, го на ба вил со вклу чен ДДВ, а ис ти от не мал пра во на од бив ка на прет ход ни от да нок. Оваа по ста пка во ода но чу ва ње то на упот ре бу вани добра, на ба ве ни од крај ни пот ро шу ва чи е со се ма нор мална, би деј ќи во спро тив но би дош ло до двој но ода но чу вање. 30 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

31 Даноци КНИ ЖЕ ЊA: Што ќе се слу чи ако при пов тор ни от про мет, про даж на та це на е по нис ка од на бав ната? Ако раз ли ка та ме ѓу про даж на та це на и на бав на та це на е не га тивна, не ма да се дол жи да нок, од нос но во овој слу чај не ма да се пресме та да нок. Да ноч ни те об врз ни ци кои се ре гис три ра ни за це ли те на ДДВ, а вр шат про мет со упот ре бу ва ни добра, има ат об врска да во дат по себ на еви денци ја за си те слу чаи ко га ос тва ру ва ат по зи тивна, ка ко и за си те слу чаи ко га ос тва ру ва ат не га тив на раз ли ка ме ѓу про даж на та и набав на та цена. Овој про мет тре ба да би де еви ден ти ран во смет ко вод ство то и да би де лес но про вер лив. Во про дол же ние да де ни се прак тич ни при ме ри за упот ре бу ва ни доб ра сог лас но член 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ. При мер 1: Про мет на упот ре бу ван ме бел 1. Друш тво то А врши про мет со упот ре бу вани добра. Од фи зич ко то ли це гра ѓа нин НН на ба ви ло вит ри на по це на од Вит ри на та е про да де на на фи зич ко ли це гра ѓа нин СС по це на од Друш тво то А е да но чен об врз ник ре гис три ран за це ли те на ДДВ Пресмет ка на ДДВ: = Бру то раз лика : 1,18 = Да ноч на ос нова x 18% = 305 ДДВ; или х 15,2542% = 305 ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 1, во смет ковод ство то на друш тво то А спро ве де ни се сле дниве: 6600 Сто ки на за лиха Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба ве на вит ри на од гра ѓа нин 2200 Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата Сметка Пла те но за на ба ве на вит рина 6630 Сто ки во про дав ница Сто ки на за лиха Раз ли ка во цена При ме на вит ри на во про дав ница 102 Па рич ни сред ства во бла гајна При хо ди од про даж ба на добра Об врска за ДДВ Про да де на упот ре бу ва на вит рина 701 На бав на вред ност на про да дена стока Раз ли ка во цена Сто ки во про дав ница По пресмет ка за на бав на вред ност Во врска со При мер 1: ис пол нет е ос нов ни от ус лов: "да не се дол жи да нок за ис по ра ка та спре мада ноч ни от об врз ник" од нос но друш тво то А из врши ло на бав ка од физич ко ли це гра ѓа нин НН, од кое не мо же ло да до бие фак ту ра со ис ка жан ДДВ; да но кот е пресме тан на бру то раз ли ка та ме ѓу продаж на та и на бав на та цена, би деј ќи во овој слу чај не фун кци о ни ра кре дит ни от ме тод на да но кот на до да де на вред ност. На по мена: Друш тво то А ќе по ста пе ше на иден тичен на чин и при про даж ба на вит ри на таако на бав ка та бе ше из врше на од не коеучи лиш те или не ко ја бол ница, од нос ноод да но чен об врз ник кој врши деј ностсог лас но член 23 од За ко нот за ДДВ илипак од не ре гис три ран да но чен об врз ник (мал прет при е мач). При мер 2: Про мет на упот ре бу ван ме бел - со не га тив на стапка 1. Друш тво то А врши про мет со упот ре бу вани добра. Од Кли нич ки цен тар - Скопје на ба ви ло ме та лен ор мар по це на од По поправ ка та и пре бо ју ва њето ор ма рот е про да ден по це на од Друш тво то А е да но чен об врз ник ре гис три ран за це ли те на ДДВ REPREZENT OKTOMVRI 10/

32 Даноци Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 2, во смет ковод ство то на друш тво то А спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 6600 Сто ки на за лиха Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба вен упот ре бу ван ор мар 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При хо ди од про даж ба на добра Про да ден упот ре бу ван ор мар 701 На бав на вред ност на про да де ни добра Сто ки на за лиха По пресмет ка за на бав на вред ност Во врска со При мер 2: друш тво то А ме тал ни от ор мар го на ба ви ло од Кли нич ки цен тар Скопје, кој сог лас но член 23 став 1 точ ка 10 од За ко нот за ДДВ, при на бав ка та не мал пра во на од бив ка на прет ход ни от да нок, а про ме тот е ос ло бо ден од ДДВ, што зна чи не се дол жи да нок; при пов тор ни от про мет на упот ре бу ва но то доб ро (ме та лен ор мар) не е пресме тан да нок, би деј ќи со про даж ба та е ос тва ре на не га тив на раз ли ка од де на ри ( = 1.000); во При мер 2 не е на ве де но на ко го е про да ден ме тал ни от ор мар, но ќе се по ста пи на иден ти чен на чин, од нос но не ма да се пресме та да нок, неза вис но од тоа да ли ор ма рот ќе се про да де на гра ѓа нин или на прав но лице. При мер 3: Про мет на упот ре бу ва но пат нич ково зило 1. Друш тво то А врши про мет со пат нич ки во зила. Од фи зич ко то ли це гра ѓа нин НН на ба ви ло пат нич ко во зи ло по це на од Во зи ло то е про да де но на фи зич ко ли це гра ѓа нин СС по це на од Друш тво то А е да но чен об врз ник ре гис три ран за це ли те на ДДВ Пресмет ка на ДДВ: = Бру то раз лика : 1,18 = Да ноч на ос нова x 18% = ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 3, во смет ковод ство то на друш тво то А спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 6600 Сто ки на за лиха Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба ве но упот ре бу ва но во зило 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При хо ди од про даж ба на добра Об врска за ДДВ Про да денo во зило 701 На бав на вред ност на про да де ни добра Сто ки на за лиха По пресмет ка за на бав на вред ност Во врска со При мер 3: да но кот на до да де на вред ност е пресме тан на раз ли ка та ме ѓу про даж на та и на бав на та цена, би деј ќи е ис пол нет ус ло вот од член 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ; во При мер 3, на бав ка та и про даж ба та се да дени ка ко да е кла сич на ку поп ро дажба, но нај чес то друш тва та кои вр шат деј ност про мет со упот ребу ва ни пат нич ки во зила, про ме тот го вр шат ка ко ко ми си о но ра бо тење. По ве ќе за ко ми си о но то рабо те ње е да де но во спи са ни е то Реп ре зент број 7 8/15 под нас лов: "Ко ми си о но ра бо тење". При мер 4: На ба вен де ло вен прос тор од фи зич ко ли це - гра ѓа нин 1. Друш тво то А на ба ви ло де ло вен прос тор од фи зич ко то ли це гра ѓа нин НН по це на од REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

33 Даноци 2. Друш тво то А од лу чи ло де лов ни от прос тор да го чу ва за про дажба. По не кол ку ме сеци де лов ни от прос тор го про да ло на друш тво то Б по це на од Друш тво то А и друш тво то Б се да ноч ни об врз ни ци ре гис три ра ни за це ли те на ДДВ Пресмет ка на ДДВ: = Бру то раз лика : 1,18 = Да ноч на ос нова x 18% = ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 4, во смет ковод ство то на друш тва та А и Б спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: Кај друш тво то А Гра деж ни об јек ти на ба ве ни за про дажба Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба вен де ло вен прос тор од фи зич ко ли це кој се чу ва за про даж ба По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата При хо ди од про даж ба на не те ков ни сред ства кои се чу ва ат за про дажба Об врска за ДДВ Про да ден де ло вен прос тор На бав на вред ност на про да дени нед виж нос ти кои се чу ва ат за про дажба Гра деж ни об јек ти на ба вени за про дажба Про да ден де ло вен прос тор Кај друш тво то Б Ад ми нис тра тив ни згради Да нок на до да де на вред ност Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба вен де ло вен прос тор Во врска со При мер 4: друш тво то А, пресме та ло да нок на раз ли ка та ме ѓу про даж на та и на бав на та цена, би деј ќи не се дол жи да нок за ис по ра ката, од нос но друш тво то А де лов ни от прос тор го на ба ви ло од фи зич ко ли це - гра ѓа нин; во фак ту ра та друш тво то А ќе внесе: На по мена: "Да но кот на до да де на вред ност е пресме тан сог лас но член 19 став 1 точ ка 5" друш тво то Б ка ко ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ, го од би ло прет ход ни от да нок, би деј ќи де лов ни от прос тор ќе го ко рис ти за своја та сто пан ска деј ност; друш тво то А, во од нос на ода но чу ва ње то ќе поста пе ше на иден ти чен на чин и во слу чај на набав ка на зем јиш те од фи зич ко ли це - гра ѓа нин, од нос но од би ло кој кра ен пот ро шу вач до кол ку фи зич ко то ли це го на ба ви ло зем јиш те то по сле во ве ду ва ње на За ко нот за ДДВ и ис то то претход но го набавило со ДДВ. На по мена: По себ на та да ноч на ос нова, од нос но членот 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ, не мо же да се при мени. На при мер: ако друш тво то А на ба ве ше стан од фи зич ко ли це гра ѓа нин или од прав но лице, би деј ќи сог лас но член 23 став 1 точ ка 1 од За ко нот за ДДВ, са мо први от про метна ста но ви кој ќе се из врши во пе ри од одпет го ди ни по из град ба та под ле жи наода но чу вање, а дру ги те про ме ти се безда нок, од нос но не се пресме ту ва ДДВ. Име но во член 23 став 1 точ ка 1 е про пи шано: "Се ос ло бо ду ва од да нок на до да де на вред ност про ме тот на стан бе ни згра ди и ста нови, во оној дел, во кој ис ти те се ко рис тат за станбе ни цели, со ис клу чок на први от про мет, кој ќесе из врши во пе ри од од 5 го ди ни по из град бата". 2. ДОБ РО НА БА ВЕ НО ОД ДА НО ЧЕН ОБ ВРЗ НИК РЕ ГИС ТРИ РАН ЗА ЦЕ ЛИ ТЕ НА ДДВ, ИС ТО ТО БИ ЛО КО РИС ТЕ НО И ПОВ ТОР НО СТА ВЕ НО ВО ПРО МЕТ Во За ко нот за ДДВ, не ма по себ на од ред ба за даноч на та ос но ва за про ме тот на т.н. упот ре бу ва ни те доб ра - ко рис те ни те добра, од нос но доб ра кои се наба ве ни од да ноч ни об врз ници, ис ти те се ко рис те ни и REPREZENT OKTOMVRI 10/

34 Даноци пов тор но се ста ве ни во про мет, ос вен за про ме тот со от пад. За овој про мет се при ме ну ва ат од ред би те од За ко нот за ДДВ ка ко и се кој друг про мет. Во про дол же ние да де ни се прак тич ни при ме ри за про ме тот на упот ре бу ва ни те ко рис те ни добра: При мер 1: КНИ ЖЕ ЊA: Про мет на упот ре бу ван - ко рис тен ком пју тер 1. Друш тво то А на ба ви ло нов ком пју тер од друш тво то Б по це на од ( ДДВ) По две го диш но ко рис те ње ком пју те рот е про да ден на фи зич ко ли це гра ѓа нин НН по це на од ( ДДВ) Друш тво то А и друш тво то Б се да ночни об врз ни ци за це ли те на ДДВ По да то ци за ком пју те рот: 1. На бав на вред ност Исправ ка на вред носта Сметководствена вред ност нето (ред. бр. 1 ред. бр. 2) Стапка на амор ти за ција...25% Пресмет ка на ДДВ: x 5% = 900 ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 1, во смет ковод ство то на друш тво то А спро ве де ни се сле дниве: Ком пју тери Да нок на до да де на вред ност Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата Амор ти за ци ја на оп рема Аку му ли ра на амор ти за ција на оп рема Пресме та на амор ти за ци ја за две го дини 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата Аку му ли ра на амор ти за ција на оп рема За гу ба од про даж ба на оп рема Ком пју тери Об врски за ДДВ Про да ден ком пју тер Во врска со При мер 1: друш тво то А про да ло ком пју тер за кој при на бав ката го ис ко рис ти ло пра во то на од бив ка на прет ходни от да нок. Тоа значи, де ка се дол жи да нок и во од нос на да ноч на та ос но ва не мо же да се при ме ни член 19 став 1 точ ка 5 од За ко нот за ДДВ; да но кот е пресме тан на вкуп на та про даж на вредност, од нос но на фак тич ки при ме не ти от на до мест; во од нос на ода но чу ва њето, друш тво то А ќе по ста пи на иден ти чен на чин и во слу чај ако компју те рот го про да де ше на прав но лице. При мер 2: 1. Друш тво то А во 2014 го ди на на ба вило пат нич ки ав то мо бил од друш тво то Б по це на од ( ДДВ) По 2 го ди ни пат нич ки от ав то мо бил го про да ло на фи зич ко ли це гра ѓа нин НН по це на од Друш тво то А и друш тво то Б се да ноч ни об врз ни ци ре гис три ра ни за це ли те на ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 2, во смет ковод ство то на друш тво то А спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: На ба вен и про да ден пат нич ки ав то мо бил Пат нич ки во зила Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата На ба вен пат нич ки ав то мо бил 4321 Амор ти за ци ја на пат нич ко во зило Аку му ли ра на амор ти за ција на пат нич ко во зило Пресме та на амор ти за ци ја за 2 го дини 1200 По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата Аку му ли ра на амор ти за ција на пат нич ко во зило Пат нич ки ав то мо бил Про да ден пат нич ки ав то мо бил 34 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

35 Даноци Во врска со При мер 2: друш тво то А при на бав ка та на пат нич ки от ав томо бил не го од би ло прет ход ни от ДДВ, би деј ќи сог лас но член 35 став 1 точ ка 2 од За ко нот за ДДВ тоа пра во е ис клу чено; при про даж ба та не пресме та ло ДДВ, а во фак тура та е на ве дено: На по мена: "Да но кот на до да де на вред ност не е пресме тан сог лас но член 23 точ ка 20" ако друш тво то А врше ше деј ност ав то школа, пре воз на лица, из нај му ва ње на во зи ло (рент а кар), во тој слу чај при на бав ка та на пат нич ки от ав то мо бил ќе го од би е ше прет ход ни от ДДВ, а при про даж ба та ќе пресме та ше ДДВ на про даж на та вред ност. 3. ПРО МЕТ НА УПОТ РЕ БУ ВАН МА ТЕ РИ ЈАЛ (ОТ ПАД) Во член 32 а став 1 точ ка 2 од За ко нот за ДДВ, про пи шан е ме ха ни зам за пре не су ва ње на да ноч ната об врска на при ма те лот на доб ро то при про мет на упот ре бу ван ма те ри јал кој не мо же пов тор но да се ко рис ти во ис та сос тојба, от пад, ин дус трис ки и не индус трис ки от пад ни ма те ри јали, от па ден ма те ри јал кој мо же да се ре цик ли ра и де лум но пре ра бо тен от пад. Во член 2 став 1 точ ка 2 од Од лу ка та за оп ре де лува ње на доб ра та и ус лу ги те за кои да но чен долж ник е да ноч ни от об врз ник кон ко го е из вршен про мет од стра на на друг да но чен об врз ник ("Служ бен вес ник на РМ", број 45/14 и 160/16) по де цид но е де фи ни ра но што се под раз би ра под про мет со от пад сог лас но член 32 а став 1 точ ка 2 од За ко нот за ДДВ. При мер 1: Про мет на от пад кој се ре цик ли расог лас но член 32-а 1. Тр го ви ја ДОО врши тр го вија на ма ло со прех ран бе ни про из во ди и на Еко пак ДОО му про дала от па до ци од картон Еко пак ДОО се за ни мава со ре цик ли ра ње на хар ти ја и од нив про из ве ду ва еко лош ки хар ти е ни кеси 3. Тр го ви ја и Еко пак се ре гис три ра ни да ноч ни об врз ни ци за це ли те на ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 1, во смет ковод ство то на друш тво то Тр го ви ја ДОО и на друш тво то Еко пак ДОО спро ве де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: Кај Тр го ви ја ДОО 1200 По ба ру вања од ку пу ва чи во зем јата При хо ди од про даж ба на добра без ДДВ (член 32 а) По ф-ра за про да де ни от па доци од картон сог лас но член 32-а Кај Еко пак ДОО 3100 За ли ха на ма те ри јали Да нок на до да дена вред ност по оп шта да ноч на стапка (член 32 а) Об врски спрема до ба ву ва чи во зем јата Об врски за ДДВ по оп шта стапка (член 32 а) На ба ве ни от па до ци од картон по член 32-а од За ко нот за ДДВ Во врска со При мер 1: Тр го ви ја ДОО ја пре не ла об врската за ДДВ на Еко пак ДОО, сог лас но член 32 а став 1 точ ка 2 од За ко нот за ДДВ и во фак ту ра та е вне сена: На по мена: Пре не су ва ње на да ноч на об врска сог лас но член 32-а став 1, точ ка 2 и член 53 став 6 од За ко нот за ДДВ. Тр го ви ја ДОО има об врска да во ди по себ на евиденција, би деј ќи со да ноч на та при ја ва до УЈП тре ба да дос тави из веш тај сог лас но член 41 б од За ко нот за ДДВ; Еко пак ДОО на фак ту ра та до би е на од Тр го ви ја ДОО пресме тал да нок на до да де на вред ност и искажал на по мена: На по мена: Пресмет ка на ДДВ од при ма те лот на доб ро то сог лас но член 32-а и член 40 од За ко нот за ДДВ: х 18% = ДДВ Еко пак ДОО е ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ и от ку пе ни те от па до ци од картон се во рам ки те на не го ва та сто пан ска деј ност и за тоа го од бил прет ход ни от да нок. REPREZENT OKTOMVRI 10/

