Kapitel 5. NAPPAATIT TUNILUUTTARTUT.

Kapitel 5. NAPPAATIT TUNILUUTTARTUT. Meeqqat nappaataat Peqqinnissakkut Nakkutilliisoqarfimmut 21-imi meeqqat nappaataannik nalunaaruteqartoqarsimanngilaq. Meningitis/Sepsis 21-imi meningitis/sepsis-imik marniliuuttumik nappaatillit 2-t nalunaarutigineqarsimapput. Ukiunut siuliinut naleqqiullugit allannguuteqanngilaq. 21-imi haemophilus influenzae type b-mik (HIB)-mik pissuteqartumik napaateqartoqarsimanngilaq. Bakteriaqartunik misissuinermi nassaarineqartut pingaarnerit tassaasimapputmeningococcer (pingasut), haemolytiske streptococcer gruppe A aamma B (sisamat taakkunannga pingasut toqusimallutik) aamma immikkut streptococcus pneumoniae (arfineq pingasut taakkunannga marluk toqusimallutik). Ukiunut agguataarneri tassaasimapput meningococceni 2-13-inik ukiullit, haemolytiske streptococceni gruppe A aamma B-ni 61-84-inik ukiullit aammalu streptococcus pneumoniae-ni 1-59-inik ukiullit. Nalilersorneqartariaqarpoq Kalaallit Nunaanni utoqqarnik inunnillu immikkut navianartorsiorsinnaasunik pneumococ-imut annertunerusumik kapuisalertariaqarnersoq. Aammattaaq ingerlaavartumik nalilersorneqartariaqarpoq pneumococ-imut kapuutit pigineqarneri ineriartortitsinerlu najoqqutaralugit meeqqanik kapuisarnermut ilanngullugu pneumococ-imut kapuisoqartalersinnaanersoq. Tuberkulose 21-imi 14-it nalunaarutigineqarsimapput: 94-it puammikkut 1-llu puammikkuunngitsoq tb-ertut. Tuberkulosertut assigiinngitsorujussuarnik ukioqarput. 21- imi 14-asuni arnat 57-iupput angutillu 47-ullutik. Ukiumi nalunaarusiorfiusumi angut 72-inik ukiulik tb-rtalimmik meningitisertoq nalunaarutigineqarpoq. Ukioq nalunaarusiorfigineqartoq Nanortallip peqqinnissaqarfiani tb-rtorpassuar-nik sunnerneqarsimavoq, tassa tassani 42-t nalunaarutigineqarsimammata nuna tamakkerlugu 4%-erisaat. Tuberkulosep atugaanerujussua patsiseqartinneqarpoq sumiiffinni amerlasuuni tuniluunnissamut periarfissaqarluarmat. Najukkat pitsaanngitsut amerlasuunik najugarineqartut, pitsaanngitsunik nerisaqarneq, annertuumik imigassartorneq tubatornerlu, tapertaritillugulu peqqinnissaqarfimmi aalaakkaasunik sivisuumik inuttaqarsimannginneq. Kingusinnerusukkut aalajangersimasumik nakorsaqalerlunilu peqqissaasoqalermat siornatigut tuniluuttarnerit qulaajarneqalerput. 24

