Acce so ós ciclos formativos de grao su pe rior

Transcription

1 Formación Profesional específica Acce so ós ciclos formativos de grao su pe rior Procedementos de acceso Con ti dos e cri te rios de ava lia ción das probas 1

2 2

3 Índice 1 Presentación Normativa Procedementos de acceso Ciclos de grao superior Requisitos de acceso Requisitos de admisión á proba de acceso Partes da proba e materias Par te xe ral Par te es pe cí fi ca Cualificación da proba Exención das probas ós ciclos formativos grao superior Inscri ción ás pro bas de ac ce so a ci clos de grao su pe ri or Materias da parte específicica da proba de acceso a cada ciclo formativo 15 4 Contidos e criterios de avaliación Parte xeral Lingua galega e literatura Contidos Cri te ri os de ava li a ción Lingua castelá e literatura Contidos Cri te ri os de ava li a ción Lingua estranxeira: francés Contidos Cri te ri os de ava li a ción Lingua estranxeira: inglés 29 3

4 Contidos Cri te ri os de ava li a ción Matemáticas Contidos Cri te ri os de ava li a ción 4.2 Parte específica Materias e contidos e criterios de avaliación da parte específica da proba Bioloxía (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Bioloxía (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Ciencias da terra e do medio ambiente Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Debuxo técnico (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Debuxo técnico (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Debuxo técnico (proba C) Ciclos formativos asociados á proba C Con ti dos para a pro ba C Cri te ri os de ava li a ción Economía e organización de empresas Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Electrotecnia (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Electrotecnia (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Física (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A 4

5 Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Física (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Historia da arte Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Historia do mundo contemporáneo Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Mecánica Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Química (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Química (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Química (proba C) Ciclos formativos asociados á proba C Con ti dos para a pro ba C Cri te ri os de ava li a ción Segunda lingua estranxeira (inglés ou francés) Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Tecnoloxía industrial (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Con ti dos para a pro ba A Cri te ri os de ava li a ción Tecnoloxía industrial (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Con ti dos para a pro ba B Cri te ri os de ava li a ción Xeografía Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción 5

6 Linguas estranxeiras (Inglés) Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Bioloxía e xeoloxía Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais Ci clos for ma ti vos aso ci a dos Contidos Cri te ri os de ava li a ción 5 Formularios e solicitudes Certificación de actividades desenvolvidas na empresa Formulario de inscrición Exemplos de probas de acceso

7 1 Presentación Ano tras ano, increméntase o número de persoas que optan por realizar ensinanzas de Formación Profesional específica para melloraren a súa cualificación profesional e po - deren competir con máis posibilidades de éxito no mercado laboral. Unha parte destas persoas carecen dos requisitos académicos esixidos pola normativa vixente para acceder directamente a estas ensinanzas e deben superar previamente as correspondentes probas de acceso, polo que cómpre que dispoñan da necesaria informa - ción sobre o procedemento, os contidos e os criterios de avaliación das referidas probas. Con esta finalidade, a Administración educativa publica o presente documento, que cons ta de dous blo ques: O primeiro é un manual que describe as condicións académicas de acceso directo a ci clos for ma ti vos de grao su pe rior, a pro ba á que de ben so me ter se as per soas que, non reunindo os requisitos académicos de acceso, desexen realiza lo ciclo formativo, os criterios para a súa cualificación e as posibilidades de exención dalgunha das partes da proba, en función da experiencia laboral dos candidatos. O se gun do blo que do do cu men to é unha guía que orien ta os alum nos so bre os co ñe - cementos académicos detallando os contidos dos que será avaliado nas probas e os correspondentes criterios de avaliación. Esperamos que este documento dea resposta ás interrogantes formuladas en torno ás pro bas de ac ce so ós ci clos for ma ti vos de grao su pe rior e que lles sir va de mo ti va ción ós posibles candidatos para se decidiren por estas ensinanzas, como medida para a mellora do seu per fil pro fe sio nal e para ofre cer á so cie da de e ó mun do la bo ral os pro fe sio nais que demandan. Presentación 7

8 8

9 2 Normativa Este documento baséase na lexislación seguinte: O De cre to 239/95, do 28 de xu llo (DOG 16 de agos to), polo que se es ta ble ce a or de na ción xe ral das en si nan zas pro fe sio nais e as di rec tri ces so bre os seus tí tu los no ám bi to da Co mu ni - da de Au tó no ma de Ga li cia, que de ter mi na no seu ar ti go 5.2 que a pro ba de ac ce so ós ciclos formativos será convocada e regulada pola Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. A Lei or gá ni ca 1/1990, do 3 de ou tu bro, de or de na ción xe ral do sis te ma edu ca ti vo, que es - ta ble ce no seu ar ti go 32.1 que as per soas que non reú nan as con di cións de ti tu la ción académica esixibles para acceder ós ciclos formativos poderán facelo trala superación dunha proba na que demostren te la preparación suficiente para cursar con aprovei - tamento estas ensinanzas. O Real de cre to 777/1998, do 30 de abril, polo que se de sen vol ven de ter mi na dos as pec tos da or de na ción da for ma ción pro fe sio nal no ám bi to do sis te ma edu ca ti vo, que es ta ble ce os sis - temas de acceso e admisión ós ciclos formativos, marca as li ñas bá si cas que de ben re - uni las probas de acceso a eles e determina que serán reguladas polas administra - cións educativas. A Lei 55 /1999, do 29 de de cem bro, de me di das fis cais, ad mi nis tra ti vas e de orde so cial, que veu flexibiliza los requisitos esixidos para o acceso a ciclos formativos de formación pro fe sio nal de grao su pe rior para quen es tea en po se sión do tí tu lo de téc ni co, re - bai xan do a ida de de ac ce so me dian te pro ba a 18 anos para ac ce der a un ci clo su pe rior da mesma familia profesional, ou dunha familia afín que regulamentariamente se determine. A Orde do 24 de abril de 2000 (DOG do 30 de maio), pola que se re gu la a ad mi sión do alumnado en bacharelato e en ciclos formativos de grao medio de formación profe - sional específica en centros sostidos con fondos públicos. A Orde do 1 de abril de 2002 (DOG do 12 de abril), pola que se re gu lan as pro bas de ac - ceso ós ciclos formativos de graos medio e superior de formación profesional especí - fica. A Orde do 12 de abril de 2002 (DOG do 29 de abril), pola que se re gu la a ad mi sión do alumnado nos ciclos formativos de grao superior de formación profesional específica en centros docentes sostidos con fondos públicos. A Resolución da Dirección Xeral de Centros e Ordenación Educativa e da Dirección Xe ral de For ma ción Pro fe sio nal e Ensi nan zas Espe ciais, pola que se dic tan ins - truc cións so bre o ac ce so e a ad mi sión ós ci clos for ma ti vos de graos me dio e su pe rior Normativa 9

10 10 de formación profesional específica en centros docentes sostidos con fondos públi - cos para cada cur so aca dé mi co.

11 3 Procedementos de acceso 3.1 Ciclos de grao superior Requisitos de acceso Terá acceso directo ós ciclos formativos de grao superior o alumnado que cumpra algún dos seguintes requisitos: Estar en po se sión do tí tu lo de ba cha rel es ta ble ci do na Lei or gá ni ca 1/1990, do 3 de outubro, de ordenación xeral do sistema educativo. Ter superado o segundo ciclo do bacharelato experimental regulado pola orde mi nis te rial do 21 de ou tu bro de 1986 (BOE do 6 de no vem bro). Ter superado o curso de orientación universitaria ou preuniversitario. Posuí lo título de técnico especialista, técnico superior ou titulación equivalente para efectos académicos. Estar en posesión dunha titulación universitaria ou equivalente. Así mesmo, poderán acceder ós ciclos formativos de grao superior aquelas persoas que, sen reuni los requisitos indicados no parágrafo anterior, superen a pro ba de ac - ce so de fi ni da na Orde do 1 de abril de Estas dúas for mas de ac ce so son in com pa ti bles. Só se po de rán pre sen tar ás pro bas as persoas que carezan dos requisitos académicos que permiten o acceso directo Requisitos de admisión á proba de acceso Para po der con co rrer á pro ba de ac ce so a ci clos for ma ti vos de grao su pe rior será pre ci so ter 20 anos ou cum pri los no ano de rea li za ción da pro ba. Para aqueles que acrediten estar en posesión do título de técnico e desexen acceder a un ciclo formativo de grao superior da mesma familia profesional ou dunha familia afín que regulamentariamente se determine, o requisito de idade para a realización da proba re bai xa ra se a 18 anos ou cum pri los no ano da rea li za ción da pro ba. Procedementos de acceso 11

12 3.1.3 Partes da proba e materias Os contidos da proba de acceso ós ciclos formativos de grao superior adecuaranse ós currículos das correspondentes modalidades de bacharelato previstas na Lei orgánica 1/1990, do 3 de outubro, de ordenación xeral do sistema educativo. A proba constará de dúas partes: parte xeral e parte específica Parte xeral Obxec to: acredita la madureza en relación cos obxectivos do bacharelato, fundamentalmente nas habilidades intelectuais, en técnicas de traballo intelectual, etc. Materias: Lingua galega e literatura. Lingua castelá e literatura. Lingua estranxeira (opción de inglés ou francés). Matemáticas: sobre contidos comúns a Matemáticas e a Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais. Cu a li fi ca ción da par te xe ral A cualificación da área lingüística será determinada mediante o cálculo da media arit - mé ti ca das pun tua cións aca da das en cada unha das tres ma te rias que a in te gran: Lin gua galega e literatura, Lingua castelá e literatura e Lingua estranxeira (opción de inglés ou francés). A cualificación da parte xeral será a media aritmética das cualificacións obtidas nas áreas lingüística e de matemáticas Parte específica Obxec to: a persoa aspirante deberá acredita la súa capacidade de formación profe - sional de base relacionada co campo profesional do ciclo formativo ó que se solicita acceder. Materias: As que se in di can na Re so lu ción da Di rec ción Xe ral de Cen tros e Orde na - ción Educativa e da Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Espe - ciais, pola que se dic tan ins truc cións so bre o ac ce so e a ad mi sión ós ci clos for ma ti vos de grao medio e superior de formación profesional específica en centros docentes sostidos con fondos públicos para o curso Estas materias descríbense igualmente na táboa que figura na guía do presente documento. Cu a li fi ca ción da par te es pe cí fi ca A cualificación desta parte específica determinarase calculando a media aritmética das puntuacións obtidas en cada unha das materias específicas da opción vinculada ó ciclo 12 Ciclos de grao superior

13 for ma ti vo para o que so li ci tou a pro ba de ac ce so (Orde do 1 de abril de 2002 e Re so lu - ción do 22 de abril de 2002) Cualificación da proba A cualificación da proba expresarase do seguinte xeito: A va lo ra ción de cada unha das par tes de que cons ta a pro ba ex pre sa ra se me dian te unha cualificación numérica de 1 a 10. Para a superación da proba cumprirá acadar en cada unha das par tes a cua li fi ca ción mí ni ma de 5. A pun tua ción fi nal será a me dia aritmética, con dous decimais, das cualificacións obtidas en cada exercicio. En tódolos casos, o cálculo das referidas medias aritméticas para a determinación das diferentes cualificacións estará supeditado á superación por parte do alumnado da porcentaxe mínima de contidos que determine o tribunal para cada unha das mate - rias de que cons te a pro ba. Para a su pe ra ción da pro ba será ne ce sa rio aca dar en cada unha das par tes (xe ral e es - pecífica) a cualificación mínima de Exención das probas ós ciclos formativos grao superior Parte xeral As persoas que acrediten ter superadas totalmente as probas de acceso á universidade para maiores de vintecinco anos poderán quedar total ou parcialmente exentas de realizar esta pro ba de ac ce so ós ci clos for ma ti vos, en fun ción do grao de afi ni da de en tre a proba de acceso á universidade e o ciclo formativo ó que queira acceder. A resolución sobre a exención correspóndelle ó tribunal avaliador. A persoa que o so - licita xuntará o certificado de acceso á universidade para maiores de 25 anos, no que conste a opción efectuada e a puntuación acadada. Parte específica Desta última parte poderán quedar exentas as persoas que acrediten, polo menos, un ano de experiencia laboral en campos profesionais que se correspondan cos estudios que pretende cursar. O aspirante deberá acredita la súa capacidade de formación profesional de base relacionada co campo profesional do ciclo formativo ó que se solicita acceder. As exencións realizaranse con base nos dous criterios seguintes: Que o 50% das actividades realizadas correspondan ó campo profesional do ciclo ó que se solicita acceder. Que as actividades acreditadas estean relacionadas con polo menos o 50% dos ob - xectivos de formación profesional de base. Procedementos de acceso 13

14 A solicitude de exención deberase formular no momento da inscrición á proba e irá acompañada da seguinte documentación: Certificación da empresa na que se faga constar especificamente as actividades laborais desenvolvidas pola persoa interesada relacionadas co campo profesional que se co rres pon da cos es tu dios que se pre ten de cur sar, así como o nú me ro de ho - ras de di ca das a elas (pode ser vir como mo de lo o que fi gu ra no apar ta do 5.1 des te documento). No caso de traballadores por conta propia, certificación de alta no Imposto de Actividades Económicas e xustificantes do seu pagamento. Certificación da Tesourería da Seguridade Social e/ou mutualidade laboral na que se estivese afiliado, onde conste a empresa e o período de contratación. As solicitudes de exención serán resoltas polo tribunal avaliador. No caso de resolución de ne ga to ria, esta de be rá ser mo ti va da (ar ti go 54, a, da Lei 30/1992, do 26 de no vem bro, de réxime xurídico das administracións públicas e do procedemento administrativo común). Con tra ela po de ra se in ter por re cur so no pra zo dun mes ante o/a Di rec tor/a Xe ral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais, da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria Inscrición ás probas de acceso a ciclos de grao superior A ins cri ción para as pro bas de ac ce so ós ci clos for ma ti vos de grao su pe rior fa ra se na se - cretaría dos centros públicos docentes de educación secundaria nos que se impartan ensinanzas de formación profesional específica, no prazo que se estableza para cada convo ca to ria, se gun do o mo de lo do ane xo VII da Orde do 1 de abril de 2002, que fi gu ra no apartado 5.2 deste documento. 14 Ciclos de grao superior

15 3.1.6 Materias da parte específicica da proba de acceso a cada ciclo formativo Materia da parte específica da proba Ciencias da terra e do medio ambiente Bioloxía Química Bioloxía Bioloxía Química Física Debuxo técnico Debuxo técnico Tecnoloxía industrial Debuxo técnico Mecánica Ciclos formativos Xestión e organización de empresas agropecuarias. Xestión e organización de recursos naturais e paisaxísticos. Saúde ambiental. Producción acuícola. Estética. Anatomía patolóxica e citoloxía. Dietética. Documentación sanitaria. Hixiene bucodental. Imaxe para o diagnóstico. Radioterapia. Laboratorio de diagnóstico clínico. Animación de actividades físicas e deportivas. Desenvolvemento e fabricación de productos cerámicos. Fabricación e transformación de productos de vidro. Imaxe. Realización de audiovisuais e espectáculos. Son. Óptica de anteollos. Audioprótese. Ortoprotésica. Próteses dentais. Patronaxe. Deseño e producción editorial. Desenvolvemento de proxectos urbanísticos e operacións topográficas. Navegación, pesca e transporte marítimo. Producción en industrias de artes gráficas. Desenvolvemento de proxectos mecánicos. Producción por fundición e pulvimetalurxia. Producción por mecanizado. Desenvolvemento de productos de carpintería e moble. Producción de madeira e moble. Procesos de confección industrial. Procesos téxtiles de fiadura e tecedura de calada. Procesos téxtiles de tecedura de punto. Desenvolvemento e aplicación de proxectos de construcción. Realización e plans de obra. Construccións metálicas. Procedementos de acceso 15

16 Materia da parte específica da proba Electrotecnia Tecnoloxía industrial Electrotecnia Mecánica Electrotecnia Química Tecnoloxía industrial Química Tecnoloxía industrial Física Química Bioloxía Física Debuxo técnico Tecnoloxía industrial Química Economía e organización de empresas Economía e organización de empresas Segunda lingua estranxeira (Inglés/francés) Segunda lingua estranxeira (inglés) Historia do mundo contemporáneo Xeografía Historia da arte Xeoografía Economía e organización de empresas Bioloxía Tecnoloxía industrial Ciclos formativos Desenvolvemento de proxectos de instalacións de fluídos, térmicas e de mahutención. Mantemento de equipo industrial. Mantemento e montaxe de instalacións de edificio e proceso. Supervisión e control de máquinas e instalacións do buque. Automoción. Mantemento aeromecánico. Desenvolvemento de productos electrónicos. Instalacións electrotécnicas. Sistemas de regulación e control automáticos. Sistemas de telecomunicación e informáticos. Mantemento de aviónica. Industria alimentaria. Indus tri as de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Plásticos e caucho. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Administración e finanzas. Comercio internacional. Xestión comercial e marketing. Xestión do transporte. Servicios ó consumidor. Restauración. Aloxamento. Producción de audiovisuais, radio e espectáculos. Administración de sistemas informáticos. Secretariado. Animación turística. Intérpretación da lingua de signos. Asesoría de imaxe persoal. Animación sociocultural. Integración social. Informaciión e comercialización turísticas. Axencias de viaxes. Prevención de riscos profesionais. 16 Ciclos de grao superior

17 Materia da parte específica da proba Bioloxía e xeoloxía Matemáticas asociadas ás ciencias sociais Educación infantil. Ciclos formativos Desenvolvemento de aplicacións informáticas. Procedementos de acceso 17

18 18 Ciclos de grao superior

19 4 Contidos e criterios de avaliación 4.1 Parte xeral Lingua galega e literatura Contidos Contidos conceptuais Lin gua e so ci e da de A lin gua ga le ga e as súas va rian tes. A diversidade lingüística e os fenómenos de contacto entre linguas. Bilingüismo e diglosia. A normalización lingüística. A realidade plurilingüe e pluricultural de España. Lin gua oral e es cri ta Comunicación e linguaxe. Situacións de comunicación. Elementos que interveñen na comunicación. Intención comunicativa. A comunicación oral. A comunicación escrita. Peculiaridades. Tipoloxía textual. A lec tu ra e as súas fun cións. A comunicación dos «mass media»: a súa incidencia na sociedade contemporánea. Re fle xión so bre a lin gua Discurso, texto e contexto. O tex to como uni da de de sen ti do. A ade cua ción, a cohe ren cia e a cohe sión. Contidos e criterios de avaliación 19

20 A palabra: léxico e semántica. A organización do léxico. O significado. As convencións ortográficas. A Literatura A comunicación literaria. A función poética A Li te ra tu ra como can le de trans mi sión e crea ción cul tu ral, e como ex pre sión da rea - lidade histórica e social. As formas literarias e a súa concreción cronolóxica en Galicia. Obras e autores de especial relevancia na nosa literatura. Evolución da literatura galega en relación co seu contorno hispánico e europeo. Contidos procedementais Lin gua e so ci e da de Análise da situación sociolingüística da nosa Comunidade. Análise do proceso de normalización lingüística. Identificación das interferencias lingüísticas e emprego de expresións e construccións pro pias de cada lin gua. Recoñecemento e análise das variedades xeográficas e sociais da lingua e das valoracións e actitudes sociolingüísticas presentes en textos de distinto tipo. Lin gua oral e es cri ta Interpretación de textos de distinto tipo (científicos, técnicos, culturais, dos medios de comunicación, etc.) e emisión de xuízos persoais fundamentados. Aná li se de tex tos ten do en con ta a súa ti po lo xía e o me dio de trans mi sión, así como a intención comunicativa. Producción de textos orais, espontáneos e planificados, e de textos escritos social - mente significativos, atendendo á coherencia e cohesión do discurso, á adecuación e á corrección gramatical. Elaboración de textos atendendo á canle empregada (oral, escrita e audiovisual), á ti - poloxía textual (narrativa, argumentativa, expositiva, etc.) e ó tipo de discurso (científico, técnico, administrativo, publicitario, cultural, etc.). Re for mu la ción de tex tos en fun ción de cam bios de lin gua, me dios de trans mi sión, fi - nalidade, tipoloxía textual, etc. Re fle xión so bre a lin gua Análise de textos desde o punto de vista léxico semántico e morfosintáctico que facilite a comprensión e producción de textos. Emprego adecuado de fontes de documentación e de diversos tipos de diccionarios na pro duc ción e na in ter pre ta ción de tex tos pro pios e alleos. 20 Parte xeral

21 Identificación dos procedementos lingüísticos que, tendo en conta a intención comunicativa do falante, sirvan tanto para recoñece la adecuación, cohesión e cohe - rencia como para facilita la producción de textos propios. Uso de con cep tos e ter mos lin güís ti cos ne ce sa rios para a com pren sión e para a ela bo - ra ción de tex tos da vida aca dé mi ca. Utilización das convencións lingüísticas na producción de textos. A Literatura Lectura e valoración crítica de obras literarias significativas de cada unha das formas literarias e representante de cada época. Interpretación do contido de obras e textos literarios relacionándoos coa estructura das formas literarias e cos procedementos utilizados. Esta ble ce men to de re la cións en tre un tex to ou unha obra li te ra ria e o mar co so cio - cultural e estético no que se produciu, conectando o seu contido ideolóxico cos valo - res da sociedade actual. Creación de textos literarios de acordo coas características da forma literaria elixida. Recoñecemento e valoración crítica dos factores sociopolíticos, económicos e socio - lingüísticos que condicionaron a nosa historia literaria. Identificación dos elementos e das técnicas características das formas literarias máis significativas. Contidos actitudinais Lin gua e so ci e da de Mantemento de actitudes positivas e activas respecto á utilización da nosa lingua en tódalas situacións de comunicación. Valoración dos esforzos individuais, colectivos, institucionais, etc. en favor da nor - malización lingüística. Interese e respecto polas variantes sociais e dialectais da lingua. Actitude consciente e respectuosa coa riqueza plurilingüe e pluricultural, así como cara ás per soas que em pre guen unha lin gua di fe ren te. Lin gua oral e es cri ta Interese por comunicarse a través de discursos orais e escritos caracterizados pola súa eficacia comunicativa, corrección, creatividade e beleza. Actitude reflexiva e crítica ante as expresións de lingua que supoñan calquera tipo de discriminación. Actitude crítica ante as mensaxes dos medios de comunicación que presenten calquera tipo de manipulación. Contidos e criterios de avaliación 21

22 Re fle xión so bre a lin gua Interese por avaliar e corrixir sistematicamente as propias produccións. Respecto polas convencións lingüísticas e polas normas de coherencia, propiedade e corrección. Interese polo emprego de expresións, locucións e léxico propios da nosa lingua, evi - tando as interferencias doutras linguas, os barbarismos e as ultracorreccións. A Literatura Valoración do feito literario como producto lingüístico, estético e cultural. Interese e gusto pola lectura de obras e textos literarios de diferentes formas literarias e épocas, utilizando criterios propios de selección e valoración. Interese por expresa las propias ideas, sentimentos e fantasías mediante as distintas formas literarias. Actitude crítica ante os contidos ideolóxicos que se atopan nas obras literarias e ante os temas que denoten discriminación Criterios de avaliación Ana li zar cri ti ca men te as cir cuns tan cias que con di cio na ron a evo lu ción, o uso e a rea li da de ac tual da nosa lin gua. Este cri te rio in ten ta com pro bar se o alum no e a alum na com pren de a lin gua como un fenómeno social e diacrónico, se reflexiona sobre as causas que influíron na súa evo lu ción e se a con ci be como vehícu lo de co mu ni ca ción e de trans mi sión de va lo res culturais. Uti li za la re fle xión so bre a lin gua nos seus pla nos fó ni co, mor fo sin tác ti co, lé xi co se mán ti - co e tex tual, así como os con cep tos e os pro ce de men tos lin güís ti cos bá si cos ade cua dos para a comprensión e a producción de textos segmentación, conmutación, clasificación, análise, etc.. Este criterio intenta pór de manifesto a capacidade dos alumnos e das alumnas para aplicar de forma reflexiva os seus coñecementos lingüísticos co fin de mellora la re cep ción de tex tos e a re vi sión das pro pias pro duc cións. Ana li zar en tex tos de dis tin to tipo trans mi ti dos por can les di fe ren tes as va rie da des lin güís - ti cas que se ma ni fes tan ne les, así como as va lo ra cións e ac ti tu des so cio lin güís ti cas im plí ci tas. Preténdese que o alumno e a alumna integren na análise da actividade comunicati - va a información que determinadas marcas lingüísticas proporcionan sobre a orixe xeográfica dos falantes, o grupo social ó que pertencen e sobre a finalidade do discurso. Avaliarase a capacidade para analizar criticamente as actitudes ante situacións de co mu ni ca ción nas que os fa lan tes eli xen unha lin gua ou ou tra ou unha va rie da de de - terminada. Producir textos de distinto tipo exposicións, argumentacións, instruccións, etc. con coherencia, corrección e adecuados á situación de comunicación. 22 Parte xeral

23 Este cri te rio tra ta de com pro bar se o alum na do é ca paz de ela bo rar tex tos orais e escritos con contidos pertinentes e estructura acorde ó tipo de texto e á situación de comunicación, de utiliza lo rexistro adecuado e de mostrar claridade na orde de ideas. Avaliarase, tamén, a adecuación do léxico, a corrección das construccións sintácticas e dos elementos de cohesión, os aspectos lingüísticos e paralingüísticos relacio na dos coa flui dez, e a pre pa ra ción e a re vi sión dos tex tos. Esta ble cer re la cións en tre unha obra re pre sen ta ti va dun au tor ou dun ha épo ca co con tex to so cio cul tu ral no que se pro du ciu. Con este criterio inténtase valora la capacidade do alumno e da alumna para com - prende lo fenómeno literario como producto cultural situado nun contexto so - ciohis tó ri co de ter mi na do. Te ra se en con ta se o alum no e a alum na son quen de uti li - zar de forma crítica e autónoma fontes de información, tanto bibliográficas coma documentais, e se sabe aplica la información obtida á interpretación de obras literarias. Inter pre tar tex tos e obras li te ra rias ten do en con ta a es truc tu ra da for ma li te ra ria á que per ten ce e a téc ni ca em pre ga da. Este cri te rio tra ta de com pro bar se os alum nos e as alum nas son quen de ler e ana - lizar textos ou obras literarias, de recoñece la súa estructura e de estudia los proce - dementos retóricos que as caracterizan. Cómpre que se traballe a partir da lectura de obras completas ou de textos representativos Lingua castelá e literatura Contidos Producción de textos orais, espontáneos e planificados, e de textos escritos, social - mente significativos, atendendo á adecuación, á coherencia do discurso e á corrección gramatical. Elaboración de textos atendendo á canle empregada, á tipoloxía textual e ó tipo de discurso. Utilización de diversas técnicas auxiliares e de procedementos de documentación, así como do dic cio na rio, para a ela bo ra ción de tex tos usuais na vida pro fe sio nal. Inter pre ta ción de tex tos de di fe ren tes ám bi tos de uso e emi sión de xuí zos per soais fundamentados. Análise de textos socialmente significativos tendo en conta a súa tipoloxía e a canle de transmisión, así como a intención comunicativa. Análise da situación sociolingüística de España. Identificación das interferencias lingüísticas e emprego de expresións e construccións pro pias de cada lin gua. Contidos e criterios de avaliación 23

24 Análise de textos de distinto tipo tendo en conta as variedades lingüísticas empregadas e as valoracións e as actitudes sociolingüísticas que neles se manifestan. Análise de textos desde o punto de vista léxico semántico e morfosintáctico que facilite a comprensión e producción de textos. Emprego dos procedementos lingüísticos que, tendo en conta a intención comunicativa do falante, faciliten a interpretación e elaboración de textos, tanto para identi - fica la falta de adecuación, cohesión e coherencia para evitala. Utilización das convencións ortográficas na producción de textos Establecemento de relacións entre un texto/obra literaria e o marco sociocultural e estético no que se produciu, conectando o seu contido ideolóxico cos valores da so - ciedade actual Criterios de avaliación Ela bo rar tex tos es cri tos de dis tin to tipo do ta dos de cohe ren cia e de co rrec ción e co con ti do e a ex pre sión lin güís ti ca axei ta dos ó fin pro pos to e á si tua ción co mu ni ca ti va. Trá ta se de com pro bar se o alum no é ca paz de ela bo rar tex tos es cri tos con con ti dos pertinentes, coa debida estructuración e coa expresión lingüística adecuada respecto a procedementos de cohesión, construcción sintáctica e léxico. Aplica los procedementos de comprensión e producción a textos diversos usuais nos procesos de aprendizaxe, así como os procedementos de documentación e os métodos de realización de informes, exposicións ou memorias. Re for mu lar por es cri to o con ti do dun tex to, sin te ti zan do o tema, enu me ran do as ideas esen - ciais, es ta ble cen do as re la cións en tre elas e xe rar qui zán doas nun es que ma de bi da men te es - truc tu ra do. Inténtase avaliar se os alumnos son capaces de extrae lo significado global dun tex to me dian te un es cri to cla ro e cohe ren te. O tex to debe po suí lo grao de com ple - xidade característico dos que ha de manexar unha persoa na súa tarefa profesional ou na súa vida dia ria. Ana li zar tex tos de di fe ren te tipo, ten do en con ta as va rie da des lin güís ti cas que se ma ni fes - tan ne les, así como as va lo ra cións e as ac ti tu des so cio lin güís ti cas im plí ci tas. Preténdese que o alumno amose a súa capacidade de aplicar a situacións comuni - cativas os conceptos sociolingüísticos adecuados e as actitudes pertinentes. Uti li za la re fle xión so bre os di fe ren tes com po ñen tes da lin gua e, en cada caso, os con cep tos, ter mos e mé to dos axei ta dos para a com pren sión e a ela bo ra ción de tex tos. Trátase de comproba la capacidade do alumno para aplicar de forma reflexiva os seus coñecementos lingüísticos á recepción e elaboración de textos, coñecementos referidos á relación do texto co contexto, a estructuración e cohesión de textos e a formación gramatical de oracións e palabras. 24 Parte xeral

25 Esta ble cer re la cións en tre un tex to li te ra rio su fi cien te men te re pre sen ta ti vo dun au tor, obra ou época significativa da literatura española e o marco sociohistórico, ideolóxico e estético no que se pro du ciu. Inténtase coñecer se o alumno entende un texto literario como un feito cultural situado nun marco sociohistórico concreto para o que deberán saber aplica los seus coñecementos xerais sobre os períodos significativos da literatura española, así como localizar e utilizar de forma crítica as fontes bibliográficas adecuadas que les permi - tan establece las conexións pertinentes Lingua estranxeira: francés Contidos Con ti dos fun ci o na is Describir unha persoa real ou imaxinaria. Expresar trazos de carácter e comportamento. Na rrar un fei to. Escribir unha pequena biografía a partir de informacións dadas. Expresar sentimentos, desexos, preferencias e emocións. Falar das relacións persoais. Describir e comparar obxectos e lugares. Falar de proxectos nun futuro próximo ou remoto. Pedir e dar información sobre acontecementos presentes, pasados ou futuros. Localizar no tempo. Pe dir e dar ins truc cións e con se llos. Dar explicacións. Pedir axuda e cooperación. Expre sar unha opi nión, un pun to de vis ta di fe ren te. Expresar interese, acordo ou desacordo. Expresa la obriga. Expresar causa, consecuencia ou finalidade. Expresar posibilidades e formular hipóteses. Establecer condicións. Relata lo que outra persoa dixo, preguntou, ordenou ou suxeriu. Razoar e argumentar. Expresar certeza, ignorancia e dúbida. Contidos e criterios de avaliación 25

26 Con ti dos lin güís ti cos Elementos morfosintácticos: Artigos determinados, indeterminados e partitivos. Determinantes (posesivos, demostrativos, numerais e indefinidos). Pronomes persoais (formas tónicas e átonas). Pronomes persoais (suxeito e obxecto). Posición na frase. O pronome on. Valores. Relativos. Preposicións. A preposición chez. Conxuncións. Adverbios: posición na frase. Formación dos adverbios en ment. Adxectivos cualificativos. Posición na frase. Formación do feminino e do plural. Concordancias. A expresión da comparación e da consecuencia. À, au, aux, en para ex pre sar lu gar. Contraccións de a e d co artigo determinado. Os pro no mes en e y. Va lo res. Ver bos (tem po e as pec to) Presente, pasado (pas sé com po sé e imperfecto) e futuro. Verbos auxiliares para forma lo pas sé com po sé. Concordancias. Imperativo. Pré sent pro gres sif, fu tur pro che e pas sé ré cent. O condicional simple. Verbos e construccións impersoais. O presente de subxuntivo (para as oracións impersoais e completivas). A voz pa si va. Sintaxe da oración simple e da oración composta (coordinada e subordinada). Oracións de relativo. Oracións condicionais. Oracións temporais. Oracións finais. A negación. A interrogación. Estilo indirecto. Valor do gérondif. Ele men tos lé xi cos: Información de carácter persoal. 26 Parte xeral