36 Даноци ОСИ ГУ РУ ВА ЊЕ НА ВРА БО ТЕ НИ НА ТО ВАР НА РА БО ТО ДА ВАЧ (ДА НО ЧЕН И СМЕТ КО ВОД СТВЕН АС ПЕКТ) Иван СТОјАНОВ Чес то во прак ти ка та ра бо то да ва чи те се соо чу ва ат со раз лич ни по ну ди од стра на на осигу ри тел ни ком па нии за да ги оси гу ра ат сво и тевра бо те ни од пов ре ди при ра бо та или од другвид на штет ни нас та ни што мо жат да би дат предиз ви ка ни на ра бот но то место. Овие по ну динај чес то во дат до ди ле ма та да ли тро шо ци текои ќе ги нап ра ват ра бо то да ва чи те се призна ти од ас пект на да но кот на до бив ка и да лина ис ти те ра бо то да ва чот е пот реб но да пла типер со на лен да нок на до ход. Од таа при чи наво овој на пис од да но чен и смет ко вод ственас пект ќе раз гле ду ва ме два нај чес ти ви до ви наоси гу ру ва ње кои ра бо то да ва чи те ги пла ќа ат насво и те вра бо те ни и тоа: 1. Жи вот но оси гу ру ва ње оси гу ру ва ње на жи вот. 2. Ко лек тив но оси гу ру ва ње на ра бот ни циза пов ре ди на ра бота ЖИ ВОТ НО ОСИ ГУ РУ ВА ЊЕ ОСИ ГУ РУ ВА ЊЕ НА ЖИ ВОТ Ви до ви те на оси гу ру ва ње ка ко и ус ло ви те под кои мо жат да се вр шат ра бо ти на оси гу ру ва ње се де фини ра ни во За ко нот за су пер ви зи ја на оси гу ру ва ње то "Служ бен вес ник на РМ, број 27/ /16. Жи вот но то оси гу ру ва ње или оси гу ру ва ње то на жи вот ка ко вид на оси гу ру ва ње оп фа ќа оси гу ру ва ње во слу чај на до живу вање, оси гу ру ва ње во слу чај на смрт, ме ша но оси гуру ва ње на жи вот, рен тно оси гу ру ва ње и оси гу ру ва ње на жи вот со пов рат на пре мии. Си те овие оси гу ру ва ња имаа по себ на на ме ни за тоа што се оси гу ра но најваж но од ас пект на нив ни от да но чен трет ман е да се оп ре де ли да ли ис то то има за дол жи те лен ка рак тер за ра бо то да ва чот или не. КО ЛЕК ТИВ НО ОСИ ГУ РУ ВА ЊЕ НА РА БОТ НИ ЦИ ЗА ПОВ РЕ ДА НА РА БОТА Ко лек тив но то оси гу ру ва ње на ра бот ни ци за повре да на ра бо та е вид на оси гу ру ва ње од по след ици на нес ре ќен слу чај нез го да (вклу чу вај ќи ин дус трис ки пов ре ди и про фе си о нал ни за бо лу вања), во слу чај на смрт или на ру шу ва ње на здрав јето. Овој тип на оси гу ру ва ње за ра бо то да ва чи те мо же да би де за дол жи тел но или доб ро вол но во за вис ност од спе ци фич нос та на ра бот но то мес то од нос но да ли ра бот ни кот е ди рек тно из ло жен на по себ ни опас нос ти и непо вол ни вли ја нија. Тие ра бот ни за да чи вклу чу ваат ди рек тно из ло жу ва ње на непо вол ни вли ја ни ја на око ли на та (чад, саѓи, то пол пе пел, пра шина, влага, ви со ки од нос но нис ки тем пе ра тури, бу чава, блес ка ва веш тач ка свет лина, ра бо та во тем ни прос то рии или во прос то рии со не со од вет но обо е но светло) и ра бо ти при кои ра бот ни кот е из ло жен на по себ ни опас нос ти (по жар, вода, ек спло зија). ДА НОК НА ДО БИВКА Во За ко нот за да но кот на до бив ка "Служ бен весник на РМ, број 112/14 23/16 во член 9 став 1 точ ка 12 е про пи шан да ноч ни от трет ман на тро шо ци те за уп ла те ни оси гу ри тел ни пре мии. Сог лас но За ко нот: "ка ко неп риз на е ни рас хо ди за да ноч ни це лисе сме та ат оси гу ри тел ни те пре мии кои гипла ќа ра бо то да ва чот во ко рист на чле но ви тена ор га ни те на уп ра ву вање, ка ко и на вра боте ни те до кол ку ис ти те не се од би ва ат одпла та ос вен лич но то ко лек тив но оси гу ру ва њена ра бот ни ци те за пов ре ди на ра бота. Од ова од ред ба во За ко нот мо же да се из вле че зак лу чок де ка си те тро шо ци кои ра бо то да ва чи те ги пра ват по ос нов на уп ла та на оси гу ри тел ни пре мии за оси гу ру ва ње на сво и те вра бо те ни прет ста ву ва ат да ноч но неп риз нат рас ход од ас пект на За ко нот за да но кот на до бив ка и ис ти те ја зго ле му ва ат да ноч на 36 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

37 Даноци та ос но ва во Да ноч ни от Би ланс ос вен оние тро шо ци кои што ра бо то да ва чи те ги пра ват за ко лек тив но да ги оси гу рат сво и те вра бо те ни за пов ре ди на ра бо та но са мо за ра бот ни мес та на кои ра бот ни кот е ди рек тно из ло жен на по себ ни опас ности. При мер 1: Друш тво то Ру дар ДО О ЕЛ Про биш тип насво и те вра бо те ни им пла ќа ко лек тив но оси гу рува ње за пов ре ди при ра бота. Ра бот но то мес тона кое ра бо тат ра бот ни ци те е мес то при коера бот ни кот е из ло жен на по себ ни опас нос ти (по жар, вода, ек спло зија). Во врска со При мер 1 се по ста ву ва пра ша њето: Да ли овие тро шо ци прет ста ву ва ат да ночно приз нат рас ход? Од го во рот е: ДА. По ра ди спе ци фич нос та на ра бот но то место, рабо то да ва чот е об врзан да ги оси гу ра ра бот ни ци те од пов ре да на ра бо та и тој тро шок е да ноч но приз нат од ас пект на ДД. КНИ ЖЕ ЊA: 4200 Пла та и на до мес то ци на плата Пер со на лен да нок на плата При до не си за за дол жи тел но со ци јал но оси гу ру вање Об врски за плата Об врски за ПДД Об врски за при до нес за ПИО Об врски за за дол жи тел но здрав ство Об врски за до пол ни те лен при до нес за здрав ствено Об врски за при до нес за вра бо ту ва ње во слу чај на нев ра бо те ност Пресме та на плата 2400 Об врски за плата Об врски спре ма вра бо те ни по ос нов на зад ршки *При ме рот е пресме тан на бру т о пла та за еден вра бо тен При мер 2: Друш тво то Мо да ДО О ЕЛ за сво и те 20 вра боте ни пла ќа ко лек тив но оси гу ру ва ње за пов ре дипри ра бо та при што на ис ти те им зад ржу ва заде лот на пре ми ја та 100 де на ри од ме сеч ни от из нос на не то плата. Во врска со При мер 2 ту ка не ста ну ва збор за тро шо ци кои што ги пра ви ра бо то да ва чот за оси гу рител ни пре мии за тоа што за из но сот на оси гу ри тел на та пре ми ја зад ржу ва од об врската за не то пла та спре ма вра бо те ните. На по мена: Сог лас но член 111 од За ко нот за работ ни од но си во би ло кој слу чај ко гасе пра ви зад ршка од пла та на вра боте ни те лица, од ис ти те мо ра да имаписме на сог лас ност де ка се сло жува ат да им се зад ржи из нос од не топла та та во овој слу чај за ко лек тив нооси гу ру вање. ПЕР СО НА ЛЕН ДА НОК НА ДО ХОД Во слу ча јот со пер со нал ни от да нок на до ход одред би те кое се од не су ва ат на ос ло бо ду ва ња та од пер со на лен да нок се про пи ша ни во член 6 од За ко нот за пер со нал ни от да нок на до ход "Служ бен вес ник на РМ, број 80/93 23/16. REPREZENT OKTOMVRI 10/

38 Даноци Во овие од ред би не ма про пи ша но ос ло бо ду ва ње од пер со на лен да нок на до ход по од нос на уп ла ти те на оси гу ри тел ни пре мии во ко рист на вра бо те ни те ли ца, но се пак за ко но да ве цот пред ви дел ос ло боду ва ње на ра бо то да ва чи те од ПДД на уп ла ти тел нап ра ве ни по ос нов на оси гу ри тел ни пре мии за вра бо те ни те лица. Пер со нал ни от да нок до кол ку не е про пи ша но осло бо ду ва ње во за ко нот за ПДД ќе би де пресме тан и уп ла тен од стра на на ис пла ту ва чот оси гу ри тел на та ком па ни ја за се ко ја по е ди неч на ис плата. Овие одред би се пред ви де ни во член 95 од За ко нот за ПДД кој гласи: "Испла ту ва чот на лич ни при ма ња и на други при хо ди на кои акон та ци ја та на да но кот сепла ќа по од бив ка е дол жен зад ржа ни от да нокда го уп ла ти при се ко ја по е ди неч на ис плата. Ка ко ис пла ту вач кој го зад ржу ва да но кот напре ми ја та за оси гу ру ва ње сог лас но со ме наџер ски от до го вор, се сме та оси гу ри тел но тодруш тво, а за ис пла ту вач на лич ни при мања, ав тор ски или друг вид при хо ди ис пла те ни преку ав тор ска агенци ја или по сре днич ко друштво, се сме та ав тор ска та агенци ја од нос нопо сре днич ко то друш тво На се ко ја по е ди неч на ис пла та од стра на на осигу ри тел на та ком па ни ја ис та та ќе уп ла ти и пресме та ПДД ос вен во слу ча и те ко га се ис пла ќа на до мес ток по ос нов на ште та по ос но ва на жи вот но и не жи вот но оси гу ру вање. Овој на до мес ток сог лас но член 6 став 1 точ ка 17 од За ко нот за ПДД е ос ло бо ден од пресмет ка и уп ла та на ПДД. При мер 3: Друш тво то Прог рес ДОО Би то ла за сво ите вра бо те ни уп ла ту ва по 500 де на ри ме сеч нопре ми ја за жи вот но оси гу ру вање. Сог лас носклу че ни от до го вор оси гу ри тел на та ком па ни јае долж на да го ис пла ти на до мес то кот до кол кунас та не штет ни от нас тан за се кој оси гу ре никод делно. Во врска со При ме р 3 ра бо то да ва чот на овие упла ти не ма да пресме та и уп ла ти ПДД. Ис ти от ќе го пресме та и уп ла ти оси гу ри тел на та ком па ни ја во момен тот на ис пла та на на до мес то кот за нас та на ти от ште тен нас тан. При мер 4: Друш тво то Ак ти ва ДО О ЕЛ Скоп је склу чи лодо го вор со оси гу ри тел на ком па ни ја за до пол нител но здрав стве но оси гу ру ва ње на сво и те врабо тени. Сог лас но до го во рот оси гу ри тел на таком па ни ја до кол ку нас та не штет ни от нас танна до мес то кот ќе го ис пла ти на друш тво то сооб врска друш тво то да го ис пла ти на до мес токот за нас та на ти от ште тен нас тан на сво јотвра бо тен. Во врска со При мер 4 се по ста ву ва пра ша ње то: Кој е об врз ник за пресмет ка и уп ла та напер со нал ни от да нок на до ход? Од го вор: Во овој слу чај об врз ник за пресмет ка и уп ла та на пер со нал ни от да нок на до ход е друштво то Ак ти ва ДО О ЕЛ кое има об врска да го ис пла ти прет ход но при ме ни от на до мес ток од оси гу ри тел на та ком па ни ја на сво и те вра бо тени. ДА НОК НА ДО ДА ДЕ НА ВРЕД НОСТ Услу ги те на оси гу ру ва ње и ре о си гу ру вање, вклучу вај ќи ги со нив пов рза ни ус лу ги на оси гу ри тел ни бро ке ри и аген ти сог лас но член 23 став 1 точ ка 6 од За ко нот за да но кот на до да де на вред ност "Служ бен вес ник на РМ, број 44/99 23/16 се ос ло бо де ни од ДДВ без пра во на од бив ка на прет ход ни от да нок. Се по ста ву ва пра ша ње то: Да ли на оваа уп ла та друш тво то е долж нода пресме та и уп ла ти ПДД? Од го во рот е: НЕ 38 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

39 Даноци ДАНОЧЕН ТРЕТМАН НА РАБАТ, КАСА - СКОНТО И БОНИФИКАЦИЈА Друштвото со цел да ја зголеми продажбата на добрата, како и да ја забрза наплатата, често се откажува од дел од својата заработувачка и на купувачите им одобрува попуст. Под зборот попуст се подразбира: рабат, каса - сконто, бонификација и слично. Во практиката најчесто за попуст се користат термините рабат, каса - сконто или само попуст. Даночниот третман на попустот е уреден со Законот за данок на додадена вредност ( Слу ж бен вес ник на РМ, број 44/ /16, во натамошниот текст: Законот за ДДВ), а сметководственото евидентирање е уредено со Правилникот за водење на сметководството ( Слу ж бен вес ник на РМ, број 159/ /11). Во зависност од моментот кога се одобрува попустот се разликуваат: Попуст одобрен во моментот на продажбата односно извршената услуга (посебно се искажува во фактурата и не влегува во даночната основа) Дополнително одобрен попуст (каса - сконто, бонификација, дополнително одобрен рабат), значи промена на даночната основа согласно член 22 од Законот за ДДВ. 1. ВИДОВИ ПОПУСТ Вера РАФАЈлОВСКА Најчесто се одобруваат следниве видови попуст: рабат, каса-сконто и бонификација. Рабат Во практиката постојат погрешни толкувања за т.н. количински рабат. Имено, одделни трговци ги наградуваат своите постојани купувачи чии нарачки се во големи количини, така што им подаруваат одредена количина на добра, наведувајќи во фактурата напомена како на пример: На купувачот му е одобрен количински рабат 10 парчиња од доброто Х. Во овој случај не станува збор за количински рабат, туку за подарок при што се пресметува данок на додадена вредност според соодветната стапка за доброто. Секако набавките во поголеми количини не се единствена причина за одобрување на рабат. Продавачот може, независно од купената количина на добрата, на своите постојани купу вачи да им одобри рабат, со цел да ги задржи како свои постојани де ловни партнери, односно постојани клиенти. Покрај веќе одобрениот рабат искажан во фа ктурата при про дажбата, продавачот може на одре дени купувачи да им одобри и т.н. супер-рабат. Овој рабат најчесто се одобрува по изминувањето на одреден пе риод, што значи дополнително, односно продавачот го известува ку пувачот по пат на Пресметка одо брение/задолжение, во кое е специфицирано по кои фактури му одобрува до пол нителен т.н. суперрабат. Кога доброто се продава надвор од неговата сезона или на крајот на неговата сезона (на пример: про дажба на зимски палта на кра јот од зимата, во пролет или лето), вообичаено е да се продава со по пуст-рабат т.н. сезонски рабат. Овој вид на продажба, го отс тра нува или намалува ризикот доброто да стане демодирано, ги нама лува трошоците на складирање, го зголемува обртот на продажба и ја подобрува ликвидноста на прода вачот. Рабат е попуст кој продавачот му го одобрува на купувачот на про дажната цена. Во најголем број случаи рабат се одобрува при купување на по голема количина добра. REPREZENT OKTOMVRI 10/

40 Даноци КАСА - СКОНТО Каса-сконто е попуст што про давачот му го одо б- рува на купу вачот, на продажната цена, ако ку пувачот ја плати фактурата во многу краток рок. Во овој случај продавачот, согласно догово рот за купопро дажба, го известува купувачот, со тоа што во фактурата внесува зборови, на пример: Напомена: Ако ја платите фактурата во рок од 3 дена, Ви одобрува ме каса-сконто од 5%. БОНИФИКАЦИЈА Бонификација е попуст кој про давачот му го одобрува на купува чот, за да му ги надомести трошоците на купувачот, што настанале за ради одредени случаи (ненавре ме на испорака на доброто, испорачано е добро со несоодветен квали тет согласно договорот и други случаи). Овој попуст однапред не може да се предвиди ниту договори и за тоа не може да се внесе во факту рата. За одобрената бонификација, продавачот го известува купувачот со т.н. Пресметка-одобрение/ задолжение. 2. СМЕТКОВОДСТВЕНО ЕВИДЕНТИРАЊЕ НА ПОПУСТ Сметководственото евидентирање на попустите е уредено во Правилникот за водење на сметководството и тоа: За големите и средни друштва сметководственото евидентирање на попустите е уредено во: точката 11 од Меѓународниот Сметководствен Стандард 2 - Залихи, точката 16(а) од Меѓународниот Сметководствен Стандард 16 - Недвижности, постројки и опрема, точката 10 од Меѓународниот Сметководствен Стандард 18 - Приходи и другите релевантни Стандарди според кои трговските попусти, рабати и други слични ставки се одземаат при утврдувањето на трошоците за набавката на добра, односно кај продавачот приходите да се мерат според објективната вредност на надоместокот кој е примен или се побарува, земајќи го во предвид износот на сите трговски рабати и количински попусти одобрени од страна на друштвото - продавачот. За малите и микро друштва сметководственото евидентирање на попустите на идентичен начин како и за големите и средни друштва е уредено во точката 13.6 од Оддел 13 - Залихи, точката од Оддел 17 - Недвижности постројки и опрема, точката 23.3 од Оддел 23 - Приходи и други релевантни Оддели од Меѓународниот Стандард за Финансиско Известување за Мали и Средни Eнтитети. A ОДОБРЕН ПОПУСТ ВО МОМЕНТОТ НА ПРОДАЖБА 1. ПОПУСТ ВО ТРГОВИЈАТА НА ГОЛЕМО Одобрениот попуст во моментот на продажбата, продавачот на купувачот му го искажува во факту рата, така што тој ја намалува даночната основа. Тоа значи, продавачот ќе евидентира помала обврска за данок, а купувачот помал претходен данок. РАБАТ ИСКАЖАН ВО ФАКТУРАТА Во продолжение даден е Пример 1 на набавени добра за натамошна продажба при што е прикажано одобрување на рабат од страна на продавачот при набавка на доброто, како и од страна на купувачот кој го прима рабатот. Исто така даден е Пример 2 на договорена продажна цена (во случај кога цената е лимитирана), а продавачот му одобрува рабат на купувачот, што во суштина за него претставува разлика во цена. При мер 1: Одобрен и даден рабат 1. Друштвото Макпромет - Скопје од добавувачот Панасоник - Скопје, набавило кг хартија во из нос од ден. 2. За набавената хартија добиена е фактура број 20 во која е искажан рабат... 10% 3. Фактура за превоз ден. 4. Врз основа на добиените фактури направена е калкулација број REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