Tuberkulose pillugu suleqatigiissitaliap tuniluunneq aqussinnaajumallugu assigiinngitsunik iliuuseqarput: 1. Nanortalimmi pigisaanilu kapuilluni tb-rtoqarnersoq misissuiffigineqarput 2. Napparsimasunik naliliinissamut, nakorsaanissamut tb-rtunillu malittarinninnissamut malittarisassat. 3. Attaveqarfiinik paasiniaanissamut, pinaveersaartitsilluni nakorsaanissamut taakkuninngalu nalittarinninnissamut malittarisassat. 4. Innuttaasunik paasisitsiniaaneq. 5. Tuberkulosep toqqartumik akiornissaanut naammattunik sulisoqarnissap qulakkeerneqarnissaa. Tuberkulose pillugu suleqatigiissitaliap anguniagaraa 21-utinnagu Kalaallit Nunaanni inuit 1.-iugaangata nappaatillit quliinnanngornissaat (21-imi 185- iupput). Tamanna anguneqassappat Namminersornerullutik Oqartussat toqqarlugu makkuninnga suliniuteqartariaqarput: 1. Illoqarfinni nunaqarfinnilu inuuniarnikkut pitsanngorsaanerit. 2. Inooriaatsip kingunerisinnaasaannik peqqissuserlu nammineq akisussaafiginera pillugit paasisitsiniaanernik ilinniartitsinernillu suliniuteqarnerit. 3. Tuberkulose pillugu peqqinnissaqarfinni sulisunik kursusertitsinissanik neqeroruteqarnerit. 4. Peqqinnissaqarfinni naammattunik sulisussaqarnissaq tuberkulose-mut peqqissaasoq suleqatigiissitarlu suleqatigalugit pimoortumik tuberkulose pillugu suleqatassussanik. Botulisme Ukiumi nalunaarusiorfimmi botulisme-rtunik (mikiartorlutik toqunartoqalersimasunik) nalunaaruteqartoqarsimanngilaq. Hepatitis (tingullunneq) Nalunaarusiornerup naanerani meeqqat kaportittarnerannut atatillugu Hepatitits-Bmut kapuisalernissamut suli aningaasaliissutissaqarsimanngilaq. Gonoré Kalaallit Nunaanni gonoré-p atugaanera 1995-imi annikinnerpaavoq 286-it nappaatillit nalunaarutigineqarsimallutik. Ajoraluartumilli ukiuni tulliuttuni annertusiartorsimavoq 21-imi amerlanerpaallutik 77-iusimallutik. Innuttanut 1.- inngortitsinermi gonorértut Kalaallit Nunaanni Danmarkimut naleqqiullugit 36- eriaataapput. Syfilis 1998-imi sisamat, 2-imi 21-imilu ataasiinnaq nalunaarutigineqarsimapput. Taamaattorli syfilis alapernaaffigiuartariaqarpoq, tassa taamatut 1967-1968-imi 25

atugaanera annikikkaluariarluni 1973-1979-imi aamma 1986-1988-imi annertuseriangaatsiarsimammat. Chlamydia 21-imi chlamydiartut 1.942-it nalunaarutigineqarsimapput. 1999-imi 1.913-it 2-imilu 294-it nalunaarutigineqarsimallutik. Kalaallit Nunaanni chlamydia-p atugaanera Danmark-imit 15-eriaammik annertussuseqarpoq, tamannalu illissap avataani naartulersarnermut kinguaassiorsinnaajunnaarnermullu pissutaasutut isigisariaqarluni. HIV/AIDS 1995-imi, 1997-imi 1998-imilu HIV-mik tunillatsittut nutaat amerlerujussuarsimapput, Nuummiinnangajak Sisimiuniinnangajallu. Amerlanertigut tunillatsinneq pisarpoq inuit pissarissaannginnerusut annertuumillu imigassamik atuisartut akornanni arnat angutillu atoqatigiittarneratigut. Nalunaarusiornerup naanerani Kalaallit Nunaanni piffissami 1985-imiit HIV-qalersimasut 113-it nalunaarutigineqarsimapput (21-imi nutaat 6, angutit 4 arnallu 2). Angutit arnallu ukiui agguaqatigiissillugit 44-upput. 1996-imiit inuit kinaassusaannik isertuussilluni nalunaarutiginnittalerneq pissutigalugu ukiumi nalunaarusiorfiusumi missilioruminaappoq HIV-rtut 113-t akornanni qassit AIDS-eqalersimanersut, nappaateqalersimanerup iluani qaqugukkut pisimanersut, qassit toqqutigisimaneraat aammalu qassit suli Kalaallit Nunaanni najugaqarnersut. Peqqinnissakkut Nakkutilliisoqarfik isumaqartuarpoq HIV-rtut kinaassusersisinnaanngorlugit Nakkutilliisoqarfimmut nalunaarutigineqarsinnaanngortittariaqartut. 2-imi HIV-eqarnermut misissuinerit 8468-it 21-imilu 872-it suliarineqarsimapput. 2-imi angutit 3385-it arnallu 583-it, 21-imilu angutit 3199-it arnallu 4873-it misissorneqarsimapput. 2-imi 3-39-nik ukiullit 3%-iusimapput, 2-29-nik ukiullit 27%-iullutik, 4-49-nik ukiullit 15%-iullutik, 1-19-inillu ukiullit 13%-iullutik. 21-imi 2-29-nik ukiullit 29%-iusimapput, 3-39-nik ukiullit 27%-iullutik, 4-49-nik ukiullit 16%-iullutik aammalu 1-19-inik ukiullit 14%- iullutik. Angutit arnallu ukiunut agguarneri allaassuteqangaanngillat. HIV-imut misissuinerni nakorsiartartuni 26%-iusimapput, kinguaassiuutitigut nakorsiartarfinnut takkuttartuni 25%-iusimapput, uninngatitani 17%-iusimapput, aaversittartuni 14%-iusimapput naartusunilu 1%-iusimallutik. 21-imi HIV-imut misissortissimasuni kinguaassiuutitigut nakorsiartarfinnut takkuttuni 35%-iusimapput, nakorsiartarfinnut takkuttartuni 2%-iusimapput,uninngatitani 16%-iusimapput, naartusuni 11%-iusimapput aammalu aaversittartuni aamma 11%-iusimallutik. 2- imi HIV-imut misissuinerit 8468-iusut inunnut 6817-inut agguarsimapput, taakkunannga 5475-it ataasiarlutik, 183-it marloriarlutik, 216-it pingasoriarlutik, 38-it sisamariarlutik, pingasut tallimariarlutik marlullu arfinileriarlutik misissortissimap- 26