27 Profesións e ocupacións. A vi ven da. Educación e lecer. Via xes e me dios de trans por te. Relacións sociais: invitacións, correspondencia, etc. Saúde, benestar e medio ambiente. A protección da natureza e o contorno. Ten das e lu ga res onde ir mer car. Servicios: correo, teléfono, bancos, policía, hospitais e centros de saúde, etc. Lugares e países. Accidentes xeográficos. Orientacións e distancias. Comunicación e tecnoloxía: xornais, televisión, ordenador, teléfono, etc. Turismo: hoteis, axencias de viaxe, restaurantes, etc. Burocracia: instancias, DNI, pasaporte, etc. Francés culto e francés coloquial. Argot. A francofonía. Ele men tos es tra té xi cos: De comprensión (global e específica) para textos de comunicación interpersoal e de uso na vida cotiá: cartas, folletos, instruccións de funcionamento, formularios sinxelos, etc. De apli ca ción das nor mas que re xen os di fe ren tes es que mas tex tuais para a pro - ducción de cartas formais e persoais, traballos, resumos, etc. De utilización autónoma de recursos para a aprendizaxe (diccionarios, libros de consulta, medios audiovisuais, internet, etc.), tanto na comprensión como na producción de diferentes tipos de texto. Elementos estratéxicos relacionados cos procesos mentais en tarefas de aprendizaxe: inducción, deducción, selección de medios e formas de traballo apropiadas, organización do traballo para facer, etc Criterios de avaliación Extrae la in for ma ción glo bal e es pe cí fi ca de tex tos es cri tos emi ti dos en si tua cións de co mu - ni ca ción re la cio na das coa rea li da de co tiá do alum na do, so bre as pec tos cul tu rais e so ciais onde se fala a lin gua es tran xei ra, e so bre te mas xe rais re la cio na dos cos seus es tu dios e in te re - ses. Trátase de avalia la capacidade do alumnado para comprender e interpreta la información de textos escritos tendo en conta aspectos tales como o rexistro utilizado, o propósito do falante, a súa actitude, etc., sobre temas propios da súa experiencia e as súas necesidades de comunicación. Contidos e criterios de avaliación 27

28 Uti li za la lin gua es tran xei ra re dac tan do, coa axu da do ma te rial per ti nen te, tex tos es cri tos que esi xan unha pla ni fi ca ción e unha ela bo ra ción re fle xi va dos con ti dos para trans mi tir, coidando a corrección idiomática, a coherencia e a propiedade expresiva. Avalíase a capacidade de plasmar ideas en escritos, con corrección textual e en función dun obxectivo preciso, ó mesmo tempo que a capacidade de resumir, desenvolver ou comentar criticamente as ideas expresadas neles. Extraer in for ma cións glo bais e as es pe cí fi cas pre via men te re qui ri das, de tex tos que apa re - cen nos me dios de co mu ni ca ción, so bre cues tións xe rais de ac tua li da de e as pec tos das cul tu ras aso cia das coa lin gua es tran xei ra. Preténdese avalia la capacidade do alumnado de comprender e interpretar correc - tamente, dunha maneira global, as mensaxes emitidas nos medios de comunicación, tales como noticias, debates, etc., e ó mesmo tempo comproba la comprensión de aspectos específicos previamente sinalados. Ler, coa axuda do diccionario e outros libros de consulta, textos literarios sinxelos e variados (no ve las, poe sía, tea tro, etc.) re la cio na dos cos in te re ses do alum na do, e amo sa la com pren - sión cun ha ta re fa es pe cí fi ca. Trátase de comprobar se o alumnado é capaz de interpreta la mensaxe do autor, as características xerais do seu estilo e o contexto sociocultural que o encadra. Os tex - tos seleccionados non deberán presentar, xa que logo, unha dificultade de contido ou estilo excesiva. Extraer de maneira autónoma, coa axuda do diccionario, a información contida en textos es cri tos (xor nais, re vis tas, re la tos, li bros de di vul ga ción, etc.) re fe ri dos á ac tua li da de, á cul - tu ra en xe ral e a aque les te mas re la cio na dos con ou tras ma te rias do cu rrícu lo e os seus es tu - dios fu tu ros. Preténdese avalia la capacidade do alumnado de comprender textos auténticos de interese xeral e de divulgación, con suficiente precisión e detalle como para poder analizar criticamente esta información, reelaborala e utilizala en produccións pro - pias. Uti li zar re fle xi va men te os co ñe ce men tos lin güís ti cos, so cio lin güís ti cos, es tra té xi cos e dis - cur si vos ad qui ri dos. Preténdese avalia la capacidade do alumnado no manexo de estructuras gramaticais que ex pre san maior grao de ma du re za sin tác ti ca, ta les como paso de coor di na - ción a subordinación, emprego da nominalización, ampliación de léxico especializado, ortografía, así como a súa capacidade na utilización dos aspectos sociolingüísti - cos, estratéxicos e discursivos inherentes á competencia comunicativa. Ana li zar, a tra vés de do cu men tos au tén ti cos, al gun has ma ni fes ta cións cul tu rais no ám bi to de uso da lin gua es tran xei ra, des de a óp ti ca en ri que ci da po las di fe ren tes lin guas e cul tu ras que os alum nos e alum nas co ñe cen. Avalíase a capacidade para interpretar nos textos algúns aspectos específicos, característicos do medio sociocultural da lingua estranxeira que coñecen. Uti li za las es tra te xias de apren di za xe ad qui ri das, ta les como con sul tas de dic cio na rios de va rios ti pos, gra má ti cas, gra va cións e ou tras fon tes para a re so lu ción de pro ble mas que xor - 28 Parte xeral

29 den na co mu ni ca ción ou no afon da men to na apren di za xe do sis te ma lin güís ti co e do me dio sociocultural. Avalíase a capacidade do alumnado para transferi las estratexias e as destrezas uti - lizadas en aprendizaxes previas a novas situacións de aprendizaxe e para valora lo papel que desempeña no seu propio proceso de aprendizaxe: toma de decisións, ob - servación, formulación e avaliación dos seus procesos co máximo de autonomía Lingua estranxeira: inglés Contidos Con ti dos fun ci o na is Describir, comparar persoas e formular definicións. Expresar trazos de carácter e comportamento. Pedir información sobre acontecementos. Narrar acontecementos e feitos pasados, presentes e futuros. Expresa las ideas de existencia e inexistencia, presencia e ausencia, dispoñibilida - de e non dispoñibilidade, capacidade e incapacidade, posibilidade e imposibilida - de, probabilidade e improbabilidade, necesidade, obriga, prohibición e ausencia de obri ga. Expresa las ideas de cantidade, medida e peso. Manifestar opinións, sentimentos, intereses, preferencias, desexos, promesas, arrepentimento, etc. Manifestar acordo ou desacordo. Pedir e dar instruccións, suxestións, consellos e recomendacións. Propor facer algo. Pe dir, dar ou de ne gar per mi so para fa cer algo ou para que al guén faga algo. Manifestar intención, desexo, vontade ou decisión de facer algo ou de que alguén faga algo. Ofrecerse e negarse a facer algo. Reproducir preguntas e informacións que alguén fixo ou difundiu. Con ti dos lin güís ti cos Ele men tos mor fo sin tác ti cos: Presente, pasado e futuro simple e continuo. Tempos perfectos simples e continuos. Uso do presente continuo para futuro. Going to para ex pre sar fu tu ro. Contidos e criterios de avaliación 29

30 Partículas interrogativas. Verbos auxiliares para formar interrogativas e negativas. Ques tion tags e short ques tions. Verbos auxiliares modais. Artigo determinado e indeterminado. Adxectivos cualificativos. Posición na frase. Expresión da comparación. A posesión: adxectivos e pronomes posesivos. O xenitivo saxón. Pronomes persoais suxeito e obxecto. Substantivos: contables e incontables. Adverbios. Clases. Colocación na frase. A voz pa si va. Phrasal verbs Oracións simples e compostas. Oracións de relativo. Oracións condicionais : primeiro, segundo e terceiro tipo. Oracións finais Oracións temporais. Ele men tos lé xi cos: Información de carácter persoal Profesións e ocupacións. A vi ven da. Educación e lecer. Via xes e me dios de trans por te. Relacións sociais: invitacións, correspondencia, etc. Saúde, benestar e medio ambiente. A protección da natureza e o contorno. Ten das e lu ga res onde ir mer car. Servicios: correo, teléfono, bancos, policía, hospitais e centros de saúde, etc. Lugares e países. Accidentes xeográficos. Orientacións e distancias. Comunicación e tecnoloxía: xornais, televisión, ordenador, teléfono, etc. Turismo: hoteis, axencias de viaxe, restaurantes, etc. Burocracia: instancias, DNI, pasaporte, etc. Inglés cul to e in glés co lo quial. Ele men tos es tra té xi cos: 30 Parte xeral

31 De comprensión (global e específica) para textos de comunicación interpersoal e de uso na vida cotiá: cartas, folletos, instruccións de funcionamento, formularios sinxelos, etc. De apli ca ción das nor mas que re xen os di fe ren tes es que mas tex tuais para a pro - ducción de cartas formais e persoais, traballos, resumos, etc. De utilización autónoma de recursos para a aprendizaxe (diccionarios, libros de consulta, medios audiovisuais, internet, etc.), tanto na comprensión como na producción de diferentes tipos de texto. Elementos estratéxicos relacionados cos procesos mentais en tarefas de aprendizaxe: inducción, deducción, selección de medios e formas de traballo apropiadas, organización do traballo para facer, etc Criterios de avaliación Extrae la in for ma ción glo bal e es pe cí fi ca de tex tos es cri tos emi ti dos en si tua cións de co mu - ni ca ción re la cio na das coa rea li da de co tiá do alum na do, so bre as pec tos cul tu rais e so ciais onde se fala a lin gua es tran xei ra, e so bre te mas xe rais re la cio na dos cos seus es tu dios e in te re - ses. Trátase de avalia la capacidade do alumnado para comprender e interpreta la información de textos escritos tendo en conta aspectos tales como o rexistro utilizado, o propósito do falante, a súa actitude, etc., sobre temas propios da súa experiencia e as súas necesidades de comunicación. Uti li za la lin gua es tran xei ra re dac tan do, coa axu da do ma te rial per ti nen te, tex tos es cri tos que esi xan unha pla ni fi ca ción e unha ela bo ra ción re fle xi va dos con ti dos para trans mi tir, coidando a corrección idiomática, a coherencia e a propiedade expresiva. Avalíase a capacidade de plasmar ideas en escritos, con corrección textual e en función dun obxectivo preciso, ó mesmo tempo que a capacidade de resumir, desenvolver ou comentar criticamente as ideas expresadas neles. Extraer in for ma cións glo bais e as es pe cí fi cas pre via men te re qui ri das, de tex tos que apa re - cen nos me dios de co mu ni ca ción, so bre cues tións xe rais de ac tua li da de e as pec tos das cul tu ras aso cia das coa lin gua es tran xei ra. Preténdese avalia la capacidade do alumnado de comprender e interpretar correc - tamente, dunha maneira global, as mensaxes emitidas nos medios de comunicación, tales como noticias, debates, etc., e ó mesmo tempo comproba la comprensión de aspectos específicos previamente sinalados. Ler, coa axuda do diccionario e outros libros de consulta, textos literarios sinxelos e variados (no ve las, poe sía, tea tro, etc.) re la cio na dos cos in te re ses do alum na do, e amo sa la com pren - sión cun ha ta re fa es pe cí fi ca. Trátase de comprobar se o alumnado é capaz de interpreta la mensaxe do autor, as características xerais do seu estilo e o contexto sociocultural que o encadra. Os tex - tos seleccionados non deberán presentar, xa que logo, unha dificultade de contido ou estilo excesiva. Contidos e criterios de avaliación 31

32 Extraer de maneira autónoma, coa axuda do diccionario, a información contida en textos es cri tos (xor nais, re vis tas, re la tos, li bros de di vul ga ción, etc.) re fe ri dos á ac tua li da de, á cul - tu ra en xe ral e a aque les te mas re la cio na dos con ou tras ma te rias do cu rrícu lo e os seus es tu - dios fu tu ros. Preténdese avalia la capacidade do alumnado de comprender textos auténticos de interese xeral e de divulgación, con suficiente precisión e detalle como para poder analizar criticamente esta información, reelaborala e utilizala en produccións pro - pias. Uti li zar re fle xi va men te os co ñe ce men tos lin güís ti cos, so cio lin güís ti cos, es tra té xi cos e dis - cur si vos ad qui ri dos. Preténdese avalia la capacidade do alumnado no manexo de estructuras gramaticais que ex pre san maior grao de ma du re za sin tác ti ca, ta les como paso de coor di na - ción a subordinación, emprego da nominalización, ampliación de léxico especializado, ortografía, así como a súa capacidade na utilización dos aspectos sociolingüísti - cos, estratéxicos e discursivos inherentes á competencia comunicativa. Ana li zar, a tra vés de do cu men tos au tén ti cos, al gun has ma ni fes ta cións cul tu rais no ám bi to de uso da lin gua es tran xei ra, des de a óp ti ca en ri que ci da po las di fe ren tes lin guas e cul tu ras que os alum nos e alum nas co ñe cen. Avalíase a capacidade para interpretar nos textos algúns aspectos específicos, característicos do medio sociocultural da lingua estranxeira que coñecen. Uti li za las es tra te xias de apren di za xe ad qui ri das, ta les como con sul tas de dic cio na rios de va rios ti pos, gra má ti cas, gra va cións e ou tras fon tes para a re so lu ción de pro ble mas que xor - den na co mu ni ca ción ou no afon da men to na apren di za xe do sis te ma lin güís ti co e do me dio sociocultural. Avalíase a capacidade do alumnado para transferi las estratexias e as destrezas uti - lizadas en aprendizaxes previas a novas situacións de aprendizaxe e para valora lo papel que desempeña no seu propio proceso de aprendizaxe: toma de decisións, ob - servación, formulación e avaliación dos seus procesos co máximo de autonomía Matemáticas Contidos Contidos comúns ás Matemáticas e ás Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais. Contidos conceptuais Esta tís ti ca e pro ba bi li da de Distribucións bidimensionais. Correlación e regresión lineal. Sucesos. Probabilidade composta, condicionada, total e «a posteriori». Distribucións binomial e normal. 32 Parte xeral

33 Aná li se Funcións. Formas de expresión da dependencia funcional: descrición verbal, fórmulas, tá boas e grá fi cas. Características das funcións: dominio, percorrido, continuidade, crecemento e decrecemento, extremos, convexidade, ramas infinitas e asíntotas. Funcións elementais: polinómicas, racionais, exponenciais, logarítmicas e periódi - cas. Límites de funcións. Derivada dunha función nun punto. Derivadas de funcións. Regras de derivación Integral definida. Métodos de obtención de primitivas. Arit mé ti ca e ál xe bra Números irracionais. Números reais. Notación científica. O número «e». Uso da notación científica para expresar cantidades moi pequenas e moi grandes, e para realizar cálculos. Resolución de ecuacións e sistemas de ecuacións. Álxe bra li ne al Matrices. Operacións con matrices. Propiedades. Matriz inversa. Rango dunha matriz. Determinante dunha matriz: concepto, cálculo e propiedades. Sistemas de ecuacións lineais. Contidos procedementais Esta tís ti ca e pro ba bi li da de Asignación e interpretación de probabilidades a sucesos orixinados en situacións ex - perimentais ou de xogo, utilizando diferentes técnicas de reconto ou as distribucións binomial e normal. Manexo de táboas. Aproximación dunha distribución binomial mediante a normal. Axuste dun conxun to de da tos a unha dis tri bu ción bi no mial ou nor mal. Realización de experiencias que permitan a construcción de táboas, a representación gráfica, o cálculo dos coeficientes de correlación e regresión, e a interpretación de distribucións bidimensionais. Aná li se Axus te dun ha nube de pun tos a unha rec ta. Identificación entre as gráficas das familias de funcións elementais e as súas expresións analíticas. Contidos e criterios de avaliación 33

34 Interpretación das características das funcións en relación ós fenómenos que representan, elixindo as escalas adecuadas. Inter pre ta ción da de ri va da como a me di da do cam bio e como a pen den te da tan xen - te. Relación entre as características dunha función e a súa derivada. Cálculo de áreas de figuras planas utilizando o cálculo integral. Utilización do cálculo de límites e de derivadas na investigación do comportamento de fenómenos representables mediante funcións. Resolución de problemas de optimización mediante o cálculo de derivadas. Arit mé ti ca e ál xe bra Utilización dos números reais en diferentes contextos, elixindo a notación máis adecua da a cada caso e con tro lan do as mar xes de erro de acor do coas si tua cións se lec cio - nadas. Uso de diversos métodos, tanto algorítmicos como gráficos, para a resolución de ecuacións, criticando a pertinencia das solucións obtidas e interpretándoas dentro das situacións formuladas. Álxe bra li ne al Interpretación das operacións con matrices e as súas propiedades en problemas que reflicten situacións reais. Representación e manexo de datos estructurados en forma de matriz a partir de tá - boas e gráficos extraídos de contextos reais. Utilización das propiedades das matrices e dos determinantes para a resolución de sistemas de ecuacións lineais. Emprego dos determinantes para a resolución de problemas. Re so lu ción de pro ble mas Planificación da resolución de problemas: interpretación, traducción á linguaxe matemática na que se encadre, resolución e estudio da solución. Aplicación de estratexias de resolución: simplificación de hipóteses, analoxía, parti - cularización, xeneralización, inducción, utilización de diferentes recursos lóxicos, análise das posibilidades, etc Criterios de avaliación Re co ñe ce las fa mi lias de fun cións ele men tais, re la cio na las súas grá fi cas e fór mu las al xé - bri cas con fe nó me nos que se axus ten a elas e va lo ra la im por tan cia da elec ción de es ca las. Preténdese comproba la capacidade do alumnado para interpretar cualitativa e cuantitativamente situacións expresadas mediante relacións funcionais, que se pre - sen ten en for ma de grá fi cas ou ex pre sións al xé bri cas. O alum na do debe ser ca paz de 34 Parte xeral

35 expresa la información dada en forma gráfica ou alxébrica en termos do representa - do. Requírese utilizar con soltura as escalas numéricas e gráficas. Inter pre tar in for ma cións so bre si tua cións reais que po den re pre sen tar se gra fi ca men te, que esi xan ter en con ta in ter va los de cre ce men to e de cre ce men to, má xi mos e mí ni mos, ten den - cias de evo lu ción e con ti nui da de. Con este cri te rio pre tén de se va lo rar se os alum nos e as alum nas sa ben ex traer con - clusións a partir dun estudio local das funcións, analizando os problemas de optimi - zación, tendencia e evolución dunha situación. To mar de ci sións ante si tua cións que se axus ten a unha dis tri bu ción bi no mial ou nor mal, por me dio do es tu dio das pro ba bi li da des de su ce sos. Preténdese valora la capacidade do alumno e da alumna para distinguir se diver - sos fenómenos aleatorios, discretos ou continuos, seguen a distribución binomial ou normal, e asignar probabilidades a sucesos mediante o uso das táboas corresponden - tes para analizalos e decidi la opción máis conveniente. Uti li za la lin gua xe ma tri cial e as ope ra cións con ma tri ces como ins tru men to para re pre - sen tar da tos, re la cións e ecua cións e, en xe ral, para re sol ver si tua cións di ver sas. Trátase de comproba la capacidade dos alumnos e das alumnas para utilizaren a linguaxe matricial como ferramenta alxébrica na resolución de problemas relacionados coa organización de datos e xeometría analítica. Uti li zar, en si tua cións reais, o coe fi cien te de co rre la ción e a rec ta de re gre sión para in ter pre - ta lo grao e o ca rác ter da re la ción en tre dúas va ria bles dun ha dis tri bu ción bi di men sio nal. Este criterio procura valora la capacidade do alumno e da alumna para interpre - ta la relación entre dúas variables, e calcular valores das variables non incluídos nos datos da distribución. Asig nar e in ter pre tar pro ba bi li da des a su ce sos sim ples e com pos tos, uti li zan do di fe ren tes técnicas como o reconto directo, a combinatoria e as propiedades da probabilidade. Ademais de valora la capacidade de descrición dos posibles resultados dun expe - ri men to ou xogo en ter mos de su ce sos ele men tais, este cri te rio per se gue ta mén a va - loración da competencia para asignar probabilidades e interpretalas. Uti li za las ope ra cións con dis tin tos ti pos de nú me ros para afron tar ecua cións con so lu cións de di fe ren tes cam pos nu mé ri cos e re sol ver pro ble mas xur di dos de las, eli xin do a for ma de cálcu lo apro pia da in ter pre tan do os re sul ta dos ob ti dos. Este cri te rio com pro ba as des tre zas dos alum nos e das alum nas na uti li za ción dos distintos números como instrumento para interpretaren as solucións de ecuacións. Ta mén va lo ra se o alum na do é ca paz de uti li za lo mé to do de cálcu lo máis ade cua do (escrito, mental ou con calculadora) nas diferentes situacións, así como de non toma los resultados como válidos sen contrastalos coa situación de partida. Re sol ver pro ble mas con cre tos me dian te a ela bo ra ción de es tra te xias que per mi tan ex pre sa - los na lin gua xe al xé bri ca, apli can do as téc ni cas pre ci sas para en con tra la súa so lu ción. Este cri te rio está di ri xi do a com pro bar se o alum na do é ca paz de ex pre sa lo pro - blema na linguaxe alxébrica, resolvelo aplicando técnicas alxébricas adecuadas como Contidos e criterios de avaliación 35

36 a resolución de sistemas de ecuacións lineais, productos escalares, vectoriais e mix - tos, etc. Igual men te ve ri fi ca rá a ca pa ci da de dos alum nos e das alum nas para se en - frontaren á súa resolución, e a disposición para interpretar criticamente a solución obtida. 36 Parte xeral

37 4.2 Parte específica Materias e contidos e criterios de avaliación da parte específica da proba Materia Contidos e criterios de avaliación da proba Ciclos Formativos Bioloxía Proba A Xestión e organización de empresas agropecuarias. Proba B Ciencias da terra e do medio ambiente Xestión e organización de recursos naturais e paisaxísticos. Saúde ambiental. Producción acuícola. Estética. Anatomía patolóxica e citoloxía. Dietética. Documentación sanitaria. Hixiene bucodental. Imaxe para o diagnóstico. Radioterapia. Laboratorio de diagnóstico clínico. Animación de actividades físicas e deportivas. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Prevención de riscos profesionais. Xestión e organización de empresas agropecuarias. Xestión e organización de recursos naturais e paisaxísticos. Saúde ambiental. Debuxo técnico Proba A Ortoprotésica. Próteses dentais. Patronaxe. Deseño e producción editorial. Plásticos e caucho. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Debuxo técnico Proba B Navegación, pesca e transporte marítimo. Producción en industrias de artes gráficas. Desenvolvemento de proxectos mecánicos. Producción por fundición e pulvimetalurxia. Producción por mecanizado. Desenvolvemento de productos de carpintería e moble. Producción de madeira e moble. Procesos de confección industrial. Procesos téxtiles de fiadura e tecedura de calada. Procesos téxtiles de tecedura de punto. Contidos e criterios de avaliación 37

38 Materia Contidos e criterios de avaliación da proba Ciclos Formativos Debuxo técnico Proba C Desenvolvemento e aplicación de proxectos de construcción. Economía e organización de empresas Realización e plans de obra. Construccións metálicas. Desenvolvemento de proxectos urbanísticos e operacións topográficas. Administración e finanzas. Comercio internacional. Xestión comercial e marketing. Xestión do transporte. Servicios ó consumidor. Restauración. Aloxamento. Producción de audiovisuais, radio e espectáculos. Secretariado. Axencias de viaxes. Animación turística. Administración de sistemas informáticos. Electrotecnia Proba A Desenvolvemento de proxectos de instalacións de fluídos, térmicas e de manutención. Proba B Mantemento de equipo industrial. Mantemento e montaxe de instalacións de edificio e proceso. Supervisión e control de máquinas e instalacións do buque. Automoción. Física Proba A Imaxe. Historia da arte Historia do mundo contemporáneo Proba B Mantemento aeromecánico. Desenvolvemento de productos electrónicos. Instalacións electrotécnicas. Sistemas de regulación e control automáticos. Sistemas de telecomunicación e informáticos. Mantemento de aviónica. Realización de audiovisuais e espectáculos. Son. Óptica de anteollos. Audioprótese. Indus tri as de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Información e comercialización turísticas. Asesoría de imaxe persoal. Animación sociocultural. Integración social. 38 Parte específica

39 Mecánica Materia Contidos e criterios de avaliación da proba Ciclos Formativos Desenvolvemento e aplicación de proxectos de construcción. Realización e plans de obra. Construccións metálicas. Supervisión e control de máquinas e instalacións do buque. Automoción. Mantemento aeromecánico. Química Proba A Producción acuícola. Segunda lingua estranxeira Proba B Proba C Desenvolvemento e fabricación de productos cerámicos. Fabricación e transformación de productos de vidro. Industria alimentaria. Indus tri as de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Plásticos e caucho. Secretariado. Animación turística. Tecnoloxía industrial Proba A Navegación, pesca e transporte marítimo. Xeografía Lingua estranxeira: inglés Bioloxía e Xeoloxía Proba B Producción en industrias de artes gráficas. Desenvolvemento de proxectos mecánicos. Producción por fundición e pulvimetalurxia. Producción por mecanizado. Desenvolvemento de productos de carpintería e moble. Producción de madeira e moble. Procesos de confección industrial. Procesos téxtiles de fiadura e tecedura de calada. Procesos téxtiles de tecedura de punto. Prevención de riscos profesionais. Industria alimentaria. Indus tri as de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Plásticos e caucho. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Desenvolvemento de proxectos de instalacións de fluídos, térmicas e de manutención. Mantemento de equipo industrial. Mantemento e montaxe de instalacións de edificio e proceso. Información e comercialización turísticas. Axencias de viaxes. Interpretación da lingua de signos. Educación infantil. Contidos e criterios de avaliación 39

40 Materia Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais II Contidos e criterios de avaliación da proba Ciclos Formativos Desenvolvemento de aplicacións informáticas. 40 Parte específica

41 4.2.2 Bioloxía (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Xestión e organización de empresas agropecuarias. Xestión e organización de recursos naturais e paisaxísticos. Saúde ambiental. Producción acuícola. Estética. Anatomía patolóxica e citoloxía. Dietética. Documentación sanitaria. Hixiene bucodental. Imaxe para o diagnóstico. Radioterapia. Laboratorio de diagnóstico clínico. Animación de actividades físicas e deportivas Contidos para a proba A Con ti dos con cep tu a is A célula. Unidade de estructura e función. Tipos de organización celular: procariotas e eucariotas. Compoñentes moleculares das células: tipos, estructura, propiedades e papel que desempeñan no seu funcionamento. Estudio das funcións celulares. Aspectos básicos do ciclo celular. Papel das membra - nas nos intercambios celulares: permeabilidade selectiva. Introducción ó metabolis - mo: catabolismo e anabolismo. Aspectos fundamentais, enerxéticos e de regulación que presentan as reaccións metabólicas. ATP e encimas. A respiración celular e o seu significado biolóxico. Diferencias entre a vía anaerobia e aerobia. Orgánulos celula - res implicados no proceso. A fotosíntese como proceso de aproveitamento enerxéti - co e de síntese de macromoléculas. ADN como portador da información xenética. Concepto de xene. Mecanismos responsables da súa transmisión e variación. Selección natural. Características e importancia do código xenético. Importancia da xenética na medicina e na mellora de re - cursos. A investigación actual sobre o xenoma humano. Os microorganismos: un grupo taxonómico heteroxéneo. As súas formas de vida. Fermentacións e putrefaccións. Papel dos microorganismos nos ciclos bioxeoquími - cos. A utilidade dos microorganismos. A producción industrial de substancias so - Contidos e criterios de avaliación 41

42 cial men te úti les a par tir des tes or ga nis mos. O uso de fun gos e de bac te rias na loi ta biolóxica, mareas negras, etc. Importancia dos microorganismos nas investigacións de manipulación xenética. Os microorganismos como axentes patóxenos humanos e doutras especies. Repercusións económicas e sociais. Inmunidade. O sistema inmunitario. Factores que provocan a súa intervención. Concepto de antíxeno.tipos de inmunidade: celular e humoral. Clases de células implicadas (macrófagos e linfocitos B e T). Estructura e función dos anticorpos. A importancia industrial da fabricación de soros e vacinas. Con ti dos pro ce de men ta is Identificación das diferentes repercusións que teñen os coñecementos da bioloxía na sociedade. Recoñecemento dos diferentes tipos de organización das células e das súas estructu - ras en esquemas ou microfotografías que proveñen tanto do microscopio óptico como do microscopio electrónico. Utilización de técnicas de tinguiduras sinxelas para estudiar algúns orgánulos celulares. Identificación de principios inmediatos e outras substancias de interese biolóxico, mediante técnicas físicas e químicas sinxelas de análise. Identificación dos aspectos morfolóxicos dos cromosomas en microfotografías ou nas súas representacións gráficas. Análise comparativa dos procesos da fotosíntese e da respiración, considerando os seus aspectos materiais e enerxéticos. Análise comparativa da estructura e do papel biolóxico do ADN e do ARN. Análise das características que definen os microorganismos, relacionándoas co seu papel nos ciclos bioxeoquímicos, como axentes patóxenos e nas investigacións de manipulación xenética e coas súas aplicacións na industria. Utilización de técnicas sinxelas de cultivos de microorganismos e de observación deles ó microscopio. Análise dos mecanismos de defensa que desenvolven os seres vivos ante a presencia de an tí xe nos e do pa pel que de sem pe ñan so ros e va ci nas na de fen sa con tra as en fer - midades infecciosas Criterios de avaliación Inter pre ta la es truc tu ra in ter na dun ha cé lu la eu ca rio ta e dun ha cé lu la pro ca rio ta, tan to ó microscopio óptico como ó electrónico, podendo identificar e presenta los seus orgánulos e des cri bi la fun ción que de sem pe ñan. Trátase de verificar, ante esquemas ou microfotografías, se o alumnado sabe diferencia la estructura procarionte da eucarionte, matizando neste segundo caso se se tra ta dun ha de tipo ve xe tal ou ani mal. Así mes mo, de ter mí na se se é ca paz de re co ñe - ce los diferentes orgánulos e de indica las súas funcións, tendo unha idea aproxima - da do ta ma ño real do ob ser va do. Re la cio na las ma cro mo lé cu las coa súa fun ción bio ló xi ca na cé lu la, re co ñe cen do as súas uni - da des cons ti tuín tes. 42 Parte específica

43 Preténdese comprobar se o alumnado sabe identifica las unidades básicas que constitúen os hidratos de carbono, lípidos, proteínas e ácidos nucleicos, con capacidade de determina la función destas macromoléculas. Re pre sen tar es que ma ti ca men te e ana li za lo ci clo ce lu lar e as mo da li da des de di vi sión do nú cleo e do ci to plas ma, re la cio nan do a meio se coa va ria bi li da de xe né ti ca das es pe cies. Con este cri te rio pre tén de se que o alum na do amo se se ten unha vi sión glo bal do ciclo celular, facendo fincapé nos fenómenos característicos da interfase, para abor - dar des pois a di vi sión nu clear e a ci to ce ne se. A des cri ción das fa ses da mi to se debe realizala indicando os cambios básicos que se producen en cada unha delas. Deberá saber comparar, ademais, a mitose e a meiose, recoñecendo as diferencias máis significativas e sendo capaz de relacionar esta última coa variedade xenética das especies. Explica lo papel do ADN como portador da información xenética e a natureza do código xe né ti co, re la cio nan do as mu ta cións con al te ra cións na in for ma ción e es tu dian do a súa re - per cu sión na va ria bi li da de dos se res vi vos e na saú de das per soas. Preténdese verificar se os alumnos coñecen o concepto de xene e se poden asocialo ás características do ADN e á síntese de proteínas. Á luz destes coñecementos, debe - rán ex pli ca las mu ta cións dos se res vi vos. De be rán ser ca pa ces, así mes mo, de in fe - ri las posibilidades de que as mutacións teñan efectos prexudiciais, especialmente no ser humano, e valora los riscos que implican algúns axentes mataxénicos. De ter mi na las ca rac te rís ti cas que de fi nen os mi croor ga nis mos, des ta can do o pa pel dal gúns de les nos ci clos bio xeo quí mi cos, nas in dus trias ali men ta rias, na in dus tria far ma céu ti ca, e na me llo ra do me dio am bien te, ana li zan do o po der pa tó xe no que po den ter nos se res vi vos. Con este cri te rio pre tén de se cons ta tar que os alum nos e as alum nas co ñe cen os grupos taxonómicos incluídos nos chamados microorganismos, e que son capaces de recoñecer algúns exemplos importantes. Deben valora lo seu interese medioam - biental e a súa aplicación en biotecnoloxía, a través do estudio dalgún caso significativo (por exemplo as bacterias lácticas na industria alimentaria, os microorganismos empregados para a producción de insulina, a utilización de microorganismos para purificar augas contaminadas ou para loitar contra mareas negras e outros exemplos semellantes). Deben coñecer, así mesmo, que os microorganismos poden causar enfermidades nos seres vivos. Analiza los mecanismos de defensa que desenvolven os seres vivos ante a presencia dun antíxeno e deducir, a partir destes coñecementos, cómo se pode incidir para reforzar ou estimula las defensas naturais. Trá ta se, con este cri te rio, de co ñe cer se as alum nas e os alum nos com pren den cómo se po ñen en mar cha me ca nis mos de de fen sa ante a pre sen cia de cor pos es tra - ños, incluíndo o proceso de infección. Deberán pó la énfase na resposta inmunitaria e nos sistemas implicados. Igualmente, deben coñecer algúns métodos encamiñados a incrementar ou a estimula la resposta inmunitaria, como a utilización de soros e vacinas. Enu me ra las ra zóns po las que a auga e os sa les mi ne rais son fun da men tais nos pro ce sos ce - lu la res, e in di car al gúns exem plos das re per cu sións da súa au sen cia. Contidos e criterios de avaliación 43