41 Даноци 5. По ф-ра број 5 продадени се 500 кгр. хартија на Хартијапромет - Скопје, по продажна це на без ДДВ ден. 6. Во фактурата е одобрен рабат од... 5% ПАНАСОНИК Скопје, ул. Орце Николов бр Скопје Сметка: Депонент: Стопанска банка А.Д. тел. 389 (2) МК (даночен број за ДДВ) Калкулација број 102 Фактура број 20 МАКПРОМЕТ ул. Пелистерска бр. 9/ Скопје (име и адреса на примачот) Со испратница бр. 15 од год. Ви ги испорачавме следните добра: Р. бр. Количина мера Ед. Опис кгр. Хартија Одобрен рабат 5% Основа за ДДВ ДДВ 18% Вкупно Количина цена Ед. мера Опис по един. Вредност без ДДВ кгр Хартија Одобрен рабат 10% Основа за ДДВ % ДДВ Вкупно Услови на продажба: Плаќање во рок од 15 дена Овлас те но ли це за п о тп и с н а ф а кт у р и Стојан Николов SNikolov Упра ви тел PApostolov 1. По ф-ра за набавка без ДДВ Сметка за превоз Вкупно набавна вредност (ред. бр.1 + ред. бр.2) Разлика во цена Продажна без ДДВ (ред. бр.3 + ред. бр.4) Ред. бр. КНИ ЖЕ ЊA: Скратен приказ на фактура број 5 за Хартијапромет - Скопје Цена Вредност без ДДВ А) Кај Макпромет - Скопје Стоки на залиха Данок на додадена вредност Обврски спрема добавувачи во земјата Обврски спрема добавувачи во земјата Набавени добра Обврски спрема добавувачи во земјата Обврски спрема добавувачи во земјата Сметка Платено на добавувачи Побарувања од купувачите во земјата Приходи од продажба на добра (стоки) во земјата Обврски за ДДВ По ф-ра бр Набавна вредност на продадени добра (стоки) Стоки на залиха По пресметка Сметка Побарувања од купувачите во земјата Банков извод број... Забелешка: Ако добрата на залиха се водат по продажна цена во тој случај треба да се спроведат следниве книжења: 701, 669/660. Не треба да се врши сторнирање на вредноста на залиха, бидејќи не станува збор за намалување на цената на залихата, туку за одделна продажба за која е договорен рабат. REPREZENT OKTOMVRI 10/

42 Даноци Тоа значи попустот ќе влијае индиректно на приходите односно на помала заработувачка. КНИ ЖЕ ЊA: Б) Кај Хартијапромет Стоки на залиха Данок на додадена вредност Обврски спрема добавувачи во земјата По ф-ра број 5 При мер 2: Рабат во функција на разлика во цени 1. Според договорот меѓу производителот и трговецот, производителот одредил цена без данок за еден кгр. ориз ден. 2. По ф-ра набавени се 200 кгр. ориз, а за покри вање на трошоците во трговијата одобрен е рабат од 20% на продажната цена ( х 20%) ден. 3. Трговецот залихите ги води по продажна цена 4. Врз основа на претходните податоци направена е следнава: Калкулација кај трговецот: 1. Набавна вредност без ДДВ ( ) Претходен данок 5% Разлика во цени Продажна вредност без ДДВ (ред. бр. 1 + ред. бр. 3) КНИ ЖЕ ЊA: Стоки на залиха Данок на додадена вредност Обврски спрема добавувачи во земјата Разлика во цени на стоките По ф-ра набавено добро 2. ПОПУСТ ВО ТРГОВИЈАТА НА МАЛО Во продавниците и во трговските центри, поточно кажано во мало про дажните објекти, вообичаено е од време-навреме да се врши про дажба по намалени цени. Најчесто тоа се сезонски намалувања на цените. Сезонските намалувања на це ните видно се истакнуваат во изло зите на малопродажниот објект, со истакнување на процент на на ма лување на пример: Сезонско намаление од 50% или со прецртување на старата и истакнување на новата цена: 5200,00 денари 3000,00 денари Добрата во малопродажбата мо же да се продаваат со кредитни картички со одложено пла ќање. Во овие случаи за да се стиму лираат купу вачите да плаќаат во готово ( cash ) им се одобрува попуст. Иако попустот во трговијата на мало не се нарекува рабат, сепак има исто влијание на продажната це на како и во трговијата на голе мо. Во трговијата на мало за да мо же за одобрениот попуст за готовин ското плаќање да се намали даночна та основа, треба: да биде искажан во фискалната сметка или во парагон блок. За износот на одобрениот попуст потребно е да се исправи задолжувањето на продавницата. 42 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

43 Даноци Одобрениот попуст треба да се евидентира во трговската книга на продавницата како и на сметките за залихите во сметководствената евиденција. При мер: КНИ ЖЕ ЊA: КНИ ЖЕ ЊA: Попуст на добра во малопродажба оданочиви со стапка 18% 1. Продавницата е задолжена со добра Х за што се спроведени следниве: Стоки во продавница Данок на додадена вредност Обврски спрема добавувачи во земјата Разлика во цени на стоките Вкалкулиран ДДВ По приемница број Одобрен попуст Вкупен дневен промет од сметки намален за попуст ( ) Обврска за ДДВ ( ) х 15,2542% ДДВ на попуст (500 х 15,2542%) Попуст без ДДВ (500-76) Стоки во продавница Вкалкулиран ДДВ Разлика во цени на стоките Исправка на задолжение во продавница за одобрен попуст Парични средства во благајна Приходи од продажба на добра (стоки) во земјата Дневен промет Приходи од продажба на добра (стоки) во земјата Обврски за ДДВ Исклучување на ДДВ Набавна вредност на продадени стоки Стоки во продавница По пресметка Разлика во цени на стоките Вкалкулиран ДДВ Набавна вредност на продадени добра (стоки) Раздолжување на продавница за продадени добра B ДОПОЛНИТЕЛНО ОДОБРЕН ПОПУСТ За дополнително одобрен попуст, односно попуст одобрен по прес метков ниот период во кој е извршен прометот се врши промена на даночната основа и исправка на данокот и на претходниот данок. ВО КОИ СЛУЧАИ СЕ ВРШИ ПРОМЕНА НА ДАНОЧНАТА ОСНОВА? Спо ред член 22 од За ко нот за ДДВ, да ноч на та осно ва мо же да се про ме ни: по ра ди вра ќа ње на до бро то; по ни шту ва ње на до го во рот; по ра ди ме ну ва ње на це ни те отка ко бил из вр шен про ме тот; по ра ди по доц неж но на ма лу ва ње на да но кот пла тен при увоз. Про ме на на да ноч на та ос но ва мо же да се извр ши, до кол ку на при ма те лот на до бро то му се фа кту ри ра и ка у ци ја за па ку ва ње (ам ба ла жа), а из но сот за ка у ци ја бил дел од да ноч на та ос но ва за из вр ше ни от про мет на до бро то. Ко га се вра ќа ам ба ла жа та и ко га се вр ши враќање на ка у ци ја та, по стои на ма лу ва ње на на домес то - кот од нос но се вр ши про ме на на да ноч на та осно ва. Во пра ктиката мо же да се ја ват и дру ги слу чаи врз ос но ва на кои мо же да се вр ши на ма лу ва ње на да ноч на та ос но ва. 1. ПРОМЕНА НА ДАНОЧНАТА ОСНОВА Че сто во пра кти ка та се слу чу ва де лов ни те парт нери да одо бру ва ат т.н. до пол ни те лен ра бат за ра ди ос тва рен по го лем про мет. REPREZENT OKTOMVRI 10/

44 Даноци 2. ИСПРАВКА на ДАнОКОТ И на ПРЕТХОДнИОТ ДАнОК ПРИ ПРОМЕнА на ДАнОчнАТА ОСнОВА Ис пра вка та на да но кот од стра на на про да вачот и ис пра вка та на прет ход ни от да нок од стра нана ку пу ва чот се вр шат во да ноч ни от пер и од во којна ста на ла про ме на та на да ноч на та ос но ва за ко јае из го твен и до би ен до ку мент сог лас но член 53 од За ко нот за ДДВ. Об вр ска за ис пра вка по стои и во слу чаи ко га: ис пра вка та на да но кот и исп ра вка та на од бивка на прет хо дни от да нок до ве ду ва до кра енре зул тат до по рам ну ва ње; и се вр ши ис пра вка на да нок и ко га про ме тот билиз вр шен спре ма при ма тел на до бро кој не мапра во на од би ва ње на прет ход ни от да нок; ис пра вка на данокот се врши и во случај напренос на даночната обврска на примателотна прометот согласно член 32 а. Докол ку се про ме ни да ноч на та ос но ва во истиот да ноч ен пер и од во кој бил извр шен про ме тот (ме сец, три ме сеч је), во тој слу чај не се ра бо ти за про ме нана да ноч на та ос но ва спо ред член 22 став 1 од Зако нот за ДДВ. Во овој слу чај се вр ши ко ре ги ра ње содо ста ву ва ње на но ва фак ту ра, а по ни шту ва ње напрет ход на та. Да ноч ни те об врз ни ци се долж ни во сво ја та сме тководс тве на и да ноч на еви ден ци ја да ги еви ден ти ра ати до пол ни тел ни те про ме ни на да ноч на та ос но ва ка кои на да но кот и на прет ход ни от да нок. При мер: Про ме на на да ноч на ос но ва и ис пра вка на да нок и на прет хо ден да нок по ра ди ме ну ва ње на це ни те 1. На го ди на друштвото Бо пак Скоп је на друштвото Кла ра Скоп је му ис пра ти ло прес ме тка одо бре ние/за дол же ние број 20 за на ма лу ва ње на це ни те за про да дени те до бра во ме сец јануари ифевруари 2016 го ди на. 2. На го ди на друштвото Кла ра Скоп је на друштвото Бо пак Скоп је му до ста ви ло из ве сту ва ње за извр ше на ис пра вка на прет ход ни от да нок во из нос од де на ри. Прес ме тка та на одо бре ние/за до лже ние со кое севр ши на ма лу ва ње на це ни те мо же да изг ле да ва ка: БОПАК ДОО Скопјеул. Мице Козар бр Скопје, Тел. 389 (2) Сметка: , Депонент: Стопанска банка АД ДДВ бр. МК Скопје, Ви одобруваме намалување на цените за количи ните на добрата искажани во факту рите 45 и 48 и тоа: Ред. Број на Износ ДДВ Вкупно Дата бр. фактура без ДДВ стапка износ со ДДВ % % Вкупно: ДО КлАРА ДОО Скопје ул. Ѓорче Петров б.б Скопје Пресметка-одобрение/задолжение број 20 Во нашата сметководствена и даночна евиденцијаќе извршиме исправка на даноч на та основа во износод денари и данокот во износ од денари кој ќе го искажеме во даночната пријаваза месец јуни 2016 година и Ве молиме во вашатасметковод ствена и даночна евиденција да извршитеисправка на даночната основа и одбивката напретходниот данок во износ од денари за штописмено ќе не известите. Овластено лицеза потпис на одобрение Петар Атанасов PAtanasov Во За ко нот за ДДВ не е про пи ша на об вр ска да ноч ни от об врз ник ку пу вач, на да ноч ни от об врз ник про да вач да му до ста ву ва из вес ту ва ње од нос но писме на по твр да де ка ќе из вр ши ис пра вка на да ноч на таос но ва и на прет ход ни от да нок. Це ни ме де ка ова писме но из вес ту ва ње би тре ба ло да се до ста ви, би деј ќида ноч ни те об врз ни ци про ме на та на да ноч на та ос но ваи ис пра вка та на да но кот и на прет ход ни от да нок тре бада ја из вр шат во ист прес ме тко вен пер и од. Пис ме но то из ве сту ва ње мо же да изг ле да ва ка: 44 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

45 Даноци КЛАРА ДОО Ул. Ѓор че Пе тров б.б Скоп је год. Да ноч ни от об врз ник - до ба ву вач ис пра вка та нада ноч на та ос но ва ќе ја на пра ви за прес ме тков ни отпер и од за јуни, сог лас но член 22 став 1 и член 40 став 1 од За конот за ДДВ. Во Образецот ДДВ-04 за месец јуни на поле 27 ќе искаже из нос од де на ри со негативенпредзнак. Тоа зна чи ќе из вр ши на ма лу ва ње на обврс ка та за да нок во из нос од де на ри. За бе ле шка: При ме рот е да ден во слу чај на до полни тел на про ме на на це на та на до бра та. На иден ти чен на чин да ноч ни те об врз ни ци мо жатда по ста пат и при до пол ни тел но одо брен ра бат илидру ги по пу сти кои се одо бре ни отка ко е из вр шенпро ме тот. Врз ос но ва на при ме на та Пре сме тка-одо бре ние/ за дол же ние број 20 и Из ве сту ва ње то број 10 во сметко вод ство то на да ноч ни те об врз ни ци се спро ве дува ат след ни ве: КНИ ЖЕ ЊA: А) Кај ку пу ва чот (Кла ра) Сметка Де по нент: Сто пан ска бан ка АД ДДВ бр. МК тел. 389(2) Из ве сту ва ње број 10 Ве из ве сту ва м е де ка врз ос но ва на ва ша та Прес ме ткаодо бре ние/за дол же ние број 20 од го ди на, зана ма лу ва ње на це ни те на до бра та ис ка жа ни во фа кту ри теброј 45 и 68, до ста ве ни од Вас, во на ша та смет ко вод стве наи да ноч на еви ден ци ја из вр шив ме ис пра вка на да ноч на таос но ва во из нос од де на ри и на прет ход ни от да нокво из нос од де на ри, кој ќе го иска же ме во да ноч на тапри ја ва за ме сец јуни 2016 го ди на. Овластено лице М.П. Јордан Николов JNikolov 1. Ако до бра та се на за ли ха по на бав на вред ност и об врс ка та кон до ба ву ва чот не е пла те на: Стоки на залиха Обврски спрема добавувачи во земјата Обврска за ДДВ По прес ме тка одо бре ние/за дол же ние 2. Ако об вр ска та е пла те на и до бра та се про да де ни: По ба ру ва ња од ку пу ва чи во з е м ј а т а Оста на ти при хо ди од работењето Обврска за ДДВ По прес ме тка-одо бре ние/за дол же ние КНИ ЖЕ ЊA: Б) Кај до ба ву ва чот (Бо пак) 1. Ако по ба ру ва ње то не е на пла те но: По ба ру ва ња од ку пу ва чи во з е м ј а т а Данок на додадена вредност При хо ди од про даж ба на добра (стоки) во земјата По прес ме тка одо бре ние/за дол же ние 2. Ако по ба ру ва ње то е нап ла те но: Останати расходи од работењето Данок на додадена вредност Об вр ски спре ма до ба ву ва чи во з е м ј а т а По прес ме тка одо бре ние/за дол же ние Да ноч ни от об врз ник-ку пу ва чот ис пра вка та нада ноч на та ос но ва и на прет ход ни от да нок ќе ја напра ви за прес ме тков ни от пер и од за јуни сог лас ночлен 22 став 1 и член 40 став 2 од За ко нот за ДДВ. Во Образецот ДДВ-04 за месец јуни ќе ја искажеобврската на поле 27 во из нос од де на ри сопозитивен предзнак и ќе го пла ти да нокот. Напомена: Во практиката многу често за одобрениот дополнителен рабат, продавачот и купувачот се договараат да не вршат исправка ниту на данокот ниту на претходниот данок, туку само да спроведат книжења за намалување на цената, како расход, односно приход. REPREZENT OKTOMVRI 10/

