ฉ. การยศาสตร ในส าน กงาน (Office Ergonomics) ผ ช วยศาสตราจารย ศ กด ส ทธ ก ลวงษ ภาคว ชาส ขศาสตร อ ตสาหกรรมและความปลอดภ ย คณะสาธารณส ขศาสตร มหาว ทยาล ยบ รพา
ป ญหาหล กของพน กงานท ใช คอมพ วเตอร
การยศาสตร ในส าน กงาน การยศาสตร ในส าน กงาน (Ergonomics in office work) ป ญหาหล กของพน กงานท ใช คอมพ วเตอร ค อ ท าทางท ไม ถ กต อง ปวดกระด กส นหล ง และ ไม สบาย การล าสายตา ความเม อยล า เป นป ญหาท พบมากกว าคร งของป ญหาส ขภาพอ นๆ ซ ง ป ญหาเก ยวก บท าทางของคนท างานจะข นก บสภาวะของสถานท ท างาน ได แก เฟอร น เจอร อ ปกรณ และส งแวดล อม ซ งท กอย างต องเหมาะสมก นระหว างคนก บงาน จะท าให ผ ปฏ บ ต งานม ความปลอดภ ยส ขภาพอนาม ยด และสามารถปฏ บ ต งานได อย างม ประส ทธ ภาพ ซ งสามารถอธ บายได ด งร ป
แนวค ดการท างานโดยใช ระบบคอมพ วเตอร แสดงสภาวะของสถานท ท างานต องเหมาะสมก นระหว างผ ปฏ บ ต งานก บล กษณะงานเพ อให การปฏ บ ต งานม ประส ทธ ภาพ
ส วนแสดงผลของระบบคอมพ วเตอร ส วนแสดงผลของระบบคอมพ วเตอร หร อท เร ยกว า Visual Display Terminal (VDT) หมายถ ง อ ปกรณ ส วนหน งของระบบคอมพ วเตอร ท ใช แสดงผล ซ งข อม ล อาจอย ในร ปต วหน งส อ ต วเลข เส นกราฟ หร อภาพต างๆ แสดงให เห นบนจอแสดง ภาพ โดยผ ท ปฏ บ ต งานก บ VDT จะท างานประเภทต างๆ แตกต างก นไป เช น งาน ป อนข อม ล งานเร ยกข อม ล งานจ ดร ปแบบข อความ หร องานออกแบบและควบค ม การผล ต
ส วนแสดงผลของระบบคอมพ วเตอร สภาว จ ยแห งชาต ของสหร ฐอเมร กา ได แบ งการปฏ บ ต งานก บ VDT ออกเป น 5 ประเภท ด งน งานป อนข อม ล งานเร ยกหาข อม ล งานส อสารข อม ล งานจ ดร ปแบบข อความ งานออกแบบและควบค มการผล ต
ส วนแสดงผลของระบบคอมพ วเตอร ผ ปฏ บ ต งานก บ VDT ม ล กษณะการท างานท เด นช ดอย 3 ล กษณะด งน ผ ปฏ บ ต งานม การเคล อนไหวของอว ยวะต างๆ อย างจ าก ด สายตาเพ งจ องท จอแสดงภาพอย ตลอดเวลา ม อของผ ปฏ บ ต งานวางท แป นพ มพ อย ตลอดเวลา
ผลกระทบด านส ขภาพอนาม ยท อาจเก ดจากการปฏ บ ต งานก บ VDT ผลกระทบด านส ขภาพของดวงตา ผลกระทบด านน พบได มากท ส ดในกล มผ ปฏ บ ต งานก บ VDT ล กษณะหร ออาการของผลกระทบ ด านส ขภาพดวงตา ได แก ความเม อยล าของดวงตา การระคายเค องท ดวงตา การม สายตาพร า หร อม อาการปวดศ รษะ เป นต น ส าหร บป จจ ยท อาจเป นสาเหต ของป ญหาด านน ได แก ก. ส งแวดล อมด านแสงสว าง การเก ดภาวะท แสงสว างส องเข าตา ระด บความเข มของแสงน อยหร อมากเก นไป ข. ค ณสมบ ต และค ณภาพของต วเคร อง ภาพหร อต วอ กษรบนจอภาพไม ม ความคมช ด อ ปกรณ ปร บความสว างของภาพหร อต วอ กษรช าร ด