put. 21-imi HIV-imut misissuinerit 872-iusut inunnut 7274-inut agguarsimapput, taakkunannga 639-t ataasiarlutik, 13-t marloriarlutik, 179-it pingasoriarlutik, 22-t sisamariarlutik sisamallu tallimariarlutik misissortissimallutik. HIV/AIDS-i atugaanera Kalaallit Nunaanni suli annertuvoq, siaruaakkiartorneruleriaannaallunilu. Naak nalunaarusiornerup iluani tunillaassuineq inuit tunillatseratarsinnaasut aalajangersimasut akornanni pisaraluartoq taamaattoq inuit taakkua avataannut siaruaratarsinnaavoq. Ulorianarnerpaavoq inuusunnerusunut tunillaassuunneq anngutissagaluarpat, nalunnginnatsigu naartuersittartut chlamydiartullu amerlassusaatigut illersuuteqarani atoqatigiittarneq annertoqisoq. 27

Anmeldte tilfælde af purulent sepsis/meningitis Notified cases of purulent sepsis/meningitis 25 2 15 1 5 1991-95 1996-21 år/year Meningococcer Haemophilus influenzae type b Streptococcus pneumoniae Andre Figur 7 Mikrobiologisk verificerede tilfælde af purulent sepsis/meningitis Microbiological verified cases of purulent sepsis/meningitis 25 2 15 1 5 1991-95 1996-21 igur 8 Plus mikrob. diagnose år/year Minus mikrob. diagnose F 28

Tabel / table 16 Kalaallit Nunaanni tuberkulosertutut nalunaarutigineqarsimasut Anmeldte tilfælde af tuberkulose i Grønland Notified cases of tuberculosis in Greenland Ukioq / År / Year Amerl./ Antal / Number Rate pr. 1. pr. år Rate per 1. per year 1961-65* 1966-7* 1971-75* 1976-8* 1981-85* 1986-9 1991-95 1996-21 677 423 261 117 58 93 252 347 14 Kilde: Statens Institut for Folkesundhed og Embedslægeinstitutionen. Source: National Institute of Public Health and Chief Medical Officer in Greenland. *Tallene for årene 196 til 1985 er opgjort som anmeldte tilfælde af repiratorisk tuberkulose blandt grønlændere i Grønland. 379 195 18 47 22 34 91 124 185 Anmeldte tilfælde af tuberkulose 1976-21 Notified cases of tuberculosis 12 1 8 antal/number 6 4 2 1976 1977 1978 1979 198 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 199 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2 21 år/yrs. Figur 9 29