46 Деловно право НО ТАР СКИ ПЛА ТЕН НА ЛОГ Биљана НИКОЛОВСКА Тр гов ски те друш тва во сво е то ра бо те ње сестек ну ва ат со оп ре де ле ни пра ва и об врски коипро из ле гу ва ат од об ли га ци о ни те од но си вопро ме тот на сто ки и ус луги, а осо бе но од дого во ри те склу че ни со дру ги тр гов ски друш тва. Трет ма нот на овие пра ва и об врски во про метот на сто ки и ус луги, нив но то нас та ну вање, прес та ну ва ње и пра во то на обеш те ту ва ње сере гу ли ра ни со За ко нот за об ли га ци о ни те од носи ("Служ бен вес ник на РМ", број 18/ /09). Не ис пол ну ва ње то или за доц ну ва ње то напла ќа ња та кои про из ле гу ва ат од про ме тот насто ки и ус лу ги мо же да би дат сан кци о ни ра нисо под не су ва ње на Но тар ски пла тен на лог. Но тар ски от пла тен на лог е инстру мент со којдо ве ри те лот бр зо и ефи кас но ќе ги нап ла ти дос пе а ните па рич ни по ба ру ва ња. Тр гов ски тедруш тва единстве но со овој инстру мент мо жатда ги на ми рат сво и те по ба ру вања, за тоа штосу дот не по ста пу ва по ве ќе во пред ме ти ка депо ба ру ва ња та мо жат да се до ка жат со ве родос тој на ис пра ва фак тура. Но тар ски от пла тенна лог е нов инстру мент кој е про пи шан во нови от За кон за но та ри јат ("Служ бен вес ник на РМ", број 72/16 и 142/16), кој ќе се при ме нува од 1 Јануари 2017 го дина. До 1 Јануари 2017 го ди наос та ну ва во при ме на пред ло гот за донесувањена решение со кое се дозволува извршувањеврз основа на веродостојна исправа кој е уреден со ста ри от За кон за из вршу ва ње ("Служ бенвес ник на РМ", број 35/ /13). СУД СКИ ПЛА ТЕН НА ЛОГ Од 2011 го ди на по ста пка та за из да ва ње на пла тен на лог врз ос но ва на ве ро дос тој на ис пра ва бе ше пре даде на од стра на та на Ос нов ни те су до ви на Но та рите. Од при чи ни што на зи вот на овој инстру мент бе ше Пред лог за из вршу ва ње врз ос но ва на ве ро дос тој на ис права, об врските за по ста пу ва ње на Но та ри те беа да де ни во За ко нот за из вршу вање. Во За ко нот за пар нич на та поста пка бе ше ут врде но де ка до кол ку ту жи те лот под не се туж ба врз ос но ва на ве ро дос тој на ис права фак тура, а прет ход но не по ба рал од Но тар да до не се ре ше ние со кое се доз во лу ва из вршу ва ње врз ос но ва на ве ро достој на ис права, су дот ќе ја от фрли туж бата. Пос та пката по плат ни от на лог пред су дот ос та ну ва са мо во де лот, ка де по при го вор на долж ни кот Но та рот ќе ги дос тави спи си те од пред ме тот до над леж ни от суд за по на та мош но по ста пу вање. Со по след на та из ме на на За ко нот за пар нич на та по ста пка ("Служ бен вес ник на РМ", број 124/15) избри ша ни се од ред би те за под не су ва ње на Туж ба со пред лог за из да ва ње на пла тен на лог ка де до ве ри телот и долж ни кот се до маш ни прав ни лица. На по мена: Ос нов ни те су до ви де нес по ста пу ва атса мо по Суд ски пла тен на лог ако об врската тре ба дасе ис пол ни во стран ство. Ова зна чи де ка су дот поста пу ва са мо ако до маш но то прав но ли це е долж ник, а до ве ри те лот е стран ско прав но лице. Ако до ве рител е до маш но то прав но лице, по ста пка за на ми рува ње на сво и те по ба ру ва ња под не су ва во држа ва така де стран ско то прав но ли це долж ник има се диште. ПРЕД ЛОГ ЗА ИЗ ДА ВА ЊЕ НА РЕ ШЕ НИЕ ЗА НО ТАР СКИ ПЛА ТЕН НА ЛОГ Во Од дел V, од член 68 до член 81 во но ви от Закон за но та ри јат ре гу ли ран е но тар ски пла тен на лог. Со под не су ва ње на Пред лог за из да ва ње наре ше ние за но тар ски пла тен на лог врз ос но вана ве ро дос тој на ис права Но тар ски пла тен на лог, до ве ри те лот мо же сво е то по ба ру ва ње при сил но да го на мири, ко га ќе кон ста ти ра де ка долж ни кот го про бил ро кот за на ми ру ва ње на сво ја та об врска и пок рај опоме ни те за пла ќа ње ис ти от не ма на ме ра да го пла ти дол гот. Пред ло гот се под не сува: до но та рот на под рач је ка де долж ни кот има седиш те од нос но прес то ју ва лиште, во до во лен број при ме ро ци и при лози, за дос пе а но па рич но по ба ру ва ње кое се до ка жу ва со ве ро дос тој на ис права. Ка ко ве ро дос тој ни ис пра ви се сме таат: фак тура, ме ни ца и чек со про тест и со пов рат на сметка, из вод од за ве ре ни де лов ни кни ги на банка, штедил ница, фи нан сис ко друш тво, да ва тел на финан сис ки ли зинг или оси гу ри тел но друш тво, 46 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

47 Деловно право јав на ис пра ва, и ис пра ви кои спо ред по себ ни про пи си има ат значе ње на јав ни ис прави. Пот реб ни до ку менти За ед но со пред ло гот до ве ри те лот ги дос та ву васлед ни те до ка зи и при лози: те ков на сос тој ба на до ве ри те лот, те ков на сос тој ба на должникот, фак ту ра во оригинал или заверена на нотар, до каз за уп ла та на суд ска так са, извод од банка за из врше но пла ќа ње и ана ли тичка кар ти ца (ако долж ни кот за поч нал со пла ќање), до каз за пла те на но тар ска наг ра да и тро шоци, так са за пра во с ил ност и из вршност ка ко и мате ри јал ни тро шо ци на до ве ри те лот (на при мер, тро шо ци за ва де ње на те ков ни сос тој би од ЦРМ, за вер ка на фак ту ра та и слично). УЧЕС ТВО НА АД ВО КАТ ВО ПО СТА ПКАТА Со но ви от За кон за но та ри јат про пи ша но е задол жи тел но учес тво на адво кат во по ста пки те пред но тар. Па та ка, ад во катот за дол жи тел но ги сос та ву ва сите писме на во врска со но тар ски от пла тен на лог и исти те ги за ве ру ва со сво јот ад во кат ски пе чат и пот пис. Не кои од писме на та кои aдво ка тот ги сос та ву ва и за ве ру ва со свој пе чат и пот пис: пред лог за из да ва ње на ре ше ние за но тар ски пла тен на лог врз ос но ва на ве ро дос тој на исправа, при го вор про тив ре ше ние со кое е из да ден нотар ски пла тен на лог, при го вор про тив од лу ка за тро шо ците, при го вор про тив ре ше ние со кое се от фрла предло гот, пред лог за уки ну ва ње на пот врда та на пра во с ил ност и из вршност, при го вор про тив ре ше ние за уки ну ва ње на потврда та за пра во с ил ност и из вршност, при го во рот про тив од лу ка та со ко ја се од би ва пред ло гот за уки ну ва ње на пот врда та на пра вос ил ност и из вршност, жал ба та про тив ре ше ни е то на су дот. По ис клу чок, го ре на ве де ни те писме на се под несу ваат непос ре дно до но та рот без ан га жи ра ње на ад во кат, ако се ра бо ти за по ба ру ва ња кое про из легу ва од ко му нал ни ус лу ги до оп ре де ле на ви си на на по ба ру ва ње то и тоа: за вода, смет и од ржу ва ње на за ед нич ки прос тории за па рич но по ба ру ва ње до де нари, за елек трич на или топ лин ска енер ги ја за па рич но по ба ру ва ње до де нари, за те ле фо нија, мо бил ни опе ра то ри или ка бел ски опе ра то ри за па рич но по ба ру ва ње до де на ри. Ис то така, и пред ло гот за из да ва ње на ре ше ние за но тар ски пла тен на лог се под не су ва непос ре дно до но та рот и не мо ра да би де сос та вен од ад во кат, до кол ку вред нос та на по ба ру ва ње то е под евра ако до ве ри тел е: банка, ште дил ница, фи нан сис ко друш тво, да ва тел на фи нан сис ки ли зинг, или оси гури тел но друш тво. ОБ ВРСКИ НА ДО ВЕ РИ ТЕ ЛОТ До ве ри те лот мо же пред под не су ва ње на пред лог за из да ва ње на ре ше ние за но тар ски пла тен на лог врз ос но ва на ве ро дос тој на ис права, до долж ни кот да дос тави опо ме на пред уту жу ва ње со ко ја ќе по ба ра од долж ни кот вед наш по до би ва ње на опо ме на та да го пла ти дол гот. Опо ме на та има го ле мо зна че ње за по ста пката по но тар ски от пла тен на лог, за тоа што дове ри те лот е си гу рен де ка не ма да се слу чи пла ќа ње на дол гот во пе ри о дот на под не су ва ње на пред ло гот за из да ва ње на ре ше ние за но тар ски пла тен на лог. Со тоа до ве ри те лот ги избег ну ва тро шо ци те за под не се ни от пред лог и тро шо ци те за пов ле ку ва ње на пред ло гот. Но тар ски пла тен на лог без сог лас ност на должни кот мо же да би де пов ле чен са мо до под не су ва ње на при го во рот од долж ни кот. Ако пред ло гот не се пов ле че во овој пе риод, по ста пката про дол жу ва пред над ле жен суд што прет ста ву ва но ви суд ски тро шо ци за до ве ри те лот. На по мена: Ако дол гот од фак ту ра та е пла тен пред де нот на под не су ва ње на пред ло гот то гаш тро шо ци те па ѓа ат на то вар на до ве ри те лот. Ако дол гот од фак ту ра та е пла тен по де нот на подне су ва ње на пред ло гот то гаш тро шо ци те па ѓа ат на то вар на долж ни кот, за тоа што се сме та де ка долж ни кот не ја ис пол нил об врската доб ро волно, туку пла тил по под не се ни от но тар ски пла тен на лог. До ве ри те лот има об врска на адво ка тот за под несу ва ње на пред ло гот за из да ва ње на ре ше ние за нотар ски пла тен на лог да му ги дос тави до ку мен ти теи ин фор ма ци и те кои се пот реб ни за сос тав у ва ње на но тар ски от пла тен на лог чи ја сод ржи на е про пи ша на со За ко нот за но та ри јат. REPREZENT OKTOMVRI 10/

48 Деловно право ОБ ВРСКИ НА НО ТА РОТ Пред ло гот за из да ва ње на ре ше ние за но тар ски пла тен на лог врз ос но ва на ве ро дос тој на ис пра ва сод ржи: ба ра ње за из да ва ње на пла тен на лог со кој сеза дол жу ва долж ни кот, под страв на при сил ноиз вршу вање, да го пла ти па рич но то по ба ру ва њево оп ре де лен рок, ка ко и по да то ци за до ве ри те лот и долж ни кот (за дол жи тел но да се на ве дат жи ро смет ките), по да то ци за ви дот и обе мот на по ба ру ва њето, вре ме то на ис пол ну ва ње на об врската и неј зина та дос пе а ност. Ако од ве ро дос тој на та ис пра ва не мо же да сеут врди да ту мот на дос пе а ност, до ве ри те лот за ед носо пред ло гот тре ба да дос тави и писме на из ја ва задос пе а ност на по ба ру ва ње то со оз на чу ва ње на де нотна дос пе а носта. Пред ло гот ос вен овие за дол жи тел ни еле мен типот реб но е да сод ржи и трош ков ник за нап ра ве ните ма те ри јал ни тро шоци, пла те на та суд ска такса, пла те на та наг ра да за ад во ка тот и но та рот, тро шо циза из врше на та дос та ва на пред ло гот до до ве ри те лотка ко и так са за пра во с ил ност и из вршност. Акодо ве ри те лот не по ба ра тро шо ци, но та рот ќе до не сеод лу ка без да го за дол жи долж ни кот да ги на до мес титро шо ците, а тие ќе пад нат на то вар на до ве ри те лот. Дру ги об врски на до ве ри те лот се: за дол жи тел но пла ќа ње на суд ска так са чи ја виси на за ви си од ви си на та на спо рот, пла ќа ње на наг ра да и на до мес ток на тро шо ци тена но та рот и адво ка тот во сог лас ност со Но тарска та од нос но Адво кат ска та та ри фа на Ре пуб лика Ма ке до нија, да го при ло жи Но тар ски от пла тен на лог на за верка за пра во с ил ност и из вршност кај Но та рот и да го дос тави Но тар ски от пла тен на лог на ре али за ци ја кај из врши тел. По ус пеш на та ре а ли за ци ја на но тар ски от пла тенна лог до ве ри те лот од долж ни кот ос вен глав ни от долгги нап ла ту ва и наг ра да та и на до мес то кот на тро шоци те за но та рот и ад во ка тот. Но та рот по при е мот на пред логот за из да ва ње наре ше ние за но тар ски пла тен на лог врз ос но ва на веро дос тој на ис пра ва има об врска да: го оце ни пред ло гот и да ут врди да ли ис ти от е допуш тен и ос но ван или не до пуш тен и не ос но ван, до не се ре ше ние со кое го усво ју ва пред ло же ни отпла тен на лог, го дос тави до не се но то ре ше ние до до ве ри те лот или ад во ка тот, го дос тави до не се но то ре ше ние за ед но со предло гот и при ло зи те до долж ни кот, го вра ти пред ло гот на до у ре ду ва ње на до ве ри те лот во рок од осум дена, до не се ре ше ние со кое пред ло гот за из да ва ње нано тар ски пла тен на лог ќе се сме та за пов ле ченпо ра ди неп ла те на суд ска такса, ги дос тави спи си те од пред ме тот до над леж ни отсуд за на та мош но по ста пу ва ње и од лу чу ва њека ко да е под не се на туж ба ако пред ло гот е не до пуш тен и не ос но ван, од нос но ако до бие при го вор од долж ни кот, ста ви пот врда за пра во с ил ност и из вршностна ре ше ни е то со кое е из да ден но тар ски пла тенна лог по служ бе на долж ност, му да де пресмет ка за нап ла те на та наг ра да и тро шо ци на до ве ри те лот. му из да де на до ве ри те лот пресмет ко вен лист зано тар ски те тро шо ци нас та на ти по до не су ва ње нано тар ски от пла тен на лог кои не се оп фа те ни вонего, кој прет ста ву ва сос та вен дел на но тар ски отпла тен на лог (ис та та об врска ја има и ад во ка тотза ад во кат ски те тро шоци). На по мена: Ре ше ни е то со кое но та рот из да вано тар ски пла тен на лог има фор ма на штем бил којшто се ста ва на зад на та стра на на пред ло гот. Подне се ни от пред лог за ве рен со Штем би лот за из да вање на но тар ски пла тен на лог на зад на та стра на ипе ча ти те за пра во с ил ност и из вршност на пред на тастра на на пред ло гот прет ста ву ва из вршна ис права. Дос та ва на писме на одстра на на Но та рот Дос та ва та на писме на та од стра на на но та рот севрши со непос ре дно пре да ва ње на писме но то или попош та или со јав на об ја ва во пе ча те ни те ме ди у ми аконе е поз на тa адресата на долж ни кот сог лас но од редби те на За ко нот за пар нич на та по ста пка. Непос ре дно пре да ва ње на писме но то од стра на нано та рот се врши во се диш те то на долж ни кот прав нолице. Дос та ва та ко ја се врши по пошта, се врши сопрепо ра ча на пратка. Ако дос та ва та не би де ус пеш на ќе се нап ра ви пов то рен обид во рок од 8 де на со препо ра ча на пратка. При не ус пе шен пов то рен обид но та рот дос та ва таја врши со јав на об јава. Јав на та об ја ва та но та рот ја врши преку: 48 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

49 Деловно право дне вен пе чат кој е во оп тек на це ла та те ри то ри ја на РМ, се кој днев но во те кот на 3 по след о ва тел ни из да нија. "Служ бен вес ник на Ре пуб ли ка Ма ке до нија" - само ед наш. По ис те кот на пе ри о дот на ве ден во јав на та об јава, се сме та де ка дос та ва та е уред но из вршена. ОБ ВРСКИ НА ДОЛЖ НИ КОТ Долж ни кот има об врски да го при ми Ре ше ни е то за но тар ски от пла тен на лог и на служ бе на та бе леш ка сос та ве на од но та рот да го на ве де да ту мот на при ем и да ја за ве ри ис та та со свој пе чат и пот пис. Од тој да тум за поч ну ва да те че ро кот за при го вор. Ако долж ни кот сме та де ка Ре ше ни е то е не ос нова но и има до ка зи со кои мо же да пот врди де ка нема об врска за пла ќа ње на ве ро дос тој на та ис права, за дол жи тел но мо ра да из ја ви (под несе) при го вор на ре ше ни е то за из да ва ње на но тар ски пла тен на лог врз ос но ва на ве ро дос тој на ис права. Ос нов за при го вор на ре ше ни е то за но тар ски от пла тен на лог мо же да биде: не ис пол ну ва ње на об врските на до ве ри те лот во од нос на ис по ра ка та на ро ба или да де на та услу га од до го во рот склу чен по ме ѓу до ве ри те лот и долж ни кот, ис по ра ча на та ро ба не е со до го во ре ни от ква литет, за што долж ни кот го из вес тил до ве ри те лот, из врше на та ус лу га не е со од вет на на по ба ра - ната, и мно гу дру ги ос но ви кои про из ле гу ва ат од должничко-до ве ри тел ски те од носи. На ве де ни те ос но ви се до ка жу ва ат со ма те ри јал ни до ка зи (до ку менти, пре писки, до го во ри и слично) ка ко и со све до ци (за све до ци те во при го во рот се на ве дува за кој ос нов ќе све до чат и се на ве ду ва ат нив ни те ге не ра ли и и ад ре са на жи ве ење). При го вор мо же да се из ја ви против од лу ка та за тро шо ците. При го во рот се под не су ва до над леж ни от ос но вен суд на чие под рач је се на о ѓа се диш те то на но та рот кој по ста пу вал по пред ло гот, пре ку но та рот кој го до нел ре ше ни е то за но тар ски от пла тен на лог, во рок од 8 де на сме та но од де нот на при е мот на ре ше ни ето. Ос но ва ни от при го вор за долж ни кот зна чи од го вор на тужба, за тоа што пред ло гот за но тар ски от пла тен на лог до кол ку се при го во ри се сме та за туж ба по ко ја по на та му по ста пу ва над ле жен суд. Ако должни кот го про пуш ти ро кот за при го вор, Ре ше ни е то за но тар ски от пла тен на лог ста ну ва пра во с илно, а по ис те кот на пе ри о дот за доб ро вол но ис пол ну ва ње ста ну ва из вршно. Долж ни кот има об врска ос вен глав ни от долг и кама та да ги на до мес ти и тро шо ци на по ста пката ка ко што се наг ра да та и на до мес то кот на тро шо ци те за но та рот и ад во ка тот. ЗА КОН ЗА ФИ НАН СИС КА ДИС ЦИП ЛИНА Ако долж ни кот не ја ис пол ни нав ре ме сво ја та обврска ќе од го ва ра сог лас но За ко нот за фи нан сис кадис цип ли на от ка ко но тар ски от пла тен на лог ќе ста не пра во с и лен и из вршен. Со За ко нот за из ме ните и до пол ну ва њата на Зако нот за фи нан сис ка дис цип ли на ("Служ бен вес ник на РМ", број 215/15) ут врде но е де ка Упра ва та за јав ни при хо ди ќе спро ве де кон тро ла за не нав ре ме но ис пол ну ва ње на об врските на долж ни кот по до би е но из вес ту вање: од суд де ка е до не се на пра во с ил на пре суда, од но тар де ка е до не се но пра во с ил но и из вршно ре ше ние со кое се доз во лу ва из вршу ва ње врз ос но ва на ве ро дос тој на ис пра ва од из врши тел за при ме но ба ра ње за из вршу ва ње врз ос но ва на из вршна но тар ска ис права Су дот, но та рот од нос но из врши те лот се долж нидо Упра ва та за јав ни при хо ди да го дос та ват извес ту ва њето, во рок од 10 де на од до не су ва ње тона пре су дата, од нос но ре ше ни ето, од нос но одпри е мот на ба ра ње то за из вршу вање. Из вес ту ва ње то се под не су ва во писме на фор ма или елек трон ска форма, ко га е тоа можно. Фор ма та и сод ржи на та на из вес ту ва ње то ја про пишу ва ми нис те рот за фи нан сии. На овој на чин се каз ну ва ат са мо оние суб јек ти за кој су дот од нос но но та рот со пре су да од нос но ре ше ние ут врди ле за доц ну ва ње на ис пла та на долгу ва ното. Прет ход но то ре ше ние за каз ну ва ње за за доц нува ње при ини ци ра ње на по ста пка пред суд но тар и из врши тел, ги оп фа ќа ше си те суб јек ти без да се ут врдат фак ти те зош то долж ни кот на вре ме не го извршил пла ќа ње то на дол гу ва но то во пред ви де ни от рок ут врден во фак ту рата. На по мена: До 1 Јануари 2017 го ди на, постапката по платен налог пред нотар се спроведува спо ред од ред би те од ста ри от За ко нот за из вршу вање, без тро шо ци за адво кат. REPREZENT OKTOMVRI 10/