44 Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas re co ñe cen que a auga é o axen te que permite a realización de tódolos procesos celulares e que algúns ións actúan como factores limitadores nalgúns procesos, e que a súa ausencia pode impedir reaccións tan importantes como a fotosíntese ou a cadea respiratoria. Ana li zar al gun has apli ca cións e li mi ta cións da ma ni pu la ción xe né ti ca en ve xe tais, ani - mais e no ser hu ma no, así como as súas im pli ca cións éti cas, va lo ran do o in te re se da in ves ti - ga ción do xe no ma hu ma no na pre ven ción de en fer mi da des he re di ta rias e en ten den do que o tra ba llo cien tí fi co está, como cal que ra ac ti vi da de, so me ti do a pre sións so ciais e eco nó mi cas. Con este criterio preténdese verificar se o alumnado é capaz de relaciona los co - ñecementos sobre o ADN e o seu funcionamento coas posibilidades de intervir sobre esta macromolécula. A partir destes coñecementos amosará a súa comprensión da manipulación xenética, analizando algúns exemplos sinxelos en agricultura e medicina, principalmente. Deberá manifesta la relación entre a ciencia pura e a apli - cada, e a necesidade de avalia los aspectos éticos na investigación científica Bioloxía (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Prevención de riscos profesionais Contidos para a proba B Con ti dos con cep tu a is A interpretación da vida e dos fenómenos vitais. Influencias mutuas entre sociedade, bioloxía e tecnoloxía. A célula. Unidade de estructura e función.tipos de organización celular: procariotas e eucariotas. Compoñentes moleculares das células: tipos, estructura, propiedades e papel que desempeñan no seu funcionamento. Estudio das funcións celulares. Introducción ó metabolismo: catabolismo e anabo - lismo ADN como portador da información xenética. Concepto de xene. Importancia da xenética na medicina e na mellora de recursos. Os microorganismos: un grupo taxonómico heteroxéneo. Papel dos microorganismos nos ciclos bioxeoquímicos. A utilidade dos microorganismos. A producción industrial de substancias socialmente útiles a partir destes organismos. O uso de fungos e de bac te rias na loi ta bio ló xi ca, con tra ma reas ne gras, etc. Impor tan cia dos mi - 44 Parte específica

45 croorganismos nas investigacións de manipulación xenética. Os microorganismos como axentes patóxenos humanos e doutras especies. Inmunidade. O sistema inmunitario. Factores que provocan a súa intervención. Concepto de antíxeno.tipos de inmunidade: celular e humoral. Con ti dos pro ce de men ta is Análise da natureza da bioloxía e dos seus métodos de traballo. Recoñecemento dos diferentes tipos de organización das células e das súas estructu - ras en esquemas ou microfotografías que proveñen tanto do microscopio óptico como do microscopio electrónico. Utilización de técnicas de tinturas sinxelas para estudiar algúns orgánulos celulares. Identificación de principios inmediatos e outras substancias de interese biolóxico, mediante técnicas físicas e químicas sinxelas de análise. Análise comparativa dos procesos da fotosíntese e da respiración, considerando os seus aspectos materiais e enerxéticos. Análise comparativa da estructura e do papel biolóxico do ADN e do ARN. Análise das características que definen os microorganismos, relacionándoas co seu papel nos ciclos bioxeoquímicos, como axentes patóxenos e nas investigacións de manipulación xenética e coas súas aplicacións na industria. Utilización de técnicas sinxelas de cultivos de microorganismos e de observación deles ó microscopio. Análise dos mecanismos de defensa que desenvolven os seres vivos ante a presencia de an tí xe nos e do pa pel que de sem pe ñan so ros e va ci nas na de fen sa con tra as en fer - midades infecciosas Criterios de avaliación Inter pre ta la es truc tu ra in ter na dun ha cé lu la eu ca rió ti ca (ani mal ou ve xe tal) e dun ha cé - lula procariótica, tanto ó microscopio óptico como ó electrónico, identificando e representan - do os seus or gá nu los e des cri bin do a fun ción que de sem pe ñan. Trátase de verificar, ante esquemas ou microfotografías, se o alumnado sabe diferencia la estructura procarionte da eucarionte, matizando neste segundo caso se se tra ta dun ha de tipo ve xe tal ou ani mal. Así mes mo, se será ca paz de re co ñe ce los di - ferentes orgánulos e indica las súas funcións, cunha idea aproximada do tamaño real do observado. De ter mi na las ca rac te rís ti cas que de fi nen os mi croor ga nis mos, des ta can do o pa pel dal gúns de les nos ci clos bio xeo quí mi cos, nas in dus trias ali men ti cias, na in dus tria far ma céu ti ca e na me llo ra do me dio am bien te, ana li zan do o po der pa tó xe no que po den ter nos se res vi vos. Con este cri te rio pre tén de se cons ta tar se os alum nos e as alum nas co ñe cen os gru - pos taxonómicos incluídos nos chamados microorganismos, así como se son capaces de recoñecer algúns exemplos importantes. Deben valora lo seu interese medioam - biental e a súa aplicación en biotecnoloxía, a través do estudio dalgún caso significativo (por exemplo, as bacterias lácticas na industria alimentaria, os microorganismos Contidos e criterios de avaliación 45

46 empregados para a producción de insulina, a utilización de microorganismos para purificar augas contaminadas ou para loitar contra mareas negras e outros exemplos semellantes). Deben coñecer, así mesmo, que os microorganismos poden causar enfermidades nos seres vivos. Ana li za los me ca nis mos de de fen sa que de sen vol ven os se res vi vos ante a pre sen cia dun an tí xe no e de du cir, a par tir des tes co ñe ce men tos, cómo se pode in ci dir para re for zar ou es ti - mu la las de fen sas na tu rais. Trá ta se, con este cri te rio, de co ñe cer se as alum nas e os alum nos com pren den cómo se po ñen en mar cha me ca nis mos de de fen sa ante a pre sen cia de cor pos es tra - ños, incluíndo o proceso de infección. Deberán pó la énfase na resposta inmunitaria e nos sistemas implicados. Igualmente, deben coñecer algúns métodos encamiñados a incrementar ou a estimula la resposta inmunitaria, como a utilización de soros e vacinas. Enu me ra las ra zóns po las que a auga e os sa les mi ne rais son fun da men tais nos pro ce sos ce - lu la res, in di can do al gúns exem plos das re per cu sións da súa au sen cia. Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas re co ñe cen que a auga é o axen te que permite a realización de tódolos procesos celulares e que algúns ións actúan como factores limitadores nalgúns procesos, e que a súa ausencia pode impedir reaccións tan importantes como a fotosíntese ou a cadea respiratoria. Explica lo significado biolóxico da respiración celular, indicando as diferencias entre a vía ae ro bia e a anae ro bia, res pec to á ren di bi li da de ener xé ti ca, ós pro duc tos fi nais ori xi na dos e ó in te re se in dus trial des tes úl ti mos. Trátase de comprobar se o alumnado entende os procesos de intercambio de mate ria e de ener xía que te ñen lu gar nas cé lu las, sen ne ce si da de de de ta llar cada unha das etapas das distintas rutas metabólicas de degradación, nin de coñece las fórmu - las de tódolos metabolitos celulares que interveñen nelas. Verificarase se os estudiantes son capaces de diferencia las vías anaerobia e aerobia, se coñecen a importancia dos encimas nestas reaccións, os resultados globais da actividade catabólica e a aplica ción prác ti ca na vida co tiá dal gun has das reac cións anae ro bias, como a fer men ta - ción alcohólica. Ana li zar al gun has apli ca cións e li mi ta cións da ma ni pu la ción xe né ti ca en ve xe tais, ani - mais e no ser hu ma no e as súas im pli ca cións éti cas, va lo ran do o in te re se da in ves ti ga ción do xe no ma hu ma no na pre ven ción de en fer mi da des he re di ta rias e en ten den do que o tra ba llo cien tí fi co está, como cal que ra ac ti vi da de, so me ti do a pre sións so ciais e eco nó mi cas. Con este criterio preténdese verificar se o alumnado é capaz de relaciona los co - ñecementos sobre o ADN e o seu funcionamento coas posibilidades de intervir sobre esta macromolécula. A partir destes coñecementos amosará a súa comprensión da manipulación xenética, analizando algúns exemplos sinxelos en agricultura e medicina, principalmente. Deberá manifesta la relación entre a ciencia pura e a aplicada, e a necesidade de avalia los aspectos éticos na investigación científica. 46 Parte específica

47 4.2.4 Ciencias da terra e do medio ambiente Ciclos formativos asociados Xestión e organización de empresas agropecuarias. Xestión e organización de recursos naturais e paisaxísticos. Saúde ambiental Contidos Contidos conceptuais O me dio am bi en te e a his to ria dos cam bi os am bi en ta is Concepto de medio ambiente: equilibrio e interdependencia. Os cam bios am bien tais na his to ria da Te rra. Evolución histórica da capacidade da humanidade para producir modificacións no medio. Os sistemas terrestres naturais A xeosfera: balance enerxético da Terra. Enerxía extraterrestre e endoterrestre. Proce sos de ri va dos de cada fon te de ener xía. A li be ra ción de ener xía en pro ce sos len tos e en procesos paroxísmicos. A atmosfera e a hidrosfera. Función reguladora e protectora. A hidrosfera. Dinámica e balance hidrolóxico. O clima. A biosfera: a utilización da enerxía nos ecosistemas. Ciclos bioxeoquímicos. Productividade biolóxica. Eficiencia ecolóxica. Autorregulación do ecosistema. As in ter fa ses en tre as ca pas da bios fe ra. O solo. As zo nas li to rais. Usos po ten ciais e fraxilidade dos medios. As re la cións en tre a hu ma ni da de e a na tu re za Recursos. Tipos: minerais, enerxéticos, hídricos, alimentarios, culturais e recreativos. Recursos renovables e non renovables. Aproveitamento e alternativas dos recursos. Recursos naturais e dispoñibles en Galicia. Riscos. Tipos: xeolóxicos, climáticos e biolóxicos. Predicción e prevención. Impactos ambientais: tipos. Erosión, desertización e contaminación. Sobreexplota - ción. Destrucción da biodiversidade. Técnicas de detección. Medidas de prevención, de conservación e de corrección. Contidos e criterios de avaliación 47

48 Me dio am bi en te e de sen vol ve men to sos ti ble Os problemas ambientais. Implicacións políticas, económicas e sociais. Saúde ambiental e calidade de vida. O desenvolvemento sostible e o modelo conservacionista. A avaliación do impacto ambiental. A educación ambiental. Os grandes temas ambientais do futuro. Contidos procedementais O me dio am bi en te e a his to ria dos cam bi os am bi en ta is Análise dos fenómenos que deron lugar ó proceso de formación dos continentes, da atmosfera e da hidrosfera. Análise comparativa de diferentes ambientes ó longo de distintas eras xeolóxicas. Análise comparativa da tecnoloxía acadada en dúas épocas históricas distintas e das súas posibles incidencias no medio ambiente. Os sistemas terrestres naturais Análise da dinámica dun medio (atmosfera, hidrosfera, etc.) que sufriu perturbación nas súas propiedades físicas e químicas. Identificación da composición e estructura dun ecosistema, especialmente do contorno. Resolución de problemas sobre variacións e cambios nas poboacións da rede trófica. Análise de táboas e gráficos que representen a producción dos diferentes niveis trófi - cos en ecosistemas acuáticos e terrestres. Análise do fluxo de enerxía nunha cadea trófica e do rendemento enerxético de cada nivel. Comparación das eficiencias dos diferentes niveis tróficos dun ecosistema. Deduc - ción das consecuencias das eficiencias dos niveis tróficos. As re la cións en tre a hu ma ni da de e a na tu re za Identificación dun impacto ambiental. Formulación dun problema. Uso de técnicas para determinar cualitativamente o impacto identificado. Interpretación dos medios utilizados para a detección e a avaliación de impactos, así como a súa prevención, conservación e corrección. Identificación das causas de desertización nalgunhas zonas de España e compara - ción en tre es tas cau sas e os fac to res que in flúen ne las, e aque las cau sas e fac to res que poden influír na desertización de Galicia, considerando as características xeográfi - cas, climáticas e de impacto humano. Realización de informes sobre a producción de enerxía en España, e en particular en Galicia, sobre a súa distribución e o seu consumo, valorando as súas repercusións nas con di cións de vida e as súas in ci den cias so bre o me dio am bien te. 48 Parte específica

49 Me dio am bi en te e de sen vol ve men to sos ti ble Identificación de impactos ambientais e utilización dalgunhas medidas para a súa avaliación. Diferenciación dos argumentos do modelo conservacionista e de desenvolvemento sostible, a través da consulta de diversas fontes de información escrita e/ou audiovi - sual sobre un problema ambiental. Interpretación das propostas de aproveitamento de recursos a nivel mundial e trans - ferencia das mesmas a pautas de comportamento cotián que favorezan a protección do medio ambiente. Contidos actitudinais O me dio am bi en te e a his to ria dos cam bi os am bi en ta is Valoración do equilibrio entre os distintos elementos que configuran o medio ambien te, para a exis ten cia e per vi ven cia dos se res vi vos. Os sistemas terrestres naturais Valoración da atmosfera e da hidrosfera como sistemas naturais únicos no sistema so lar e como ele men tos moi im por tan tes de pro tec ción para as con di cións da vida e para a re gu la ción do cli ma. Valoración do solo como un sistema unido ó desenvolvemento da humanidade e ó man te men to da súa vida, xa que del de pen de, en gran par te, a ca pa ci da de dos ve xe tais de transforma la materia mineral en materia orgánica. Va lo ra ción das zo nas li to rais, so bre as que se asen ta a maior par te da po boa ción hu - mana, como sistemas moi delicados e importantes para a vida. As re la cións en tre a hu ma ni da de e a na tu re za Interese por coñece las causas do deterioro do medio. Me dio am bi en te e de sen vol ve men to sos ti ble Actitude crítica ante distintas situacións que afectan a cuestións medioambientais Criterios de avaliación Expli car al gun has re per cu sións que as al te ra cións me dioam bien tais pro vo ca das polo home po den pro du cir na na tu re za. Trátase de comprobar se o alumnado entende a profunda interdependencia de to - dos e cada un dos pro ce sos que oco rren na Te rra e se é ca paz de enu me rar unha se rie de repercusións en cadea dun feito concreto. Contidos e criterios de avaliación 49

50 Indi car al gun has va ria bles que in ci den na ca pa ci da de da at mos fe ra para di fun dir con ta - mi nan tes, ra zoan do, en con se cuen cia, cá les son as con di cións me teo ro ló xi cas que pro vo can maior perigo de contaminación. Preténdese avaliar se os alumnos e as alumnas saben explica la capacidade difuso - ra da at mos fe ra e a in fluen cia que so bre ela te ñen al gun has va ria bles, como a pre sión atmosférica e a topografía, que poden modificala, aumentando a contaminación e os efectos negativos sobre a poboación. Pla ni fi car unha in ves ti ga ción para ava lia los ris cos máis fre cuen tes que pode su frir unha zona xeo grá fi ca de noso País, ten do en con ta as súas ca rac te rís ti cas cli má ti cas, as li to ló xi cas e as de bi das ó im pac to hu ma no, rea li zan do un in for me no que se in di quen al gun has me di - das para mi ti ga los ris cos. Preténdese avaliar se o alumno é capaz de deseñar unha investigación para deter - mina los riscos, entendendo que estes teñen unhas causas concretas e medibles, e que o seu co ñe ce men to é o pun to de par ti da para de se ñar me di das que os di mi núan. Uti li zar téc ni cas quí mi cas e bio ló xi cas para de tec ta lo grao de con ta mi na ción pre sen te nas no sas au gas, va lo ran do o ni vel de ade cua ción para o de sen vol ve men to da vida e o con su mo hu ma no. Pre tén de se com pro bar con este cri te rio se os alum nos e as alum nas sa ben cal cu lar al gúns dos pa rá me tros que se usan hoxe para de ter mi na la ca li da de das au gas como o DBO, a can ti da de de O 2 disolvido, a presencia de materia orgánica ou as especies biolóxicas indicadoras de contaminación, sabendo, a partir deles, diagnostica lo seu grao de ade cua ción para o de sen vol ve men to da vida ou o con su mo hu ma no. Di fe ren ciar ante un pro ble ma am bien tal os ar gu men tos do mo de lo con ser va cio nis ta e os do de sen vol ve men to sos ti ble. Trá ta se de com pro bar en qué me di da os alum nos e as alum nas sa ben di fe ren ciar, nun texto ou nunha información de prensa, os argumentos do modelo conservacio - nista ou de desenvolvemento sostible, entendendo que a visión dos problemas ambientais varía segundo o grao de desenvolvemento económico e social e tamén tendo en conta diferentes intereses e criterios. Pro por unha se rie de me di das de tipo co mu ni ta rio que poi da se gui la ci da da nía en ca mi ña - das a apro vei tar me llor os re cur sos, a di mi nuí los im pac tos, a mi ti ga los ris cos e a con se guir un me dio am bien te máis sau da ble. Pre tén de se com pro bar con este cri te rio se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de converte las grandes alternativas mundiais para aproveitar mellor os recursos e diminuí los impactos en recomendacións sinxelas, que poden ser seguidas par unha co mu ni da de, como as re fe ren cias ó afo rro de ener xía e de auga, á di mi nu ción de im - pactos por efecto dos aerosois ou á participación en accións cidadás encamiñadas á pro tec ción do me dio am bien te ou a evi ta la apa ri ción de si tua cións de risco. Pla ni fi car unha in ves ti ga ción para ava lia los ris cos máis fre cuen tes que pode su frir unha zona xeo grá fi ca de noso País, ten do en con ta as súas ca rac te rís ti cas cli má ti cas, as li to ló xi cas e as de bi das ó im pac to hu ma no, rea li zan do un in for me no que se in di quen al gun has me di - das para mi ti ga los ris cos. 50 Parte específica

51 Preténdese avaliar se o alumno é capaz de deseñar unha investigación para deter - mina los riscos, entendendo que estes teñen unhas causas concretas e medibles, e que o seu co ñe ce men to é o pun to de par ti da para de se ñar me di das que os di mi núan. Inves ti ga las fon tes de ener xía que se uti li zan ac tual men te en Espa ña, ava lian do o seu fu - tu ro e o de ou tras al ter na ti vas ener xé ti cas. Este cri te rio pre ten de com pro bar se os alum nos e as alum nas apren de ron a rea li - zar pequenas investigacións, obtendo datos sobre as fontes de enerxía utilizadas no noso País e o seu fu tu ro, ava lian do ade mais a súa ren di bi li da de. Ava lia lo im pac to am bien tal dun pro xec to no que se de fi nan al gun has ac cións que poi dan cau sar efec tos am bien tais. Quérese coñecer con este criterio se o alumnado sabe identificar e avalia lo impacto ambiental dun proxecto (obra pública, fábrica, etc.), mediante o uso dalgunhas técnicas como a matriz causa efecto de Leopold, determinando a intersección entre as accións humanas e os efectos ambientais, obtendo como resultado global unha va - loración cualitativa do impacto Debuxo técnico (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Orto pro té si ca. Próteses dentais. Patronaxe. Deseño e producción editorial. Plásticos e caucho. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos Contidos para a proba A Con ti dos con cep tu a is e pro ce de men ta is Comprensión dos fundamentos e finalidade dos sistemas de representación a través da representación de puntos, de rectas, de planos e de sólidos nos diferentes sistemas. Manexo dos elementos básicos do debuxo xeométrico plano aplicables á resolución dos principais trazados xeométricos. Emprego das pautas de normalización e acotación universais nos debuxos técnicos. Uso de escalas gráficas en diferentes contextos. Contidos e criterios de avaliación 51

52 Sistemas de representación: diédrico, isométrico e axonométrico. Construcción de curvas técnicas simples utilizando con destreza os instrumentos específicos. Representación de obxectos de uso común e proxeccións de construccións xeométricas elementais en que interveñan problemas sinxelos de tanxencia entre circunferencias e rec ta, de ne ce sa rio do mi nio para se ini ciar na cons truc ción das pri mei ras for - mas de carácter preindustrial. Distinción e emprego das diferentes operacións xeométricas básicas (translacións, dos xiros, das simetrías e doutras transformacións do plano) para a modificación ou para a crea ción de for mas sim ples a par tir dou tras da das. Con ti dos ac ti tu di na is Actitude crítica e valoración dos aspectos funcionais e estéticos de obxectos de uso común. Sensibilidade e gusto pola precisión e pola limpeza na realización de documentos gráficos. Disposición favorable á incorporación das técnicas gráficas como medio de expresión e de creatividade. Disposición favorable na procura da forma de representación máis adecuada. Confianza nas propias capacidades para ver diferentes formas tridimensionais e re - presentalas no plano. Interese por coñecer normas, símbolos e esquemas aplicados na realización de planos mecánicos, arquitectónicos, etc. Valoración do carácter universal que lle achega a normalización á linguaxe gráfica. Valoración crítica do uso do grafismo nos medios de comunicación social. Valoración da importancia que teñen os coñecementos obtidos, como imprescindibles e necesarios para a elaboración de futuros proxectos Criterios de avaliación Re sol ver pro ble mas xeo mé tri cos sin xe los nos que in ter ve ñan todo tipo de po lí go nos, e crear for mas a par tir de les uti li zan do as trans for ma cións do pla no. Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de construí las formas xeométricas máis elementais e se comprende o enlace e potencial das transformacións xeométri - cas no plano, tales como a igualdade, a simetría, a proporcionalidade, etc. De se ñar e re sol ver for mas sin xe las nas que in ter ve ñan pro ble mas de tan xen cias e en la ces en tre rec tas, cir cun fe ren cias ou ám ba las dúas. Con este criterio preténdese comprobar se o alumnado coñece e comprende a teo - ría da circunferencia e as súas aplicacións na resolución de tanxencias, aplicando o procedemento máis idóneo en cada caso. Na realización destas tarefas, os alumnos e 52 Parte específica

53 as alumnas deben indica lo proceso seguido e sinalar tódolos puntos do resultado ob ti dos, tan to de cen tros como de tan xen cias. Cons truír cal que ra cur va téc ni ca in cluí da no con ti do do pro gra ma. Des te xei to va ló ra se de qué for ma o alum na do com pren deu a teo ría so bre as di fe - ren tes cur vas téc ni cas, de uso tan co mún na cons truc ción de cal que ra ele men to de ca rác ter in dus trial, así como a des tre za no uso dos ins tru men tos de de bu xo no re la ti - vo á exac ti tu de e ó aca ba do fi nal. Cons truí las di fe ren tes es ca las e apli ca las a exer ci cios con cre tos. Preténdese con este criterio que o alumnado non só saiba construír diferentes ti - pos de es ca las, se nón ta mén que cons trúa aque la que sexa a máis idó nea para o caso con cre to que se lle pro po ña. Des ta ma nei ra, en cada caso de apli ca ción terá que construír unha escala transversal de decimais, unha escala volante, etc. Inter pre tar e re pre sen tar ele men tos com pos tos sin xe los, así como os seus com po ñen tes, em - pre gan do para iso os sis te mas de re pre sen ta ción e os con ven cio na lis mos nor ma li za dos. A finalidade deste criterio é verifica lo coñecemento e o manexo dos sistemas de representación, tanto de expresión como de comprensión, atendendo ós principios normalizados de representación e á presentación dos documentos técnicos Debuxo técnico (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Navegación, pesca e transporte marítimo. Producción en industrias de artes gráficas. Desenvolvemento de proxectos mecánicos. Producción por fundición e pulvimetalurxia. Producción por mecanizado. Desenvolvemento de productos de carpintería e moble. Producción de madeira e moble. Procesos de confección industrial. Procesos téxtiles de fiadura e tecedura de calada. Procesos téxtiles de tecedura de punto Contidos para a proba B Con ti dos con cep tu a is Construccións xeométricas elementais. Lugares xeométricos. Arco capaz. Cónicas. Contidos e criterios de avaliación 53

54 Operacións con ángulos. Polígonos. Semellanza e proporcionalidade. Teorema de Tales. Media xeométrica ou proporcional. Escalas. Transformacións do plano. Simetría, homotecia, inversión. Circunferencia. Potencia, eixe radical e centro radical. Tanxencias. A normalización e o debuxo técnico. Obxectivos, finalidade e beneficios da normali - zación. Ti pos de nor mas. Nor mas UNE, ISO, DIN e ASA. Normas básicas do debuxo técnico. Principios de representación normalizados. Os debuxos técnicos e as súas formas de representación. Acotación normalizada. Elementos fundamentais de acotación. Disposición das co - tas. Sistemas de acotación. Con ti dos pro ce de men ta is Trazado de figuras xeométricas planas, utilizando as construccións elementais. Distinción das diferentes operacións xeométricas básicas. Empre go das trans la cións, dos xi ros, das si me trías e dou tras trans for ma cións do pla - no para a mo di fi ca ción ou para a crea ción de for mas a par tir dou tras da das. Representación de obxectos sinxelos de uso común nos que interveñan problemas de tanxencia entre circunferencias e rectas. Construcción de curvas técnicas, utilizando con destreza os instrumentos específi - cos. Confección e uso de escalas gráficas en diferentes contextos Criterios de avaliación Re sol ver pro ble mas xeo mé tri cos sin xe los nos que in ter ve ñan todo tipo de po lí go nos e crear for mas a par tir de les, uti li zan do as trans for ma cións do pla no. Preténdese comprobar, deste xeito, se o alumnado é capaz de construí las formas xeométricas máis elementais e se comprende o enlace e potencial das transforma - cións xeométricas no plano, tales como a igualdade, a simetría, a proporcionalidade, etc. De se ñar e re sol ver for mas sin xe las nas que in ter ve ñan pro ble mas de tan xen cias e en la ces en tre rec tas, cir cun fe ren cias ou ám ba las dúas. Con este criterio preténdese comprobar se o alumnado coñece e comprende a teo - ría da circunferencia e as súas aplicacións na resolución de tanxencias, aplicando o procedemento máis idóneo en cada caso. Na realización destas tarefas os alumnos e 54 Parte específica

55 as alumnas deben indica lo proceso seguido, así como sinalar tódolos puntos do resultado obtidos, tanto de centros como de tanxencias. Cons truír cal que ra cur va téc ni ca in cluí da no con ti do do pro gra ma. Des te xei to va ló ra se de qué for ma o alum na do com pren deu a teo ría so bre as di fe - ren tes cur vas téc ni cas, de uso tan co mún na cons truc ción de cal que ra ele men to de ca rác ter in dus trial, así como a des tre za no uso dos ins tru men tos de de bu xo no re la ti - vo á exac ti tu de e ó aca ba do fi nal. Cons truí las di fe ren tes es ca las e apli ca las a exer ci cios con cre tos. Preténdese con este criterio que o alumnado non só saiba construír diferentes ti - pos de es ca las, se nón ta mén que cons trúa aque la que sexa a máis idó nea para o caso con cre to que se lle pro po ña. Des ta ma nei ra, en cada caso de apli ca ción, terá que construír unha escala transversal de decimais, unha escala volante, etc. Inter pre tar e re pre sen tar ele men tos com pos tos sin xe los, así como os seus com po ñen tes, em - pre gan do para iso os sis te mas de re pre sen ta ción e os con ven cio na lis mos nor ma li za dos. A finalidade deste criterio é verifica lo coñecemento e o manexo dos sistemas de representación, tanto de expresión como de comprensión, atendendo ós principios normalizados de representación e á presentación dos documentos técnicos Debuxo técnico (proba C) Ciclos formativos asociados á proba C Desenvolvemento e aplicación de proxectos de construcción. Rea li za ción e plans de obra. Construccións metálicas. Desenvolvemento de proxectos urbanísticos e operacións topográficas Contidos para a proba C Con ti dos con cep tu a is Construccións xeométricas elementais. Lugares xeométricos. Arco capaz. Cónicas. Operacións con ángulos. Polígonos. Semellanza e proporcionalidade. Teorema de Tales. Media xeométrica ou proporcional. Escalas. Transformacións do plano. Simetría, homotecia e inversión. Circunferencia. Potencia, eixe radical e centro radical. Tanxencias. Contidos e criterios de avaliación 55

56 Fundamentos e finalidade dos sistemas de representación. Proxeccións. Sistemas de representación. Diédrico. Isométrico. Axonométrico. Acotado. Cónico. Sólidos, seccións e desenvolvementos. A normalización e o debuxo técnico. Obxectivos, finalidade e beneficios da normali - zación. Ti pos de nor mas. Nor mas UNE, ISO, DIN e ASA. Normas básicas do debuxo técnico. Principios de representación normalizados. Os debuxos técnicos e as súas formas de representación. Acotación normalizada. Elementos fundamentais de acotación. Disposición das co - tas. Sistemas de acotación. Con ti dos pro ce de men ta is Trazado de figuras xeométricas planas, utilizando as construccións elementais. Distinción das diferentes operacións xeométricas básicas. Empre go das trans la cións, dos xi ros, das si me trías e dou tras trans for ma cións do pla - no para a mo di fi ca ción ou para a crea ción de for mas a par tir dou tras da das. Representación de obxectos sinxelos de uso común nos que interveñan problemas de tanxencia entre circunferencias e rectas. Construcción de curvas técnicas, utilizando con destreza os instrumentos específi - cos. Confección e uso de escalas gráficas en diferentes contextos. Representación de puntos, de rectas, de planos e de sólidos nos diferentes sistemas. Comparación entre os sistemas de representación, establecendo as relacións existen - tes. Análise dalgunha montaxe dun obxecto sinxelo, formado por diferentes pezas, usando o sistema isométrico e seguindo o efecto de «explosión». Aplicación das novas tecnoloxías na realización de planos técnicos. Realización de debuxos no sistema diédrico, aumentando progresivamente a súa dificultade. Representación de sólidos sinxelos en cada un dos sistemas de representación. Manexo dos instrumentos de medida. Clasificación dos diferentes tipos de cotas. Reproducción, pregado e arquivo de planos. Análise de planos e de distintos documentos técnicos. Debuxo de pezas nas que a normalización teña un papel predominante. Manexo de formatos e de escalas normalizadas. 56 Parte específica

57 Acotación de pezas sinxelas. Contidos conceptuais O ma te rial fun da men tal do de bu xo e os seus usos. Soportes. Papeis. Vexetal e acetatos. Cartolinas especiais. Materiais transferibles. Letras. Liñas. Tramas. Texturas e cor. Estética e deseño. Técnicas do pensamento creativo. Proceso do deseño. Contraste e har mo nía. O mó du lo e as pro por cións. Lin gua xe da for ma e da cor. De se ños grá fi co, arquitectónico e industrial. Características do sistema DAO. Utilización de material transferible para resalta los datos e a información, relevantes nunha configuración concreta. Diferenciación dos instrumentos e dos materiais de debuxo e os seus usos. Emprego das diferentes técnicas gráficas en función da aplicación. Uti li za ción, se é o caso, dun sis te ma DAO para pro du cir de bu xos sin xe los de di fe ren - tes ámbitos. Resolver problemas xeométricos sinxelos nos que interveñan todo tipo de polígonos, e crear for mas a par tir de les, uti li zan do as trans for ma cións do pla no. Deseñar e resolver formas sinxelas nas que interveñan problemas de tanxencias e enlaces entre rectas, circunferencias ou ambas. Construír calquera curva técnica incluída no contido do programa, a partir dos paráme tros que a de fi nen. Construí las diferentes escalas e aplicalas a exercicios concretos. Aplica lo sistema diédrico e a normalización para a representación dos planos técnicos, necesarios para describir e, mesmo, fabricar un obxecto que ofreza, cando me - nos, unha cara obli cua con res pec to a un dos dous pla nos de pro xec ción. Desenvolver e construír un sólido poliédrico ou de revolución, a partir da súa represen ta ción en dié dri co, ó que se lle prac ti cou un cor te obli cuo res pec to ós pla nos fun - damentais para debuxalo en axonometría. Analiza la montaxe de obxectos compostos de escasa dificultade, utilizando para iso o sistema isométrico e as nocións de acotación axustadas a este sistema. Empregar diversos medios gráficos, tales como patróns, transferibles, texturas, etc., e os coñecementos que propicia o debuxo técnico para resalta la información contida nun traballo. Analiza la variación dos distintos elementos do sistema cónico na representación. Aplica los distintos sistemas de representación estudiados segundo o obxecto que se represente. Contidos e criterios de avaliación 57