Tuberkuloseincidensen i Grønland / Incidens of tuberculosis in Greenland Anmeldte tilfælde / notified cases per 1. 12 1 8 per 1. 6 4 2 Figur 1 1956-6 1961-65 1966-7 1971-75 1976-8 1981-85 1986-9 1991-95 1996-2 21 år / yrs. Tabel/ table 17 Distrikt / District Antal / number TB-ertut Statens Serum Institut-imit paasineqarsimasut-21 TB-patienter diagnostiseret/diagnosed via Statens Serum Institut-21 Nakorsaqarfinnut agg. / Fordelt på anmeldende distrikt / by districts Nye / new Recidiv / recur Mænd / male Kvinder / female Mik.pos./ mic.pos. Mik.neg./ mic.neg. Følsom / sensitive Resistent / resistance Nanortalik 2 19 1 9 11 12 8 2 Qaqortoq 3 2 1 3 2 1 3 Narsaq 8 7 1 6 2 1 7 8 Paamiut Nuuk 8 8 6 2 7 1 8 Maniitsoq 1 1 1 1 1 Sisimiut Aasiaat 2 1 1 1 1 2 2 Qasigiannguit Ilulissat 2 2 1 1 2 2 Qeqertarsuaq Uummannaq 1 1 1 1 1 Upernavik 4 4 4 1 3 4 Qaanaaq Ammassalik 4 4 1 3 2 2 4 Ittoqqortoormiut 1 1 1 1 1 Total / total 54 5 4 3 24 31 23 54 3

Andel af bakteriologisk verificerede TB-tilfælde 1991-21 Bacteriological/and not bacteriological verified cases of tuberculosis antal/number 11 1 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2 21 år/year bakteriologisk verificerede/verified ikke bakteriologisk verificerede/not verified Figur 11 Tabel/ table 18 Nakorsaqaarf. / Distrikt / district TB-ertut nalunaarutigineqarsimasut Anmeldte tilfælde af tuberkulose / notified cases of tuberculosis Nakorsaqarfinnut agg. / Fordelt på anmeldende distrikt / by district 21 Taakkunannga bakteriallit / Heraf mikroskopi-positive / of this microscopi positive Nanortalik 42 14 Qaqortoq 6 3 Narsaq 1 1 Paamiut 2 2 Nuuk 4 2 Maniitsoq 1 1 Sisimiut Aasiaat 6 2 Qasigiannguit Ilulissat 2 1 Qeqertarsuaq 1 Uummannaq 3 1 Upernavik 1 3 Qaanaaq Ammassalik 16 3 Ittoqqortoormiit 1 1 Total / total 14 34 31

Anmeldte tilfælde af tuberkulose Notified cases of tuberculosis 21 Fordelt på køn og alder/by sex and age 25 2 mænd/male kvinder/female totalt/total antal/number 15 1 5 < 1 1-4 5-9 1-14 15-19 2-29 3-39 4-49 5-59 6-69 >=7 aldersgruppe/agegroup Figur 12 Tabel / table 19 Syfilisertut, gonorértut chlamydiartullu Anmeldte tilfælde af syfilis, gonoré og chlamydia Notified cases of syphilis, gonorrhea and chlamydia Syfilis Gonoré Chlamydia Ukioq År / year antal/number rate* antal/number rate* antal/number rate* 1976 8 2.392 15,7 47.13 38,7 - - 1981 85 961 5,5 53.366 32,9 - - 1986 9 1.678 8,9 21.94 112,2 - - 1991 95 139,8 4.144 22,6 - - 1996 2 1,1 2.798 15,4 9.314 51,2 21 1, 77 19,4 1.942 53,2 * Raten er pr. 1. 15-59 årige af totalbefolkningen pr. år/rate is per 1. 15-59 years of total population per year. 32