50 Работни односи ПРЕС ТА НОК НА ДО ГО ВО РОТ ЗА ВРА БО ТУ ВАЊЕ Биљана НИКОЛОВСКА Постојат по ве ќе на чи ни на прес та но кот на ра бот ни от од нос, од нос но прес та ну ва ње на ва же ње на до го во рот за ра бота. За да прес та не да ва жи до го во рот за ра бо та пот реб но е да се ис пол нат оп ре де ле ни ус ло ви или ра бо то дава чот и ра бот ни кот да из ра зат вол ја за преста ну ва ње на ва же ње на до го во рот за ра бота. За ко нот за ра бот ни те од но си ("Служ бен вес ник на РМ", број 62/ /16, во по на та мош ни от тек ст: За ко нот) ги ут врду ва на чи нот, при чините, ус ло ви те и ро ко ви те при прес та но кот на ра бот ни от од нос. Ра бот ни от од нос спо ред Законот, ос вен со от каз на до го во рот за вра бо ту ва ње со или без от ка зен рок, по ра ди не ис пол ну ва ње на об врските што ги има ат ра бот ни ци те сог лас но За ко нот и до го во рот за ра бо та мо же да преста не и по дру ги ос нови. ОС НОВ ЗА ПРЕС ТА НОК НА РА БОТ НИ ОТ ОД НОС Ра бот ни от од нос, од нос но до го во рот за ра бо та може да прес та не да ва жи во след ни те слу чаи: со из ми ну ва ње на вре ме то за ко е што бил склу чен (до го вор на оп ре де ле но време) член 64 со смрт на ра бот ни кот или ра бо то да ва чот (фи зич ко ли це) член 65 по ра ди по ве ду ва ње на по ста пка за пре ста нок на ра бо то да ва чот (сте чај, лик ви да ција) член 66 спо год бе но член 69 со от каз од стра на на ра бот ни кот член 100 со суд ска пре су да член 102 и ста рос на или ин ва лид ска пен зија член 104 и 103. До го вор за ра бо та на оп ре де ле но време До го во рот за вра бо ту ва ње на опре де ле но ра бот но вре ме се склу чу ва ко га ра бо то да ва чот има пот ре ба од ра бот ник за оп ре де ле но вре ме од еден или по ве ќе ме сеци. Ако пот ре ба та за ра бо та про дол жи и во наред ни те ме сеци, до го во рот на оп ре де ле но ра бот но вре ме се про дол жу ва со Анекс кон До го во рот за врабо ту вање. При склу чу ва ње то на до го во рот не оп ход но е да се на ве де пе ри о дот на ва же ње на до го во рот (на при мер: 1 ме сец и тоа од го ди на зак луч но со го дина). До го во рот за вра бо ту ва ње на опре де ле но ра бот но вре ме се склу чу ва ко га ра бо то да ва чот има пот ре ба од зав ршу ва ње на оп ре де ле на ра бо та ка де што е не извес но за кол кав пе ри од мо же да се зав рши таа ра бота. До го во рот за вра бо ту ва ње на опре де ле но ра бот но вре ме пре ста ну ва да ва жи: со из ми ну ва ње то на ро кот (пе ри о дот) за кој што бил склу чен; ко га до го во ре на та ра бо та е за вр ше на или со пре ста ну ва ње то на при чина та, за ра ди ко ја што бил склу чен. При од ја ву ва ње то на ра бот ни кот од АВРМ, ра бо то да ва чот е дол жен да до не се Од лу ка за прес та нок на ва же ње на до го во рот за ра бо та во ко ја го на ве ду ва да ту мот на прес та нок на ра бот ни от од нос. Смрт на ра бот ни кот или ра бо то да ва чот (фи зич ко ли це) Со смрт та на ра бот ни кот До го во рот за вра бо ту вање пре ста ну ва да ва жи. За од ја ву ва ње од АВРМ ра бо то да ва чот но си реше ние за прес та нок на ра бо тен од нос во кое го на веду ва бро јот на ма тич на та кни га на ум ре ните, до би е на од фа ми ли ја та на ра бот ни кот. Ра бо то да ва чот има об врска на бли зок член на по чи на ти от ра бот ник да ис пла ти на до мес т за по смртни на во ви си на од три про сеч ни ме сеч ни не то пла ти по ра бот ник во Ре публи ка Ма ке до ни ја ис пла те на во по след ни те три ме сеци. До го во рот за вра бо ту ва ње пре ста ну ва да ва жи со смрт та на ра бо то да ва чот (фи зич ко ли це), а тоа се за на ет чии, ПЗУ (док то рот) и други. Сте чај или лик ви да ција Во слу чаи на отво ра ње на по стап ка за пре ста нок на ра бо то да ва чот (сте чај или лик ви да ција), пре ста ну ва да ва жи до го во рот за вра бо ту ва ње на ра бот ни кот, во сог лас ност со за кон. Ра бо то да ва чот за од ја ву ва ње на ра бот ни ци те во АВРМ но си ре ше ние за се кој ра бот ник по е ди нечно. Во об разло же ни е то на Ре ше ни е то за прес та нок на ра бот ни от од нос по овој ос нов, се ци ти ра бро јот на лик ви да ци о на та или сте чај на та по ста пка. Ра бот ни ци те има ат пра во на исп ла та на: не то плата, при до не си од пла та и на до ме сто ци за пер и о дот од пос лед ни те 3 ме се ца пред отво ра ње то на по стап ка та за пре ста нок на работа на ра бо то да ва чот; обе ште ту 50 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

51 Работни односи ва ње за по вре ди те при ра бо та и за про фе си о нал ни забо лу ва ња; не исп ла тен на до ме сток за не и ско ри сте ни отго ди шен од мор. Спо год ба за прес та нок на ра бот ни от од нос До го во рот за вра бо ту ва ње, до го вор ни те стра ни (ра бот ни кот и ра бо то да ва чот) мо жат во би ло коевреме да го рас ки нат со пис ме на спо год ба пот пишaнaна де нот на прес та но кот на ра бот ни от од нос. На по мена: Со пот пи шу ва ње на Спо год ба преста ну ва да ва жи До го во рот за вра бо ту ва ње без ог ледна тоа да ли е склу чен: на оп ре де ле но вре ме (предис те кот на вре ме то за кој што е склу чен), на не оп реде ле но време, со скра те но или пол но ра бот но вре меили за из вршу ва ње на се зон ска ра бота. Спо год ба та мо ра да со др жи: одред ба за пос ле дици те за оси гу ру ва ње во слу чај на не вра бо те ност; свое рач но на пи ша но име и пре зи ме; да тум на прес та нокна ра бот ни от од нос и сво е ра чен пот пис на ра бот ни коти на ра бо то да ва чот. До кол ку спо год ба та не ги сод ржиси те еле мен ти ис та та е ниш товна. От каз од стра на на ра бот ни кот Ра бот ни кот мо же сог лас но За ко нот на ра бо то да вачот да му да де от каз. Тоа зна чи де ка ра бо то да ва чотне се прид ржу вал, и не ги по чи ту вал об врските штоги има кон ра бот ни кот сог лас но За ко нот и До го во ротза вра бо ту вање. Ра бот ни кот има об врска, во рок од 3 де на пред да го под не се от ка зот, да дос тави писме нопре дуп ре ду ва ње до ра бо то да ва чот. За ко нот за ра бот ни те од но си так са тив но на ве ду вакои об врски ра бо то да ва чот тре ба да не ги ис пол ни зара бот ни кот да има при чи на за от каз и тоа: по ве ќе од 3 ме се ца не обез бе ду ва ра бо та и не ис пла ќа плата; не му е овоз мо же но врше ње на ра бо та та за ра диинспек цис ка заб ра на за ра бо те ње по дол го од 30 де на и не ис пла ќа плата; нај мал ку 3 ме се ци ис пла ќа на ма ле на пла та; не ис пла ќа пла та во за кон ски рок 3 ме се ци по ред или во пе ри од од 6 ме сеци; не обез бе ди заш ти та при ра бота по барање за от стра ну ва ње на опас ност; го нав ре ду ва и на сил нич ки се од не су ва кон не го; не му обез бе ду ва ед на ков полов трет ман; и ниш то не пре зел за ра бот ни кот да не ста не жрт ва на по ло во воз не ми ру вање. На по мена: При прес та но кот на ра бот ни от од носсо от каз од стра на на ра бот ник, ра бот ни кот има пра во Суд ска пре суда Ин ва лид ска пен зија Ста рос на пен зија на ис прат ни на и обеш те ту ва ње нај мал ку во ви си на на из гу бе на та пла та за вре ме то на отказ ни от рок. Во суд ска по ста пка за вра ќа ње на ра бот ник на ра бо та по ра ди не за кон ски прес та нок на ра бот ни от од нос, ра бот ни кот мо же да по ба ра од су дот да го оп ре де лиде нот на прес та но кот на ра бот ни от од нос, ако за работ ни кот не е при фат ли во да ос та не во ра бо тен од нос. Суд ска та по ста пка за вра ќа ње на ра бот ник на рабо та и прет хо ди на не за ко нит от каз да ден од стра нана ра бо то да ва чот. Ра бот ни кот во те кот на суд ска тапо ста пката по ра ди вло ше ни те ме ѓу себ ни од но си сора бо то да ва чите, ќе по ба ра су дот да го оп ре де ли денот на прес та но кот на ра бот ни от од нос. Су дот ос вен оп ре де лу ва ње то на де нот на прес танок на ра бот ни от од нос, во пре су да та ќе му до су дина до мес ток на ште та на ра бот ни кот. До го во рот за вра бо ту ва ње пре ста ну ва да ва жи ко гакај ра бот ни кот дош ло до гу бе ње на ра бот на та спо собност. Ре ше ние за на ма ле на или трај на нес по соб ностза ра бо та до не су ва Фон дот за пен зис ко и ин ва лид скооси гу ру ва ње на Ма ке до нија. Ра бот ни от од нос преста ну ва со де нот на до ста ву ва ње то на пра во сил норе ше ние за утвр ду ва ње на из гу бе на та ра бот на способ ност. За од ја ву ва ње од АВРМ, ра бо то да ва чот но сире ше ние за прес та нок на ра бо тен од нос врз ос но вана ре ше ни е то за ин ва лид ска пен зи ја. Ра бо тникот имаправо на испратнина. Ра бо то да ва чот го пре ки ну ва до го во рот за вра бо ту ва ње на ра бот ни кот ко га ра бот ни кот ќе на пол ни 64 го ди ни во зраст и 15 го ди ни пен зи ски стаж. Ра бо то да ва чот има об врска да до не се ре ше ние за пен зи о ни ра ње и да ис пла ти ис прат ни на. Ра бот ни кот мо же да по ба ра да му се про дол жи дого во рот за вра бо ту ва ње по ис пол ну ва ње на ус ло ви теза пен зи о ни рање, но нај мно гу до 67 го ди ни воз раст сописме на из ја ва до ра бо то да ва чот. Писме на та из ја ва се да ва ед наш го дишно, нај доц на до 31 Ав густ за се ко ја на ред на го дина. На по мена: Пок рај тоа што со За ко нот за ра бот ните од но си ста рос на та гра ни ца е 64 го ди ни ста рост, со За ко нот за пен зис ко и ин ва лид ско оси гу ру ва њепредвидено е дека же ни те на воз раст од 62 го ди ниста рост мо жат да под не сат ба ра ње за пен зи о ни рање. REPREZENT OKTOMVRI 10/

52 Банки НЕ ФИ НАН СИС КИ ТЕ СРЕд С Т ва во де Л ов НИ ТЕ КНИ ГИ НА БАН КИТЕ Ацо димитровски Трет ма нот на не фи нан сис ки те сред ства (вокои вле гу ваат: за ло же ни те не па рич ни средства, пре зе ме ни те сред ства врз ос но ва нане нап ла те ни те по ба ру вања, нед виж нос тите, оп ре мата, не ма те ри јал ни те сред ства, од ло жени те и те ков ни те да ноч ни сред ства, не те ков ните сред ства, од ло же ни те и те ков ни те да ноч нисред ства, не те ков ни те сред ства кои се чу ва атза про дажба, гру па та за оту ѓу ва ње и ос та ната та ак тива), е уре ден во смет ко вод стве ни те по ли ти ки на бан ки те кои се ба зи ра ни на МСС (Ме ѓу на род ни те Смет ко вод стве ни Стан дарди) и МС ФИ (Ме ѓу на род ни те Стан дар ди за Фи нансис ко Из вес ту вање). Уни фи ци ра но то ис ка жу ва ње на сос тој би теи на де лов ни те про ме ни (дви жења) кај овиесред ства, ис то та ка се ре гу ли ра и со Ме то доло ги ја та за еви ден ти ра ње и вред ну ва ње насмет ко вод стве ни те став ки и за под го тов ка нафи нан сис ки те из веш таи ("Служ бен вес ник на РМ", број 169/09). Па се пак со на ве де ни те ак ти не се оп фа те ни си те по е ди нос ти од ва жеч ки те МСФИ, и за тоа ако се по ја ви пот ре ба ќе се ко рис тат и со од вет ни те тол ку ва ња од ва жеч ки те МСФИ, КТМ ФИ (Ко ми си ја за тол ку ва ње на ме ѓу на род но то фи нан сис ко из вес ту вање) и КМСС (Ко ми тет за ме ѓу на род ни смет ко вод стве нистан дарди) и тоа ка ко до пол ни те лен из вор након сул та ции. ЗА Ло ж Е НИ СРЕд СТвА (МСС39) Оваа гру па ја со чи ну ва ат не па рич ни те фи нан сис ки сред ства што за лож ни от до ве ри тел (при ма те лот на за ло же но то сред ство) мо же да ги про да де или пов торно да ги за ложи, а тоа се сред ства та кла си фи ци ра ни како: фи нан сис ки те сред ства спо ред об јек тив на та вред ност пре ку би лан сот на ус пех; фи нан сис ки те сред ства кои се чу ва ат до дос та су вање; фи нан сиски те сред ства рас по ложли ви за про дажба; кре ди ти те и по ба ру ва њата. Си те овие сред ства на да ту мот на из вес ту ва ње има ат смет ко вод стве на вред ност ко ја што е ед нак ва со онаа од нив на та ори ги нал на класи фи ка ција. Еви ден ти ра ње то за за ло же ни те сред ства е различ но кај до ве ри те лот и долж ни кот, па та ка до де ка за лож ни от долж ник ги прек ла си фи ци ра во би лан сот на сос тој ба од ед на на дру га по зи ци ја (во по зи ци ја та "За ло же ни сред ства"), за лож ни от до ве ри тел ги евиден ти ра во рам ки те на вон би лан сна та еви денција, при што ја обе ло де ну ва нив на та об јек тив на вред ност и тоа по себ но за се кое про да де но или пов тор но за ложе но сред ство, со об јас ну ва ње до кол ку има об врска да го врати, ка ко и за на чи нот и ус ло ви те на не го во то ко рис тење. Во слу ча и те ко га бан ка та за обез бе ду ва ње на сво и те об врски да ла за лог во фор ма на фи нан сис ки сред ства, то гаш во фи нан сис ки те из веш таи ја по полну ва бе леш ка та за За ло же ни сред ства. ПРЕ ЗЕ МЕ НИ СРЕд СТвА врз ос Но в А НА НЕ НАП ЛА ТЕ НИ По БА РУ в АњА Бан ки те има ат за кон ско пра во сво и те не нап ла те ни по ба ру ва ња од долж ни ци те да ги нап ла ту ва ат со презе ма ње на сред ства (зем јиште, згради, оп ре ма и дру ги вред ности) од ис тите, што сво ев ре ме но врз ос но ва на писмен до го вор за хи по те ка или за лог би ле од ре де ни да слу жат ка ко обез бе ду ва ње за слу чај на не мож ност на долж ни кот да ги вра ти при ме ни те сред ства. Пре зе ма ње то на сред ства та да де ни под хи по те ка или за куп од стра на на бан ка та не се врши во мо ментот на склу чу ва ње на до го во ри те за хи по те ка или за куп ту ку во мо мен тот ко га ќе се ис пол нат дру ги те бит ни ус ло ви од до го во рот (ис ти от не се вра ќа уредно), пора ди што се стек на ла прав на ос но ва за за пи шу ва ње на соп стве нос та во пол за на бан ката. Со мо мен тот на пре зе ма ње то на сред ство то се га си (се зат вора) по ба ру ва ње то од долж ни кот, но се пре зе ма ат и си те пра ва и об врски кои про из ле гу ва ат 52 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