58 Interpretar e representar elementos compostos sinxelos, así como os seus compo - ñentes, empregando para iso os sistemas de representación e os convencionalismos normalizados. Con ti dos ac ti tu di na is Disposición favorable na procura da forma de representación máis adecuada. Confianza nas propias capacidades para ver diferentes formas tridimensionais e re - presentalas no plano Criterios de avaliación Re sol ver pro ble mas xeo mé tri cos sin xe los nos que in ter ve ñan todo tipo de po lí go nos e crear for mas a par tir de les, uti li zan do as trans for ma cións do pla no. Compróbase deste xeito se o alumnado aprendeu a construcción das formas xeo - métricas máis elementais e asimilou o alcance e o potencial das transformacións xeo - métricas no plano, tales como a igualdade, a simetría, a proporcionalidade, etc. De se ñar e re sol ver for mas sin xe las nas que in ter ve ñan pro ble mas de tan xen cias e en la ces en tre rec tas, cir cun fe ren cias ou ám ba las dúas. Con este criterio compróbase se o alumnado comprendeu e asimilou a teoría da circunferencia e as súas aplicacións á resolución de tanxencias, aplicando o procede - men to máis idó neo en cada caso. Na rea li za ción des tas pro bas, o alum na do debe in - dica lo proceso seguido e sinalar tódolos puntos resultado obtidos, tanto de centros como de tan xen cia. Cons truír cal que ra cur va téc ni ca in cluí da no con ti do do pro gra ma, a par tir dos pa rá me tros que a de fi nen. Des te xei to va ló ra se de qué for ma o alum no com pren deu a teo ría so bre as di fe ren - tes cur vas téc ni cas, de uso tan co mún na cons truc ción de cal que ra ele men to de ca rác - ter in dus trial, así como a des tre za no uso dos ins tru men tos de de bu xo e no re la ti vo á exactitude e ó acabado final. Cons truí las di fe ren tes es ca las e apli ca las a exer ci cios con cre tos. Preténdese con este criterio que o alumnado non só saiba construír diferentes ti - pos de es ca las, se nón que cons trúa aque la que sexa a máis idó nea para o caso prác ti co con cre to que se lle pro po ña. Des te xei to, en cada caso de apli ca ción terá que cons - truír unha escala transversal de decimais, unha escala volante, etc. Apli ca lo sis te ma dié dri co e a nor ma li za ción para a re pre sen ta ción dos pla nos téc ni cos, ne - ce sa rios para des cri bir e, mes mo, fa bri car un ob xec to que ofre za, can do me nos, unha cara obli cua con res pec to a un dos dous pla nos de pro xec ción. Con este criterio preténdese avalia lo nivel alcanzado polos alumnos e as alumnas no coñecemento aplicado do sistema diédrico, unindo o sistema de representación coa normalización, referida esta última ás cuestións básicas de acotación, cortes, seccións e ro tu ras. 58 Parte específica

59 Ana li za la va ria ción dos dis tin tos ele men tos do sis te ma có ni co na re pre sen ta ción. Por medio deste criterio preténdese medi lo nivel do alumnado canto ó coñece - men to do sis te ma, na do bre ver ten te de ex pre sión e de com pren sión. O uso da pers - pectiva destas montaxes faise seguindo o coñecido efecto explosión, no que os com - poñentes se manteñen conectados axialmente, aínda que o suficientemente separados como para que a re pre sen ta ción dun de les non en tor pe za a lec tu ra do ou tro. De sen vol ver e cons truír un só li do po lié dri co ou de re vo lu ción, a par tir da súa re pre sen ta - ción en dié dri co, ó que se lle prac ti cou un cor te obli cuo res pec to ós pla nos fun da men tais para de bu xa lo en axo no me tría. Con este criterio preténdese avalia la capacidade de comprensión do espacio, así como a de aná li se da for ma de sen vol vi da po los alum nos e as alum nas. Ana li za la mon ta xe de ob xec tos com pos tos de es ca sa di fi cul ta de, uti li zan do para iso o sis te - ma iso mé tri co e as no cións de aco ta ción axus ta das a este sis te ma. Por medio deste criterio preténdese medi lo nivel do alumnado canto ó coñece - men to do sis te ma, na do bre ver ten te de ex pre sión e de com pren sión. O uso da pers - pectiva destas montaxes faise seguindo o coñecido efecto explosión, no que os com - poñentes se manteñen conectados axialmente, aínda que o suficientemente separados como para que a re pre sen ta ción dun de les non en tor pe za a lec tu ra do ou tro. Empre gar di ver sos me dios grá fi cos, ta les como pa tróns, trans fe ri bles, tex tu ras, etc., e os co - ñe ce men tos que pro pi cia o de bu xo téc ni co para re sal ta la in for ma ción con ti da nun tra ba llo. O propósito deste criterio é permitir xulgar se o alumno entendeu a contribución realizada no campo da comunicación e da estética ó utiliza las técnicas gráficas indicadas. Apli ca los dis tin tos sis te mas de re pre sen ta ción es tu dia dos se gun do o ob xec to que se re pre - sen te. Por medio deste criterio o alumnado manifestará a súa capacidade para elixi lo sis te ma que me llor se ade cúa a cada ne ce si da de de re pre sen ta ción, así como o grao de comprensión alcanzado referente á relación e a correspondencia dos diferentes siste - mas estudiados Economía e organización de empresas Ciclos formativos asociados Administración e finanzas. Comercio internacional. Xestión comercial e marketing. Xestión do transporte. Servicios ó consumidor. Contidos e criterios de avaliación 59

60 Restauración. Aloxamento. Producción de audiovisuais, radio e espectáculos. Secretariado. Axen cias de via xes. Administración de sistemas informáticos. Animación turística Contidos Con ti dos con cep tu a is Concepto de empresa: obxectivos e funcións. Empresa e contorno social e económico: normas mercantís, laborais e fiscais que regulan a vida da empresa. A influencia de provedores, consumidores, Estado, compe - tencia e tecnoloxía. Factores de localización espacial e dimensión das empresas. Áreas básicas de actividade e a súa interdependencia. Ten den cias ac tuais de in te gra ción de em pre sas. O reto para as pe que nas e me dia nas empresas. A composición do patrimonio e a súa valoración. Relacións existentes entre a estructura financeira e as súas aplicacións. O balance social. Instrumentos básicos de análise do equilibrio financeiro da empresa. O deseño das estructuras de organización. Visión xenérica do pensamento administrativo. Novas tendencias organizativas: motivación e participación. Conflicto de intereses e vías de negociación. Comunicación e sistemas de información nas organizacións. Novas tecnoloxías da información. Aspectos dun proxecto empresarial. Exploración e selección de ideas. Fórmulas xurídicas. Recursos humanos e financeiros. Localización óptima. Modelo organizativo. Política comercial e canles de aprovisionamento e de distribución. Alternativas de mercado. Viabilidade do proxecto. 60 Parte específica

61 Con ti dos pro ce de men ta is Clasificación de empresas segundo os seus trazos diferenciais, identificando os tra - zos dis tin ti vos e as di fe ren tes ache gas so ciais e eco nó mi cas de cada unha de las. Análise, nalgún caso concreto, da influencia de factores externos na actividade das empresas. Análise e valoración dos factores positivos e negativos, tanto económicos como so - ciais, que in flúen no ta ma ño e no tipo de pro pie da de das em pre sas. Re co ñe ce men to, en ca sos con cre tos, da fun ción par cial de cada unha das áreas de ac - ti vi da de das em pre sas, así como das súas re la cións. Identificación dos diferentes elementos patrimoniais e da función que teñen asignada, agrupándoos correctamente en masas patrimoniais. Clasificación dos distintos tipos de intermediarios comerciais e representación das redes de distribución comercial. Recoñecemento das diversas técnicas de promoción dun producto, con especial atención á publicidade. Interpretación da correspondencia entre as inversións e o seu orzamento, detectando posibles desaxustes mediante ratios sinxelas. Identificación das principais fontes de orzamento da empresa, analizando e avalian - do as distintas posibilidades que teñen as empresas de recorrer ó mercado financeiro, a par tir dun exem plo con cre to. Interpretación, a partir de exemplos reais coñecidos polos alumnos e polas alumnas, das vantaxes e inconvenientes da división do traballo, relacionándoa coa necesidade de coordinación e o condicionante que para esta supón a tecnoloxía da empresa. Observación e indagación nas institucións do seu contorno para describi la súa estructura organizativa, estilo de dirección, canles de información e comunicación, etc., detectando posibles disfuncións. Planificación e elaboración dun proxecto de iniciativa empresarial, integrando os distintos coñecementos da materia. Análise de situacións conflictivas, provocadas polas necesidades de competitividade, e das consecuencias de carácter social e ético (impacto ambiental, condicións de tra - ballo, etc.), que ditas situacións poden provocar Criterios de avaliación Cla si fi ca los di fe ren tes ti pos de em pre sas, si na lan do os seus tra zos di fe ren ciais, e ana li - za las van ta xes e os in con ve nien tes da maior ou me nor di men sión da em pre sa e do seu ca - rácter público ou privado. Comprobar se o alumnado coñece os distintos criterios de clasificación das empresas e identifican as distintas posibilidades respecto de cada un deles. Contidos e criterios de avaliación 61

62 Comprobar se o alumnado é capaz de analizar e valora los factores positivos e negativos, tanto económicos como sociais, das opcións de tamaño e propiedade das empresas. Iden ti fi ca los dis tin tos fac to res ex ter nos que in flúen na em pre sa, si na lan do exem plos re - pre sen ta ti vos e cir cuns tan cias que ilus tren esta in ci den cia, e ana li zar nal gún caso con cre to este proceso de interacción. Avaliar se o alumnado recoñece as relacións de interdependencia da empresa co seu con tor no e iden ti fi ca os fac to res máis im por tan tes, así como se é ca paz de eli xir exem plos con cre tos nos que poña de ma ni fes to esta re la ción. Ava liar se o alum na do é ca paz de ana li zar con de ta lle un pro ce so con cre to de cam - bio na empresa producido por factores externos. Ca rac te ri za las áreas bá si cas de ac ti vi da de da em pre sa, si na lan do as súas re la cións, in ter - de pen den cias e o seu dis tin to peso e im por tan cia se gun do o tipo de em pre sa, e des cri bi lo pro ce so de fun cio na men to dun ci clo com ple to dun ha em pre sa tipo. Avaliar se o alumnado adquiriu unha visión global sobre o funcionamento das empre sas e se re co ñe ce a fun ción par cial de cada unha das súas áreas de ac ti vi da de, así como as súas re la cións. A par tir do co ñe ce men to di rec to dun ha em pre sa ou ins ti tu ción, des cri bi la súa es truc tu ra or ga ni za ti va, o seu es ti lo de di rec ción, as can les de in for ma ción e de co mu ni ca ción, o grao de participación nas decisións e a organización informal, así como detectar problemas e dis - fun cións. Comprobar se os alumnos e as alumnas adquiriron a suficiente experiencia, auto - no mía e ini cia ti va para ob ser var e in da gar nas ins ti tu cións do seu con tor no, e se son capaces de aplica los seus coñecementos a unha organización concreta, interpreta la súa estructura formal e informal, e detectar posibles disfuncións. A par tir dos da tos eco nó mi cos esen ciais dun ha em pre sa, pro por me di das que tra ten de me - llo ra la súa pro duc ti vi da de, si na lan do en cada caso as súas van ta xes e os seus in con ve nien - tes, e ana li za lo po si ble con flic to en tre con co rren cia e res pon sa bi li da de so cial e éti ca. Comprobar se o alumnado recoñece e valora as variables que inciden nos indicadores de productividade dunha empresa. Comprobar se o alumnado identifica o conflicto entre unha forma de entende lo éxito empresarial, medido exclusivamente a través da conta de resultados, e unha con cep ción que en ten de este éxi to des de un mar co de va lo res máis am plo. Pla ni fi car e le var a cabo un plan de ob ser va ción dun ha em pre sa lo cal e pre sen ta la in for - mación de forma organizada e intelixible, incorporando opinións e xuízos propios e con refe ren cias a exem plos e da tos apro pia dos. Comproba la capacidade do alumnado para obter datos e conclusións, trala ob - servación directa da realidade da empresa e a consulta de información, obtendo con - clusións. A par tir dos da tos bá si cos do ba lan ce dun ha em pre sa, iden ti fi ca la fun ción dos seus ele men - tos pa tri mo niais e in ter pre ta lo sen ti do eco nó mi co e fi nan cei ro de cada un dos seus apar ta - dos, de tec tan do po si bles de se qui li brios. 62 Parte específica

63 Comprobar que o alumnado recoñece os diferentes elementos patrimoniais e a función que teñen asignada, así como que son capaces de agrupalos correctamente en masas patrimoniais. Verificar que interpretan a correspondencia entre as inversións e o seu financiamento e que chegan a detectar posibles desaxustes, mediante ratios sinxelas, ó mesmo tempo que recoñecen a conveniencia dun patrimonio equilibrado. Iden ti fi ca las prin ci pais fon tes de fi nan cia men to da em pre sa e ana li zar, nun su pos to con - cre to de fi nan cia men to ex ter no, as dis tin tas op cións po si bles, os seus cus tos e as va rian tes de amortización. Com pro bar se os alum nos e alum nas son ca pa ces de re co ñe ce las fon tes de fi nan - cia men to da em pre sa, tan to ex ter nas como in ter nas, así como de ana li zar e ava liar, a partir dunha necesidade concreta, as distintas posibilidades que teñen as empresas de recorrer ó mercado financeiro Electrotecnia (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Desenvolvemento de proxectos de instalacións de fluídos, térmicas e de manutención. Mantemento de equipo industrial. Mantemento e montaxe de instalacións de edificio e proceso. Supervisión e control de máquinas e instalacións do buque. Automoción. Mantemento aeromecánico Contidos para a proba A Con ti dos con cep tu a is Forza electromotriz e potencial eléctrico. Densidade de corrente e campo eléctrico. Forza magnetomotriz. Inducción electromagnética. Autoinducción. Ondas electromagnéticas. Ecuacións v/i dos elementos activos e pasivos. Asociación de elementos. Elementos ideais e reais. Correntes estacionarias e variables. Transitorios. Enerxía e potencia. Materiais conductores, semiconductores e illantes. Materiais dieléctricos e magnéticos. Efectos da electricidade nos materiais. Fabricación de compoñentes eléctricos. Valores normalizados e tolerancias. Efectos fisiolóxicos da corrente eléctrica. Simboloxía eléctrica. Convencións de sentidos e de signos. Notación. Contidos e criterios de avaliación 63

64 Leis de Kirchhoff. Teoremas de redes. Circuítos equivalentes. Corrente alterna sinusoidal: parámetros. Fasores. Impedancia. Resonancia. Enerxía e potencia. Factor de potencia. Sistema trifásico de tensións equilibradas. Técnicas de resolución como sistemas monofásicos. Máquinas estáticas e rotativas. Campo magnético xiratorio. Circuítos equivalentes. Transformadores. Relacións fundamentais. Xeradores: tipos. Xeración de corrente alterna trifásica. Motores: tipos de excitación e tipos de rotor. Motores monofásicos: tipos. Materiais utilizados nas máquinas eléctricas Conducción en unións PN. Díodo e transistor, tipos e polarización. Fotosemicon - ductores. SCR e TRIAC. Rectificación, detección, amplificación e conmutación. Disipación de potencia. Resistencias e outros compoñentes especiais (NTC, LDR, VDR, etc.). Instalacións eléctricas de transformación, transporte e distribución de enerxía. Constitución. Aparellos. Instalacións eléctricas de baixa tensión (domésticas, de iluminación, de alimentación a máquinas eléctricas, etc.), aparellos de manobra e de protección, e receptores máis fre cuen tes en cada unha de las. Sistema de medida. Exactitude, precisión e sensibilidade. Erros. Efectos da inserción dos instrumentos de medida nos circuítos eléctricos. For ma de onda, va lo res me dios, de pico e efi ca ces. Ci clo de tra ba llo e fac tor de for - ma. Voltímetro e amperímetro. Óhmetro. Polímetros analóxicos e dixitais. Vatímetro. Consumo de enerxía, medida e tarifación. Osciloscopio. Bases de tempo. Con ti dos pro ce de men ta is Determinación dos parámetros de compoñentes eléctricos en circuítos de proba, representando graficamente a súa resposta nas condicións estacionarias e variables de maior interese. Elaboración de esquemas de circuítos eléctricos e cálculo da tensión e da corrente, así como a análise dos compoñentes da potencia nos elementos do circuíto. Elaboración de diagramas fasoriais de impedancias, v/i e de potencias. Me di da dos pa rá me tros de arran que e de ser vi cio de mo to res, e aná li se do seu com - portamento, utilizando as súas gráficas. Análise de circuítos eléctricos con máquinas eléctricas (alimentación, mando, etc.), utilizando os seus circuítos equivalentes. 64 Parte específica

65 Obtención das curvas características de resistencias especiais e de díodos, e análise das curvas características de transistores coa determinación da zona de funcionamento seguro. Elaboración de esquemas e montaxe de instalacións de iluminación e/ou de calefacción e cálcu lo das li ñas de dis tri bu ción. Análise de diferentes tipos de instalacións eléctricas próximas de baixa tensión, coa verificación do cumprimento da normativa aplicable e dos seus sistemas de protec - ción; estimación do consumo de enerxía en casos sinxelos (vivenda, centro escolar, etc.) e das per das nos seus ele men tos, e aná li se do fac tor de po ten cia. Me di ción e cálcu lo, a par tir das me di das, de va lo res me dios, efi ca ces e de pico de magnitudes eléctricas variables, de diferentes formas de onda, e medida dos desfases entre elas. Medición de potencias activa e reactiva en circuítos monofásicos e polifásicos de co - rrente alterna con receptores de diversos tipos. Con ti dos ac ti tu di na is Valoración dos perigos que supón para a seguridade no traballo a manipulación de campos eléctricos e magnéticos, e sensibilidade con respecto ós efectos medioam - bientais da contaminación electromagnética. Consideración dos posibles efectos electrodinámicos sobre os compoñentes dun circuíto, debidos a sobrecorrentes e/ou sobretensións, para a súa selección adecuada. Interese por utiliza los coñecementos físicos para xustificar e para comprende lo comportamento dos circuítos eléctricos. Valoración dos puntos de funcionamento máis desfavorables dos compoñentes eléctri cos e das co rren tes e ten sións ex tre mas que po den apa re cer ne les, para adop ta las precaucións necesarias, axusta los seus valores de v e i ou seleccionalos adecuadamente. Valoración da influencia na calidade de vida da tecnoloxía de transformación da enerxía, que se utiliza nas máquinas eléctricas na sociedade de consumo, e interese por coñece la evolución da súa aplicación doméstica e industrial. Res pec to po las nor mas de hi xie ne e de se gu ri da de, tan to nos en saios como no fun - cionamento das máquinas en condicións de servicio. Valoración da importancia crecente dos circuítos electrónicos en aplicacións domésti cas e nou tras de uso or di na rio. Valoración da electrónica como unha parte da tecnoloxía eléctrica que achega dispo - si ti vos máis efi ca ces des de o pun to de vis ta do con su mo de ener xía, de ta ma ños máis reducidos e máis versátiles. Valoración das instalacións eléctricas como factor determinante do uso correcto e xeneralizado da electricidade. Contidos e criterios de avaliación 65

66 Valoración das medidas de protección dunha instalación, tendo en conta o marco regulamentario axeitado, e respecto pola normativa sobre o arranque, a regulación e a protección de máquinas eléctricas. Interese en adoptar medidas tendentes ó aforro enerxético no consumo de electricidade. Interese por coñece los parámetros dos instrumentos de medida e por selecciona lo máis axeitado en función da precisión necesaria. Inte re se polo uso dos ins tru men tos de me di da e pola aná li se e a ava lia ción crí ti ca das medidas, como medio para determina lo correcto funcionamento dun circuíto ou dun sistema. Respecto polas normas de seguridade para a realización de medidas eléctricas Criterios de avaliación Si na la las re la cións e in te rac cións en tre os fe nó me nos que te ñen lu gar nun cir cuí to des ti na - do a pro du cir luz, ener xía mo triz ou ca lor, e ex pli car cua li ta ti va men te o seu fun cio na men - to. Con este criterio preténdese avalia la capacidade de comprende la lóxica interna dun circuíto ou dispositivo eléctrico de uso común e composto por poucos elementos, a tra vés da des cri ción dun ha su ce sión de cau sas e efec tos en ca dea dos que re sul - tan nun efec to útil. Se lec cio nar ele men tos ou com po ñen tes de va lor ade cua do e co nec ta los co rrec ta men te para formar un circuíto característico. A comprensión da función e do comportamento dos diversos elementos e compo - ñentes eléctricos ten que traducirse, na práctica, na capacidade de conectalos entre si nun circuíto ou dispositivo típico, destinado a producir un efecto determinado. Iden ti fi car e ex pli car cua li ta ti va men te as va ria cións es pe ra bles nos va lo res de ten sión e de co rren te de ri va das dun ha al te ra ción nun ele men to dun cir cuí to eléc tri co Trátase de comprobar se os alumnos e as alumnas valoran suficientemente a magnitude dos cambios que a ciencia introduce na tecnoloxía e na sociedade. O alumnado poderá argumentar en debates, traballos de investigación, etc., acerca de posibles cambios tecnolóxicos, sociais e medioambientais, debidos ós descubrimentos científicos relativos ás telecomunicacións, na transformación e na distribución de enerxía por medio da electricidade, no uso da tracción eléctrica, no emprego de dispositivos electrónicos, nos electrodomésticos, etc., tendo en conta os contextos tecnolóxicos e so ciais nos que es tes xur di ron. Os alum nos e as alum nas de be rán va lo ra los efec tos so bre a ca li da de de vida ou so bre ou tros as pec tos (éti cos, eco nó mi cos, etc.) que con - si de ren que lles afectan. Cal cu la las mag ni tu des eléc tri cas dun cir cuí to sim ple, com pos to por car gas re sis ti vas e reac ti vas e ali men ta do por un xe ra dor se noi dal mo no fá si co, e re pre sen ta las vec to rial men te. Con este criterio quérese valora la solidez das aprendizaxes relativas ós principios e métodos operatorios da electrotecnia nunha das súas aplicacións clásicas: a resolu - 66 Parte específica

67 ción de cir cuí tos. O ob xec to da ava lia ción é o cálcu lo nu mé ri co de mag ni tu des e a re - pre sen ta ción grá fi ca da am pli tu de e fase de V, I e P nun cir cuí to com ple to pero sim - ple, é di cir, un cir cuí to mix to de pou cas ma llas, con car gas com ple xas. Determina las magnitudes principais do comportamento, en condicións nominais, dun ele men to ou dis po si ti vo eléc tri co, e in ter pre ta las súas ca rac te rís ti cas téc ni cas Da in for ma ción téc ni ca en for ma de tá boas, fo llas de da tos, cur vas e pla cas de ca - racterísticas dun dispositivo eléctrico subministradas polo fabricante, o alumno ou a alumna deben poder deduci los parámetros de funcionamento en condicións nomi - nais, facendo uso dos seus coñecementos sobre o funcionamento de aparellos e de má qui nas eléc tri cas e dos da tos dos que dis po ñen. Medi las mag ni tu des bá si cas dun cir cuí to eléc tri co, se lec cio nar un apa re llo de me di da ade - cua do, co nec ta lo co rrec ta men te e eli xi la es ca la óp ti ma. Trá ta se de apre ciar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de me dir co rrec ta men - te, in cluín do a elec ción do apa re llo de me di da, a súa co ne xión, a es ti ma ción pre via da orde de mag ni tu de para eli xir unha es ca la ade cua da e a for ma de ex pre sa los re sul ta - dos, utilizando a unidade idónea, cun número de cifras significativas acorde co instrumento empregado, co contexto da medida e coas magnitudes dos elementos do circuíto ou sistema eléctrico que se mide. Verifica lo funcionamento correcto dos circuítos eléctricos, localizar avarías ou identifi - ca las súas po si bles cau sas, in ter pre tan do as me di das efec tua das so bre os seus com po ñen tes. Este criterio complementa o anterior. Persegue valora la capacidade do alumnado para uti li za lo re sul ta do das súas me di das. Se o va lor me di do non coin ci de coas súas es ti ma cións pre vias ou non está no con tor no da orde de mag ni tu de pre vis ta, ten que ser ca paz de co ñe cer se a me di da está mal efec tua da es ca la in co rrec ta, mala co ne - xión, etc. se a es ti ma ción é ab sur da por ex ce so ou por de fec to ou se al gún dos ele - mentos do circuíto está avariado. Re sol ver pro ble mas elec tro téc ni cos con cre tos, se lec cio nan do e in ter pre tan do a in for ma ción dispoñible, e valorando o conxunto de factores técnicos e doutro tipo (socioeconómicos, am - bien tais, etc.) que in flúen na elec ción das so lu cións adop ta das. Con este cri te rio trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas com pren den pro - blemas electrotécnicos reais, propostos como actividades de aprendizaxe nas que se analicen compoñentes, dispositivos ou sistemas eléctricos de uso común ou outros de se ña dos para o caso en re la ción co con tex to no que se uti li za rán. O alum na do deberá identificar e valorar aspectos como a selección de compoñentes e dispositivos, a ade cua ción dos ma te riais eléc tri cos e o de se ño dos sis te mas ou as nor mas uti li za - das, propondo, por exemplo, as características que deben reuni los compoñentes e os apa re llos, as pro pie da des que de ben te los ma te riais ou os fac to res que hai que con si de rar para usar unha norma. Ana li zar pla nos de cir cuí tos, ins ta la cións ou equi pos eléc tri cos de uso co mún, iden ti fi can do as fun cións, den tro do con xun to, de ele men tos dis cre tos ou de blo ques fun cio nais. Trátase, neste caso, de avalia la capacidade do alumnado para interpretar unha información técnica, relativa a un dispositivo eléctrico do que coñece, a grandes tra - Contidos e criterios de avaliación 67

68 zos, a súa uti li da de e o seu fun cio na men to para de du ci lo pa pel dal gún dos ele men - tos relevantes (motor, termóstato, rectificador, resistencia, electroválvula, etc.) ou dalgún dos bloques funcionais do sistema no conxunto (quecemento, unidade mo - triz, in ver sor de xiro, fon te de ali men ta ción, etc.) Electrotecnia (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Desenvolvemento de productos electrónicos. Instalacións electrotécnicas. Sistemas de regulación e control automáticos. Sistemas de telecomunicación e informáticos. Mantemento de aviónica Contidos para a proba B Con ti dos con cep tu a is Forza electromotriz e potencial eléctrico. Densidade de corrente e campo eléctrico. Forza magnetomotriz. Inducción electromagnética. Autoinducción. Ondas electromagnéticas. Ecuacións v/i dos elementos activos e pasivos. Asociación de elementos. Elementos ideais e reais. Correntes estacionarias e variables. Transitorios. Enerxía e potencia. Materiais conductores, semiconductores e illantes. Materiais dieléctricos e magnéticos. Efectos da electricidade nos materiais. Fabricación de compoñentes eléctricos. Valores normalizados e tolerancias. Efectos fisiolóxicos da corrente eléctrica. Simboloxía eléctrica. Convencións de sentidos e de signos. Notación. Leis de Kirchhoff. Teoremas de redes. Circuítos equivalentes. Corrente alterna sinusoidal: parámetros. Fasores. Impedancia. Resonancia. Enerxía e potencia. Factor de potencia. Máquinas estáticas e rotativas. Campo magnético xiratorio. Circuítos equivalentes. Transformadores. Relacións fundamentais. Conducción en unións PN. Díodo e transistor, tipos e polarización. Fotosemicon - ductores. SCR e TRIAC. Rectificación, detección, amplificación e conmutación. Disipación de potencia. Resistencias e outros compoñentes especiais (NTC, LDR, VDR, etc.). 68 Parte específica

69 Rectificadores. Filtros. Estabilización. Rectificadores controlados. Realimentación. Anchura de banda. Distorsións. Ruído. Osciladores. Circuítos integrados lineais: amplificadores operacionais. Circuíto equivalente. Funcións analóxicas. Circuítos integrados dixitais: funcións dixitais. Bloques funcionais. Sistema de medida. Exactitude, precisión e sensibilidade. Erros. Efectos da inserción dos instrumentos de medida nos circuítos eléctricos. For ma de onda, va lo res me dios, de pico e efi ca ces. Ci clo de tra ba llo e fac tor de for - ma. Voltímetro e amperímetro. Óhmetro. Polímetros analóxicos e dixitais. Vatímetro. Consumo de enerxía, medida e tarifación. Osciloscopio. Bases de tempo. Con ti dos pro ce de men ta is Determinación dos parámetros de compoñentes eléctricos en circuítos de proba, representando graficamente a súa resposta nas condicións estacionarias e variables de maior interese. Deseño e montaxe de circuítos eléctricos e realización, nos seus elementos, de medidas de co rren te, ten sión e po ten cia. Elaboración de esquemas de circuítos eléctricos e cálculo da tensión e da corrente, e análise dos compoñentes da potencia nos elementos do circuíto. Elaboración de diagramas fasoriais de impedancias, v/i e de potencias. Obtención das curvas características de resistencias especiais e de díodos, e análise das curvas características de transistores coa determinación da zona de funcionamento seguro. Deseño e montaxe de fontes de alimentación, de circuítos con amplificadores operacio nais e de cir cuí tos di xi tais e me di da das for mas de onda. Análise de bloques funcionais de aparellos comerciais dispoñibles de uso normal (alta fidelidade, radio, TV, ordenadores, etc.), estimación das súas necesidades de ener xía e da di si pa ción de ca lor, e cálcu lo do ren de men to en ca sos sin xe los. Me di ción e cálcu lo, a par tir das me di das, de va lo res me dios, efi ca ces e de pico de magnitudes eléctricas variables, de diferentes formas de onda, e medida dos desfases entre elas. Medición de potencias activa e reactiva en circuítos monofásicos e polifásicos de co - rrente alterna con receptores de diversos tipos. Contidos e criterios de avaliación 69

70 Con ti dos ac ti tu di na is Valoración dos perigos que supón para a seguridade no traballo a manipulación de campos eléctricos e magnéticos, e sensibilidade con respecto ós efectos medioam - bientais da contaminación electromagnética. Consideración dos posibles efectos electrodinámicos sobre os compoñentes dun circuíto debidos a sobrecorrentes e/ou sobretensións, para a súa selección adecuada. Interese por utiliza los coñecementos físicos para xustificar e para comprende lo comportamento dos circuítos eléctricos. Valoración dos puntos de funcionamento máis desfavorables dos compoñentes eléctri cos e das co rren tes e ten sións ex tre mas que po den apa re cer ne les, para adop ta las precaucións necesarias, axusta los seus valores de v e i ou seleccionalos adecuadamente. Valoración da influencia na calidade de vida da tecnoloxía de transformación da enerxía que se utiliza nas máquinas eléctricas na sociedade de consumo, e interese por coñece la evolución da súa aplicación doméstica e industrial. Res pec to po las nor mas de hi xie ne e de se gu ri da de, tan to nos en saios como no fun - cionamento das máquinas en condicións de servicio. Valoración da importancia crecente dos circuítos electrónicos en aplicacións domésti cas e nou tras de uso or di na rio. Valoración da electrónica como unha parte da tecnoloxía eléctrica que achega dispo - si ti vos máis efi ca ces des de o pun to de vis ta do con su mo de ener xía, de ta ma ños máis reducidos e máis versátiles. Interese por coñece los parámetros dos instrumentos de medida e por selecciona lo máis axeitado en función da precisión necesaria. Inte re se polo uso dos ins tru men tos de me di da e pola aná li se e a ava lia ción crí ti ca das medidas, como medio para determina lo correcto funcionamento dun circuíto ou sistema. Respecto polas normas de seguridade para a realización de medidas eléctricas Criterios de avaliación Si na la las re la cións e in te rac cións en tre os fe nó me nos que te ñen lu gar nun cir cuí to des ti na - do a pro du cir luz, ener xía mo triz ou ca lor, e ex pli car cua li ta ti va men te o seu fun cio na men - to. Con este criterio preténdese avalia la capacidade de comprende la lóxica interna dun circuíto ou dispositivo eléctrico de uso común e composto por poucos elementos, a tra vés da des cri ción dun ha su ce sión de cau sas e efec tos en ca dea dos que re sul - tan nun efec to útil. Se lec cio nar ele men tos ou com po ñen tes de va lor ade cua do e co nec ta los co rrec ta men te para formar un circuíto característico. 70 Parte específica