ผลกระทบท ม ต อระบบกล ามเน อและโครงสร าง การเก ดความเม อยล าของร างกายซ งได แก อาการปวดหล ง ปวดเม อยบร เวณคอ และไหล หร อบร เวณแขน และข อม อ เป นป ญหาท พบได ในกล มผ ปฏ บ ต งานก บ VDT ป จจ ยท เป นสาเหต ของป ญหาทางด านระบบกล ามเน อและโครงสร าง ได แก 1. องค ประกอบของสถานท ปฏ บ ต งาน ซ งได แก เก าอ น ง โต ะต ง VDT และแป นพ มพ ท ได ร บการออกแบบ 2. การท ผ ปฏ บ ต งานต องน งอย ก บท ตลอดระยะเวลาการท างาน ม การเคล อนไหวของส วน ต างๆ ของร างกายอย างจ าก ด และม การใช ม อ แขน ไหล เพ อปฏ บ ต งานในท าเด มซ า แล วซ าอ ก ภาวะเหล าน ส งผลให เก ดความเค นท กล ามเน อส วนคอ ไหล แขน และหล ง
ความเม อยล าท เก ดข น
ผลกระทบด านจ ตใจและอารมณ การปฏ บ ต งานก บ VDT นอกจากม ผลกระทบต อส ขภาพของร างกาย ค อ ดวงตา คอ ไหล แขน และหล งแล ว ย งส งผลกระทบต อภาวะทางจ ตใจและอารมณ ของผ ปฏ บ ต งาน ในร ปของความเคร ยดและความก งวล ซ งสาเหต ท ก อให เก ดผลกระทบด านจ ตใจและ อารมณ ด งน 1. ผ ปฏ บ ต งานม ความร ส กหร อท ศนคต ท ไม ด ต อการปฏ บ ต งานก บคอมพ วเตอร ซ งถ าเก ดภาวะเช นน ท าให ผ ปฏ บ ต งานเก ดความร ส กไม สน กก บงาน เก ดความเบ อหน าย และเก ดความเคร ยด
ผลกระทบด านจ ตใจและอารมณ 2. ต องปฏ บ ต งานก บ VDT เป นกะท งในเวลากลางว นและกลางค น 3. งานท ต องปฏ บ ต ม ต อเน องตลอดเวลา 4. งานท ต องปฏ บ ต ม ล กษณะการใช ท าเด มซ าแล วซ าอ ก 5. การปฏ บ ต งานก บ VDT จะท าให ผ ปฏ บ ต งานส อสารหร อสนทนาก บเพ อนร วมงาน น อยลง โดยเฉพาะในสถานท ปฏ บ ต งานท เป นส ดส วน
แนวทางในการจ ดสภาพงานในการปฏ บ ต งานก บ VDT สามารถแบ งออกเป น 4 ส วนด วยก นด งน 1. แนวทางจ ดสภาพงานในส วนท เก ยวก บต วผ ปฏ บ ต งาน» ผ ปฏ บ ต งานท แพ แสงสว าง ควรได ร บค าปร กษาจากแพทย ก อนท จะเข าท างานก บ VDT» ผ ปฏ บ ต งานควรได ร บการตรวจสายตา ก อนเข าท างานก บ VDT และผ ปฏ บ ต งาน ท ม อาย มากกว า 40 ป ควรได ร บการตรวจสายตาซ าอย างน อยท กๆ 5 ป» ผ ปฏ บ ต งานหญ งซ งอย ระหว างการต งครรภ ม ความก งวลว า อาจม ผลกระทบต อ ทารกในครรภ ซ งความก งวลน ต องร บการพ จารณาท เหมาะสม โดยค าน งถ ง ความสบายใจของผ ปฏ บ ต งานเป นหล ก เช น เปล ยนให ไปปฏ บ ต งานอ นช วคราว เป นต น
2. แนวทางการจ ดสภาพงานในส วนท เก ยวก บเคร อง VDT» ท จอแสดงภาพต องไม ให ม ภาวะท เก ดแสงร บหร ว บวาบ หร อกระพร บ» ต วอ กษร ภาพหร อลายเส น ท แสดงบนจอภาพต องปร บให ม ความคมช ดอย เสมอแต ถ าอ ปกรณ ปร บความคมช ดเส ยต องท าการแก ไขท นท» จอแสดงภาพต องสามารถปร บม มก มเงย หร อเอ ยงได เพ อความคมช ดของต วอ กษร ภาพหร อ ลายเส น หล กเล ยงภาวะท แสงส องเข าตา และให ม ความเหมาะสมก บระด บศ รษะของ ผ ปฏ บ ต งาน» ต