53 Банки од не го (ки рија, струја, во да и сл.), при што нај бит но е оче ку ва ње то тоа во ид ни на да до не се еко ном ски ко рис ти за бан ката. По пре зе ма ње то овие сред ства се еви ден ти ра ат во де лов ни те кни ги на бан ка та и тоа спо ред на бав на та вред ност (смет ко вод стве на та вред ност на кре ди тот или на по ба ру ва ње то на де нот на пре зе мање, однос но вред нос та на ве де на во ак тот од над леж ни от ор ган за стек ну ва ње на прав на та ос но ва за соп ственост) или спо ред про це не та та об јек тив на вред ност (ут врде на во мо мен тот на пре зе ма ње и на ма ле на за оче ку ва ни те тро шо ци за про даж ба на то вар на банката). По ко ја од овие вред нос ти ќе се еви ден ти ра ат пре зе ме ни те сред ства ќе за ви си од тоа ко ја од нив е по мала, би деј ќи по ма ла та вред ност ќе се зе ме ка ко по чет на вред ност. Во слу чај ко га про це не та та об јек тив на вред ност е по ма ла од на бав на та вред ност на пре зе ме но то средство, тоа зна чи де ка кај ис то то се ја ви ла за гу ба по ра ди ош те ту ва ње (раз ли ка та ме ѓу две те вред ности) што ќе се еви ден ти ра во би лан сот на ус пех (и тоа во по зи ција та "Исправ ка на вред носта/за гу ба од ош те ту ва њена не фи нан сис ки те сред ства на не то ос нова"). Во след ни те пресмет ков ни пе ри о ди вред носта на пре зе ме ни те сред ства пов тор но се про це ну ва (ба рем ед наш го дишно), и ис ти те во де лов ни те кни ги се ис ка жу ва ат спо ред по нис ка та вред ност ме ѓу сметко вод стве на та и про це не та та вред ност (на ма ле на за оче ку ва ни те тро шо ци за про дажба). Нај чес то проце не та та вред ност е по ма ла од смет ко вод стве на та (на ма ле на за за гу би те за ош те ту вање) и таа раз ли ка прет ста ву ва пов тор но за гу ба по ра ди ош те ту вање. Во об ра тен слу чај ко га про це не та та вред ност (пора ди од ре де ни кон јук тур ни про ме ни на па за рот или при про даж бата) е по ви со ка од смет ко вод стве на та вред ност, раз ли ка та над смет ко вод стве на та вред ност прет ста ву ва при ход (што се ис ка жу ва во ба лан сот на ус пех во по зи ци ја та "Оста на ти при хо ди од дејноста"). Во пе ри о дот ко га овие сред ства ќе се про да дат или ќе се от стра нат од упот ре ба се врши нив но деприз на вање. Во фи нан сис ки те из веш таи во пог лед на овие сред ства тре ба да се обе ло де нат не кои фак ти како: се гаш на та смет ко вод стве на вред ност; ре а ли зи ра ните при хо ди и рас хо ди од про даж ба та (и теш ко ти и те при ис тата); об јек тив на та вред ност и теш ко ти и те при неј зи но то ут врду вање. Овие сред ства се еви ден ти ра ат на смет ки те од гру па та 06 Пре зе ме ни сред ства врз ос но ва на ненап ла те ни по ба ру вања, а во фи нан сис ки те из веш таи за ис ти те се по пол ну ва бе леш ка та 27. За бе лешка: Поб лис ки и по де тал ни упат ства за по ста пка со овие сред ства со при ме ри за кни же ња се да де ни во Реп ре зент број 6 и 10/2014, во на пи сот под нас лов: "Смет ко вод ствен и ре гу ла то рен трет манна сред ства та што бан ки те и ште дил ни ци те гипре зе ма ат врз ос но ва на не нап ла те ни те по ба рувања". Нед виж Нос ти и оп ре ма (мсс 16) Нед виж нос ти те и оп ре ма та ка ко ма те ри јал ни вложу ва ња за ад ми нис тра тив ни це ли со ко ри сен век над 1 го ди на се приз на ва ат ка ко сред ства до кол ку се оче ку ва да да дат ид ни еко ном ски ко ристи, а нив на та на бав на вред ност мо же ве ро дос тој но да се из мери. Во слу чај ко га сос тав ни те де ло ви на сред ство то се со раз ли чен ко ри сен век на упот ре ба и ко га да ваат еко ном ска ко рист на раз ли чен на чин се кој дел се приз на ва ка ко од дел но сред ство со раз лич ни ста п ки и ме то ди на амор ти за ција. По чет но то ме ре ње е по на бав на вред ност ко ја ги оп фаќа: на бав на та це на (на ма ле на за по пус ти и ра боти); увоз ни те да вач ки и да но ци (без пра во на поврат); тро шо ци те за ис по рака; про це не ти те тро шо ци за де мон та жа и от стра ну ва ње со об но ва на ло ка ци ја та и евен ту ал ни тро шо ци за по зај му вање. Тро шо ци те кои не се сос та вен дел на на бав на та цена, а нас та на ле пред сред ство то да се ста ви во упот реба, се рас хо ди во би лан сот на ус пех, ис то ка ко и тро шо ци те за се кој днев но од ржу вање. Единстве но се ка пи та ли зи ра ат по доц неж ни те тро шо ци до кол ку ги ис пол ни ле ус ло ви те за приз на ва ње ка ко сред ство. По след о ва тел но то ме ре ње на нед виж нос ти те и оп ре ма та се врши спо ред на бав на та вред ност на мале на за аку му ли ра на та амор ти за ци ја и за гу ба по ра ди ош те ту вање. Од дел ни те сос тав ни де ло ви на сред ство то кои се со зна чи тел но учес тво во вкуп на та на бав на вредност се амор ти зи ра ат од дел но (пр: згра да та и ли ф тот) до де ка оние кои се со ист ко ри сен век на упот ре ба и ист ме тод на амор ти за ци ја се гру пи ра ат во ис та аморти за ци о на група. Амор ти за ци ја та се пресме ту ва за це ли от ко ри сен век на упот ре ба на сред ства та и се приз на ва ка ко тро REPREZENT OKTOMVRI 10/

54 Банки шок за со од вет ни от пе риод, при што амор ти за ци ја та за смет ко вод стве ни це ли мо же да се раз ли ку ва од онаа за да ноч ни цели. Ме то дот на пресме ту ва ње амор ти за ци ја мо же да би де пра во ли ниски, прог ре си вен и дег ре си вен, а таа се пресме ту ва од мо мен тот на ста ва ње на средство то во упот ре ба и трае до мо мен тот на деп ризна ва ње то и прек ла си фи ка ци ја во сред ство чу ва но за про дажба. Оста то кот на вред нос та и ко рис ни от век на упот реба се ре ви ди ра ат ед наш го диш но и ако има раз ли ка со прет ход на та про ценка, про ме на та ќе се еви ден ти ра во смет ко вод стве на та про цен ка (МСС 8). Иста е по стапката и кај ре ви ди ра ње на ме то дот на амор ти за ци ја што се врши ед наш го дишно, па тој се ме ну ва ако има зна чај ни про ме ни во оче ку ва ни те ид ни еко ном ски корис ти од сред ството. За гу ба та по ра ди ош те ту ва ње е об јас не та во поглав је то "Тест за ош те ту вање". Деп риз на ва ње на овие сред ства се врши при нив но оту ѓу ва ње или ста ва ње над вор од упот реба, ко га и се бри шат од би лан сот на сос тојба. За гу бите/до бив ки те при оту ѓу ва ње то (раз ли ка ме ѓу нето при но си те од оту ѓу ва ње и смет ко вод стве на та вред ност на сред ствата) се приз на ва во би лан сот на ус пех во по зи ци ја та "Оста на ти при хо ди (рас ходи) од деј носта". Обе ло де ну ва ње то кај овие сред ства оп фаќа: смет ко вод стве на та по ли тика; ме то дот и ста п ки те на амор ти за ција; по чет на та смет ко вод стве на вред ност; аку му ли ра на та амор ти за ци ја и за гу ба по ра ди ош тету вање: усог ла су ва ње на се гаш на та смет ко вод стве на вред ност на по че то кот и на кра јот на пе ри о дот со иска жу ва ње на зго ле му ва ња та и оту ѓу ва њата; не те ковни те сред ства чу ва ни за про даж ба (или во гру па ко ја се оту ѓува); стек ну ва ња та пре ку де лов ни ком би на ции; за гу би те по ра ди ош те ту ва ње приз на ени/ану ли ра ни во би лан сот на ус пех; амор ти за ци ја за пе ри о дот; нето кур сни раз ли ки од пре нос на фи нан сис ки те извеш таи од фун кци о нал на во из вес ту вач ка ва лута; и дру ги про мени. По себ но се обе ло де нува: смет ко вод стве на та вред ност на став ки те со ог ра ни че на соп стве ност или за ло же ни ка ко обез бе ду вање; опе ра тив ни те тро шо ци приз на ти во по чет на та смет ко вод стве на вред ност; пре зе ме ни те об врски за на бав ка на овие сред ства; ка пи тал на до бив ка ис ка жа на во би лан сот на ус пех од про даж ба на ош те тени, из гу бе ни или да де ни ставки. Во фи нан сис ки те из веш таи се по пол ну ва бе леш ката 29 нед виж нос ти и оп рема, а во смет ко вод ство то овие сред ства се во дат кај гру пи те на смет ки НЕ МА ТЕ РИ ЈАЛ НИ СРЕД СТВА (МСС 38) Овие сред ства се без фи зич ка сод ржина, а вклу чува ат ка пи та ли зи ра ни тро шо ци за раз вој, со ф твер (освен со ф тве рот кој е ком по нен та на хар д ве рот), пра ва и ли ценци кои се за кон ски заш ти те ни и не мо же да се од зе мат од соп стве ни кот без не го ва сог лас ност. Се иден ти фи ку ва ат по тоа што про из ле гу ва ат од до го вори или дру ги за кон ски пра ва и мо жат од дел но да се про да дат, пре не сат, из нај мат, за ме нат, ли ценци ра ат и сл. Значи, тоа се сред ства чи ја на бав на вред ност мо же ве ро дос тој но да се из ме ри и за кои се ве ру ва де ка ќе но сат ид ни еко ном ски ко ристи. Не се приз на ва ат ка ко не ма те ри јал ни сред ства ин тер но раз ви е ните: гуд вили, брен дови, из да вач ките ав тор ски права, лис та та на кли енти, тро шо ци те за за поч ну ва ње на биз ни сот, обука, рек лама, пре мес тува ње и сл. (се приз на ва ат ка ко тро шок во мо мен тот на нас та ну вање). Из да то ци те за раз вој мо же да се приз на ат ка ко не ма те ри јал но сред ство, до колку: сред ство то се заврши и е рас по ло жи во за упот ре ба или про дажба; има ве ро јат ност да соз да ва ид ни еко ном ски ко ристи; банка та има сред ства за зав ршу вање, раз вој, упот ре ба или про даж ба на ис тото, а тро шо кот за раз вој мо же ве ро дос тој но да се из мери. По чет но то ме ре ње на овие сред ства е спо ред нив на та на бав на вред ност, по след о ва тел но спо ред на бав на та вред ност на ма ле на за аку му ли ра на та амор ти за ци ја и за гу би за ош те ту вање. Не ма те ри јал но то сред ство со ко не чен ко ри сен век на упот ре ба се амор ти зи ра од мо мен тот на става ње во упот реба, а вкуп на та амор ти за ци ја тре ба да се рас по де ли на вкуп ни от ко ри сен век и да се приз нае ка ко тро шок во би лан сот на ус пех (во по зи ци ја "Аморти за ција"). На кра јот на ко рис ни от век на упот ре ба сред ство то е со вред ност "0" (нула), ос вен ако има об врска за не го во ку пу ва ње во тој мо мент или ако има ак ти вен па зар кој мо же да ја оп ре де ли ис тата. На кра јот на фи нан сис ка та го ди на се врши провер ка на ко рис ни от век на упот ре ба и на ме то дот на амор ти за ција. Не ма те ри јал ни те сред ства со бес ко не чен ко ри сен век на упот ре ба не се амор ти зи раат, нај мал ку ед наш 54 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

55 Банки го диш но се тес ти ра ат за евен ту ал но ош те ту ва ње (таков слу чај е на пр.со гуд ви лот). На чи нот е об јас нет воточ ка 2.7 од Ме то до ло ги јата. При оту ѓу ва ње на сред ство то (про даж ба или несе оче ку ва ат ве ќе еко ном ски ко ристи) тоа се от пи шу ва од би лан сот на сос тојба, а до бив ката/за гу ба та (раз ли ка ме ѓу не то при хо ди те од оту ѓу ва ње то и сметко вод стве на та вред ност) се приз на ва ат во би лан сотна ус пех (во по зи ци ја та "Оста на ти при ходи/рас хо диод деј носта"). Обе ло де ну ва ње то се врши од дел но за ин тер носоз да де ни те и за дру ги те не ма те ри јал ни сред ства: по чет на та смет ко вод стве на вред ност, аку му ли ра на таамор ти за ци ја и за гу ба по ра ди ош те ту вање; усог ласу ва ње то на се гаш на та смет ко вод стве на вред ност што ќе ги по ка жу ва зго ле му ва њата/на ма лу ва њата; сред ства та чу ва ни за про дажба; за гу би те по ра ди ош те ту ва ње приз нати/ану ли ра ни во би лан сот на ус пех; амор ти за ци ја за пе ри о дот; нето кур сни раз ли ки одпре ве ду ва ње то на фи нан сис ки те из веш таи на странско то ра бо тење; дру ги про ме ни во смет ко вод стве на тавред ност. До пол ни тел но тре ба да се обе ло дени: смет ко водстве на вред ност на сред ства та со ог ра ни че на соп ственост и што се да де ни во за лог; пре зе ме ни те об врскиза стек ну вање; тро шо ци за ис тра жу ва ње и раз војприз на ти ка ко рас ход; смет ко вод стве на та вред ностна не ма те ри јал ни те сред ства со бес ко не чен ко рисен век на упот реба; опис, се гаш на смет ко вод стве навред ност и пре ос та нат рок на амор ти за ци ја на се коезна чај но сред ство. Во фи нан сис ки те из веш таи се по пол ну ва бе лешка та 28 Не ма те ри јал ни сред ства, кои со смет ко водство то се ис ка жу ва ат на гру па та 00 Не ма те ри јал нисред ства. ОД ЛО ЖЕ НИ И ТЕ КОВ НИ ДА НОЧНИ СРЕД СТВА (МСС 12) Те ко вен да нок е да но кот на до бив ка ут врден вода ноч ни от би ланс за те ков ни от пе риод, кој до кол ку епла тен во из нос по го лем од об врската (за те ков ни оти прет хо ден пе риод), ви шо кот се приз на ва ка ко средство во би лан сот на сос тојба по зи ци ја "По ба ру ва њаза да нок на до бив ка (те ко вен да нок)". Од ло жен да нок се ис ка жу ва во фи нан сис ки теиз веш таи ка ко од ло же но да ноч но сред ство или од ложе на да ноч на об врска, што про из ле гу ва од раз ли ки те ме ѓу смет ко вод стве на та вред ност на сред ство то (или об врската) и не го ва та да ноч на ос но вица. До кол ку раз ли ки те се од трај на при ро да (при хо дикои не се вклу чу ва ат во да ноч на ос но ва или рас хо дикои не се приз на ва ат врз то вар на рас хо ди те во даноч ни от би ланс) то гаш тие не вли ја ат врз из но сот нада но ци те што бан ка та тре ба да ги плати, но до кол кусе ра бо ти за "прив ре мени" раз ли ки јас но е де ка исти те во ид ни на ќе се вклу чат во да ноч на та ос но ва иќе до ве дат до пла ќа ње или вра ќа ње на да нок. "Прив ре ме ните" раз ли ки се ја ву ва ат ка ко ода но чиви (ја зго ле му ва ат да ноч на та ос но ва и во фи нан сиски те из веш таи се приз на ва ат ка ко од ло же ни да ноч ниоб врски) и од бит ни (ја на ма лу ва ат да ноч на та ос но ваи во фи нан сис ки те из веш таи се приз на ва ат ка ко одло же ни да ноч ни сред ства). Од ло же но то да ноч но сред ство се приз на ва акое ве ро јат но де ка во ид ни на ќе се ос тва ри ода ночи ва до бив ка па об врската ќе се пок рие на то варна ис тото. Од ло же но то да ноч но сред ство не сеприз на ва ако про из ле гу ва од по чет но приз на ва њена сред ството/об врската во тран сак ци ја ко ја не е де лов на ком би на ци ја и ис та та не вли јае врз до бивката/за гу ба та (во би лан сот на ус пех и во да ноч ни отби ланс). Од ло же но то да ноч но сред ство се приз на ваза не ис ко рис те ни те да ноч ни за губи/кре дити, штосе пре не су ва ат на то вар на до бив ка та во ид ни тепе ри о ди до из но сот на ве ро јат на та ид на ода но чи вадо бив ка на чиј то вар ќе се ис ко рис тат не ис ко рис тени те да ноци/кре дити. Од ло же ни те да ноч ни сред ства не се дис кон тираат, а се ме рат спо ред да ноч ни те ста п ки ва жеч ки наде нот на би лан сот на сос тојба. Нив на та смет ко водстве на вред ност се про ве ру ва на де нот на би лан сотна сос тој ба и се на ма лу ва до ни во то до кое не е веро јат но де ка ќе има до вол но ода но чи ва до бив ка за да мо же да се ко рис ти од ло же но то да ноч но сред ство (зна чи се на ма лу ва до оче ку ва но то ни во на ода но чива та до бивка). Од ло же ни те да ноч ни сред ства про из ле зе ни одпро ме ни те на об јек тив на та вред ност на сред ства такои не се амор ти зи ра ат се ме рат спо ред да ноч ни тепо след ици од на до мес ту ва ње то на смет ко вод стве на тавред ност на сред ство то при про дажба. Обе ло де ну ва ње то на од ло же ни те да ноч ни средства оп фаќа: за се кој вид прив ре ме на раз лика, не ис корис те ни да ноч ни за губи, кре ди ти из нос на од ло же нида ноч ни сред ства и об врски приз на е ни во би лан сот REPREZENT OKTOMVRI 10/