71 A comprensión da función e do comportamento dos diversos elementos e compo - ñentes eléctricos ten que se traducir, na práctica, na capacidade de conectalos entre si nun circuíto ou dispositivo típico, destinado a producir un efecto determinado. Iden ti fi car e ex pli car cua li ta ti va men te as va ria cións es pe ra bles nos va lo res de ten sión e de co rren te, de ri va das dun ha al te ra ción nun ele men to dun cir cuí to eléc tri co. Este cri te rio tra ta de apre ciar se a com pren sión dos cir cuí tos eléc tri cos in clúe a ca - pacidade de estimar e de anticipa los efectos de posibles alteracións ou anomalías no seu funcionamento: curtocircuíto, supresión de elementos ou variación do seu valor ou características. Non é tan importante que os estudiantes cuantifiquen os efectos des tas al te ra cións como que des cri ban o tipo de cam bios que po de rían ter lu gar. Determina las magnitudes principais do comportamento, en condicións nominais, dun ele men to ou dis po si ti vo eléc tri co, e in ter pre ta las súas ca rac te rís ti cas téc ni cas. Da in for ma ción téc ni ca en for ma de tá boas, fo llas de da tos, cur vas e pla cas de ca - racterísticas dun dispositivo eléctrico subministradas polo fabricante, o alumno ou alumna debe poder deduci los parámetros de funcionamento en condicións nomi - nais, facendo uso dos seus coñecementos sobre o funcionamento de aparellos e de má qui nas eléc tri cas e dos da tos dos que dis po ñen. Medi las mag ni tu des bá si cas dun cir cuí to eléc tri co, se lec cio nar un apa re llo de me di da ade - cua do, co nec ta lo co rrec ta men te e eli xi la es ca la óp ti ma. Trá ta se de apre ciar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de me dir co rrec ta men - te, in cluín do a elec ción do apa re llo de me di da, a súa co ne xión, a es ti ma ción pre via da orde de mag ni tu de para eli xir unha es ca la ade cua da e a for ma de ex pre sa los re sul ta - dos, utilizando a unidade idónea, cun número de cifras significativas acorde co instrumento empregado, co contexto da medida e coas magnitudes dos elementos do circuíto ou sistema eléctrico que se mide. Ela bo rar es que mas ou dia gra mas de blo ques fun cio nais que re pre sen ten gra fi ca men te a composición e o funcionamento dunha instalación ou equipo eléctrico de uso común, medi los seus pa rá me tros e ob ser va lo seu com por ta men to eléc tri co. Con este cri te rio trá ta se de com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de establecer unha representación esquemática da composición interna dun dispositivo, medindo os seus parámetros e mediante a observación do seu comportamento e da se cuen cia de ac cións e efec tos que com po ñen o seu fun cio na men to nor mal. Debe ser ca paz de tra du cir unha ins ta la ción ou cir cuí to nun es que ma de ca blea do e o fun cio - namento dun equipo nun diagrama de bloques funcionais (quecemento, interrup - ción retardada, elemento motriz, etc.), que amose unha relación lóxica e posible entre eles. Ana li zar pla nos de cir cuí tos, ins ta la cións ou equi pos eléc tri cos de uso co mún, iden ti fi can do as fun cións, den tro do con xun to, de ele men tos dis cre tos ou de blo ques fun cio nais. Trátase, neste caso, de avalia la capacidade do alumnado para interpretar unha información técnica relativa a un dispositivo eléctrico do que coñece, a grandes tra - zos, a súa uti li da de e o seu fun cio na men to, para de du ci lo pa pel dal gún dos ele men - tos relevantes (motor, termóstato, rectificador, resistencia, electroválvula, etc.) ou Contidos e criterios de avaliación 71

72 dalgún dos bloques funcionais do sistema no conxunto (quecemento, unidade mo - triz, in ver sor de xiro, fon te de ali men ta ción, etc.). Re sol ver pro ble mas elec tro téc ni cos con cre tos, se lec cio nar e in ter pre ta la in for ma ción dis po - ñi ble, e va lo ra lo con xun to de fac to res téc ni cos e dou tro tipo (so cioe co nó mi cos, am bien tais, etc.) que in flúen na elec ción das so lu cións adop ta das. Con este cri te rio trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas com pren den pro - blemas electrotécnicos reais, propostos como actividades de aprendizaxe nas que se analicen compoñentes, dispositivos ou sistemas eléctricos de uso común ou outros de se ña dos para o caso en re la ción co con tex to no que se uti li za rán. O alum na do deberá identificar e valorar aspectos como a selección de compoñentes e dispositivos, a ade cua ción dos ma te riais eléc tri cos e o de se ño dos sis te mas ou as nor mas uti li za - das, e propor, por exemplo, as características que deben reuni los compoñentes e os apa re llos, as pro pie da des que de ben te los ma te riais ou os fac to res que cóm pre con - si de rar para usar unha norma. Verifica lo funcionamento correcto dos circuítos eléctricos, localizar avarías ou identifi - ca las súas po si bles cau sas, in ter pre tan do as me di das efec tua das so bre os seus com po ñen tes. Persegue valora la capacidade do alumnado para utiliza lo resultado das súas medi das. Se o va lor me di do non coin ci de coas súas es ti ma cións pre vias ou non está no con tor no da orde de mag ni tu de pre vis ta, ten que ser ca paz de co ñe cer se a me di da está mal efectuada escala incorrecta, mala conexión, etc., se a estimación é absur - da por ex ce so ou por de fec to ou se al gún dos ele men tos do cir cuí to está ava ria do Física (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Imaxe. Realización de audiovisuais e espectáculos. Son. Óptica de anteollos. Audioprótese Contidos para a proba A Con ti dos con cep tu a is Metroloxía: patróns e escalas. Medida directa e inexactitude. Erros absoluto e relativo. Cálculos e significatividade: propagación de erros nas mediacións indirectas. Masa, volume e densidade de sólidos, líquidos e gases. Cambios de estado. Presión e temperatura. Ecuación de estado dos gases. Vapores. 72 Parte específica

73 Movemento oscilatorio. Vibración harmónica simple. O período. Movemento ondu la to rio. Onda e súa ecua ción. O son. Emisión, propagación e recepción sonora. Interferencia e resonancia. Aproximación xeométrica á natureza da luz. Reflexión e refraccións. Espellos e dioptrios. Aproximación ondulatoria á luz. As lentes. Campo eléctrico estacionario. Carga eléctrica e potencial. A capacidade eléctrica. Corrente continua: intensidade e resistencia. Efecto Joule. A pila eléctrica e forza electromotriz. Campo magnético. Imáns e electroimáns. A corrente alterna. A autoinducción. Factor de po ten cia. Con ti dos pro ce de men ta is Identificación da escala de aparellos sinxelos e estimación da súa precisión e da súa sensibilidade. Tratamento dunha serie de medidas, con obtención da media e súa exactitude. Realización de cálculos, gráficos e analíticos, estimando a propagación de erros e a significatividade dos resultados para casos simples e sinxelos. Realización de cálculos de masas, volumes, densidades, presión e temperatura en diversos sistemas elementais con sólidos, líquidos e gases. Representación gráfica e cálculo de valores de amplitude, de lonxitude de onda, de velocidade de propagación, de período e de frecuencia dun movemento ondulatorio. Elaboración de diagramas de raios en sinxelos sistemas ópticos centrados e aplicación das ecua cións do cons truc tor de es pe llos e de len tes. Identificación, en circuítos eléctricos sinxelos, dos distintos compoñentes; descrición cualitativa das súas funcións e realización de cálculos elementais dos valores dalgunhas magnitudes eléctricas. Con ti dos ac ti tu di na is Interese pola expresión correcta das medidas e dos datos calculados, así como pola utilización de fórmulas e operacionais para a obtención de valores e gráficas. Valoración das normas de utilización tecnolóxica segura de líquidos e gases, e actitu - de crítica ante as posibles alteracións inducidas sobre o medio ambiente e na saúde. Interese pola interpretación de fenómenos sonoros e ópticos producidos no contor - no e pola procura de modelos explicativos, así como, na análise das posibilidades tec - nolóxicas para interferir neles. Valoración da transcendencia das aplicacións tecnolóxicas dos coñecementos da electricidade na calidade de vida da humanidade. Contidos e criterios de avaliación 73

74 Criterios de avaliación Va lo rar, no seu mo men to his tó ri co, a im por tan cia de mo de los e de teo rías da fí si ca que su pu - xe ron un cam bio fun da men tal na in ter pre ta ción da na tu re za, e re co ñe ce las in fluen cias da interacción entre ciencia, tecnoloxía e sociedade. Trátase de comprobar se o alumnado é capaz de identificar e interpreta las fundadas razóns que, a partir de novas experiencias ou de análises alternativas, levaron á aceptación de novos modelos ou de teorías fundamentais da física, interpretando o papel do logro e a posibilidade de posteriores adquisicións adicionais de coñecemen - to. Así mesmo, preténdese comprobar se recoñece as influencias que se exercen so - bre os científicos a través das ideas dominantes na sociedade nese momento histórico e polo requirimento de solucións desde a tecnoloxía. Re co ñe ce las ache gas que xe ran al gun has re le van tes apli ca cións tec no ló xi cas da fí si ca ás con di cións de vida, e va lo ra los im pac tos exer ci dos so bre o me dio am bien te ó lon go do tem - po. Este criterio pretende constatar se os alumnos e as alumnas poden, manexando diferentes informacións de distintas fontes e contrastándoas coa realidade, argumentar sobre as achegas que algunhas aplicacións tecnolóxicas, a partir dos coñecementos da física, fan na mellora das condicións de vida, valorar conxuntamente os problemas in du ci dos so bre as per soas, na so cie da de e so bre o me dio, tan to no pre sen te como no futuro, e propor posibles solucións alternativas. Pro du cir ex pe ri men tal men te di ver sas con di cións de es ta do dun gas e dis tin tos ré xi mes fluí - dos e, es ti man do as mag ni tu des de es ta do, in ter pre ta los cam bios in ter nos que te ñen lu gar á luz dos principios de conservación. Este cri te rio tra ta de com pro bar se os alum nos e as alum nas po den pre di cir e pro - ducir experimentalmente diversas condicións de estado dun gas e realizar tránsitos entre elas, así como correntes fluídas diversas, e analizar e modela los procesos microscópicos que acompañan o quentamento ou arrefriado de fluídos, interpretando as transformacións e as transferencias de enerxía e verificando o seu principio de conservación e o da cantidade de movemento. De du cir, a par tir dun ha ecua ción de on das, as mag ni tu des que as ca rac te ri zan, e aso cia las ditas características á propia percepción sensorial. Preténdese constatar se o alumnado é capaz de obte los valores de amplitude, de velocidade, de lonxitude de onda, de período e de frecuencia, a partir dunha ecuación de on das dada. Así mes mo, se aso cia a re cep ción sen so rial de sons gra ves e agu dos ou a vi sión de for mas en mo les, en cor das e na cu be ta de on das, con va lo res al tos ou bai - xos das magnitudes citadas anteriormente. De se ñar e ela bo rar mon ta xes ex pe ri men tais sin xe las para pro du cir cam pos, me dian te imáns e co rren tes eléc tri cas, e rea li zar me di das para cal cu la los va lo res das for zas ac tuan - tes. Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas uti li zan o con cep to de cam po para, superando as dificultades que formula a interacción a distancia, determina los campos eléctrico e magnético producidos en situacións sinxelas de imáns, de correntes e 74 Parte específica

75 de solenoides. Igualmente, se ó realizar medidas experimentais de magnitudes aso - cia das po den cal cu la las for zas que se exer cen no seu seo, so bre car gas en re pou so ou en movemento, e explica lo fundamento de aplicacións tecnolóxicas como electroi - máns e tu bos de raios ca tó di cos. Vi sua li zar e cuan ti fi car vol ta xes e in ten si da des de co rren tes va ria bles no tem po, en cir cuí - tos eléc tri cos sin xe los, e es ti ma los flu xos de ener xía. Preténdese comproba la capacidade para realizar circuítos eléctricos sinxelos (R, R C, R L, e R C L/serie) partindo de esquemas, de visualizar oscilograficamente e de cuantificar voltaxes e intensidades de correntes variables no tempo (c.a.). Igualmente, preténdese verifica las capacidades de calcula la impedancia complexa da montaxe e de interpreta las transformacións e as transferencias de enerxía que teñen lugar nos dispositivos. Rea li zar in for mes so bre a pro duc ción, so bre a dis tri bu ción e so bre o con su mo da co rren te eléc tri ca, ana li zan do cri ti ca men te as apli ca cións e as in ci den cias me dioam bien tais. Inténtase comprobar se o alumnado é capaz de analiza la aplicación da inducción electromagnética en xeradores, en transformadores e en motores eléctricos, identifican do as súas uti li za cións en cen trais, en re des e en sub es ta cións eléc tri cas, tan to en esquemas e/ou nos dispositivos da propia planta como en modelacións didácticas de montaxes de laboratorio. Así mesmo, se poden analizar criticamente as súas aplicacións na me llo ra das con di cións de vida e os cus tos das in ci den cias in he ren tes so bre o me dio am bien te e na saúde. De se ñar e re pro du cir ex pe ri men tal men te ins tru men tos óp ti cos sin xe los. Preténdese comprobar que os alumnos e as alumnas poden analizar e reproduci la for ma ción de ima xes en es pe llos, en pris mas e en len tes, a dis per sión e a com po si ción es pec tral con pris mas e con re des, e as in ter fe ren cias en gre chas. Así como, mo de lar experimentalmente relevantes aplicacións como o proxector, o telescopio (de Gali - leo e de Newton), o microscopio ou a cámara fotográfica Física (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Indus trias de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Contidos e criterios de avaliación 75

76 Contidos para a proba B Con ti dos con cep tu a is Metroloxía: patróns e escalas. Medida directa e inexactitude. Erros absoluto e relativo. Cálculos e significatividade: propagación de erros nas mediacións indirectas. Masa, volume e densidade de sólidos, líquidos e gases. Cambios de estado. Presión e temperatura. Ecuación de estado dos gases. Vapores. Transferencia de enerxía e equilibrio térmico. A calor e a equivalencia calor traballo. Mesturas e sistemas físicos dispersos: disolucións e dispersións. Formas de expresa la concentración (porcentaxe en peso e en volume). Par de for zas. A ro ta ción: mo men to an gu lar e de iner cia. Ener xía e mo ve men to. Campo eléctrico estacionario. Carga eléctrica e potencial. A capacidade eléctrica. Corrente continua: intensidade e resistencia. Efecto Joule. A pila eléctrica e forza electromotriz. Campo magnético. Imáns e electroimáns. A corrente alterna. A autoinducción. Factor de po ten cia. Con ti dos pro ce de men ta is Identificación da escala de aparellos sinxelos e estimación da súa precisión e da súa sensibilidade. Tratamento dunha serie de medidas, con obtención da media e súa exactitude. Realización de cálculos, gráficos e analíticos, estimando a propagación de erros e a significatividade dos resultados para casos simples e sinxelos. Realización de cálculos de masas, volumes, densidades, presión e temperatura en diversos sistemas elementais con sólidos, líquidos e gases. Realización de diagramas e de esquemas de transformacións e de transferencias de enerxía en procesos sinxelos. Elaboración de esquemas vectoriais de forzas e momentos para sinxelos sistemas de rotacións de ampliacións tecnolóxicas elementais, realizando estimacións semicuantitativas e formulando hipóteses explicativas dos posibles efectos. Identificación, en circuítos eléctricos sinxelos, dos distintos compoñentes; descrición cualitativa das súas funcións e realización de cálculos elementais dos valores dalgunhas magnitudes eléctricas. Con ti dos ac ti tu di na is Interese pola expresión correcta das medidas e dos datos calculados, así como pola utilización de fórmulas e operacionais para a obtención de valores e gráficas. Valoración das normas de utilización tecnolóxica segura de sistemas dispersos e actitude crítica ante as posibles alteracións inducidas sobre o medio ambiente e na saúde. 76 Parte específica

77 Interese pola interpretación das aplicacións da dinámica da rotación nos procesos industriais. Valoración da transcendencia das aplicacións tecnolóxicas dos coñecementos da electricidade na calidade de vida da humanidade Criterios de avaliación Va lo rar, no seu mo men to his tó ri co, a im por tan cia de mo de los e de teo rías da fí si ca que su pu - xe ron un cam bio fun da men tal na in ter pre ta ción da na tu re za, e re co ñe ce las in fluen cias da interacción entre ciencia, tecnoloxía e sociedade. Trátase de comprobar se o alumnado é capaz de identificar e de interpreta las fundadas razóns que, a partir de novas experiencias ou de análises alternativas, leva - ron á aceptación de novos modelos ou de teorías fundamentais da física, interpretan - do o papel do logro e a posibilidade de posteriores adquisicións adicionais de coñece - mento. Así mesmo, preténdese comprobar se recoñecen as influencias que se exercen sobre os científicos a través das ideas dominantes na sociedade nese momento histó - rico, e polo requirimento de solucións desde a tecnoloxía. Re co ñe ce las ache gas que xe ran al gun has re le van tes apli ca cións tec no ló xi cas da fí si ca ás condicións de vida, valorando os impactos exercidos sobre o medio ambiente ó longo do tem - po. Este criterio pretende constatar se os alumnos e as alumnas poden, manexando diferentes informacións de distintas fontes e contrastándoas coa realidade, argumentar sobre as achegas que algunhas aplicacións tecnolóxicas, a partir dos coñecementos da Física, fan na mellora das condicións de vida, valorando conxuntamente os proble - mas in du ci dos so bre as per soas, na so cie da de e so bre o me dio, tan to no pre sen te como no futuro, e propondo posibles solucións alternativas. Rea li zar in for mes so bre a pro duc ción, so bre a dis tri bu ción e so bre o con su mo da co rren te eléc tri ca, ana li zan do cri ti ca men te as apli ca cións e as in ci den cias me dioam bien tais. Inténtase comprobar se o alumnado é capaz de analiza la aplicación da inducción electromagnética en xeradores, en transformadores e en motores eléctricos, identifican do as súas uti li za cións en cen trais, en re des e en sub es ta cións eléc tri cas, tan to en esquemas e/ou nos dispositivos da propia planta como en modelacións didácticas de montaxes de laboratorio. Así mesmo, se poden analizar criticamente as súas aplicacións na me llo ra das con di cións de vida e os cus tos das in ci den cias in he ren tes so bre o me dio am bien te e na saúde. Uti li za la me to do lo xía cien tí fi ca na re so lu ción de si tua cións e pro ble mas nos que se apli que a teo ría da gra vi ta ción uni ver sal. Trátase de verificar se os alumnos e as alumnas, diante dunha problemática relevante de interacción gravitacional, poden realizar un estudio cualitativo da situación, delimitar e precisa lo problema e formular vías ou estratexias de solucións coheren - tes, ó aplica los conceptos de forza e de enerxía posicional no campo gravitatorio. Contidos e criterios de avaliación 77

78 Ela bo rar dia gra mas vec to riais de for zas e de mo men tos ac tuan tes en si tua cións de ro ta ción de corpos, relacionándoos coas observacións efectuadas. Preténdese confirma la capacidade de identifica las forzas de acción e de reacción que cons ti túen o par, e os mo men tos ci né ti co e an gu lar que ac túan nos cor pos en ro - tación. Igualmente, se os alumnos e as alumnas poden interpreta las observacións e os efectos apreciados, tanto en situacións experimentais como no contorno, e aplica los principios de conservación da cantidade de movemento e da enerxía. Pro du cir ex pe ri men tal men te di ver sas con di cións de es ta do dun gas e dis tin tos ré xi mes fluí - dos e, es ti man do as mag ni tu des de es ta do, in ter pre ta los cam bios in ter nos que te ñen lu gar á luz dos principios de conservación. Este cri te rio tra ta de com pro bar se os alum nos e as alum nas po den pre di cir e pro - ducir experimentalmente diversas condicións de estado dun gas e realizar tránsitos entre elas, así como correntes fluídas diversas, ou analizar e modela los procesos microscópicos que acompañan o quentamento ou arrefriado de fluídos, interpretando as transformacións e as transferencias de enerxía e verificando o seu principio de conservación e o da cantidade de movemento. De se ñar e ela bo rar mon ta xes ex pe ri men tais sin xe las para pro du cir cam pos, me dian te imáns e co rren tes eléc tri cas, e rea li zar me di das para cal cu la los va lo res das for zas ac tuan - tes. Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas uti li zan o con cep to de cam po para, superando as dificultades que formula a interacción a distancia, determina los campos eléctrico e magnético producidos en situacións sinxelas de imáns, de correntes e de solenoides. Igualmente, se ó realizar medidas experimentais de magnitudes aso - cia das po den cal cu la las for zas que se exer cen no seu seo, so bre car gas en re pou so ou en movemento, e explica lo fundamento de aplicacións tecnolóxicas como electroi - máns e tu bos de raios ca tó di cos. Vi sua li zar e cuan ti fi car vol ta xes e in ten si da des de co rren tes en cir cuí tos eléc tri cos sin xe los e es ti ma los flu xos de ener xía e as po ten cias di si pa das. Preténdese comproba la capacidade para realizar circuítos eléctricos sinxelos par - tindo de esquemas, de cuantificar voltaxes e intensidades de correntes. Igualmente, trátase de verifica las capacidades de interpreta las transformacións, as transferencias de enerxía e as potencias disipadas nos distintos compoñentes e dispositivos Historia da arte Ciclos formativos asociados Información e comercialización turísticas. 78 Parte específica

79 Contidos Con ti dos con cep tu a is Recoñece los xestos gráficos definidores dunha fase histórica ou dun estilo: a formación da lin gua xe clá si ca en Gre cia e Roma, a arte cris tiá me die val, a arte is lá mi ca, o Renacemento e o Barroco (con especial fincapé no Románico galego e no Barroco compostelán), etc. Estudio de obras propias do Neoclasicismo e do Impresionismo. Análise comparativa entre obras de arte que amosen a variabilidade e complexidade das súas relacións co contexto histórico dunha fase ou estilo. Identificación e análise de obras significativas de artistas españois e galegos, anali - zando os trazos diferenciadores do seu estilo. Coñecemento das vangardas e movementos contemporáneos da estética. A crea ción a par tir de no vos sis te mas vi suais: a fo to gra fía e o cine. Con ti dos pro ce de men ta is Planificación e realización dun itinerario local histórico artístico, como aproximación á aná li se da obra de arte. Percepción e análise de obras de arte significativas, identificando as influencias máis destacadas dentro do seu contexto histórico. Interpretación dalgunha obra de arte e reflexión sobre as dimensións intrínsecas (materiais, elementos formais, tema, etc.) e extrínsecas (condicións sociais, ideolóxi - cas e de mer ca do, etc.). Con ti dos ac ti tu di na is Interese por coñece los aspectos constitutivos dunha obra de arte. Interese por desenvolve lo gusto estético persoal e respecto pola diversidade de percep cións e de sen sa cións per soais ante a obra de arte. Sensibilidade e preocupación por conserva lo contorno artístico local. Localización cronolóxica dalgunha obra de arte representativa dun momento histórico, identificando os trazos máis destacados que permitan a súa clasificación dentro dun estilo artístico determinado. Respecto e valoración crítica de concepcións estéticas e formas artísticas afastadas do gusto persoal. Sensibilización ante a obra de arte como manifestación da creatividade humana e como conciencia crítica da historia. For mu la ción de xuí zos ra zoa dos so bre o pa pel da arte no mun do ac tual. Curiosidade por coñece las manifestacións da arte contemporánea. Interese polo coñecemento do patrimonio da arte contemporánea galega. Contidos e criterios de avaliación 79

80 Criterios de avaliación Ana li zar e com pa ra los cam bios pro du ci dos na con cep ción da arte e as súas fun cións en dis - tin tos mo men tos his tó ri cos e en di ver sas cul tu ras. Ante un cro no gra ma de cam bios pro du ci dos na con cep ción da arte e as súas fun - cións en cada momento histórico significativo, fundamentalmente no contexto da cultura europea, relacionar cada cambio co momento, coa función e coa cultura. Re la cio na las ma ni fes ta cións ar tís ti cas co seu con tex to his tó ri co cul tu ral, va lo ran do a di - ver si da de de co rren tes e de mo de los es té ti cos que se po den de sen vol ver nun ha mes ma épo ca e os tra zos es ti lís ti cos que per mi ten a súa cla si fi ca ción. Facilitando unha descrición sobre diferentes modelos e correntes artísticas en Ga - licia, identificar trazos estilísticos característicos de cada modelo e/ou corrente, e xustificar un contexto histórico recente que fose de especial relevancia para o desenvolvemento do turismo cultural en determinadas zonas de España e/ou en Galicia. Iden ti fi car e lo ca li za los tra zos ca rac te rís ti cos que con fi gu ran os es ti los ar tís ti cos máis re - pre sen ta ti vos do mun do oc ci den tal, así como sa be los di fe ren ciar e si na la los cam bios. Facilitar unha relación de cinco estilos artísticos propios do mundo occidental para que o alum no in di que máis dun tra zo ca rac te rís ti co de cada un, de xei to que permita a súa clara identificación e distinción de outros, e describa de forma breve po si bles cam bios que se pro du ci ran ó lon go da his to ria para cada un dos es ti los ana li - zados. Ana li za las obras de arte máis sig ni fi ca ti vas dos prin ci pais es ti los e ar tis tas da arte oc ci - den tal e de Ga li cia, a par tir de di ver sas me to do lo xías, si tuán doas no seu con tex to his tó ri - co ar tís ti co, e re co ñe ce las po si bles in fluen cias e a súa per vi ven cia na arte pos te rior. Ante unha lis ta xe de 30 obras de arte máis sig ni fi ca ti vas, iden ti fi ca lo seu mo - mento histórico e indicar cáles se produciron en Galicia e as que se produciron nou - tras zo nas de Espa ña. Obser var e ana li zar obras da arte do noso pa tri mo nio cul tu ral no seu con tex to ori xi nal, en mu seos ou ex po si cións, es pe cial men te do pro pio con tor no. Ante unha obra máis ca rac te rís ti ca do pa tri mo nio cul tu ral de Espa ña e/ou de Ga - li cia a eli xir polo alum no, fa cer unha des cri ción so bre o seu con tex to ori xi nal, as ca - racterísticas, a súa evolución, o seu significado e a súa transcendencia para o turismo cultural Historia do mundo contemporáneo Ciclos formativos asociados Asesoría de imaxe persoal. Animación sociocultural. Integración social. 80 Parte específica

81 Contidos Con ti dos con cep tu a is Fontes e procedementos para o coñecemento histórico. A ruptura co Antigo Réxime. As revolucións liberais. Os novos sistemas políticos representativos. liberalismo e nacionalismo. As transformacións socioeconómicas: industrialización, cambio agrario, novo siste - ma económico e nova estructura social. O imperialismo. A expansión colonial. A evolución das relacións internacionais. A Re vo lu ción Rusa e as súas re per cu sións. A crea ción e a evo lu ción do Esta do So vié - ti co. A Gran Gue rra e a fin da he xe mo nía eu ro pea no mun do. Os tra ta dos de paz e a So - ciedade de Nacións. A reformulación do mapa político. A conflictividade internacional e a Guerra Mundial. Expansión, estancamento e crise do mundo socialista. Cambios políticos e socioculturais no mundo desenvolvido. As democracias representativas. O Estado social e os novos valores: feminismo, ecoloxía, pacifismo, etc. Os desequilibrios económicos. O Terceiro Mundo. O crecemento demográfico. A situación de Iberoamérica. As organizacións e proxectos internacionais. A Comunidade Europea. Os acontecementos históricos na última década do século XX. A nova configuración xeopolítica do mundo. Con ti dos pro ce de men ta is Análise e utilización crítica de fontes e de material historiográfico diverso. Contraste de interpretacións historiográficas e elaboración de sínteses integrando información de distinto tipo. Utilización de información contrastada, procedente dos medios de comunicación de masas (prensa, TV, filmes, etc.) para o achegamento ó coñecemento das sociedades actuais. Identificación e análise de distintas causas que dan lugar a feitos históricos relevan - tes, empregando criterios historiográficos. Elaboración e interpretación de mapas, de gráficos e de series estatísticas en que se sinalen as transformacións do mundo contemporáneo. Identificación e análise, en exemplos concretos, dos factores que interveñen na evo - lución dos sistemas parlamentarios, así como daqueles que propician procesos de restablecemento ou de instauración democráticos. Análise dalgunha situación de conflicto e categorización dos distintos factores que interveñen nela. Contidos e criterios de avaliación 81

82 Realización do organigrama dalgunha institución internacional e análise e valora - ción do seu funcionamento nalgún momento determinado. Elaboración de sínteses sobre a evolución histórica posterior á Segunda Guerra Mundial dalgún dos principais estados da actual Comunidade Europea. Identificación no mapa de países con diversos réximes políticos: democracia, dictadu ra, po bos sen Esta do, etc. Análise crítica de problemas sociais do noso tempo: violencia social, consumismo, discriminacións, desemprego, etc. Con ti dos ac ti tu di na is Preocupación polo rigor e pola obxectividade na busca e na interpretación da información histórica. Valoración dos dereitos humanos como unha importante conquista histórica e rexei - tamento de calquera forma de violación destes dereitos. Interese por coñece las ideoloxías en que se basean os distintos réximes políticos nesta época. Solidariedade na loita pola defensa dos dereitos fundamentais das persoas. Sensibilidade ante os problemas sociais derivados das situacións de desigualdade, va - lorando a actuación das institucións supranacionais que se ocupan deles. Rexeitamento das discriminacións laborais por razón de idade, de sexo, de etnia, de relixión, de nacionalidade, etc. Toma de conciencia de que a explotación desordenada dos recursos naturais e a degra da ción do me dio am bien te non só son pre xu di ciais para nós se nón ta mén para a sociedade do futuro Criterios de avaliación Iden ti fi ca las trans for ma cións máis re le van tes ope ra das no sécu lo XIX e ata a 1ª Gue rra Mundial, nos campos demográfico, tecnolóxico, de organización política e económica e de es truc tu ra so cial, si na lan do o seu dis tin to grao de in fluen cia nun has ou ou tras zo nas do mun do, o pa pel he xe mó ni co asu mi do por al gun has po ten cias e os con flic tos sus ci ta dos en tre elas. Con este cri te rio pre tén de se com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de sin te ti za los cam bios máis im por tan tes que oco rren nesa épo ca e de va lo ra la súa re - per cu sión nas dis tin tas áreas, se gun do o seu grao de pe ne tra ción. Trá ta se de ava liar, ta mén, a com pren sión dos as pec tos máis im por tan tes do fei to co lo nial e as ten sións internacionais. Iden ti fi ca las nor mas e os in te re ses que re gu lan no sécu lo XX as re la cións en tre es ta dos, ana li zan do as cau sas dal gún con flic to bé li co im por tan te e os prin ci pais me ca nis mos ar bi - tra dos ó lon go do sécu lo para ar ti cu la las re la cións in ter na cio nais, va lo ran do o seu fun cio - na men to con vis tas a man te la paz e a se gu ri da de in ter na cio nais. 82 Parte específica

83 Este cri te rio tra ta de com pro bar en qué me di da os alum nos e alum nas ana li zan as causas inmediatas e as consecuencias dos conflictos bélicos, e se distinguen e valoran os sistemas e as organizacións que se sucederon ó longo do século para regular pacificamente as relacións internacionais. A análise pódese estender ás cuestións internacionais actuais. Si tuar cro no lo xi ca men te e dis tin gui las ca rac te rís ti cas dos pe río dos de ex pan sión e re ce sión que ex pe ri men tou a eco no mía mun dial con tem po rá nea. De ter mi nar, a tra vés dun caso sig - ni fi ca ti vo, as im pli ca cións que os pe río dos dun e dou tro sig no te ñen nas re la cións so ciais, nos modos de vida, no consumo, na ocupación e na política internacional. Este criterio pretende avaliar se os alumnos e alumnas recoñecen os factores que interveñen no desencadeamento dos procesos de prosperidade e crise económica, así como o seu me ca nis mo de di fu sión, e se son ca pa ces de ana li zar e va lo ra las con se - cuencias que as máis importantes crises e etapas de desenvolvemento tiveron nas mentalidades, na agudización ou na suavización dos conflictos sociais e nas relacións internacionais. Ana li za la ac tual con fi gu ra ción da Co mu ni da de Eu ro pea, va lo ran do a súa sig ni fi ca ción e pre sen cia no mun do, e sin te ti za la evo lu ción his tó ri ca pos te rior á 2ª Gue rra Mun dial dal - gún dos prin ci pais es ta dos ac tuais da Co mu ni da de. Preténdese comprobar se o alumnado coñece os compoñentes, a estructura e as funcións da Comunidade Europea e que é capaz de analiza la súa entidade no pano - ra ma eu ro peo e mun dial, así como de ter unha vi sión glo bal da evo lu ción po lí ti ca e económica recente dalgún dos estados que, por poboación, extensión ou significación histórica, se considere máis relevante da Europa comunitaria. Ana li zar al gún con flic to ou cues tión de ac tua li da de, de di men sión in ter na cio nal, a par tir da información procedente de distintos medios de comunicación social, valorando criticamen te a dis pa ri da de de en fo ques e to man do en con si de ra ción os an te ce den tes his tó ri cos do problema. Este criterio pretende verificar que os alumnos e as alumnas relacionan os aconte - cementos máis importantes da actualidade cos antecedentes históricos que axudan a comprendelos. Pretende tamén comproba lo interese do alumnado polos problemas de hoxe e valora la súa capacidade crítica á hora de interpreta las mensaxes dos medios de comunicación. Iden ti fi ca las di ver sas cau sas de al gún fei to his tó ri co re le van te do sécu lo XX, ana li za las súas re la cións e va lo ra la im por tan cia re la ti va dal gun ha des tas cau sas des de óp ti cas tan to coetáneas como historiográficas. Trátase de comprobar se o alumnado detecta a complexidade causal dos acontece - mentos históricos, se sopesa a significación das distintas circunstancias que conco - rren nos feitos, valorando o papel que pode desempeña la responsabilidade individual, e se apre cia as di fe ren cias en tre o pun to de vis ta da épo ca e o que pro por cio na a perspectiva temporal. Obter, de fon tes di ver sas, in for ma ción so bre o pa sa do; va lo ra la súa re le van cia e de tec ta la súa re la ción cos co ñe ce men tos que se tra ba llen na cla se, re co ñe cen do a plu ra li da de de per cep - cións e in ter pre ta cións dun ha mes ma rea li da de his tó ri ca. Contidos e criterios de avaliación 83