าแหน งของจอแสดงภาพควรจะอย ข างหน า และม ม มไม เก น 35 องศา จากซ ายไปขวา เน องจาก การท างานท ศ รษะต องหม นไปด านใดด านหน งเป นเวลานานจะเป นการเพ มความเม อยล าและ ความเจ บปวดต อกล ามเน อ» ต าแหน งม มก มเงยในการปฏ บ ต งานก บคอมพ วเตอร น น ต องให สายตามองแนวตรง» ในแนวระนาบก บจอแสดงผล โดยท าม มก มลง 20 60 องศา หร ออย ระด บสายตาและใบห ด งร ป
ต าแหน งม มก มในการปฏ บ ต งานก บคอมพ วเตอร
3. แนวทางจ ดสภาพงานในส วนท เก ยวก บสถานท ปฏ บ ต งาน การท างานก บคอมพ วเตอร ส าน กงานท วไปจะวางเอกสารส าหร บอ านหร อเข ยนไว บน โต ะท างานท ระด บความส งเหน อข อศอกข นไป และยกข นมาใกล ตามากข นเม อ ต องการมองให ช ดข นและม กวางเอกสารไว ราบก บพ นโต ะด านข าง ท าให ท าทาง ท างานไม เป นธรรมชาต เน องจากต องม การบ ดเอ ยวต ว ศ รษะ และตาต องมอง กล บไปมาระหว างเอกสาร แป นพ มพ และส อแสดงผลหร อจอแสดงภาพ ด งร ป
แนวทางจ ดสภาพงานในส วนท เก ยวก บสถานท ปฏ บ ต งาน การมองเห นข อความในเอกสารให ช ดเจนข น และสายตาไม ต องเพ งมาก ควรยก เอกสารข นให เหมาะสมก บระด บสายตา รวมท งควรวางเอกสารทางด านหน าโดยอาจม อ ปกรณ รองร บท สามารถปร บระด บได และม เน อท วางอ ปกรณ อ นๆ ท จ าเป นต องใช ในการปฏ บ ต งานได อย างเพ ยงพอ และอย ในระยะท ม อเอ อมถ ง การจ ดต าแหน งจ ดปฏ บ ต งานก บ VDT น น ต องค าน งถ งภาวะท แสงส องหร อสะท อน จอแสดงภาพเข าตาท เก ดจากหลอดไฟหร อแสงท ส องผ านทางหน าต าง การจ ด ต าแหน งจ ดปฏ บ ต งานควรอย ในล กษณะท ขนานก บแถวของหลอดไฟท อย บนเพดาน โดยท จ ดปฏ บ ต งานอย ระหว างแถวของหลอดไฟ ด งร ปท 4 ในกรณ ท สถานท ปฏ บ ต งานม หน าต าง การเร ยงจ ดปฏ บ ต งานควรอย ในล กษณะท ขนานก บหน าต างด ง แสดงในร ปท 5
การจ ดวางต าแหน ง VDT ท ม ความเหมาะสมก บแถวของหลอดไฟ การจ ดวางต าแหน ง VDT ท ม ความ เหมาะสมก บห องท ม หน าต างให แสงเข า
แนวทางจ ดสภาพงานในส วนท เก ยวก บสถานท ปฏ บ ต งาน ภายในสถานท ปฏ บ ต งานนอกจากจะต ดต งเคร องปร บอากาศแล ว ย ง จ าเป นต องหล กเล ยงไม ให ม แหล งก าเน ดความร อนท ไม จ าเป น ส วนรองร บแป นพ มพ ต องอย ในระด บต ากว าส วนรองร บจอแสดงภาพ และ บร เวณเน อท ใต ส วนรองร บแป นพ มพ และจอแสดงภาพต องไม ม ส งก ดขวาง การเคล อนไหวของขาท งสองของผ ปฏ บ ต งาน
ส วนเก าอ ส าหร บผ ปฏ บ ต งานก บ VDT ควรม ล กษณะด งร ป
4. แนวทางจ ดสภาพงานเก ยวก บระยะเวลาในการท างาน ช วงระยะเวลาในการท างานก บ VDT ควรแบ งออกเป น 4 ช วง ค อ 2 ช วงเช า และ 2 ช วง บ าย แต ละช วงจ ดให ม การหย ด พ กประมาณ 10 15 น า ท ยกเว นพ กเท ยง ซ งควรม ระยะเวลาประมาณ 45 นาท เป นอย างน อย