56 Банки на сос тојба, од нос но на од ло же ни да ноч ни при хо ди и рас хо ди приз на е ни во би лан сот на ус пех; до ка зи за приз на ва ње на овие сред ства; вку пен од ло жен да нок од став ки во ка пи та лот. Во фи нан сис ки те из веш таи се по пол ну ва бе леш ката 30 те ков ни и од ло же ни да ноч ни сред ства и об врски, а во смет ко вод ство то се во ди еви денци ја на смет ки те Од ло же ни да ноч ни сред ства; 122 Пла те ни акон та ции на да но ци и при до не си и 123 По ба ру ва ња за по ве ќе пла те ни да но ци и при до неси. ОС ТА НА ТА АК ТИВА Ту ка спа ѓа ат сред ства та еви ден ти ра ни на смет ки те од група: 12 По ба ру ва ња од ку пу ва чи и дру ги по бару вања; 16 По ба ру ва ња врз ос но ва на про ви зии и на до мес ти (не ка ма то носни); 19 Од ло же ни при ходи, од нап ред пла те ни тро шо ци и прив ре ме ни сметки. Овие сред ства се приз на ва ат ако е ве ро јат но де ка ќе но сат ид ни еко ном ски ко рис ти кои ќе мо же да се ме рат ве ро дос тојно, при што, по чет но приз на ва ње е по об јек тив на вред ност (ос вен ако тран сак ци ја та не е ко мер ци јална) или по на бав на вред ност (ако об јек тив на та вред ност не мо же ве ро дос тој но да се из мери). По след о ва тел но то ме ре ње е спо ред по ма ла та вред ност по ме ѓу смет ко вод стве на та и нето вред нос та на ре а ли за ци ја та (про це не та та про даж на це на на мале на за про це не ти тро шо ци за зав ршу вање, поправ ка и про дажба). Обе ло де ну ва ње то ја оп фа ќа при ро дата, се гаш на та смет ко вод стве на вред ност и дру ги те ин фор ма ции за овие сред ства. Во фи нан сис ки те из веш таи се по пол ну ва бе лешка та 25 Оста на ти по ба ру вања. се чу ва ат за про дажба. Не под ле жат на об врска за пресме ту ва ње амор ти за ција, а пре ку про даж ба та се на до мес ту ва нив на та смет ко вод стве на вред ност. По чет но то ме ре ње е спо ред по нис ки от из нос ме ѓу смет ко вод стве на та и об јек тив на та вред ност (нама ле на за оче ку ва ни те тро шо ци на про дажба). Пред но то не се од не су ва на: од ло же ни те да ноч ни сред ства; сред ства та од ко рис ти за вра бо те ните; финан сис ки те сред ства по МСС 39; не те ков ни те сред ства по мо де лот на об јек тив на вред ност (МСС 40). За гу ба по ра ди ош те ту ва ње во би лан сот на ус пех се приз на ва за на ма лу ва ње на вред нос та до об јек тивна та вред ност (на ма ле ни за тро шо ци те на про дажба), а до бив ка од зго ле му ва ње на об јек тив на та вред ност (на ма ле на за тро шо ци на про дажба) се приз на ва најмно гу до из но сот на ку му ла тив на та за гу ба од ош тету ва ње (прет ход но приз на ена). Обе ло де ну ва ње то пок рај опи сот на сред ства та ги оп фа ќа ус ло ви те на про даж ба и вре ме то на оту ѓување, ка ко и до бив ката/за гу ба та од про даж бата. Во фи нан сис ки те из веш таи се по пол ну ва бе лешка та 31 Не те ков ни сред ства кои се чу ва ат за продаж ба и гру па за оту ѓу вање. НЕ ТЕ КОВ НИ СРЕД СТВА КОИ СЕ ЧУ ВА АТ ЗА ПРО ДАЖ БА И ГРУ ПА ЗА ОТУ ЃУ ВА ЊЕ (МС ФИ 5) Ту ка се кла си фи ци ра ат сред ства чи ја про даж ба е мно гу ве ро јат на и мо же да се из врши во пе ри од од ед на го ди на (мо же и по дол го од ед на го дина, до кол ку тоа не за ви си од бан ката). Гру па та за оту ѓу вање, сод ржи би ло кои сред ства и об врски што ќе се оту ѓат во ед на тран сак ци ја (средства та за ед но со об врските пов рза ни со нив). Овие сред ства се во дат во би лан сот на сос тој ба на смет ки те од гру па 05 Не те ков ни сред ства кои 56 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

57 Буџети и буџетски корисници ЕВИ ДЕН ТИ РА ЊЕ НА ОБ ВРСКИТЕ КАЈ БУ ЏЕТ СКИ ТЕ КО РИС НИ ЦИ И ПО СТА ПКИ ЗА НИВ НО ПРИ ЈА ВУ ВА ЊЕ КАЈ НАД ЛЕЖ НИ ТЕ ОР ГАНИ Бранислав ГУЛЕВ Спо ред За ко нот за бу џе тите, бу џет ски теко рис ни ци не сме ат да пре зе ма ат об врскинад одоб ре ни те сред ства со Бу џе тот на РМи бу џе ти те на оп шти ните. За по ве ќе го диш ните об врски, бу џет ски те ко рис ни ци се долж нипрет ход но да обез бе дат сог лас ност од Вла да та на РМ. При смет ко вод стве но то еви ден ти ра ње и про це ну ва ње тре ба да се има ат во пред вид За ко нот за смет ко вод ство то за бу џе ти те и буџет ски те ко рис ни ци и Упат ство то за на чи нотна тре зор ско то ра бо тење. Пос та пката за нив но при ја ву ва ње е ре гу лира на во За ко нот за фи нан сис ка дис цип ли на иво на ве де но то Упат ство. Ажур но то и це лос но то еви ден ти ра ње на об врските се пот врду ва со спро ве де ни от по пис, сог лас но Пра вил ни кот за смет ко вод ство то забу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници. ЗА КОН СКИ ОГ РА НИ ч У ВА ЊА НА ОБ ВРСКИТЕ Сог лас но од ред би те од член 7 од За ко нот за буџе ти те ("Служ бен вес ник на РМ", број 64/ /15) бу џет ски те ко рис ни ци не сме ат да пре зе ма ат об врски кои прис тиг ну ва ат во те ков на та го ди на или да напра ват рас хо ди над одоб ре ни те сред ства со Бу џе тот на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и бу џе тот на оп шти ната. До кол ку не се има во пред вид на ве де на та за кон ска ре гу ла тива, мо же да се слу чи да се пре зе ма ат обврските кои го над ми ну ва ат те ков ни от бу џет и ис ти те не из ми ре ни об врски се пре не су ва ат на ред на та го ди на оп те ре ту вај ќи го на ред ни от бу џет. За жал так ви слу чаи се при сут ни во Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Во слу чај на пре зе ма ње на об врски од стра на на бу џет ски те ко рис ни ци и един ки те ко рис ни ци во програ ми те оп фа те ни со раз вој ни от дел од бу џе тот, за чие пла ќа ње е пот реб но ко рис те ње на бу џет ски средства во на ред ни го дини, пот реб но е да се обез бе ди сог лас ност од Вла да та на Ре пуб ли ка Ма ке до нија, по прет ход но мис ле ње од Ми нис тер ство то за фи нан сии. До кол ку се ра бо ти за бу џет ски ко рис ни ци и един ки ко рис ни ци на фон до ви те и оп шти ните, то гаш сог ласнос та се обез бе ду ва од над леж ни от ор ган. СМЕТ КО ВОД СТВЕ НО ЕВИ ДЕН ТИ РА ЊЕ И ПРО ЦЕ НУ ВА ЊЕ НА ОБ ВРСКИТЕ Спо ред од ред би те од член 19 став 5 од За ко нот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници ("Служ бен вес ник на РМ", број 61/ /12), обврските се приз на ва ат спо ред до го во ре ни из но си водо го во рот, што прет ста ву ва ло шо за кон ско ре ше ние, од при чи на што об врската нас та ну ва от ка ко ќе би де из врше на ус лу гата, из врше на ис по ра ка на ма те ри јали, тр гов ска сто ка и за ис то то се дос та ву ва фак ту ра ко ја мо же да не би де ед нак ва на вред нос та на до го во рот, до кол ку ис по ра ка та е сук це сивна. Од таа при чина, без ис клу чок смет ко во ди те ли те ги приз на ва ат об врските врз ос но ва на до би е ни от смет ко вод ствен до ку мент. Во о би ча ено, во Би лан сот на сос тој ба нај зас та пени се крат ко роч ни те об врски кои се од не су ва ат на: Об врски спре ма до ба ву ва чите; Крат ко роч ни фи нан сис ки об врски; Об врски спре ма држа вата; Крат ко роч ни об врски спре ма вра бо те ни те лица. Ос нов но то смет ко вод стве но на че ло е де ка си теоб врски, не за вис но да ли се крат ко роч ни или долго рочни, ко рес пон ди ра ат со смет ка та 198 Дру гиак тив ни вре мен ски разгра ни чу вања. Со Упат ство то за на чи нот на тре зор ско то ра бо те ње се про пи шу ва на чи нот на во де ње и еви ден ти ра ње на пре зе ме ни те об врски. Се кој бу џет ски ко рис ник е дол жен да во ди евиденци ја за по ве ќе го диш ни те об врски и за об врски кои се од не су ва ат за те ков на та го дина. Еви ден ти ра ње то REPREZENT OKTOMVRI 10/

58 Буџети и буџетски корисници на при ја ву вање, про ме на и од ја ва се врши со под несу ва ње на об рас ците: ПО1 за по ве ќе го диш ни те об врски; и О1 за об врските од те ков на та го дина. На ве де ни те об рас ци се дос та ву ва ат во хар ти е на фор ма во тре зор ски те канце ла рии или по елек трон ски пат, пре ку веб ап ли ка ци ја со при ме на на сер ти фи ка ти за елек трон ски пот пис. Об врски спре м А до б А в у в А ч ИтЕ Пок рај склу че ни от до го вор, об врските спре ма доба ву ва чи те кои про из ле гу ва ат од из врше ни ус лу ги или ис по ра ча ни ма те ри јали, си тен ин вен тар, ре зерв ни де ло ви или тр гов ска стока, тре ба да би дат пот кре пе ни со фак ту ра и ис прат ни ца од стра на на еко ном ски от опе ра тор и при ем ни ца за пот врду ва ње на при е мот. При мер: Склу чен е до го вор со из бра ни от еко ном скиопе ра тор и ис по ра ча на е оп ре ма во из нос од де нари. КНИ ЖЕ ЊА: При ме на фак тура: 022 Опре ма Држа вен ја вен ка пи тал Дру ги ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Об врски спре ма до ба ву ва чи Пла ќање: 4801 Ку пу ва ње на оп ре ма Смет ка Об врски спре ма до ба ву ва чи Дру ги ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Об врски спре м А држа в АтА Спо ред до се гаш но то ис кус тво држав ни те ор га ни нај мно гу да ноч ни об врски има ат по ос нов на да нок на до да де на вред ност и да нок на до бивка. Имено, при еви ден ти ра ње на да но кот на до да де на вред ност пот реб но е држав ни те ор га ни и еди ни ци те на ло кал на та са мо уп ра ва да ги при ме ну ва ат смет ковод стве ни те принци пи спо ред кои: За из врше на та про даж ба и из да ва ње то на факту ра та пот реб но е да се ис ка же по ба ру ва ње во бру то из нос во кој е вклу чен да но кот на до да де на вред ност, со ис тов ре ме но фор ми ра ње на об врска кон држа ва та по ос нов на да нок на до да де на вред ност, и тоа на со од вет ни те сметки, смет ка та 241 за бу џе тите, од нос но смет ка та 250 за бу џетски те ко рис ници; Пла ќа ње то на об врските и нап ла та та на по ба рува њата, тре ба да реф лек ти ра ат од лив, од нос но при лив на па рич ни сред ства, а со тоа да се ис каже рас ход, од нос но при ход во смет ко вод стве на та еви денција. Во од нос на да но кот на до бив ка пот реб но е да се ис так не де ка об врската за да нок на до бив ка нас та нува ко га бу џет ски те ко рис ни ци ос тва ру ва ат при хо ди од врше ње на сто пан ска сред ства и ис ти те се на ме не ти за фи нан си ра ње на рас хо ди за сто пан ска деј ност. Оваа об врска тре ба да се ис ка же на смет ка та 270. КрАт КО р Оч НИ фи НАН с Ис КИ Об врски Бу џет ски те ко рис ни ци кои има ат склу че но до го вор за за ем или кре дит се долж ни ажур но да ги еви денти ра ат об врските во мо мен тот ко га се прис тигна ти па рич ни те сред ства на смет ката. При мер: Склу чен е до го вор за крат ко ро чен кре дит содо маш на де лов на бан ка во из нос од денари, со рок на от пла та од 10 ме се ци и ме сеч нака ма та од де нари: 58 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

59 Буџети и буџетски корисници КНИ ЖЕ ЊА: Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Об врски за кре ди ти во зем ја та Смет ка Крат ко роч ни по зај ми ци во зем ја та Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Дру ги крат ко роч ни фи нан сис ки об врски Пла ќа ње на кре дит Об врски за кре ди ти во зем ја та Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња От пла та на глав ни ца кон до маш ни инс ти ту ции Смет ка Пла ќа ње на ка мата Дру ги крат ко роч ни фи нан сис ки об врски Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Ка мат ни пла ќа ња кон домашни кре ди тори Сметк а За кре ди ти те кои има ат де виз на кла узу ла а не се из ми ре ни со 31 Де кем ври пот реб но е да се из врши усог ла су ва ње на об врските спо ред сред ни от курс об ја вен од На род на бан ка на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја кој ва жи за по след ни от ден од го ди ната. Со усог ласу ва ње то ќе се ис ка жат кур сни раз ли ки кои мо же да би дат по зи тив ни или не га тив ни за вис но од дви же ње на стран ска та ва лу та во пе ри о дот по ме ѓу нас та ну вање на об врската и кра јот на пресмет ков ни от пе риод. При мер: Бу џет ски от ко рис ник склу чил до го вор за кре дит во из нос од евра. На де нот на еви ден ти ра ње то на кре ди тот кур сот на евро то из не су вал 60,00 де нари, а на 31 де кем ври из не су вал 61,70 де нари. КНИ ЖЕ ЊА: Еви ден ти ра ње на до би е ни де виз ни сред ства: Де виз на смет ка Дру ги за дол жу ва ња во стран ство Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Об врски за кре ди ти во стран ство Еви ден ти ра ње на кур сни раз лики Де виз на смет ка Дру ги за дол жу ва ња во стран ство Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Об врски за кре ди ти во стран ство ДОЛ ГО РОЧ НИ ОБ ВРСКИ При мер: При мен дол го ро чен кре дит од стран ска бан ка во из нос од де нари, со рок на от пла та од 3 го ди ни и го диш на ка ма та од де нари: REPREZENT OKTOMVRI 10/

60 Буџети и буџетски корисници КНИ ЖЕ ЊА: Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Кре ди ти во стран ство Смет ка Дру ги за дол жу ва ња во стран ство Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Дру ги крат ко роч ни фи нан сис ки об врски Пла ќа ње на ану и тет Кре ди ти во стран ство Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња От пла та на глав ни ца до не рез. кре ди тори Смет ка Пла ќа ње на ка мата Дру ги крат ко роч ни фи нан сис ки об врски Ак тив ни вре мен ски разгра ни чу ва ња Ка мат ни пла ќа ња кон нер. кре ди тори Смет ка Пос та ПКА за ПрИ ј А в у в А ЊЕ НА об врските Пос та пката за при ја ву ва ње на об врските е про пиша но со: За ко нот за фи нан сис ка дис цип ли на ("Служ бен вес ник на РМ", број 187/13, 201/14 и 215/15); Упат ство то за на чи нот на тре зор ско то ра бо те ње ("Служ бен вес ник на РМ", број 183/13). Во За ко нот за фи нан сис ка дис цип ли на про пи шани се: Ро кот за ис пол ну ва ње на па рич ни те об врски; и Ро кот за под не су ва ње на ба ра ње за пла ќа ње на дос та са ни те фак тури. Спо ред од ред би те од член 6 од За ко нот за финан сис ка дис цип лина, во де лов на та тран сак ци ја ме ѓу суб јек тот од јав ни от сек тор и еко ном ски от опе ра тор од при ват ни от сек тор, не мо же да се до го во ри рок за ис пол ну ва ње на па рич ни те об врски по долг од 60 дена, во слу чај ко га суб јек тот од јав ни от сек тор се ја ву ва ка ко долж ник. Во слу чај ко га Фон дот за здравстве но оси гу ру ва ње на Ма ке до ни ја и ко рис ни ци те на сред ства од Фон дот за здрав стве но оси гу ру ва ње на Ма ке до нија, јав ни те здрав стве ни ус та но ви и Јав на та ус та но ва од об лас та на здрав ство то за пот ре би те на јав ни те здрав стве ни ус та нови, уни вер зи тет ски те клиники, за вод и ур ген тен цен тар се ја ву ва ат ка ко должници, не мо же да се ут врди рок за ис пол ну ва ње напа рич на та об врска по долг од 90 дена. Си те суб јек ти од јав ни от сек тор чии смет ки се во рам ки те на Тре зор ска та смет ка на Ми нис тер ство то за фи нан сии, од нос но Тре зор ска та смет ка на Фон дот за здрав стве но оси гу ру ва ње на Ма ке до нија, се долж ни ба ра ње то за пла ќа ње на дос та са ни те фак ту ри спрема еко ном ски от опе ра тор од при ват ни от сек тор до Тре зор ска та смет ка на Ми нис тер ство то за фи нан сии, од нос но Тре зор ска та смет ка на Фон дот за здрав стве но оси гу ру ва ње на Ма ке до нија, да го дос та ват зак луч но со три е сет ти от ден (за смет ки во Тре зор ска та смет ка на Ми нис тер ство то за фи нан сии), од нос но че ти ри е сет и пет ти от ден (за смет ки те од Тре зор ска та смет ка на Фон дот за здрав стве но оси гу ру ва ње на Ма ке до нија). До кол ку е до го во ре но по ме ѓу две те стра ни обврската да се пла ти на рати, то гаш за се ко ја ра та се при ме ну ва ат прет ход но на ве де ни те ро кови. ПрИ ј А в у в А ЊЕ НА ПрЕ з Е м Е НИ По в Е ќ Е г о д Иш НИ об врски Спо ред Упат ство то се кој бу џет ски ко рис ник е должен да ги при ја ви по ве ќе го диш ни те об врски за склу чен до го вор, за си те ви до ви рас ходи, ос вен за ис пла ти те кои се вр шат пре ку раз де лот Ми нис тер ство за фи нан сии фун кции на држава. При ја ву ва ње то на об врските тре ба да се из врши во рок од 15 де на од де нот на нив но то нас та ну вање, со при ло жу ва ње на склу че ни от до го вор и до би е на та сог лас ност, сог лас но член 47 од За ко нот за бу џе тите. Спо ред на ве де ни от член за ко рис те ње на сред ства од бу џе тот за на редни те го ди ни пот реб на е сог лас ност од Вла да та на РМ (за бу џет ски ко рис ни ци од Цен трал на власт) по прет ход но мис ле ње од Ми нис тер ство то за фи нан сии, а бу џет ски те ко рис ни ци и един ки ко рис ни ци на фон дови те и оп шти ни те од над леж ни от ор ган. Во ус ло ви на 60 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