84 Non se tra ta só de que os alum nos e alum nas ana li cen con sen ti do crí ti co frag men - tos de fontes documentais ou de textos historiográficos propostos polo profesor ou pola pro fe so ra, se nón de que se xan ca pa ces de ob ter e va lo rar eles mes mos in for ma - cións relevantes sobre o pasado e de que detecten a relación que estas informacións gar dan coa his to ria máis for ma li za da que abor dan na cla se. A tra vés dis to, os alum - nos deben asumir que unha mesma realidade histórica pode ser non só interpretada senón tamén percibida de moi diversos modos. Sin te ti za la evo lu ción his tó ri ca dal gún dos paí ses que ex pe ri men ta ron no sécu lo XX un pro ce so de des co lo ni za ción, iden ti fi can do os seus prin ci pais pro ble mas de tipo cul tu ral, eco - nó mi co, so cial e po lí ti co, e es ta ble cen do as po si bles co ne xións des tes pro ble mas coa ex pe rien - cia colonial e coas dependencias neocoloniais. Trátase de comproba la capacidade dos alumnos e das alumnas para teren unha vi sión glo bal da his to ria dun ou de va rios paí ses in de pen di za dos no sécu lo XX, para pondera lo impacto neles da colonización e para analiza la súa situación presente, á luz das súas experiencias históricas e do actual sistema económico e político de relacións internacionais Mecánica Ciclos formativos asociados Desenvolvemento e aplicación de proxectos de construcción. Rea li za ción e plans de obra. Construccións metálicas. Supervisión e control de máquinas e instalacións do buque. Automoción. Mantemento aeromecánico Contidos Con ti dos con cep tu a is Interpretación da realidade. Medida. Magnitudes escalares e vectoriais. O cálculo analítico e gráfico. Ecuacións dimensionais. As leis da física como ferramenta de traballo da tecnoloxía mecánica. Aplicacións da mecánica á resolución de problemas. Edificacións, comunicacións e transportes. Enxeñería de fabricación. Evolución da mecánica. Os primeiros artefactos mecánicos, o impulso da idade media e a revolución industrial. Sólido ríxido. Sistemas de forzas equivalentes. 84 Parte específica

85 Equilibrio dun sistema de puntos materiais. Condicións e ecuacións universais de equilibrio. Equilibrio dun sólido ríxido en dúas e en tres dimensión. Sistemas isostáticos. A análise estática de mecanismos. Aplicacións a prensas, polipastos e elevadores hi - dráulicos. Sistema de biela manivela. Esforzos e deformacións. Elasticidade e plasticidade. Ensaio de tracción. Diagrama de tensións deformacións. Módulo de elasticidade. Tracción e compresión. Cortadura. Movemento absoluto e relativo. Translación e rotación. Composición de movementos. Centros instantáneos de rotación. Movemento rotativo uniforme. Movementos vibratorios. Dinámica do punto material. Ecuacións do movemento. Centro de masas. Momento lineal e impulso mecánico. Forzas de inercia. Rozamento. Rotación do sólido ríxido. Momento de inercia. Momento angular. Conservación da enerxía en máquinas e en mecanismos. Rendemento dun mecanismo. Máquinas equilibradoras. Con ti dos pro ce de men ta is Realización de medidas de lonxitude mediante instrumentos de precisión, e de cuantificación de forzas e momentos. Realización de cálculos analíticos e gráficos de forzas e momentos en situacións ex - perimentais e noutras reais do contorno do alumnado. Utilización de ecuacións dimensionais para comproba la homoxeneidade das principais expresións físicas empregadas no eido da mecánica. Identificación de elementos, no contorno próximo ós alumnos e ás alumnas, de situa cións con car gas, for zas e mo men tos. Realización de traballos sobre a evolución no tempo de elementos e de mecanismos utilizados na mecánica, a partir da investigación bibliográfica e a da observación do medio. Elaboración de traballos nos que se relacione algún principio da estática con situacións ou apli ca cións prác ti cas reais no con tor no dos alum nos e das alum nas. Elaboración de informes sobre proxectos sinxelos, identificando os ensaios solicita - dos, os coeficientes de seguridade esixidos e empregados, o dimensionado de mate - riais e outros factores relevantes. Expresión analítica e representación gráfica de movementos con base nas súas ecuacións de traxectoria, de velocidade e de aceleración. Contidos e criterios de avaliación 85

86 Representación gráfica de movementos harmónicos simples como a proxección so - bre un dos eixes coordinados de movementos circulares uniformes, determinando os valores de amplitude e de frecuencia. Realización de diagramas vectoriais sobre a posición do centro de masas de sistemas sinxelos. Resolución de situacións experimentais de masas enlazadas empregando o principio de acción reacción. Realización de cálculos de momentos de inercia e comprobación experimental da súa influencia nos parámetros dinámicos dun mecanismo. Con ti dos ac ti tu di na is Valoracións das achegas da mecánica á resolución dos problemas tecnolóxicos que xorden na sociedade. Interese pola aplicación axeitada de elementos e procedementos matemáticos como ferramenta de traballo para a resolución de problemas prácticos no campo da mecánica. Interese polo coñecemento das achegas da tecnoloxía mecánica á evolución da hu - manidade ó longo da historia. Interese pola identificación de elementos mecánicos e mecanismos nas máquinas e noutros dispositivos de emprego habitual no contorno dos alumnos e das alumnas. Respecto polas normas de seguridade e valoración previa dos riscos nas manipulacións de mecanismos e nas accións sobre estructuras. Toma de conciencia da importancia da durabilidade de estructuras e mecanismos, e da seguridade nos cálculos de resistencia de materiais. Interese por relacionar cada un dos movementos analizados con casos prácticos ha - bituais do contorno próximo. Predisposición a predici la evolución futura de movementos, analizando os axentes causantes deles. Va lo ra ción das leis nas que se apoian os cálcu los ci ne má ti cos para ex pli car fe nó me - nos fí si cos en me ca nis mos de uso co mún. Interese por coñece las aplicacións tecnolóxicas da dinámica en diferentes dispositi - vos e sis te mas me cá ni cos e a súa re la ción coa me llo ra da ca li da de de vida. Inte re se por com pren de los prin ci pios de fun cio na men to e as leis nas que se ba sean os apa re llos de uso co tián, e va lo ra ción des tes co ñe ce men tos como base para a ade - cuada manipulación e o emprego de todo tipo de mecanismos. Tendencia á valoración do rozamento, recoñecendo os seus aspectos beneficiosos e pre xu di ciais, en fun ción da apli ca ción que se lle dá á súa pre sen cia. 86 Parte específica

87 Criterios de avaliación Ela bo rar es que mas de es truc tu ras e/ou sis te mas me cá ni cos sin xe los, iden ti fi can do as car gas apli ca das e cal cu lan do as for zas e as reac cións que so por tan ele men tos e apoios. Trá ta se de com pro bar se os alum nos e as alum nas apli can o con cep to de equi li brio de forzas en sistemas estructurais isostáticos, planos, así como se poden calcula los valores das forzas que soportan os distintos elementos da estructura e as reaccións nos puntos de apoio. Valorarase tamén se son capaces de aplicar estes coñecementos en casos reais, de identificalos nos mecanismos e de xustifica lo seu deseño. Ana li zar es truc tu ras ou con xun tos me cá ni cos e re la cio na lo de se ño dos seus di fe ren tes ele - men tos coas esi xen cias re qui ri das. Preténdese avaliar se o alumnado é capaz de xustifica lo deseño dos elementos que compoñen unha estructura ou un conxunto mecánico, desde o punto de vista da súa resistencia, de acordo coas diferentes esixencias (tracción, compresión, cortadu - ra, fle xión e tor sión), así como se em pre ga os con cep tos e o vo ca bu la rio téc ni co apro - piado. Rea li zar dia gra mas vec to riais de es for zos e de car gas apli ca das so bre un ele men to sim pli fi - ca do, dun ha es truc tu ra ou dun con xun to me cá ni co. Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de identifica las forzas e as cargas que actúan sobre un elemento illado dunha estructura ou dun conxunto mecánico, representalos graficamente e calcula los valores das magnitudes que interveñen na si tua ción, en ca sos tan to ideais como reais. Expre sar cua li ta ti va men te as ca rac te rís ti cas ci ne má ti cas dos mo ve men tos par ti cu la res dos ele men tos rí xi dos dun con xun to me cá ni co en mo ve men to. Trátase de comprobar se o alumnado identifica as traxectorias seguidas polos elementos ríxidos que forman un conxunto mecánico plano, analizando as súas distribucións de velocidade e aceleración, e detectando as ligaduras e a composición dos movementos no conxunto. Ela bo rar in for mes e com pro bar ex pe ri men tal men te nun con xun to me cá ni co en fun cio na - men to a in fluen cia da va ria ción do mo men to de iner cia dun dos seus ele men tos en ro ta ción. Trátase de coñecer se o alumnado asimilou o concepto de momento de inercia, de forma que sexa capaz de avaliar cualitativamente as modificacións que sofre o funcionamento dun sistema mecánico real cando ese momento de inercia toma diferentes valores. Obser var e des cri bi los cam bios in ter for mas e as trans fe ren cias de ener xía que te ñen lu gar nun me ca nis mo sin xe lo e, apli can do o prin ci pio de con ser va ción de ener xía, cal cu la lo seu ren de men to. Este criterio pretende verificar se o alumnado pode describir e analiza los proce - sos desenvolvidos nun mecanismo, como por exemplo unha transmisión con elemen tos en ro ta ción, e a in fluen cia na pro pa ga ción da po ten cia, así como, se gun do a conservación da enerxía, calcula lo seu rendemento mecánico. Contidos e criterios de avaliación 87

88 Química (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Producción acuícola Contidos para a proba A Con ti dos con cep tu a is Masa, volume e densidade. Mesturas, disolucións e dispersións. Formas de expresa la concentración (porcentaxe en peso e en volume). Substancias químicas: elementos e compostos. Mol. Masa atómica e molecular. Composición porcentual. A reacción química: reactivos e productos; a conservación da masa. Relacións ponderais e volumétricas. equilibrio químico. Balances de materia e enerxía. Calor de reacción. Ácidos, bases e sales. A disociación iónica. Notación ph. Neutralización. Hidrólise. Solubilidade e precipitación. Con ti dos pro ce de men ta is Realización de cálculos de masas, volumes, densidades e concentracións de substan - cias pu ras e mes tu ras. Cálculo de composición porcentual e de fórmulas estequiméticas de compostos quí - micos sinxelos. Determinación de concentracións e de volumes requiridos para a elaboración de disolucións, e para a realización de procesos de neutralización ácido base. Estimacións predictivas de valores de hidrólises e de precipitación na elaboración de disolucións de sales elementais e na mestura de disolucións sinxelas, respectivamen - te. Con ti dos ac ti tu di na is Interese pola formulación correcta das substancias químicas e pola expresión axeita - da das súas mes tu ras. Actitude reflexiva sobre a interpretación dos fenómenos ácido base e pola identifica ción das súas re per cu sións so bre a saú de e o me dio am bien te. Valoración dos coñecementos químicos como a busca interpretativa dos procesos quí mi cos do con tor no e da súa apli ca ción na bus ca de so lu cións e res pos tas tec no ló - xicas ás demandas da humanidade. 88 Parte específica

89 Criterios de avaliación Uti li za la me to do lo xía cien tí fi ca para a re so lu ción de si tua cións pro ble ma en reac cións quí mi cas sin xe las, fa cen do os ba lan ces de ma te ria e de ener xía e, nal gún caso, de se ñar e rea - li za la súa re pro duc ción ex pe ri men tal. Este cri te rio pre ten de com pro bar se os alum nos e as alum nas iden ti fi can as con di - cións dunha reacción química e se interpretan axeitadamente os conceptos de veloci - dade de reacción, entalpía e entropía, ó calcula las cantidades de substancias e de enerxía que interveñen na reacción proposta. Trátase igualmente de verificar, nalgún caso relevante, se poden deseñar e realiza la súa axeitada reproducción experimen - tal, rexistrando os datos en táboas, facendo as representacións gráficas oportunas e estimando as magnitudes citadas anteriormente. Apli ca los con cep tos áci do base para pre di cir cua li ta ti va e cuan ti ta ti va men te o com por ta - men to de sub stan cias sin xe las en me dio acuo so e con fir ma lo ex pe ri men tal men te. Inténtase verificar se o alumnado pode utiliza las teorías de Arrhenius e de Brønsted Lowry para, unha vez identificadas as especies presentes, calcula las con - centracións e emprega la notación ph para expresa la acidez basicidade de com - postos sinxelos e relevantes para eles. Así mesmo, se poden interpretar e predici lo comportamento de substancias químicas sinxelas en medio acuoso, e prognostica lo resultado de mesturar estas disolucións, confirmando os seus vaticinios ó deseñar e ó realizar experimentalmente a oportuna valoración ácido base. Emi tir hi pó te ses e for mu lar es tra te xias po si bles de con tras te so bre as va ria cións que se pro - du ci rían nun equi li brio quí mi co ó mo di fi car al gún dos seus fac to res. Trátase de verificar se o alumnado, ante unha reacción química en equilibrio, pode identifica los factores determinantes do seu estado, emitir hipóteses sobre as variacións posibles que se producirían ó modificar algún deses factores e formular estrate - xias coherentes de contraste formal para algún caso sinxelo, deseñando e realizando o mo de la do da reac ción, coa con sul ta de fon tes de in for ma ción e co em pre go de mo - delos tridimensionais e/ou doutras formas de representación bidimensional Química (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Desenvolvemento e fabricación de productos cerámicos. Fabricación e transformación de productos de vidro. Contidos e criterios de avaliación 89

90 Contidos para a proba B Con ti dos con cep tu a is Masa, volume e densidade. Mesturas, disolucións e dispersións. Formas de expresa la concentración (porcentaxe en peso e en volume). Substancias químicas: elementos e compostos. Mol. Masa atómica e molecular. Composición porcentual. A reacción química: reactivos e productos; a conservación da masa. Relacións ponderais e volumétricas. O equilibrio químico. Transferencia de enerxía e equilibrio térmico. Equivalencia calor traballo. Calor de reacción. Entalpía e ecuación termoquímica. Entropía. Reversibilidade e irreversibilidade. Enerxía libre. Espontaneidade. Ácidos, bases e sales. A disociación iónica. Notación ph. Neutralización. Hidrólise. Solubilidade e precipitación. Con ti dos pro ce de men ta is Realización de cálculos de masas, volumes, densidades e concentracións de substan - cias pu ras e mes tu ras. Cálculo da composición porcentual e de fórmulas estequiométricas de compostos químicos sinxelos. Realización de cálculos calorimétricos de reaccións químicas sinxelas e clasificación destas reaccións segundo as transformacións e as transferencias enerxéticas do proceso. Formulación de ecuacións termoquímicas sinxelas. Determinación de concentracións e de volumes requiridos para a elaboración de disolucións, e para a realización de procesos de neutralización ácido base. Estimacións predictivas de valores de hidrólises e de precipitación na elaboración de disolucións de sales elementais e na mestura de disolucións sinxelas, respectivamen - te. Con ti dos ac ti tu di na is Interese pola formulación correcta das substancias químicas e pola expresión axeita - da das súas mes tu ras. Respecto polas normas de utilización axeitada de combustibles comburentes nos procesos químicos e compromiso na adopción de medidas que minimicen os impactos ambientais. Actitude reflexiva sobre a interpretación dos fenómenos ácido base e pola identifica ción das súas re per cu sións so bre a saú de e o me dio am bien te. Valoración dos coñecementos químicos como a busca interpretativa dos procesos quí mi cos do con tor no e da súa apli ca ción na pro cu ra de so lu cións e res pos tas tec no - lóxicas ás demandas da humanidade. 90 Parte específica

91 Criterios de avaliación Pla ni fi car in ves ti ga cións, en dis tin tas má qui nas ter mo di ná mi cas, so bre di fe ren tes com bus - ti bles, xus ti fi can do a súa elec ción con for me ra zóns ener xé ti cas, a tec no lo xía im pli ca da, o impacto ambiental e consideracións economicopolíticas. Intén ta se con fir mar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de for mu lar un pro ce - so de investigación sobre posibles combustibles utilizables para distintas máquinas termodinámicas, consultando fontes de información, analizando e representando da tos e, igual men te se son ca pa ces, apli can do o con cep to de en tal pía e o cálcu lo es te - quio mé tri co, de obte la ener xía da reac ción, xun to coas can ti da des de reac ti vos e de productos. Así mesmo, se poden, de acordo coa tecnoloxía implicada e coa natureza dos productos efluentes, avalia las repercusións sobre o contorno e as persoas, esti - mando brevemente custos e beneficios das accións encamiñadas a mellora lo proce - so e a re du ci los im pac tos me dioam bien tais e na saúde. Emi tir hi pó te ses e for mu lar es tra te xias po si bles de con tras te so bre as va ria cións que se pro - du ci rían nun equi li brio quí mi co ó mo di fi car al gún dos seus fac to res. Trátase de verificar se o alumnado, diante dunha reacción química en equilibrio, pode identifica los factores determinantes do seu estado, emitir hipóteses sobre as variacións posibles que se producirían ó modificar algún deses factores e formular estratexias coherentes de contraste formal para algún caso sinxelo, deseñando e realizan do o mo de la do da reac ción, coa con sul ta de fon tes de in for ma ción e co em pre go de modelos tridimensionais e/ou doutras formas de representación bidimensional. Uti li za la me to do lo xía cien tí fi ca para a re so lu ción de si tua cións pro ble ma en reac cións quí mi cas sin xe las, fa cen do os ba lan ces de ma te ria e de ener xía e, nal gún caso, de se ñar e rea - li za la súa re pro duc ción ex pe ri men tal. Este cri te rio pre ten de com pro bar se os alum nos e as alum nas iden ti fi can as con di - cións dunha reacción química e se interpretan axeitadamente os conceptos de veloci - dade de reacción, entalpía e entropía, ó calcula las cantidades de substancias e de enerxía que interveñen na reacción proposta. Trátase igualmente de verificar, nalgún caso relevante, se poden deseñar e realiza la súa axeitada reproducción experimen - tal, rexistrando os datos en táboas, facendo as representacións gráficas oportunas e estimando as magnitudes citadas anteriormente. Apli ca los con cep tos áci do base para pre di cir cua li ta ti va e cuan ti ta ti va men te o com por ta - men to de sub stan cias sin xe las en me dio acuo so e con fir ma lo ex pe ri men tal men te. Inténtase verificar se o alumnado pode utiliza las teorías de Arrhenius e de Brønsted Lowry para, unha vez identificadas as especies presentes, calcula las con - centracións e emprega la notación ph para expresa la acidez basicidade de com - postos sinxelos e relevantes para eles. Así mesmo, se poden interpretar e predici lo comportamento de substancias químicas sinxelas, en medio acuoso, e prognostica lo resultado de mesturar estas disolucións, confirmando os seus vaticinios ó deseñar e ó realizar experimentalmente a oportuna valoración ácido base. Apli car ideas da me cá ni ca cuán ti ca para xus ti fi ca las va ria cións pe rió di cas nas pro pie da - des ató mi cas e na es truc tu ra das sub stan cias quí mi cas, en fun ción do mo de lo de en la ce. Contidos e criterios de avaliación 91

92 Intén ta se com pro bar se o alum na do é ca paz de uti li za las ideas do mo de lo me cá - nico cuántico do átomo para elaborar configuracións electrónicas dos elementos químicos, de interpreta la variación periódica dalgunhas propiedades atómicas e de xustifica la estructura de substancias químicas sinxelas polo modelo de enlace a aso - ciar segundo os átomos integrantes do composto. Tamén, se poden empregar mode - los tridimensionais e formas de representación bidimensional para modela la situación. Uti li zar ideas dos mo de los nu clea res para in ter pre ta la es ta bi li da de da ma te ria e xe ne ra li - za lo principio de conservación da masa, valorando as aplicacións tecnolóxicas dos radioisótopos. Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas po den apli ca las ideas so bre a es - tructura e a enerxía de enlace do núcleo atómico para xustifica la estabilidade da materia, e de xeneraliza lo principio de conservación da masa nas reaccións, analizando e valorando, no seu momento histórico, as aplicacións tecnolóxicas derivadas das utilizacións dos radioisótopos e dos usos das radiacións nucleares en diversos ámbitos como na me di ci na, na in dus tria, etc. Rea li zar in for mes so bre al gún pro ce so quí mi co in dus trial, va lo ran do a uti li za ción das ma - terias primas, dos productos obtidos, dos procesos e dos impactos ambientais. Este cri te rio pre ten de cons ta tar se os alum nos e as alum nas po den pro du cir un in - forme no que identifiquen e interpreten as transformacións industriais desenvoltas nunha planta química, recoñecendo as materias primas, os procesos e os productos, así como in ter pre tan do a apli ca ción das nor mas en as pec tos de con trol de pro duc - ción, investigación, seguridade e hixiene. Tamén, se valoran a incidencia sobre o medio ambiente de posibles polucións e contaminacións inherentes, xunto coas implicacións tecnolóxicas, económicas e sociais derivadas do asentamento industrial Química (proba C) Ciclos formativos asociados á proba C Industria alimentaria. Indus trias de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Análise e control. Fabricación de productos farmacéuticos e afíns. Química ambiental. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Plásticos e caucho. 92 Parte específica

93 Contidos para a proba C Con ti dos con cep tu a is Substancias químicas: elementos e compostos. Mol. Masa atómica e molecular. Composición porcentual. A reacción química: reactivos e productos; a conservación da masa. Relacións ponderais e volumétricas. O equilibrio químico. Transferencia de enerxía e equilibrio térmico. Equivalencia calor traballo. Calor de reacción. Entalpía e ecuación termoquímica. Entropía. Reversibilidade e irreversibilidade. Enerxía libre. Espontaneidade. Ácidos, bases e sales. A disociación iónica. Notación ph. Neutralización. Hidrólise. Solubilidade e precipitación. Electrólise. Substancias oxidantes e reductoras. Proceso redox e equivalente electro - químico. Corrosión. Pilas. Con ti dos pro ce de men ta is Cálculo da composición porcentual, de fórmulas estequiométricas de compostos químicos sinxelos e de concentracións de substancias puras e mesturas. Realización de cálculos calorimétricos de reaccións químicas sinxelas e clasificación das mesmas segundo as transformacións e as transferencias enerxéticas do proceso. Determinación de concentracións e de volumes requiridos para a elaboración de disolucións, e para a realización de procesos de neutralización ácido base. Formulación de ecuacións de reaccións químicas redox sinxelas, axustando as semiecuacións, calculando os equivalentes electroquímicos e realizando balances de mate - ria e de ener xía. Estimacións predictivas de valores de hidrólises e de precipitacións na elaboración de disolucións de sales elementais e na mestura de disolucións sinxelas, respectivamen - te. Con ti dos ac ti tu di na is Interese pola formulación correcta das substancias químicas e pola expresión axeita - da das súas mes tu ras. Actitude reflexiva sobre a interpretación dos fenómenos ácido base e pola identifica ción das súas re per cu sións so bre a saú de e o me dio am bien te. Valoración dos coñecementos químicos como a busca interpretativa dos procesos quí mi cos re dox do con tor no e da súa apli ca ción na bus ca de so lu cións e res pos tas tecnolóxicas ás demandas da humanidade. Respecto polas normas de utilización axeitada de pilas e acumuladores nos procesos químicos e compromiso na adopción de medidas que minimicen os impactos ambientais. Contidos e criterios de avaliación 93

94 Criterios de avaliación Pla ni fi car in ves ti ga cións, en dis tin tas má qui nas ter mo di ná mi cas, so bre di fe ren tes com bus - ti bles, xus ti fi can do a súa elec ción con for me ás ra zóns ener xé ti cas, á tec no lo xía im pli ca da, ó impacto ambiental e ás consideracións economicopolíticas. Intén ta se con fir mar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de for mu lar un pro ce - so de investigación sobre posibles combustibles utilizables para distintas máquinas termodinámicas, consultando fontes de información, analizando e representando da tos e, igual men te se son ca pa ces, apli can do o con cep to de en tal pía e o cálcu lo es te - quio mé tri co, de obte la ener xía da reac ción, xun to coas can ti da des de reac ti vos e de productos. Así mesmo, se poden, de acordo coa tecnoloxía implicada e coa natureza dos productos efluentes, avalia las repercusións sobre o contorno e as persoas, esti - mando brevemente custos e beneficios das accións encamiñadas a optimiza lo pro - ceso e a minimiza los impactos medioambientais e na saúde. Emi tir hi pó te ses e for mu lar es tra te xias po si bles de con tras te so bre as va ria cións que se pro - du ci rían nun equi li brio quí mi co ó mo di fi car al gún dos seus fac to res. Trátase de verificar se o alumnado, diante dunha reacción química en equilibrio, pode identifica los factores determinantes do seu estado, emitir hipóteses sobre as variacións posibles que se producirían ó modificar algún deses factores e formular estratexias coherentes de contraste formal para algún caso sinxelo, deseñando e realizan do o mo de la do da reac ción, coa con sul ta de fon tes de in for ma ción e co em pre go de modelos tridimensionais e/ou doutras formas de representación bidimensional. Uti li za la me to do lo xía cien tí fi ca para a re so lu ción de si tua cións pro ble ma en reac cións quí mi cas sin xe las, fa cen do os ba lan ces de ma te ria e de ener xía e, nal gún caso, de se ñar e rea - li za la súa re pro duc ción ex pe ri men tal. Este cri te rio pre ten de com pro bar se os alum nos e as alum nas iden ti fi can as con di - cións dunha reacción química e se interpretan axeitadamente os conceptos de veloci - dade de reacción, entalpía e entropía, ó calcula las cantidades de substancias e de enerxía que interveñen na reacción proposta. Trátase igualmente de verificar, nalgún caso relevante, se poden deseñar e realiza la súa axeitada reproducción experimen - tal, rexistrando os datos en táboas, facendo as representacións gráficas oportunas e estimando as magnitudes citadas anteriormente. Apli ca los con cep tos áci do base para pre di cir cua li ta ti va e cuan ti ta ti va men te o com por ta - men to de sub stan cias sin xe las en me dio acuo so e con fir ma lo ex pe ri men tal men te. Inténtase verificar se o alumnado pode utiliza las teorías de Arrhenius e de Brønsted Lowry para, unha vez identificadas as especies presentes, calcula las con - centracións e emprega la notación ph para expresa la acidez basicidade de com - postos sinxelos e relevantes para eles. Así mesmo, se poden interpretar e predici lo comportamento de substancias químicas sinxelas, en medio acuoso, e prognostica lo resultado de mesturar estas disolucións, confirmando os seus vaticinios ó deseñar e ó realizar experimentalmente a oportuna valoración ácido base. Apli car ideas da me cá ni ca cuán ti ca para xus ti fi ca las va ria cións pe rió di cas nas pro pie da - des ató mi cas e na es truc tu ra das sub stan cias quí mi cas, en fun ción do mo de lo de en la ce. 94 Parte específica

95 Intén ta se com pro bar se o alum na do é ca paz de uti li za las ideas do mo de lo me cá - nico cuántico do átomo para elaborar configuracións electrónicas dos elementos químicos, de interpreta la variación periódica dalgunhas propiedades atómicas e de xustifica la estructura de substancias químicas sinxelas polo modelo de enlace a aso - ciar segundo os átomos integrantes do composto. Tamén, se poden empregar mode - los tridimensionais e formas de representación bidimensional para modela la situación. Uti li zar ideas dos mo de los nu clea res para in ter pre ta la es ta bi li da de da ma te ria e xe ne ra li - za lo principio de conservación da masa, valorando as aplicacións tecnolóxicas dos radioisótopos. Trá ta se de ve ri fi car se os alum nos e as alum nas po den apli ca las ideas so bre a es - tructura e a enerxía de enlace do núcleo atómico para xustifica la estabilidade da materia, e de xeneraliza lo principio de conservación da masa nas reaccións, analizando e valorando, no seu momento histórico, as aplicacións tecnolóxicas derivadas das utilizacións dos radioisótopos e dos usos das radiacións nucleares en diversos ámbitos como na me di ci na, na in dus tria, etc. Rea li zar in for mes so bre al gún pro ce so quí mi co in dus trial, va lo ran do a uti li za ción das ma - terias primas, dos productos obtidos, dos procesos e dos impactos ambientais. Este cri te rio pre ten de cons ta tar se os alum nos e as alum nas po den pro du cir un in - forme no que se identifiquen e interpreten as transformacións industriais desenvol - tas nunha planta química, recoñecendo as materias primas, os procesos e os produc - tos, así como in ter pre tan do a apli ca ción das nor mas en as pec tos de con trol de pro - ducción, investigación, seguridade e hixiene. Tamén, se valoran a incidencia sobre o medio ambiente de posibles polucións e contaminacións inherentes, xunto coas implicacións tecnolóxicas, económicas e sociais derivadas do asentamento industrial Segunda lingua estranxeira (inglés ou francés) Ciclos formativos asociados Secretariado. Animación turística Contidos Comprensión global e específica de textos escritos da comunicación interpersoal e de uso na vida cotiá (cartas, folletos, instruccións de funcionamento, apuntamentos, etc.), de divulgación, relacionados coas distintas modalidades do bacharelato e a cultu ra en xe ral, e dos me dios de co mu ni ca ción. Comprensión, con fins específicos, de textos literarios sinxelos e variados na lingua estranxeira, que presenten unha linguaxe contemporánea e accesible. Contidos e criterios de avaliación 95

96 Análise e reflexión sobre o funcionamento dos compoñentes da competencia comuni ca ti va a tra vés de tex tos orais e es cri tos. Aspectos nocionais funcionais: pedir axuda e cooperación, expresar acordo e desacordo, contrastar e comparar, animar e estimular, criticar, facer suposicións e expresar condicións, expresar dúbida e sospeita, etc. Elementos morfosintácticos: estructura da oración, tempos verbais, subordinación, estilo indirecto, oracións impersoais, voz pasiva, marcadores do discurso, etc. Elementos léxicos: formación de palabras, sufixos, prefixos, etc. Elementos fonolóxicos: perfeccionamento fonético, significados implícitos que pode suxeri la entoación. Aspectos discursivos: organización das ideas no parágrafo e no texto, elementos de cohesión, coherencia no discurso, etc. Busca e localización dos elementos de civilización e culturais presentes nos textos, que contribúen a estructura lo mundo de referencias. Utilización de estratexias de organización e planificación das ideas no discurso (or - ganización das ideas, distribución en parágrafos, avaliación do contido e da presentación formal do texto, reelaboración do texto, etc.). Producción de textos escritos en resposta a unha situación comunicativa concreta e a un interlocutor determinado aplicando as normas que rexen diferentes esquemas textuais: cartas formais, toma de apuntamentos, resumos e traballos de expresión e creación. Utilización adecuada dos elementos que dan cohesión e coherencia ó discurso Criterios de avaliación Extraer de ma nei ra au tó no ma a in for ma ción con ti da en tex tos es cri tos de di ver sas fon tes re fe ri dos á ac tua li da de, á cul tu ra en xe ral e a aque les te mas re la cio na dos con ou tras ma te - rias do cu rrícu lo e os seus es tu dios. Responder a preguntas xerais e detalladas do texto en cuestión. Uti li zar re fle xi va men te os co ñe ce men tos lin güís ti cos, so cio lin güís ti cos, es tra té xi cos e dis - cur si vos ad qui ri dos, apli can do con ri gor os me ca nis mos de au to co rrec ción que re for cen a au - to no mía na apren di za xe. Identifica la opción correcta en exercicios de elección múltiple. Ana li zar, a tra vés de do cu men tos au tén ti cos, al gun has ma ni fes ta cións cul tu rais no ám bi to de uso da lin gua es tran xei ra des de a óp ti ca en ri que ci da po las di fe ren tes lin guas e cul tu ras que os alum nos e alum nas co ñe cen. Recoñecer estructuras e léxico relativo á diversas situacións de comunicación para producir un texto, utilizando as estratexias lingüísticas previamente analizadas. 96 Parte específica

97 Tecnoloxía industrial (proba A) Ciclos formativos asociados á proba A Navegación, pesca e transporte marítimo. Producción en industrias de artes gráficas. Desenvolvemento de proxectos mecánicos. Producción por fundición e pulvimetalurxia. Producción por mecanizado. Desenvolvemento de productos de carpintería e moble. Producción de madeira e moble. Procesos de confección industrial. Procesos téxtiles de fiadura e tecedura de calada. Procesos téxtiles de tecedura de punto. Prevención de riscos profesionais Contidos para a proba A Contidos conceptuais Ma te ri a is Estado natural, extracción e transformación dos materiais. Materiais compostos. Estructura interna e propiedades dos materiais. Ensaios e medida das propiedades dos materiais. Tratamentos térmicos. Formas comerciais. Impacto ambiental producido pola obtención, transformación, elaboración e desfei - to dos ma te riais. Ele men tos e prin ci pi os de má qui nas Máquinas e sistemas mecánicos. Transmisión e transformación de movementos. So - por te e unión de ele men tos. Elementos dos circuítos eléctricos. Simboloxía eléctrica básica. Motores eléctricos. Tipos e aplicacións. Motores térmicos, hidráulicos, turbinas e bombas. Aplicacións. Contidos e criterios de avaliación 97

98 Circuítos frigoríficos. Tipos e aplicacións. Rendemento das máquinas. Potencia indicada, absorbida e útil. Par motor. Pro ce de men tos de fa bri ca ción Fac to res que in flúen na elec ción dun pro ce so. Técnicas de fabricación con máquinas e de ferramentas. Conformado, mecanizado e unión de pe zas. Impacto ambiental derivado dos procesos de fabricación. Recursos enerxéticos Fontes enerxéticas. Obtención e transporte de productos enerxéticos. Centros para producción e transformación da enerxía eléctrica. Aplicacións da enerxía. Impacto ambiental producido na obtención da enerxía eléctrica. Pro xec tos téc ni cos. De se ño e co mer ci a li za ción de productos Normalización. O anteproxecto técnico. O proxecto técnico. Proceso cíclico do deseño e mellora dos productos. Sis te mas au to má ti cos Sistemas de control. Estructuras de lazo aberto e realimentado. Elementos dos sistemas de control. Sensores. Captadores de sinal. Actuadores. Unidades de control. Tipos. Control de variables lóxicas. Control eléctrico. Control de variables analóxicas. Reguladores. Cir cu í tos pne u má ti cos e ole o hi dráu li cos Elementos dos circuítos hidráulicos. Actuadores, reguladores e dispositivos de control. Elementos dos circuítos pneumáticos. Simboloxía pneumática e hidráulica. Normalización. Circuítos característicos de aplicación. Con trol e pro gra ma ción de sis te mas au to má ti cos Dispositivos electrónicos básicos. Circuítos integrados lineais. 98 Parte específica