Syfilis-incidensen/incidens of syphilis 1976-21 Per 1. 15-59 år/years rate 18 16 14 12 1 8 6 4 2 76-8 81-85 86-9 91-95 96-21 år/years Figur 13 Gonoré-incidensen/incidens of gonorrhea 1976-21 Per 1. 15-59 år/years 35 3 25 2 15 1 5 76-8 81-85 86-9 91-95 96-21 år/years Figur 14 33

Chlamydia-incidensen/incidens of chlamydia 1995-21 Per 1. 15-59 år/years 8 6 rate 4 2 1995 1996 1997 1998 1999 2 21 år/years Figur 15 Anmeldte tilfælde af gonoré og chlamydia fordelt på køn og alder 21. Notified cases of gonoré and chlamydia by sex and age antal/number 1 8 6 4 2 <1 1-14 15-19 2-24 25-29 3+ aldersgruppe/agegroup gonoré mænd/male chlamydia mænd/male gonoré kvinder/female chlamydia kvinder/female Figur 16 34

Tabel / table 2 HIV-ertut nalunaarutigineqarsimasut / Anmeldte/notified HIV-positive Ukioq/ År/ year HIV-pos. andutit/ Mænd/ male Arnat/ Kvinder/ female Taak.meeqqat/ Heraf børn/ of this children AIDS Taak.meeqqat/ Heraf børn/ of this children Toqusut/ Døde/ dead 1985 1 1 1986 2 2 1987 4 4 1988 7 5 2 1 1 1989 1 1 2 199 7 5 2 1 1 1 1991 13 7 6 1 2 1 1 1992 4 4 3 1 1993 2 1 1 4 2 1994 7 5 2 3 1 1995 13 7 6 1 5 1996 2 2 2 2 1997 12 9 3 5 5 1998 17 1 7 6 4 1999 8 3 5 3 4 2 7 4 3 2 5 21 6 4 2 5 4 Total 113 69 44 2 4 1 36 Gennemsnitsalder ved anmeldelsestidspunkt/meanage by time of notification: totalt/total 45 år/years, mænd/male 44 år/years og/and kvinder/female 45 år/years. Fratages de to børn på år/reduced by two children at years: totalt/total 45 år/years, mænd/male 44 år/years og/and kvinder/female 47 år/years. Der er kun kendskab til personer der har udviklet AIDS i Grønland og/eller som er døde i Grønland/the data only include individuals which developed AIDS in Greenland and/or died in Greenland. Tabel / Table 21 HIV-ertut nalunaarutigineqarsimasut / Anmeldte/notified HIV-positive Nakorsaqarfinnut agguataarlugit/ Fordelt på anmeldende distrikt/by districts Distrikt: Antal 1985 1986-9 1991-95 1996-2 21 Nanortalik Qaqortoq 3 2 1 Narsaq 1 1 Paamiut 3 1 1 1 Nuuk 59 1 6 19 29 4 Maniitsoq 4 1 3 Sisimiut 26 13 11 2 Aasiaat 1 1 Qasigiannguit 1 1 Qeqertarsuaq 1 1 Qaanaaq 1 1 Ammassalik 12 9 3 Ittoqqortoormiit 1 1 Total/total 113 1 21 39 46 6 35

Anmeldte HIV-positive fordelt på køn Notified HIV-positive by sex antal/number 3 25 2 15 1 5 1985 1986-9 1991-95 1996-21 år/year mænd/male (Y1) kvinder/female (Y1) akkumuleret/accumulated (Y2) 12 1 8 6 4 2 antal (akkum)/cases(accum) Figur17 Anmeldte/notified HIV-positive 1985-21 fordelt på køn og alder/by sex and age 35 3 25 antal 2 15 1 5 <1 1-9 1-19 2-29 3-39 4-49 5-59 6-69 >69 aldersgrupper mænd/male kvinder/female totalt/total Figur 18 36