61 Буџети и буџетски корисници про ме на на ди на ми ка та на об врските од склу че ни тедо го вори, пот реб на е из ме на на сог лас нос та од Влада та на РМ по прет ход но мис ле ње од Ми нис тер ство тоза фи нан сии. Во слу чај ко га по ве ќе бу џет ски ко рис ни ци учес твува ат во пре зе ма ње на по ве ќе го диш на об врска, се којбу џет ски ко рис ник по е ди неч но ја при ја ву ва пре зе мена та по ве ќе го диш на об врска со об ра зе цот ПО1, засоп стве ни от дел од об врската. При од ја ву ва њето, пок рај об ра зе цот ПО1 во хар ти е на фор ма или пре кувеб ап ли ка ција, се при ло жу ва и при ме рок од до го ворсо кој се пот врду ва од ја ву ва ње то на об врската. Пок рај на ве де ното, пот реб но е да се ис так не де кабу џет ски от ко рис ник на квартал но ни во врши усог ласу ва ње со из веш та и те од Тре зо рот за при ја ве ни тепо ве ќе го диш ни об врски и во рок од 20 де на по из мину ва ње на кварта лот дос та ву ва пот врда до Тре зо рот. При ја ву ва ње на Пре зе ме ни об врски воте ков на та го дина При ја ву ва ње то на об врските кои се од не су ва ат зате ков на та го ди на се при ја ву ва ат од стра на на бу џетски от ко рис ник до кол ку ис ти те се ед нак ви или по голе ми од де нари, за си те ви до ви на рас ходи, ос вен за ис пла ти те кои се вр шат пре ку раз де лот Ми нис тер ство за фи нан сии фун кции на држава. При ја ву ва ње то на об врските тре ба да се из вршиво рок од 15 де на од де нот на нив но то нас та ну вање. Ис то така, до кол ку бу џет ски от ко рис ник има при јаве но по ве ќе го диш ни об врски, тре ба да под не се при јава О1 за оној дел кој дос та сува, од нос но кој тре ба да сепла ти во те ков на та го дина. При ја ву ва ње то на об врскасо О1 пов рза на пре ку ПО1 се врши во рок од 30 де напо при ја ву ва ње то на по ве ќе го диш на та об врска со обра зец ПО1, од нос но нај доц на до 31 Ја ну ари. Во слу чај ко га по ве ќе бу џет ски ко рис ни ци учес тву ва ат во пре зе ма ње на об врска кон еден до ба ву вач, се кој бу џет ски ко рис ник по е ди неч но ја при ја ву ва пре зе ме на та об врска, за соп стве ни от дел од об врската, до кол ку из но сот на ис та та е ед на ков или по го лем од де нари. При ја ве ни те об врски се од не су ва ат на след ни терас ходи: ко му нал ни ус лу ги (смет ка 421), ма те ри ја лии си тен ин вен тар (смет ка 423), поправ ка и те ков ноод ржу ва ње (смет ка 424), до го вор ни ус лу ги (смет ка 425), дру ги те ков ни рас хо ди (смет ка 426), ка пи тал нирас хо ди (гру па на смет ки 48). Бу џет ски те ко рис ни ци мо жат во те кот на го ди ната да вр шат про ме на на прет ход но еви ден ти ра ни теоб врски, или да вр шат по ниш ту вање, до кол ку се раски ну ва до го во рот. Се кој бу џет ски ко рис ник на ос нов ни от бу џет на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја е дол жен во рок од 15 де на да дос та ву ва прег лед на дос та са ни не на ми ре ни об врски, со сос тој ба од по след ни от ден на прет ход ни от ме сец. Во прег ле дот по е ди неч но се да ва ат по да то ци за обврски: до 30 дена, до 60 дена, над 60 дена, вкуп но нена ми ре ни об врски по дос та са ност, по рас ход на ставка, во кои не се вклу че ни рас ход ни те став ки 401 и 402. спро ве ду ва ње на По Пис на об врските За ра ди пот врду ва ње да ли од го вор ни от смет ко води тел ажур но и це лос но ги еви ден ти рал об врските коипри па ѓа ат на пресмет ков ни от пе риод, пот реб но е дасе спро ве де по пис на об врските, со по се бен ак цент наста рос на та струк ту ра на ис тите, ка ко и да се ут врдатпри чи ни те за нив но то не ре дов но сер ви си рање. На веде но то е за кон ска об врска про пи ша на со од ред би теод член 31 в од Пра вил ни кот за смет ко вод ство то забу џе ти те и бу џет ски т е ко рис ници. REPREZENT OKTOMVRI 10/

62 Информации КРАТКИ ИНФОРМАЦИИ 1ПРЕД ЛОГ - ЗА КОН ЗА ИЗ МЕ НИ НА ЗА КО НОТ ЗА ДА НО КОТ НА ДО ДА ДЕ НА ВРЕД НОСТ НОВО ДА НО К НА ДО ДА ДЕ НА ВРЕД НОСТ Вла да та на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја до Соб ра ние то на РМ дос тави Пред лог - За кон за из ме ну ва ње и до пол ну ва ње на За ко нот за да но кот на до да де на вред ност со сле дни ве из мени: 1 Во член 14 став 3 се до да ва но ва точ ка 11 ко ја гласи: "11. Обез бе ду ва ње на прис тап до мре жа та на елек трич на енер ги ја во слу чај на за гу шу вање на со од вет на ало ка цис ка еди ни ца при до де лу ва ње на пре куг ра нич ни те пре нос ни ка па ци те ти на ин тер ко нек тив ни те во дови" По кон кретно, со из ме на та се пред ви ду ва при утврду ва ње на мес то то на про мет во овие слу чаи јас но да се де фи ни ра мес то то на про мет, та ка што ќе се при ме ни принци пот на дес ти на ција, од нос но ка ко место на про ме тот на ус лу гата: обез бе ду ва ње на пристап до мре жа та на елек трич на енер ги ја во слу чај на за гу шу ва ње на со од вет на ало ка цис ка еди ни ца при до де лу ва ње на пре куг ра нич ни те пре нос ни ка па ци те ти на ин тер ко нек тив ни те во дови, да се сме та мес то то во кое ко рис ни кот на ус лу га та има вис тин ско се диш те или под руж ни ца за кои ус лу гата би ла вис тин ски из врше на или, до кол ку так во то мес то не по стои, не го во то по стоја но жи ве а лиш те или прес то ју ва лиште. 2 Во член 30 се во ве ду ва но ва точ ка 18 ко ја гласи: "18. Пе лети, печ ки на пе ле ти и кот ли на пе лети" Со цел да се сти му ли ра ко рис те ње то на пе ле ти ка ко еко лош ки при фат лив енер генс за гре е ње ка ко и упот ре ба та на печ ки на пе ле ти и кот ли на пе лети, а во на со ка на на ма лу ва ње то на за га ду ва ње то на ам би ен тал ни от воз дух со из ме ни те ста п ката на одано чу ва ње од 18% ќе се на ма ли на 5%, од нос но овие доб ра ќе се ода но чу ва ат со пов лас те на да ноч на стап ка од 5%. 3 Во член 41 во ста вот 2 се бри шат збо ро вите: " да под не се пе ри о ди чен фи нан сис ки из веш тај од одоб ре ни те фис кал ни сис те ми на оп ре ма за ре гис три ра ње го то вин ски пла ќа ња и" Со оваа из ме на да ноч ни те об врз ни ци од 1 Ја ну а ри 2017 го ди на не ма ат об врска со Обра зе цот ДДВ-04 да дос та ву ва ат пе ри о ди чен фи нан сис ки из вештај од одоб ре ни те фис кал ни сис те ми на оп ре ма за ре гис три ра ње на го то вин ски те пла ќања, би деј ќи со во ве ду ва ње то на ин тег ри ра ни от ав то мат ски сис тем на уп ра ву ва ње се овоз мо жи Упра ва та за јав ни при ходи да рас по ла га со днев ни и пе ри о дич ни фи нан сис ки из веш таи. 2 ПРЕД ЛОГ - ЗА КОН ЗА ДО ПОЛ НУ ВА ЊЕ НА ЗА КО НОТ ЗА ДА НО КОТ НА ДО БИВКА НОВО ДА НО К НА ДО БИВКА Вла да та на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја до Соб ра ни е то на РМ дос тави Пред лог - За кон за до пол ну ва ње на За ко нот за да но кот на до бив ка со сле дни ве до полну вања: 1 Во член 9 став 1 се до да ва но ва точ ка 3-a ко ја гласи: "3-a) тро шо ци те за смес ту ва ње (но ќе ва ње или но ќе ва ње со по ја док) и пре воз на ли ца кои не се вра бо те ни кај до маш ни от ис пла ту вач, а кои се ан га жи ра ни во врска со из вршу ва њето на ра бо та кај ис пла ту ва чот во фун кци ја на не го ва та деј ност, до кол ку ис ти те не се до ку мен ти рани, Со оваа из ме на трошоците за сместување (ноќевање или ноќевање со појадок) и превоз на лицата кои не се вработени кај домашниот исплатувач ќе би дат приз нат рас ход од ас пект на да но кот на до бив ка, под ус лов ис ти те да би дат до ку мен ти рани. 2 По чле нот 30 до да ден е нов член: 30-а, со кој се про пи ша ни да ноч ни пот тик ну ва ња при да ва ње на до на ции кон спорт ски те фе де ра ции, МОК и спорт ски те клу бови, со цел под дршка на разво јот на спортот и по сти гну ва ње то на спорт ски ре зул тати. Да ноч ни те пот тик ну ва ња се: на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства на спорт ски фе де ра ции и Ма ке дон ски от олимпис ки ко ми тет (МОК) во слу ча и те ко га сред ствата се уп ла те ни на по себ на на мен ска сметка, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до на ци ја но нај мно гу до 40% од пресме та ни от да нок; 62 REPREZENT OKTOMVRI 10/2016

63 Информации на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства на фуд бал ски клу бо ви кои се уп ла те ни на по себ на на мен ска сметка, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до на ци ја но најмно гу до 50% од пресме та ни от да нок; на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства на ко шар кар ски или ра ко мет ни клу бо ви кои се уп лате ни на по себ на на мен ска сметка, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до наци ја но нај мно гу до 40% од пресме та ни от да нок; на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства на спорт ски клу бо ви од ос та на ти те спорто ви кои се уп ла те ни на по себ на на мен ска сметка, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до на ци ја но нај мно гу до 35% од пресме та ни от да нок; на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства, но нај мно гу на еден спорт ски клуб во ка лен дар ска та го ди на кој не учес тву ва во ор га ни зи ра на на ци о- нал на лига, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до на ци ја но нај мно гу до 5% од пресме та ни от да нок. На по мена: Усло ви за да ноч но то пот тик ну ва ње се: клу бо ви те тре ба да се нат пре ва ру ва ат во на ци о нален сис тем на нат пре ва ри ка де има нат пре ва ру вање во ор га ни зи ра на ли га и да има ат ре гис три ра на и ак тив на мла дин ска школа, ос вен во слу чај на до пол ни тел но то пот тик ну ва ње од 5%; об врз ни кот тре ба да по се ду ва пот врда од Агенција та за мла ди и спорт де ка суб јек ти те кои се корис ни ци на до би е ни те до на ции се ква ли фи ку ва ни суб јек ти за ко рис те ње на пра во то на да ноч но нама лу вање согласно Законот за спортот; спорт ски те фе де ра ции, МОК и спорт ски те клу бо ви кои до би ле фи нан сис ки сред ства за кои е ис ко ристе но пра во то на да ноч но на ма лу ва ње сог лас но одред би те на овој член, тре ба ги ко рис тат сред ства та сог лас но на ме ни те ут врде ни со За ко нот за спортот; ис ко рис те но то пра во за на ма лу ва ње на пресмета ни от да нок на до бив ка сог лас но овој член, го ис клу чу ва пра во то на да ноч но пот тик ну ва ње кај да но кот на до бив ка сог лас но со За ко нот за до на ции и спон зор ства во јав ни те деј ности. до кол ку на да ноч ни от об врз ник или на пра вен суб јект кој е ка пи тал но или уп ра ву вач ки пов рзан со да ночни от об врз ник или е во соп стве ност или уп ра ву ван од ли це во род нин ска врска во си те ли нии до вто ро ко ле но со ли це од да ноч ни от об врз ник, му би дат врате ни до ни ра ни те фи нан сис ки сред ства од стра на на спорт ски те фе де ра ции, МОК и спорт ски те клу бо ви ди рек тно или пре ку на бав ка на сто ки и ус лу ги од даноч ни от об врз ник, го дол жи да но кот кој би го пла тил до кол ку не го ко рис тел на ма лу ва ње то од овој член; да ноч ни те пот тик ну ва ња мо жат да би дат ос тва ре ни са мо по еден од на ве де ни те ос но ви и не мо же да се ку му ли раат. 3 По но ви от член 30-а до да ден е нов член: 30-б, со кој се про пи ша ни да ноч ни пот тик ну ва ња при да ва ње на до на ции кон ак тив ни спор тисти Да ноч ни те пот тик ну ва ња се: на об врз ни кот кој до ни рал фи нан сис ки сред ства на ак тив ни спор тис ти од олим пис ки спорто ви и кои так ви от ста тус го стек ну ва ат спо ред ус ло ви и кри те ри у ми про пи ша ни во За ко нот за спортот, и кои сред ства се уп ла те ни на по себ на на мен ска сметка, му се на ма лу ва пресме та ни от да нок за из но сот на да де на та до на ци ја но нај мно гу до из но сот од 10% од пресме та ни от да нок, од нос но до из но сот од 5% од пресме та ни от да нок за ак тив ни спор тис ти кои се за ни ма ва ат со не о лим пис ки спортови. На по мена: Усло ви за да ноч но то пот тик ну ва ње се: об врз ни кот тре ба да по се ду ва пот врда од Агенција та за мла ди и спорт де ка суб јек ти те кои се корис ни ци на до би е ни те до на ции се суб јек ти кои ги ис пол ну ва ат ус ло ви те за ко рис те ње на пра во то на да ноч но на ма лу ва ње сог лас но За ко нот за спортот; спор тис ти те кои до би ле фи нан сис ки сред ства за кои е ис ко рис те но пра во то на да ноч но на ма лу вање сог лас но од ред би те на овој член, ги ко рис тат сред ства та сог лас но на ме ни те ут врде ни со За ко нот за спортот; до кол ку на да ноч ни от об врз ник или на пра вен суб јект кој е ка пи тал но или уп ра ву вач ки пов рзан со да ноч ни от об врз ник или е во соп стве ност или уп ра ву ван од ли це во род нин ска врска во си те ли нии до вто ро ко ле но со ли це од да ноч ни от обврз ник, му би дат вра те ни до ни ра ни те фи нан сис ки сред ства од стра на на спор тис тите, ди рек тно или пре ку на бав ка на сто ки и ус лу ги од да ноч ни от обврз ник, го дол жи да но кот кој би го пла тил до кол ку не го ко рис тел на ма лу ва ње то од овој член; ис ко рис те но то пра во за на ма лу ва ње на пресме тани от да нок на до бив ка сог лас но од ред би те на овој член, го ис клу чу ва пра во то на да ноч но пот тик нува ње кај да но кот на до бив ка сог лас но со За ко нот за до на ции и спон зор ства во јав ни те деј ности; да ноч ни те пот тик ну ва ње не мо же да се ку му ли раат. До кол ку Пред лог - За ко нот за до пол ну ва ње на За ко нот за да но кот на до бив ка се до не се не го вата при ме на ќе за поч не од 1 Ја ну а ри 2017 го дина. REPREZENT OKTOMVRI 10/

64 Content accounting Jasmina Rafajlovska BILL OF EXCHANGE security INstRuMENt OvER payments...3 vera Rafajlovska REvENuEs - IAs 18 ANd MOduLE 23 FROM IFRs FOR sme...13 taxes Msci trajan Nikolovski tax BAsEs AssEssMENt By the public REvENuE OFFICE...24 phd Goran Rafajlovski trade OF used GOOds IN terms OF vat...30 Ivan stojanov INsuRANCE OF EMpLOyEEs paid By EMpLOyER (tax ANd ACCOuNtING treatment)...36 vera Rafajlovska tax treatment OF RABAtE, CAsHBOX- discount OR INCREMENts Business LaW Biljana Nikolovska NOtARIAL payment ORdER LaBouR ReLations Biljana Nikolovska termination OF EMpLOyMENt CONtRACt BanKs Aco dimitrovski NON-FINANCIAL AssEts IN BANk BOOkkEEpING...52 BuDgets and BuDget BeneFiciaRies Branislav Gulev RECORdING OF OBLIGAtIONs At BudGEt BENEGICIARIEs ANd procedures FOR their REGIstRAtION with the COMpEtENt AutHORItIEs...57 BRieF information accounting BiLL of exchange instrument FoR security over payments Bill of exchange is a universal instrument for security over payments used in business operation worldwide. Here it is commonly used by banks and other financial institutions as an instrument for security over payments in credit loans approval...3 Revenues - ias 18 and module 23 FRom ifrs FoR sme Revenue is one elements used for measuring the success of the company operations. the main issues under IAs 18 and Module 23 from IFRs for sme are: time of recognition and measuring and identification of revenues in complex arrangements transactions...13 taxes trade of used goods in terms of vat taxation of trade of used goods depends on whether: the goods are purchased from the end user and placed on the market again; the goods are purchased from a taxpayer registered for the purpose of vat, who used the goods and placed them on the market again; the goods are used materials (waste) and are placed on the market...30 insurance of employees paid By the employer (tax and accounting treatment) In practice, employers are often faced with the dilemma regarding the tax treatment of different proposals by insurance companies to insure their employees from work-related injuries or other types of harmful events that may occur at the workplace...36 Business LaW notarial payment order the public notary law prescribes the procedure for Notarial payment order with certain amendments in the procedure that shall apply from 1 January 2017, with obligatory participation of a lawyer REPREZENT OCTOBER 10/2016