99 Circuítos integrados dixitais. Funcións lóxicas, simplificación de funcións lóxicas, bloques combinacionais. Elementos dos circuítos secuenciais. Diagrama de fases. Memorias e microprocesadores. Microcontroladores. Sistemas electrónicos de control. Autómatas programables. Contidos procedementais Ma te ri a is Manexo de materiais diversos, para familiarizarse coas propiedades físicas perceptibles de inmediato. Clasificación dos materiais de acordo coas súas propiedades físicas e tecnolóxicas. Observación da execución dun ensaio mecánico, que permita cuantificar e compara las características mecánicas de diferentes materiais. Identificación, en función dos medios dispoñibles, de diferentes tipos de residuos, va lo ran do o seu grao de pe ri go e as po si bles for mas do seu tra ta men to. Identificación das alteracións do ambiente (ruídos, vibracións ou campos doutro tipo) que pre xu di can a saú de fí si ca e psí qui ca das per soas. Observación dun ensaio mecánico de tracción e obtención do límite elástico. Elaboración de traballos que traten de cuantifica la cantidade de residuos producidos na localidade polos sectores industrial, de servicios e doméstico. Realización de informes que recompilen e comenten as enfermidades profesionais máis coñecidas, producidas pola extracción ou manipulación dos materiais. Ele men tos e prin ci pi os de má qui nas Montaxe e experimentación de circuítos eléctricos. Deseño, montaxe e experimentación de mecanismos característicos. Manexo de aparellos eléctricos e mecánicos de medida. Lectura e interpretación de esquemas básicos. Emprego de mecanismos sinxelos con diferentes elementos de unión, nos que se proceda a desmontalos e montalos posteriormente, unha vez elaborada unha memo - ria descritiva que especifique, co vocabulario técnico axeitado, os elementos funcionais e secundarios. Manipulación de motores, preferiblemente seccionados, que permita a observación dos movementos e, consecuentemente, diferencia los distintos ciclos. Observación directa do funcionamento de bombas centrífugas, turbinas hidráulicas e de vapor e asociación destas máquinas con aplicacións concretas. Selección do motor máis axeitado para unha aplicación concreta. Realización dun estudio que valore tódalas achegas das máquinas frigoríficas á socie - dade actual. Contidos e criterios de avaliación 99

100 Elaboración de informes que describan o funcionamento e valoren os parámetros relativos á enerxía consumida e á potencia transmitida por unha máquina. Pro ce de men tos de fa bri ca ción Clasificación de procedementos de fabricación dalgúns productos, valorando a calidade do proceso, o custo da producción e o impacto medioambiental. Comparación entre diferentes procedementos cos que sexa posible a fabricación dun ob xec to. Utilización de catálogos e prontuarios de productos semielaborados e acabados, seleccionando as especificacións adecuadas para a súa adquisición. Elaboración de informes a partir da observación directa ou indirecta de diferentes técnicas de fabricación e da análise dos obxectos producidos. Recursos enerxéticos Elaboración de traballos que aborden a influencia do consumo enerxético na calidade de vida e o seu im pac to am bien tal. Pro xec tos téc ni cos. De se ño e co mer ci a li za ción de productos Empregando diversas fontes, identificación da información máis elemental que se precisa para aborda la análise e valoración de diferentes modalidades de proxectos. Manipulación de obxectos iguais ou semellantes ós que queremos deseñar, analizan - do o seu funcionamento, facendo unha descrición do mesmo e razoando a inclusión de posibles melloras. Realización en grupo do estudio dun proxecto, con reparto de tarefas e discusión das decisións adoptadas, respectando os prazos dados para a súa execución. Redacción da memoria e cálculo, co emprego de follas axeitadas, do presuposto co - rrespondente a un proxecto. Análise de formas constructivas que, por estar moi experimentadas e ter unha efecti - vidade contrastada, repítense en aparellos de índole moi diversa. Sis te mas au to má ti cos Identificación, en exemplos concretos, dos elementos de sistemas sinxelos de control. Montaxe de automatismos eléctricos con relés (arrancador estrela triángulo, inver - sor de xiro, etc.). Experimentación con reguladores en circuítos sinxelos de control (regulación da ve - locidade dun motor eléctrico, da intensidade luminosa dunha lámpada, da temperatu ra dun for no, etc.). Cir cu í tos pne u má ti cos e ole o hi dráu li cos Identificación dos elementos de sistemas hidráulicos e pneumáticos. 100 Parte específica

101 Interpretación de esquemas oleoneumáticos e hidráulicos básicos, realización da montaxe correspondente e modificación da secuencia de funcionamento. Con trol e pro gra ma ción de sis te mas au to má ti cos Montaxe de circuítos sinxelos, utilizando dispositivos electrónicos e circuítos integrados lineais. Montaxe de aplicacións básicas con circuítos lóxicos combinacionais e secuenciais. Programación dun autómata programable para aplicacións de control que utilicen funcións lóxicas e funcións de reconto e de temporización Criterios de avaliación Des cri bi lo ma te rial e os po si bles pro ce sos de fa bri ca ción que per mi tan aca dar un de ter mi - na do pro duc to pre sen ta do como mos tra, fa cen do unha es ti ma ción dos cus tos de fa bri ca ción, pro ble mas de uso e as re per cu sións que po den pro vo car so bre o me dio am bien te os pro ce sos de ex trac ción e ela bo ra ción e os re si duos que xe ran. Con este cri te rio pre tén de se ve ri fi car se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de deducir algún dos procesos técnicos que probablemente foron empregados na elabo - ración dalgún producto tecnolóxico, e facer xuízos de valor sobre aspectos sociais, de seguridade ou calquera outro en relación coa súa producción e o seu manexo. Iden ti fi ca los ele men tos fun cio nais dun pro duc to téc ni co de uso co mún que es tea com pos to de va rias pe zas, ob ser van do as di fe ren cias en tre es tes en can to que in flúen no seu fun cio na - men to e na súa du ra ción. Con este cri te rio pre tén de se ve ri fi car se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de desmontar un conxunto, diferenciando cáles son funcionalmente os subconxuntos e as pezas principais e secundarios, qué partes inflúen directamente no funcionamento e qué partes serven exclusivamente para armar estructuralmente o artefacto e facer po si ble o seu uso. Va lo ra la in fluen cia pro vo ca da por un pro duc to ou ser vi cio de uso co tián so bre a ca li da de de vida, for mu lan do po si bles al ter na ti vas para a súa me llo ra. Con este cri te rio trá ta se de que os alum nos e as alum nas se xan ca pa ces de va lo rar equilibradamente as vantaxes e os inconvenientes que, a nivel social, xeran as activi - dades técnicas, obtendo unha maior capacidade para atopar solucións, tanto de carácter técnico como doutro tipo, co emprego de materiais, principios de funcionamento e técnicas de producción diferentes, ou ben modificando, por exemplo, a súa colocación, as formas de uso e manexo, os hábitos de consumo existentes, etc. Ela bo rar un pro xec to téc ni co sin xe lo que in clúa unha me mo ria, es tu dio do equi pa men to para em pre gar e va lo ra ción do cus to a pre zos de mer ca do. Con este cri te rio pre tén de se com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de coñecer e de comprende las diferentes fases de elaboración dun proxecto técnico, desde a recollida de información e o estudio do anteproxecto ata a elaboración, com - partida en grupo, dos diferentes documentos dun proxecto técnico, comprendendo a Contidos e criterios de avaliación 101

102 interdependencia entre as partes de que está composto (memoria cálculos, planos, orzamento e prego de condicións). Des cri bir un pro ce de men to de con trol e me di da das ca rac te rís ti cas dun ha má qui na ou ins - ta la ción, en con di cións no mi nais e de uso nor mal. Preténdese verificar se os alumnos e as alumnas son capaces de identifica los parámetros principais de funcionamento dunha máquina ou instalación en réxime nor - mal e de compara lo comportamento de dispositivos similares, someténdoos a pro - bas me tó di cas que lles per mi tan ob ter unha opi nión pro pia do pro duc to. Ana li za la com po si ción dun ha má qui na ou sis te ma au to má ti co de uso co mún, iden ti fi can - do os ele men tos de man do, con trol e po ten cia. Este cri te rio tra ta de com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de iden ti - ficar, nun aparello medianamente complexo, os elementos que desempeñan as funcións prin ci pais e, en tre eles, os res pon sa bles do con trol e, de se lo caso, a pro gra ma - ción do seu funcionamento. Aplica los recursos gráficos e verbais apropiados á descrición da composición e do funciona - men to dun ha má qui na, dun cir cuí to ou dun sis te ma tec no ló xi co con cre to. Trátase de valorar en qué medida os alumnos e as alumnas utilizan un vocabulario axeitado, así como os coñecementos que teñen sobre simboloxía e representación normalizada de circuítos, representación esquemática de ideas, relacións entre elemen tos e se cuen cias de efec tos nun sis te ma Tecnoloxía industrial (proba B) Ciclos formativos asociados á proba B Industria alimentaria. Indus trias de pro ce so de pas ta e pa pel. Industrias de proceso químico. Plásticos e caucho. Procesos de ennobrecemento téxtil. Curtidos. Desenvolvemento de proxectos de instalacións de fluídos, térmicas e de manutención. Mantemento de equipo industrial. Mantemento e montaxe de instalacións de edificio e proceso. 102 Parte específica

103 Contidos para a proba B Contidos conceptuais Ma te ri a is Estado natural, extracción e transformación dos materiais. Materiais compostos. Estructura interna e propiedades dos materiais. Ensaios e medida das propiedades dos materiais. Tratamentos térmicos. Formas comerciais. Impacto ambiental producido pola obtención, transformación, elaboración e refugo dos materiais. Ele men tos e prin ci pi os de má qui nas Máquinas e sistemas mecánicos. Transmisión e transformación de movementos. So - por te e unión de ele men tos. Elementos dos circuítos eléctricos. Simboloxía eléctrica básica. Motores eléctricos. Tipos e aplicacións. Motores térmicos, hidráulicos, turbinas e bombas. Aplicacións. Circuítos frigoríficos. Tipos e aplicacións. Rendemento das máquinas. Potencia indicada, absorbida e útil. Par motor. Pro ce de men tos de fa bri ca ción Fac to res que in flúen na elec ción dun pro ce so. Técnicas de fabricación con máquinas e de ferramentas. Conformado, mecanizado e unión de pe zas. Impacto ambiental derivado dos procesos de fabricación. Recursos enerxéticos Fontes enerxéticas. Obtención e transporte de productos enerxéticos. Centros para producción e transformación da enerxía eléctrica. Aplicacións da enerxía. Impacto ambiental producido na obtención da enerxía eléctrica. Pro xec tos téc ni cos. De se ño e co mer ci a li za ción de productos Normalización. Contidos e criterios de avaliación 103

104 O anteproxecto técnico. O proxecto técnico. Proceso cíclico do deseño e mellora dos productos. Sis te mas au to má ti cos Sistemas de control. Estructuras de lazo aberto e realimentado. Elementos dos sistemas de control. Sensores. Captadores de sinal. Actuadores. Unidades de control. Tipos. Control de variables lóxicas. Control eléctrico. Control de variables analóxicas. Reguladores. Cir cu í tos pne u má ti cos e ole o hi dráu li cos Elementos dos circuítos hidráulicos. Actuadores, reguladores e dispositivos de control. Elementos dos circuítos pneumáticos. Simboloxía pneumática e hidráulica. Normalización. Circuítos característicos de aplicación. Con trol e pro gra ma ción de sis te mas au to má ti cos Dispositivos electrónicos básicos. Circuítos integrados lineais. Circuítos integrados dixitais. Funcións lóxicas, simplificación de funcións lóxicas e bloques combinacionais. Elementos dos circuítos secuenciais. Diagrama de fases. Memorias e microprocesadores. Microcontroladores. Sistemas electrónicos de control. Autómatas programables. Contidos procedementais Ma te ri a is Manexo de materiais diversos, para familiarizarse coas propiedades físicas perceptibles de inmediato. Clasificación dos materiais de acordo coas súas propiedades físicas e tecnolóxicas. Observación da execución dun ensaio mecánico, que permita cuantificar e compara las características mecánicas de diferentes materiais. Identificación, en función dos medios dispoñibles, de diferentes tipos de residuos, va lo ran do o seu grao de pe ri go e as po si bles for mas do seu tra ta men to. Identificación das alteracións do ambiente: ruídos, vibracións ou campos doutro tipo que prexudican a saúde física e psíquica das persoas. Observación dun ensaio mecánico de tracción e obtención do límite elástico. 104 Parte específica

105 Elaboración de traballos que traten de cuantifica la cantidade de residuos producidos na localidade polos sectores industrial, de servicios e doméstico. Realización de informes que recompilen e comenten as enfermidades profesionais máis coñecidas, producidas pola extracción ou manipulación dos materiais. Ele men tos e prin ci pi os de má qui nas Montaxe e experimentación de circuítos eléctricos. Deseño, montaxe e experimentación de mecanismos característicos. Manexo de aparellos eléctricos e mecánicos de medida. Lectura e interpretación de esquemas básicos. Emprego de mecanismos sinxelos con diferentes elementos de unión, nos que se proceda a desmontalos e montalos posteriormente, unha vez elaborada unha memo - ria descritiva que especifique, co vocabulario técnico axeitado, os elementos funcionais e secundarios. Manipulación de motores, preferiblemente seccionados, que permita a observación dos movementos e, consecuentemente, diferencia los distintos ciclos. Observación directa do funcionamento de bombas centrífugas, turbinas hidráulicas e de vapor e asociación destas máquinas con aplicacións concretas. Selección do motor máis axeitado para unha aplicación concreta. Realización dun estudio que valore tódalas achegas das máquinas frigoríficas á socie - dade actual. Elaboración de informes que describan o funcionamento e valoren os parámetros relativos á enerxía consumida e á potencia transmitida por unha máquina. Pro ce de men tos de fa bri ca ción Clasificación de procedementos de fabricación dalgúns productos, valorando a calidade do proceso, o custo da producción e o impacto medioambiental. Comparación entre diferentes procedementos cos que sexa posible a fabricación dun ob xec to. Utilización de catálogos e prontuarios de productos semielaborados e acabados, seleccionando as especificacións adecuadas para a súa adquisición. Elaboración de informes a partir da observación directa ou indirecta de diferentes técnicas de fabricación e da análise dos obxectos producidos. Recursos enerxéticos Elaboración de traballos que aborden a influencia do consumo enerxético na calidade de vida e o seu im pac to am bien tal. Contidos e criterios de avaliación 105

106 Pro xec tos téc ni cos. De se ño e co mer ci a li za ción de productos Empregando diversas fontes, identificación da información máis elemental que se precisa para aborda la análise e valoración de diferentes modalidades de proxectos. Manipulación de obxectos iguais ou semellantes ós que queremos deseñar, analizan - do o seu funcionamento, facendo unha descrición do mesmo e razoando a inclusión de posibles melloras. Realización en grupo do estudio dun proxecto, con reparto de tarefas e discusión das decisións adoptadas, respectando os prazos dados para a súa execución. Redacción da memoria e cálculo, co emprego de follas axeitadas, do presuposto co - rrespondente a un proxecto. Análise de formas constructivas que, por estar moi experimentadas e ter unha efecti - vidade contrastada, repítense en aparellos de índole moi diversa. Sis te mas au to má ti cos Identificación, en exemplos concretos, dos elementos de sistemas sinxelos de control. Montaxe de automatismos eléctricos con relés (arrancador estrela triángulo, inver - sor de xiro, etc.). Experimentación con reguladores en circuítos sinxelos de control (regulación da ve - locidade dun motor eléctrico, da intensidade luminosa dunha lámpada, da temperatu ra dun for no, etc.). Cir cu í tos pne u má ti cos e ole o hi dráu li cos Identificación dos elementos de sistemas hidráulicos e pneumáticos. Interpretación de esquemas oleopneumáticos e hidráulicos básicos, realización da montaxe correspondente e modificación da secuencia de funcionamento. Con trol e pro gra ma ción de sis te mas au to má ti cos Montaxe de circuítos sinxelos, utilizando dispositivos electrónicos e circuítos integrados lineais. Montaxe de aplicacións básicas con circuítos lóxicos combinacionais e secuenciais. Programación dun autómata programable para aplicacións de control que utilicen funcións lóxicas e funcións de reconto e de temporización. Programación por ordenador dun autómata programable para o control de maquetas sinxelas (cinta transportadora, ascensor ou sistema similar). Contidos actitudinais Interese por descubrir e avalia los problemas xerados polos residuos. Valoración dos riscos propios do manexo e da transformación de certos materiais, e interese polo emprego das técnicas de seguridade e hixiene axeitadas. 106 Parte específica

107 Curiosidade por coñecer e descubri lo xeito de dar utilidade práctica á maioría dos elementos existentes na natureza. Interese en comprender como se poden formar productos compostos que superen a maioría das boas calidades dos materiais integrantes. Interese por diferenciar materiais que, con aparencia externa semellante, responden de xeito distinto a certas esixencias mecánicas. Prioridade na conservación do medio sobre melloras ou beneficios sectoriais. Va lo ra ción dos en saios, ós que se de ben so me ter os ma te riais, que pres ten fun cións de responsabilidade na seguridade e no correcto funcionamento das máquinas, construccións ou instalacións Criterios de avaliación Des cri bi lo ma te rial e os po si bles pro ce sos de fa bri ca ción que per mi tan aca dar un de ter mi - na do pro duc to pre sen ta do como mos tra, fa cen do unha es ti ma ción dos cus tos de fa bri ca ción, pro ble mas de uso e re per cu sións que po den pro vo car so bre o me dio am bien te os pro ce sos de ex trac ción e ela bo ra ción e os re si duos que xe ran. Con este cri te rio pre tén de se ve ri fi car se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de deducir algún dos procesos técnicos que probablemente foron empregados na elabo - ración dalgún producto tecnolóxico, e facer xuízos de valor sobre aspectos sociais, de seguridade ou calquera outro, en relación coa súa producción e o seu manexo. Iden ti fi ca los ele men tos fun cio nais dun pro duc to téc ni co de uso co mún que es tea com pos to de va rias pe zas, ob ser van do as di fe ren cias en tre es tes en can to que in flúen no seu fun cio na - men to e na súa du ra ción. Con este cri te rio pre tén de se ve ri fi car se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de desmontar un conxunto, diferenciando cáles son funcionalmente os subconxuntos e as pezas principais e secundarios, qué partes inflúen directamente no funcionamento e qué partes serven exclusivamente para armar estructuralmente o artefacto e facer po si ble o seu uso. Va lo ra la in fluen cia pro vo ca da por un pro duc to ou ser vi cio de uso co tián so bre a ca li da de de vida e for mu lar po si bles al ter na ti vas para a súa me llo ra. Con este cri te rio trá ta se de que os alum nos e as alum nas se xan ca pa ces de va lo rar equilibradamente as vantaxes e os inconvenientes que, a nivel social, xeran as activi - dades técnicas, obtendo unha maior capacidade para atopar solucións, tanto de carácter técnico como doutro tipo, co emprego de materiais, principios de funcionamento e técnicas de producción diferentes, ou ben modificando, por exemplo, a súa colocación, as formas de uso e manexo, os hábitos de consumo existentes, etc. Ela bo rar un pro xec to téc ni co sin xe lo que in clúa unha me mo ria, es tu dio do equi pa men to para em pre gar e va lo ra ción do cus to a pre zos de mer ca do. Con este cri te rio pre tén de se com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de coñecer e de comprende las diferentes fases de elaboración dun proxecto técnico, desde a recollida de información e o estudio do anteproxecto ata a elaboración, com - Contidos e criterios de avaliación 107

108 partida en grupo, dos diferentes documentos dun proxecto técnico, comprendendo a interdependencia entre as partes de que está composto (memoria cálculos, planos, orzamento e prego de condicións). Des cri bir un pro ce de men to de con trol e me di da das ca rac te rís ti cas dun ha má qui na ou ins - ta la ción, en con di cións no mi nais e de uso nor mal. Preténdese verificar se os alumnos e as alumnas son capaces de identifica los parámetros principais de funcionamento dunha máquina ou instalación en réxime nor - mal, e de compara lo comportamento de dispositivos similares, someténdoos a pro - bas metódicas que permitan obter unha opinión propia do producto. Ana li za la com po si ción dun ha má qui na ou dun sis te ma au to má ti co de uso co mún, e iden - ti fi ca los ele men tos de man do, con trol e po ten cia. Este cri te rio tra ta de com pro bar se os alum nos e as alum nas son ca pa ces de iden ti - ficar, nun aparello medianamente complexo, os elementos que desempeñan as funcións prin ci pais e, en tre eles, os res pon sa bles do con trol e, de se lo caso, a pro gra ma - ción do seu funcionamento. Aplica los recursos gráficos e verbais apropiados á descrición da composición e do funciona - men to dun ha má qui na, dun cir cuí to ou dun sis te ma tec no ló xi co con cre to. Trátase de valorar en qué medida os alumnos e as alumnas utilizan un vocabulario axeitado, así como os coñecementos que teñen sobre simboloxía e representación normalizada de circuítos, representación esquemática de ideas, relacións entre elemen tos e se cuen cias de efec tos nun sis te ma. Mon tar e com pro bar un cir cuí to de con trol au to má ti co dun sis te ma a par tir do pla no ou do es que ma dun ha apli ca ción ca rac te rís ti ca. Preténdese comprobar se os alumnos e as alumnas son capaces de interpreta los esquemas de conexións de circuítos de control electromecánico, electrónico, pneu - mático e hidráulico, de seleccionar e de conectar correctamente os compoñentes e de verifica lo seu funcionamento. 108 Parte específica

109 Xeografía Ciclos formativos asociados Información e comercialización turísticas. Axen cias de via xes Contidos Contidos conceptuais O Esta do Espa ñol, un ter ri to rio plu ral Distribución de homoxeneidades e de heteroxeneidades: unidade e diversidade. Rexións e pai sa xes di fe ren tes na Pe nín su la e nas Illas. Os con tras tes fí si cos e so ciais. As estructuras do poder político e os sistemas territoriais resultantes: provincias, comarcas, rexións e comunidades autónomas. A xénese da división político administrativa: concellos e provincias. O caso de Galicia. Proxectos de rexionalización e de comarcalización. O Estado autonómico. As di ná mi cas eco xe o grá fi cas As diferentes variables que interactúan no territorio. As unidades do relevo e a súa dinámica. Os contrastes climáticos e a súa influencia na configuración medioam - bien tal. As au gas e o seu pa pel no te rri to rio. Os so los e as for ma cións ve xe tais. A ac - ción mariña. Os distintos medios peninsulares e a súa dinámica ecoxeográfica. A franxa medite - rránea española. Os medios insulares. Os medios oceánicos. A meseta. Os medios montañosos. A interacción natureza/sociedade. O papel dos factores políticos, socioeconómicos, técnicos e culturais na elaboración e na transformación dos espacios xeográficos. As di fe ren tes pa i sa xes e o de si gual em pre go dos recursos As pai sa xes como re sul ta do das in te rac cións en tre o me dio e a ac ción hu ma na. A es - tructura social e a súa incidencia na paisaxe. Nivel tecnolóxico e transformación da pai sa xe. A di ver si da de de pai sa xes en Ga li cia e en Espa ña, así como a súa lo ca li za - ción. O aproveitamento económico da paisaxe: os recursos. A diversidade de aproveitamentos agrarios. As explotacións mineiras. O aproveitamento do mar. O turismo. Os es pa cios de le cer. Os espacios industriais. Perspectivas da industria en Galicia, España e Europa. As fontes de enerxía e o seu aproveitamento. O potencial enerxético de Galicia. Contidos e criterios de avaliación 109

110 A rede de transportes e a vertebración territorial. Indus tri a li za ción, ur ba ni za ción e or de na ción do territorio Distribución de desigualdades e homoxeneidades no desenvolvemento da industrialización. Mapas de localización. Os sistemas de difusión do proceso urbano. As cidades. A pervivencia do rural. O caso galego. Estructura demográfica e control do crecemento. Urbanización e crecemento demo - gráfico. Industrialización, crecemento e paro. Análise. Espa ña no mun do A realidade xeográfica europea: unidade e diversidade. A percepción do concepto de Eu ro pa. A Unión Europea. Institucións. Política económica e social. Política exterior. Conflictos e desigualdades. Interpretación e valoración de datos, mapas, noticias e textos. Os países da Unión Europea. Os recursos e a súa explotación. Desenvolvemento industrial, urbanización e crecemento demográfico. Os problemas medioambientais. Interpretación de mapas. Contidos procedementais O Esta do Espa ñol, un ter ri to rio plu ral Análise de textos de diferentes autores que se refiran ó concepto de España. Obser va ción de ima xes de dis tin tas áreas para ana li zar e para in ter pre ta los con tras - tes ou as semellanzas existentes. Elaboración de mapas e utilización de datos estatísticos das diferentes comunidades autónomas, sinalando as diferencias xeográficas, sociais e económicas que as caracte - rizan. As di ná mi cas eco xe o grá fi cas Lectura interpretativa de mapas meteorolóxicos, topográficos e de uso do solo, e elaboración de información cartográfica, gráfica e estatística sobre Galicia e sobre España. Resolución de problemas sobre as diferentes variables que interactúan no territorio a partir da interpretación de distintas fontes de documentación. Interpretación de imaxes que reflicten medios diferenciados. As di fe ren tes pa i sa xes e o de si gual em pre go dos recursos Elaboración de hipóteses sobre factores de localización a partir de imaxes de distintas paisaxes. 110 Parte específica

111 Indus tri a li za ción, ur ba ni za ción e or de na ción do territorio Utilización de mapas de localización de áreas industriais para a interpretación das desigualdades e homoxeneidades existentes. Aná li se e ex trac ción de cau sas e con se cuen cias de da tos de ren da per cá pi ta en dis tin - tas unidades político administrativas: comarcas, provincias, rexións, comunidades autónomas, etc. Análise das funcións urbanas a partir de planos urbanos e de textos, identificando a estructura e a dinámica dunha cidade concreta e observando as consecuencias que a xestión municipal, a planificación urbana e outras variables teñen para a vida social. Análise do crecemento demográfico da poboación española mediante datos estatís - ticos, as súas representacións gráficas e outras fontes de información, extraendo conse cuen cias so bre o seu ave llen ta men to e o seu im pac to so bre o me dio. Espa ña no mun do Interpretación de mapas e imaxes de distintas áreas europeas que permitan analiza los contrastes e as semellanzas existentes entre os diferentes países de Europa. Interpretación de datos, mapas, noticias e textos de diferentes autores e épocas que permitan comprende la evolución xeopolítica do espacio mundial e europeo, e identifica las institucións e o funcionamento da Unión Europea Criterios de avaliación Obter, cla si fi car e uti li zar in for ma cións de con ti do xeo grá fi co pro ce den te de fon tes va ria - das: car to gra fías, es ta tís ti cas, tex tos e ima xes di ver sas para lo ca li zar e in ter pre ta los fe nó - me nos es pa ciais e as súas in te rre la cións. Ela bo rar, así mes mo ma pas, grá fi cos e in for mes, e em pre gar un vo ca bu la rio es pe cí fi co e uns pro ce de men tos co rrec tos para ex pli car fei tos e pro - ce sos xeo grá fi cos. Pre pa rar e rea li zar tra ba llos de cam po e ex cu sións xeo grá fi cas. Analizar información do mercado turístico que se proporciona para os efectos de que o alum no: Elabore un informe sobre aspectos cartográficos e estatísticos que expliquen a diversidade e a pluralidade dun determinado espacio xeográfico. Utilice a simboloxía elemental e o vocabulario básico do artigo ou a información que se lle fa ci li ta. Presente unha posible excursión onde teña que achegar un gráfico co percorrido e a sinalización dos puntos de interese. Iden ti fi ca las ca rac te rís ti cas do sis te ma do mun do e os tra zos esen ciais da Unión Eu ro pea para com pren de los fac to res que ex pli can a si tua ción de Espa ña nun ha área xeoe co nó mi ca de ter mi na da e as súas con se cuen cias es pa ciais. Ante unha listaxe de características da posición de determinados países e zonas competitivas turisticamente con España e Galicia, e outra listaxe de aspectos da situación xeográfica e económica, o alumno debe indicar e/ou relaciona los factores Contidos e criterios de avaliación 111

112 que son consecuencia da devandita situación e emitir unha valoración sobre a posi - ción de Galicia no mercado turístico español e europeo asociando posibles causas. Co ñe ce los tra zos xe rais do me dio na tu ral eu ro peo, es pa ñol e ga le go, e a di ver si da de de con - xun tos na tu rais; iden ti fi ca los seus ele men tos, a súa di ná mi ca e as súas in te rac cións, e aten - der es pe cial men te ó pa pel da ac ción hu ma na. Ci tar tra zos do me dio na tu ral que ca rac te ri zan a Ga li cia, o res to de Espa ña e ou - tros paí ses da UE. Xustificar cómo está a influí la acción humana na súa dinámica e interacción. Indi car ac cións que se ve ñen le van do a cabo en Ga li cia nos úl ti mos anos a prol da mellora do medio natural e que sexan positivas para a actividade turística. Ana li za lo es ta do do me dio am bien te e dos re cur sos na tu rais en Espa ña e en Ga li cia, re la - cionándoos coa organización social e o nivel de desenvolvemento económico, para compren - der e va lo ra lo uso ra cio nal dos re cur sos e o res pec to polo me dio am bien te. Xustificar e relaciona lo medio ambiente e os recursos naturais de Galicia coa or - ganización e o desenvolvemento do mercado turístico. Argumenta lo concepto de desenvolvemento sostible na industria de servicios. Cla si fi car, des cri bir e ana li za las ca rac te rís ti cas dos es pa cios pro duc ti vos es pa ñois e ga le gos (ru rais, in dus triais, de pro duc ción ener xé ti ca e de ser vi cios), así como co ñe ce la súa di ná - mi ca re cen te para iden ti fi car e ex pli car, se gun do pro ce da en cada caso, os fac to res de lo ca li - za ción, a dis tri bu ción te rri to rial, as ti po lo xías es pa ciais re sul tan tes e as ten den cias ac tuais das ac ti vi da des pro duc ti vas en re la ción co es pa cio xeo grá fi co. Establecer diferentes tipoloxías espaciais do territorio español e especialmente de Galicia, tendo en conta os factores que se propoñan para a devandita clasificación. Explicar e argumenta las actividades productivas dunha determinada comarca galega segundo a súa tipoloxía espacial e xeográfica, etc. Identificar espacios do rural cun significativo desenvolvemento turístico e asociar posibles tendencias actuais. Dis tin gui los prin ci pais con tras tes te rri to riais, tan to en tre co mu ni da des au tó no mas como in ter nos en Ga li cia, para ana li za los de se qui li brios te rri to riais exis ten tes en Espa ña e co - ñe ce las po lí ti cas eu ro peas do de sen vol ve men to re xio nal, como o Eixo Atlán ti co. Achegando un informe ou un artigo de prensa, identificar posibles contrastes te - rritoriais internos de Galicia e ou de España e relacionar factores de desenvolvemen - to rexional e políticas europeas que tratan estes aspectos na actualidade. 112 Parte específica

113 Linguas estranxeiras (Inglés) Ciclos formativos asociados Interpretación da lingua de signos Contidos Comprensión global e específica de textos escritos da comunicación interpersoal e de uso na vida co tiá re la cio na dos coa cul tu ra en xe ral e dos me dios de co mu ni ca ción. Comprensión con fins específicos de textos literarios sinxelos e variados na lingua estranxeira que presenten unha linguaxe contemporánea e accesible. Análise e reflexión sobre o funcionamento dos compoñentes da competencia comunicativa a través de textos escritos. Procura e localización dos elementos de civilización e culturais presentes nos textos, que contribúen a estructura lo mundo de referencia. Utilización adecuada de elementos que dan cohesión e coherencia ó discurso. Utilización de estratexias de organización e planificación das ideas no discurso (or - ganización das ideas, distribución en parágrafos, avaliación do contido e da presentación formal do texto, reelaboración do texto, etc.). Producción de textos escritos en resposta a unha situación comunicativa concreta e a un interlocutor determinado, aplicando as normas que rexen diferentes esquemas textuais: cartas formais, tomas de apuntamentos, resumos, traballos de expresión e creación Criterios de avaliación Extraer de ma nei ra au tó no ma a in for ma ción con ti da en tex tos es cri tos de di ver sas fon tes, re fe ri dos á ac tua li da de, á cul tu ra en xe ral e a te mas re la cio na dos con ou tras ma te rias do cu - rrícu lo e os seus es tu dios Responder a preguntas xerais e detalladas do texto en cuestión Uti li zar re fle xi va men te os co ñe ce men tos lin güís ti cos, so cio lin güís ti cos, es tra té xi cos e dis - cur si vos ad qui ri dos, apli can do con ri gor os me ca nis mos de au to co rrec ción que re for cen a au - to no mía na apren di za xe. Identifica la opción correcta en exercicios de elección múltiple. Ana li zar, a tra vés de do cu men tos au tén ti cos, al gun has ma ni fes ta cións cul tu rais no ám bi to de uso da lin gua es tran xei ra des de a óp ti ca en ri que ci da po las di fe ren tes lin guas e cul tu ras que os alum nos e as alum nas co ñe cen. Recoñecer estructuras e léxico relativo á diversas situacións de comunicación para producir un texto, utilizando as estratexias lingüísticas previamente analizadas. Contidos e criterios de avaliación 113

114 Bioloxía e xeoloxía Ciclos formativos asociados Educación infantil Contidos Con ti dos con cep tu a is Ori xe e evo lu ción dos se res vi vos. A ori xe da vida. Interpretacións históricas e teorías actuais sobre a orixe dos seres vivos. O mantemento da vida. Nutrición e relación. As fun cións dos se res vi vos. Os se res vi vos, a ma te ria e a ener xía. O pro ce so de nu tri ción en ani mais e ve xe tais. Diferentes estratexias de adaptación ó medio. Regulación e control dos procesos fisiolóxicos nos animais: coordinación nerviosa e regulación endócrina. A hemostase. A perpetuación da vida. O ciclo vital dos seres vivos. O proceso da reproducción. Modalidades de repro - ducción. Intervención humana nos proceso reproductivos: repercusións sociais, económi - cas e implicacións éticas. A herdanza: un enfoque mendeliano. Leis naturais que regulan a transmisión de caracteres hereditarios. Achegas de Mendel ó estudio da herdanza. Teoría cromosómica da herdanza. Algúns caracteres humanos sometidos á her - danza mendeliana. Herdanza do sexo e ligada ó sexo. Con ti dos pro ce de men ta is Ori xe e evo lu ción dos se res vi vos. Recompilación e síntese de información pertinente sobre a orixe da vida e a súa evolución. O mantemento da vida. Nutrición e relación Disección e estudio dalgunhas vísceras de animais. Elaboración de dietas ou menús. Estudio do seu contido nutritivo: plástico, enerxético ou dinamizador. A perpetuación da vida. 114 Parte específica

115 Utilización de diversas fontes de información (textos, vídeos etc.), para realizar informes nos que se analice algún exemplo concreto de intervención humana nos proceso reproductivos. A herdanza: un enfoque mendeliano. Ela bo ra ción e uso de tá boas de do bre en tra da para pór de ma ni fes to as po si bles combinación dos xenes, cando se realizan experiencias xenéticas. Utilización de técnicas estatísticas sinxelas, como a distribución de frecuencias, absolutas e relativas, coas que aparecen determinados carácteres en problemas e experiencias xenéticas. Con ti dos ac ti tu di na is Ori xe e evo lu ción dos se res vi vos. Valoración do traballo científico como medio para alcanza lo coñecemento, e toma de conciencia da provisionalidade das concepcións sobre a realidade, reco - ñecendo as dificultades que supón formular teorías que a expliquen. A perpetuación da vida. Acti tu de de res pec to cara ó sexo como un me ca nis mo re pro duc tor que com ple - mentando carácteres permite subsistir en condiciones adversas. Interese cara á capacidade que os coñecementos biolóxicos proporcionan ó ser humano para manipular e cambia los procesos naturais de reproducción. A herdanza: un enfoque mendeliano. Valoración da importancia do rigor e da meticulosidade propios do traballo científico para a realización de traballos de investigación Criterios de avaliación Com pa ra las prin ci pais teo rías so bre a ori xe da vida e os seus fun da men tos Pre tén de se ve ri fi car se os alum nos e as alum nas son quen de re fle xio nar so bre as explicacións dadas polas sociedades Apli ca los co ñe ce men tos acer ca da trans mi sión dos ca rac te res he re di ta rios, se gun do as hi pó - te ses men de lia nas e a teo ría cro mo só mi ca da her dan za, á in ter pre ta ción e á re so lu ción de pro ble mas re la cio na dos con ela. Trátase de valorar se os estudiantes coñecen os fenómenos hereditarios e a súa ex - plicación científica así como o interese histórico das achegas mendelianas e a teoría cromosómica da herdanza. Des cri bi los di fe ren tes mo de los re pro duc ti vos e in di ca las van ta xes que ache ga a re pro duc - ción se xual so bre a ase xual, así como al gun has ache gas prác ti cas do co ñe ce men to do pro ce so re pro duc tor nos se res vi vos. Con este cri te rio pre tén de se com pro bar se os alum nos e alum nas son ca pa ces de comprende las vantaxes que supón para a supervivencia a achega xenética de ámbo - los dous gametos, e de relacionala con algunhas aplicacións prácticas, que se derivan Contidos e criterios de avaliación 115

116 do coñecemento da reproducción humana no ámbito da medicina, así como a fertili - za ción in vi tro ou a fer ti li za ción asis ti da e, no caso da agri cul tu ra, a clo na ción de plantas. Expli ca los me ca nis mos bá si cos que in ci den no pro ce so da nu tri ción e re la cio na los coa pre - sen cia de de ter mi na das es truc tu ras que os fan po si bles. Trátase de saber se entenden os mecanismos básicos do proceso de nutrición (dixestión mecánica e química, fenómeno de absorción de alimentos e a súa distribu - ción, pro duc ción de li xos, etc.) e se son ca pa ces de es ta ble cer re la cións en tre es tes e a existencia nos organismos de estructuras tales como sistemas de mastigación, pre - sencia de glándulas, lonxitude dos tubos, etc. Re la cio nar al gun has das cons tan tes vi tais dos or ga nis mos coa coor di na ción neu roen dó cri na e in di car, así mes mo, apli ca cións de ri va das do co ñe ce men to da fun ción das hor mo nas. Con este criterio inténtase comprobar se os alumnos e alumnas comprenden, nalgunha medida, a relación entre tódalas partes dun organismo e deste co seu medio, relación que é regulada polo sistema neuroendócrino, xa que un dos resultados visi - bles des ta coor di na ción son as cons tan tes vi tais, como por exem plo os ni veis de gli - co sa no san gue Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais Ciclos formativos asociados Desenvolvemento de aplicacións informáticas Contidos Contidos conceptuais Arit mé ti ca e ál xe bra Radicais. Números irracionais. Números reais. Os números e, π, φ. Ecuacións polinómicas. Álxe bra li ne al Matrices. Operacións. Propiedades. Determinantes de ordes dous e tres. Sistemas de ecuacións lineais. 116 Parte específica

117 Aná li se Formas de expresión da dependencia funcional: descrición verbal, táboas, gráficas e expresións alxébricas. Características das funcións: dominio, percorrido, continuidade, crecemento e decrecemento, extremos, convexidade, periodicidade e tendencia. Tipos de funcións: polinómicas, exponenciais, logarítmicas, periódicas e racionais. Interpolación polinómica. Derivada dunha función nun punto. Derivadas de funcións. Regras de derivación. Límites de funcións. Ramas infinitas. Asíntotas. Esta tís ti ca e pro ba bi li da de Distribucións bidimensionais. Correlación e regresión lineal. Probabilidade. Probabilidade condicionada. Probabilidade total. Probabilidade «a posteriori». Distribución binomial. Distribución normal. Re so lu ción de pro ble mas Recursos lóxicos. Contidos procedementais Arit mé ti ca e ál xe bra Representación na recta dos números irracionais obtidos mediante radicais. Utilización dos números reais e as súas operacións en diferentes contextos valéndose de aproximacións e estimacións, utilizando a notación máis adecuada e controlando os erros cometidos de acordo coas situacións estudiadas. Formulación e resolución de problemas que orixinen ecuacións polinómicas, utilizando métodos alxébricos, gráficos e numéricos para calcula la solución, e interpretala dentro da situación formulada. Álxe bra li ne al Resolución de sistemas de ecuacións lineais utilizando as operacións e as propiedades das ma tri ces. Formulación e resolución de problemas utilizando as técnicas alxébricas adecuadas e interpretando as solucións obtidas. Aná li se Recoñecemento das expresións alxébricas das funcións elementais asociándoas ás súas gráficas respectivas. Contidos e criterios de avaliación 117

118 Interpretación das características das dependencias funcionais dadas en forma de tá - boa, por unha grá fi ca ou por unha fór mu la, en re la ción ós fe nó me nos que des cri ben. Axuste a unha función dos datos extraídos de situacións empíricas e obtención de valores non coñecidos, utilizando técnicas de interpolación e extrapolación. Utilización do cálculo de derivadas na investigación do comportamento de fenóme - nos representables mediante funcións e, en particular, na resolución de problemas de optimización. Esta tís ti ca e pro ba bi li da de Axus te dun ha nube de pun tos á rec ta de re gre sión para in ter po lar e ex tra po lar. Aproximación dunha distribución binomial mediante a normal. Asignación de probabilidades a sucesos usando técnicas elementais como o reconto directo, os diagramas de árbore, as táboas de continxencia, técnicas combinatorias e táboas das distribucións binomial e normal. Análise de informes estatísticos dados en forma de táboa ou gráfica. Re so lu ción de pro ble mas Planificación da resolución de problemas: interpretación, traducción á linguaxe matemática na que se encadre, resolución e estudio da solución. Aplicación de estratexias de resolución: simplificación de hipóteses, analoxía, parti - cularización, xeneralización, inducción, utilización de diferentes recursos lóxicos, análise das posibilidades, etc. Contidos actitudinais Arit mé ti ca e ál xe bra Valoración crítica da utilidade da calculadora e demais tecnoloxías para a realización de cálcu los. Álxe bra li ne al Valoración da utilidade das matrices como ferramenta para representar conxuntos de datos estructurados, de forma precisa e simple. Disposición favorable a incorpora las ferramentas que proporciona a álxebra lineal na resolución de problemas. Aná li se Interese pola investigación de relacións entre magnitudes, valorando a utilización dos recursos proporcionados polo cálculo infinitesimal. 118 Parte específica

119 Esta tís ti ca e pro ba bi li da de Valoración da estatística e probabilidade como instrumentos que permiten interpretar, describir e predicir situacións incertas. Re so lu ción de pro ble mas Valoración da importancia de buscar un plan de resolución de problemas investigan - do a posibilidade de utilizar diferentes métodos antes que a aplicación indiscrimina - da das ferramentas matemáticas. Sen si bi li da de e gus to polo ri gor e a pre ci sión na rea li za ción dos cálcu los e pola pre - sentación ordenada e clara do proceso seguido e dos resultados obtidos na resolución de problemas Criterios de avaliación Tra du cir pro ble mas enun cia dos na lin gua xe na tu ral á lin gua xe al xé bri ca, se lec cio na las téc ni cas axei ta das para a súa so lu ción e in ter pre ta las so lu cións ob ti das no con tex to do que se tra te. Comprobar se o alumnado é capaz de resolver problemas, utilizando a linguaxe alxébrica con soltura, e de elixi las ferramentas necesarias para obte la solución, interpretando criticamente o seu significado. Ana li zar e in ter pre tar cuan ti ta ti va e cua li ta ti va men te fe nó me nos eco nó mi cos e so ciais me - dian te o es tu dio das re la cións fun cio nais que apa re cen ne les. Valora la capacidade de descrición e interpretación global, cualitativa e cuantitativamente, das relacións funcionais que representan distintos fenómenos sociais cando ve ñen da dos en for ma de tá boa, por unha grá fi ca, por unha ex pre sión al xé bri ca ou mediante a descrición verbal do fenómeno. Valorarase a destreza na identificación da equivalencia entre as distintas formas de representación funcional e a competencia para identifica las funcións elementais que aparezan. Uti li zar tá boas e grá fi cas como ins tru men to para o es tu dio de si tua cións em pí ri cas, axus - tán doas a unha fun ción, e obte los seus pa rá me tros para ad qui rir in for ma ción su ple men ta - ria, empregando os métodos de interpolación e extrapolación adecuados. Comproba la capacidade do alumnado para axusta los datos extraídos dun expe - rimento concreto a unha función, e obter información suplementaria mediante téc - nicas numéricas. Com pro bar se o alum na do é ca paz de ana li zar re la cións en tre va ria bles que non se axusten a ningunha fórmula alxébrica, demostrando competencia no manexo de datos numéricos. Dis tin guir se a re la ción en tre os ele men tos dun con xun to de da tos dun ha dis tri bu ción bi di - men sio nal é de ca rác ter fun cio nal ou alea to rio, e ex traer con clu sións de tipo cua li ta ti vo a par tir da súa re pre sen ta ción grá fi ca. Contidos e criterios de avaliación 119

120 Comprobar que mediante a información gráfica achegada por unha nube de pun - tos, o alum na do é ca paz de apre cia lo grao e tipo de re la ción exis ten te en tre dúas va - riables e extrae las conclusións apropiadas. Uti li za los nú me ros reais e as súas ope ra cións, eli xin do a no ta ción máis axei ta da, para in - ter cam biar in for ma ción e re sol ver pro ble mas. Verifica la adquisición dun amplo rango de destrezas no manexo dos números reais, e se o alum na do sabe com pa ra los, ope rar con eles e uti li za los para re ci bir e pro - ducir información. Verificar se o alumnado é capaz de determina lo método de cálculo apropiado a cada caso, se é consciente da necesidade de empregar números aproximados e de aco ta lo erro que se co me te co seu uso. Va lo ra la ac ti tu de que leva a non toma lo re sul ta do do calcu lo por bo sen con tra - talo coa situación de partida. Uti li za la lin gua xe ma tri cial e as ope ra cións con ma tri ces como ins tru men to para re pre - sen tar da tos es truc tu ra dos en for ma de tá boas ou grá fi cos pro ve nien tes de si tua cións di ver - sas. Comproba la capacidade do alumnado para utiliza las matrices e as súas opera - cións como ferramenta alxébrica na resolución de problemas relacionados coa orga - nización de datos, así como se saben interpreta-las matrices obtidas no tratamento das situacións estudiadas. Inter pre tar e ela bo rar in for mes so bre si tua cións reais que se poi dan re pre sen tar gra fi ca men - te, que esi xan ter en con ta in ter va los de cre ce men to e de cre ce men to, má xi mos e mí ni mos, ten den cias de evo lu ción e con ti nui da de. Va lo rar se o alum na do é ca paz de ex traer con clu sións a par tir dun es tu dio das pro - piedades locais das funcións, analizando e interpretando os problemas relativos ó crecemento, extremos e tendencia de evolución dunha situación, empregando os límites e a derivada. Rea li zar in ves ti ga cións nas que se uti li cen es tra te xias ta les como a reor ga ni za ción e a co di - fi ca ción da in for ma ción de par ti da, a bus ca de exem plos, par ti cu la ri za cións, xe ne ra li za - cións, mé to dos de en saio erro sis te má ti cos e as fe rra men tas ma te má ti cas ade cua das. Valorar se o alumnado é capaz de modelar situacións, utiliza la reflexión lóxi - co deductiva, os modos de argumentación propios das matemáticas e as destrezas adquiridas para realizar investigacións. Valorar tamén se se pode enfrontar a situacións no vas con efi ca cia. Inter pre ta lo grao de re la ción en tre as va ria bles dun ha dis tri bu ción bi di men sio nal e ob ter con clu sións cuan ti ta ti vas so bre di ver sas si tua cións, em pre gan do o coe fi cien te de co rre la ción e as rec tas de re gre sión. Comproba la capacidade do alumnado para asocia lo coeficiente de correlación li neal e a rec ta de re gre sión coas si tua cións e re la cións que mi den. Valora la competencia acadada no uso da recta de regresión como modelo mate - mático que permite realizar interpolacións e extrapolacións en situacións concretas. 120 Parte específica

121 Resolver problemas de optimización extraídos de situacións reais de carácter económico e so cial uti li zan do o cálcu lo de de ri va das. Comproba la destreza adquirida polo alumnado na aplicación do cálculo de derivadas para optimizar funcións que modelen situacións problemáticas. Valora la capacidade de interpreta los resultados obtidos no contexto do proble - ma formulado. To mar de ci sións ante si tua cións que se axus ten a unha dis tri bu ción bi no mial ou nor - mal, por medio da asignación de probabilidades ós sucesos correspondentes. Valora la capacidade do alumnado para distinguir diversos fenómenos aleatorios, discretos ou continuos, así como a soltura no manexo das correspondentes táboas par asignar probabilidades ós sucesos, analizándoos e decidindo a opción máis conve - niente. Asignar e interpretar probabilidades a sucesos simples e compostos (dependentes e independentes), utilizando diferentes técnicas como o reconto directo, diagramas de árbore, a combinatoria ou as táboas das distribucións binomial e normal. Valora la capacidade de descrición dos posibles resultados dun experimento ou xogo en termos de sucesos elementais. Este criterio persegue tamén a valoración da competencia para asignar e interpretar probabilidades utilizando en cada caso as téc - nicas adecuadas. Contidos e criterios de avaliación 121

122 122 Parte específica

123 5 Formularios e solicitudes Formularios e solicitudes 123

124 124 Parte específica

125 5.1 Certificación de actividades desenvolvidas na empresa Datos da empresa Nome: CIF: Actividade económica: Enderezo completo: Nome e apelidos do/da autor/a da certificación: DNI: Datos do traballador/a Nome: Apelidos: DNI: Número da Seguridade Social Actividade laboral desenvolvida Nº 1 Tempo dedicado Máquinas, equipos e ferramentas que se empregaron e grao de destreza no seu manexo Materiais utilizados Información manexada Resultados do traballo Actividade laboral desenvolvida Nº... Tempo dedicado Máquinas, equipos e ferramentas que se empregaron e grao de destreza no seu manexo Materiais utilizados Información manexada Resultados do traballo Formularios e solicitudes 125

126 Actividade laboral desenvolvida Nº... Tempo dedicado Máquinas, equipos e ferramentas que se empregaron e grao de destreza no seu manexo Materiais utilizados Información manexada Resultados do traballo Actividade laboral desenvolvida Nº... Tempo dedicado Máquinas, equipos e ferramentas que se empregaron e grao de destreza no seu manexo Materiais utilizados Información manexada Resultados do traballo E para que cons te e teña efec tos onde pro ce da, por ins tan cia do in te re sa do/a, ex pi do esta cer ti fi ca ción en... o... de... de 200_ Asi na do:... De se lo caso, cubriranse tantas táboas como actividades diferentes desenvolvera o/a traballador/a na empresa. De se lo caso, o/a traballador/a que desenvolvera a súa actividade laboral en diferentes empresas xuntará unha certificación acreditativa das súas actividades por cada unha das empresas. 126 Certificación de actividades desenvolvidas na empresa

127 5.2 Formulario de inscrición Ver sión ga le ga ANEXO VII CONSELLERÍA DE EDUCACIÓN E ORDENACIÓN UNIVERSITARIA PROCEDEMENTO INSCRICIÓN Á PROBA PARA ACCESO A CICLOS FORMATIVOS DE GRAO SUPERIOR DE FORMACIÓN PROFESIONAL ESPECÍFICA CÓDIGO DO PROCEDEMENTO ED312D DOCUMENTO SOLICITUDE APELIDOS DATOS PERSOAIS DA PERSOA SOLICITANTE NOME DNI DATA DE NACEMENTO ENDEREZO: RÚA/PRAZA/AVENIDA, Nº CÓDIGO POSTAL E LOCALIDADE PROVINCIA TELÉFONO EXPÓN: Que cumpre o requisito que permite a realización da proba de acceso ( ter cumpridos 20 anos ou cumprilos no ano de realización da proba, ou 18 anos, para aqueles que estén en posesión dun título de Técnico, da mesma familia profesional ou en aquelas que reglamentariamente se estableza). XUNTA A SEGUINTE DOCUMENTACIÓN ACREDITATIVA (MEDIANTE FOTOCOPIA COMPULSADA): DNI OU PARTIDA DE NACEMENTO TÍTULO DE TÉCNICO EN XUNTA A SEGUINTE DOCUMENTACIÓN PARA A EXENCIÓN: DA PARTE XERAL: CERTIFICADO DE ACCESO Á UNIVERSIDADE MEDIANTE AS PROBAS PARA MAIORES DE 25 ANOS NO QUE CONSTE A OPCIÓN EFECTUADA E A PUNTUACIÓN ACADADA. DA PARTE ESPECÍFICA DA PROBA DE ACCESO: CERTIFICACIÓN DA EMPRESA NA QUE FAGA CONSTA-LA ACTIVIDADE LABORAL E O NÚMERO DE HORAS DEDICADAS Á MESMA. NO CASO DE PERSOAS TRABALLADORAS POR CONTA PROPIA PRESENTARÁN TAMÉN CERTIFICACIÓN DE ALTA NO IMPOSTO DE ACTIVIDADES ECONÓMICAS E XUSTIFICANTES DE PAGAMENTO DE DITO IMPOSTO. CERTIFICACIÓN DA TESOURERÍA DA SEGURIDADE SOCIAL E/OU MUTUALIDADE LABORAL ONDE CONSTE A EMPRESA E A DURACIÓN DO CONTRATO. SOLICITA ser admitido/a para a realización das probas de acceso ó ciclo formativo de grao superior de: LEXISLACIÓN APLICABLE Orde anual de convocatoria. (Para cubrir pola Administración) RECIBIDO NÚMERO DE EXPEDIENTE DATA DE ENTRADA SINATURA DO/DA SOLICITANTE REVISADO E CONFORME / / DATA DE EFECTOS / / DATA DE SAÍDA, de de 200 Sr/a. Director/a do Nome do Centro no que presenta a solicitude / / Formularios e solicitudes 127

128 Versión castelá ANEXO VII CONSELLERÍA DE EDUCACIÓN Y ORDENACIÓN UNIVERSITARIA PROCEDIMIENTO INSCRIPCIÓN A LA PRUEBA PARA ACCESO A CICLOS FORMATIVOS DE GRADO SUPERIOR DE FORMACIÓN PROFESIONAL ESPECÍFICA CÓDIGO DEL PROCEDIMIENTO ED312D DOCUMENTO SOLICITUD APELLIDOS DATOS PERSONALES DE LA PERSONA SOLICITANTE NOMBRE DNI FECHA DE NACIMIENTO DIRECCIÓN: CALLE/PLAZA/AVENIDA, Nº CÓDIGO POSTAL Y LOCALIDAD PROVINCIA TELÉFONO EXPONE: Que cumple el requisito que permite la realización de la prueba de acceso (tener cumplidos 20 años o cumplirlos en el año de realización de la prueba, o 18 años, para aquellos que estén en posesión de un título de Técnico, de la misma familia profesional o en aquellas que reglamentariamente se establezca). ADJUNTA LA SIGUIENTE DOCUMENTACIÓN ACREDITATIVA (MEDIANTE FOTOCOPIA COMPULSADA): DNI O PARTIDA DE NACIMIENTO TÍTULO DE TÉCNICO EN ADJUNTA LA SIGUIENTE DOCUMENTACIÓN PARA LA EXENCIÓN: DE LA PARTE GENERAL: CERTIFICADO DE ACCESO A LA UNIVERSIDAD MEDIANTE LAS PRUEBAS PARA MAYORES DE 25 AÑOS EN EL QUE CONSTE LA OPCIÓN EFECTUADA Y LA PUNTUACIÓN ALCANZADA. DE LA PARTE ESPECÍFICA DE LA PRUEBA DE ACCESO: CERTIFICACIÓN DE LA EMPRESA EN LA QUE HAGA CONSTAR LA ACTIVIDAD LABORAL Y EL NÚMERO DE HORAS DEDICADAS A LA MISMA. EN EL CASO DE PERSONAS TRABAJADORAS POR CUENTA PROPIA PRESENTARÁN TAMBIÉN CERTIFICACIÓN DE ALTA EN EL IMPUESTO DE ACTIVIDADES ECONÓMICAS Y JUSTIFICANTES DE PAGO DE DICHO IMPUESTO. CERTIFICACIÓN DE LA TESORERÍA DE LA SEGURIDAD SOCIAL Y/O MUTUALIDAD LABORAL DONDE CONSTE LA EMPRESA Y LA DURACIÓN DEL CONTRATO. SOLICITA ser admitido/a para la realización de las pruebas de acceso al ciclo formativo de grado superior de: LEGISLACIÓN APLICABLE Orden anual de convocatoria. (A rellenar por la Administración) RECIBIDO NÚMERO DE EXPEDIENTE FECHA DE ENTRADA FIRMA DEL/DE LA SOLICITANTE REVISADO Y CONFORME / / FECHA DE EFECTOS / / FECHA DE SALIDA, de de 200 Sr/a. Director/a del Nombre del Centro en el que presenta la solicitud / / 128 Formulario de inscrición

129 6 Exemplos de probas de acceso Exemplos de probas de acceso 129

130 130 Formulario de inscrición

131 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte xeral LINGUA GALEGA ELITERATURA Páxina 1/1 Cando Lanzarote do Lago chegou ó outeiro cuberto de toxais onde o río Usk vira cara ó Leste, comprendeu que estaba a menos de cinco horas de marcha de Caerleon, a cidade á que o Rei Artur trasladara a súa Corte co gallo da festividade de Pentecostés. Desde o cume do outarelo, de súpeta vencida toda urxencia, recreouse emocionado na contemplación da largacía floresta que, como unha alfombra de mestos verdores, estendíase ata os propios límites da vila cortesá. Aquel era o sitio, o espacio -recoñeceuno de seguida-, onde transcorreran algunhas das súas primeiras e máis intensas aventuras desde que chegara á Bretaña artúrica. Sobre a marxe dereita enxergou recheo de brillos e reflexos o curso enrevesgado do río que se descolgaba brincador pola ladeira ben escoltado de salgueiros abidueiras e ameneiros no medio sementando de atallos os longos meandros estirábase a estreita congostra que levaba á corte do rei Artur o máis desexado dos camiños o destino máis querido e ó fondo pechando o cadro por riba de Caerleon distinguíase unha moura arboreda de freixos e de carballos centenarios unha imaxe que cadraba con xusteza sobre a que retiña na súa lembranza Lanzarote do lago coñecido xa daquela ós vintedous anos como o mellor cabaleiro do mundo regresaba do seu primeiro ano de aventuras en cumprimento estricto dos mandamentos do rei Artur e dos principios da táboa redonda que este monarca enunciara. (Carlos G. Reigosa, Irmán Rei Artur. Xerais) 1. Explique en galego o significado, no texto, de outeiro, floresta, verdores, lembranza e atallos. 2. Describa unha paisaxe rural (máximo 15 liñas). 3. Indique, no texto, qué palabras son adxectivos (epítetos ou especificativos) e qué palabras son substantivos. 4. Puntúe, correctamente, os dous últimos parágrafos do texto. 5. Diga todo o que saiba sobre a prosa galega relacionada coa materia da Bretaña (máximo 15 liñas).

132 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte xeral LINGUA CASTELÁ E LITERATURA Páxina 1/1

133 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte xeral MATEMÁTICAS Páxina 1/1 1. A táboa seguinte amosa o número de empregados dunha empresa e os seus soldos (en miles de pesetas) que varían entre dous valores determinados. Calcúlese: a media, a mediana, a moda, a desviación media e a desviación típica. 1. La tabla siguiente muestra el número de empleados de una empresa y sus sueldos (en miles de pesetas) que varían entre dos valores determinados. Calcúlese: la media, la mediana, la moda, la desviación media y laa desviación típica. SOLDOS / SUELDOS EMPREGADOS / EMPLEADOS 100 x < x < x < x < x < x < x < Consideremos un proxectil lanzado verticalmente dende o chan a unha velocidade V = 50 m/s. Nun instante t a súa altura vén dada por h(t) = 50t-t 2. Pídese: - Instante t en que deixa de subir. - Tempo que está movéndose. - Punto máis alto que alcanza. - Velocidade e aceleración no instante t=3. - Clase de movemento. 2. Consideremos un proyectil lanzado verticalmente desde el suelo a una velocidad V = 50 m/s. En un instante t su altura viene dada por h(t) = 50t-t 2. Se pide: - Instante t en que deja de subir. - Tiempo que está moviéndose. - Punto más alto que alcanza. - Velocidad y aceleración en el instante t=3. - Clase de movimiento. 3. Comprobouse experimentalmente que só 3 de cada 10 nenos asistentes ás festas de cumpreanos proban a torta. Se a unha festa de cumpreanos asisten 20 nenos: - Cal é a probabilidade de que só 6 deles coman torta? - Cal é a probabilidade de que tomen torta máis da metade? 3. Se ha comprobado experimentalmente que sólo 3 de cada 10 niños asistentes a las fiestas de cumpleaños prueban la tarta. Si a una fiesta de cumpleaños asisten 20 niños: - Cuál es la probabilidad de que sólo 6 de ellos coman tarta? - Cuál es la probabilidad de que tomen tarta más de la mitad?

134 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte xeral LINGUA ESTRANXEIRA (INGLÉS) Páxina 1/1 Read the text below and then answer the questions in English In the past sport went in the back pages of newspapers. Matches and other sports were described and the performance of the players was praised or criticized. But their lives were private. Nowadays professional sport is becoming show business: The front pages of newspapers are filled with news of football players, tennis players or other sportsmen and women like the scandals about film stars, rock singers or princes. We all read in the past years about Steffi Graf=s father who was accused of massive tax evasion, Monica Seles was stabbed, more recently there have been drug abuses in cycling, football; marriage separations like that of Conchita Sánchez Vicario or Boris Becker, etc. Some people believe that it is the price that sportsmen and women Apay@ for being paid too much money. The truth is that they receive immense amounts of media attention. Everything they do is scrutinized and they become, in a way, victims of their own success. 1. What is the text about? I mark 2. Explain the meaning of the following word and phrase: - Media - Drug abuses 2 marks: (1 mark each) 2 marks: (0,5 mark each) 3. Answer the following questions about the text: - Years ago, what part of the newspapers was dedicated to sports? - In those days, did the media pay attention to the private lives of sportmen and women? - What is more common today? - What happened to Stefi Graf=s father? - Why do sportsmen and women become victims of their own success? 2 marks: (1 mark each) 4. Complete the following sentences using information contained in the text: - Sportstars, who..., receive immense amounts of media attention. - The writer believes that sport news have changed in newspapers because Write a few lines about the advantages and disadvantages of being a famous person. 3 marks

135 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica ECONOMÍA E ORGANIZACIÓN DE EMPRESAS Páxina 1/2 1.- Que entende vostede por fondo de manobra e como debe interpreta-las seguintes situacións? Fondo de manobra > 0 Fondo de manobra = 0 Fondo de manobra < 0-1,25 Ptos- 1.- Qué entiende usted por fondo de maniobra y cómo debe interpretar las siguientes situaciones? Fondo de maniobra > 0 Fondo de maniobra = 0 Fondo de maniobra < 0-1,25 Ptos- 2.- Distintas clasificacións dos impostos, facendo especial fincapé na diferencia entre impostos directos e -1,25 Ptosindirectos. Poña un exemplo de cada un deles. 2.- Distintas clasificaciones de los impuestos, haciendo especial hincapié en la diferencia entre impuestos directos e -1,25 Ptosindirectos. Ponga un ejemplo de cada uno de ellos. 3.- Órganos de goberno das S.A. Explique todo o que saiba de cada un deles. -2,5 Ptos- 2,5 Ptos- 3.- Órganos de gobierno de las S.A. Explique todo lo que sepa de cada uno de ellos. 4.- Despedimento por causas disciplinarias. -2,5 Ptos- 2,5 Ptos 4.- Despido por causas disciplinarias.

136 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria extraordinaria: [DATA] Parte específica ECONOMÍA E ORGANIZACIÓN DE EMPRESAS Páxina 2/2 5.- Consideremos unha empresa que vende radiocasetes a ptas por unidade. A devandita empresa ten uns custos fixos de ptas e durante o presente exercicio tivo uns custos variables totais de ptas despois de producir aparellos. Calcula-lo punto morto ou límite de rendibilidade e calcular tamén o resultado (beneficio ou perda) se vende unidades neste exercicio. Conclusións que se poden tirar do resultado acadado e representación gráfica dos custos, ingresos e punto morto. - 2,5 Ptos- 5.- Consideremos una empresa que vende radiocasetes a ptas por unidad. Dicha empresa tiene unos costes fijos de ptas y durante el presente ejercicio tuvo unos costes variables totales de ptas después de producir aparatos. Calcular el punto muerto o umbral de rentabilidad y calcular también el resultado (beneficio o pérdida) si vende unidades en este ejercicio. Conclusiones que se pueden sacar del resultado logrado y representación -2,5 Ptosgráfica de los costes, ingresos y punto muerto. NOTA.- Valorarase a utilización dunha linguaxe con termos económicos axeitados, a coherencia nas ideas expostas e a claridade da redacción. Computaranse de xeito negativo os erros de concepto. No tocante ós exercicios, ademáis da consecución dun resultado correcto é moi importante comentar correctamente (con sentido económico) os resultados acadados, así como a deducción das expresións matemáticas utilizadas. Tempo recomendado: 1 hora. NOTA.- Se valorará la utilización de un lenguaje con términos económicos adecuados, la coherencia en las ideas expuestas y la claridad de la redacción. Se computarán de modo negativo los errores de concepto. En lo relativo a los ejercicios, además de la consecución de un resultado correcto es muy importante comentar correctamente (con sentido económico) los resultados logrados, así como la deducción de las expresiones matemáticas utilizadas. Tiempo recomendado: 1 hora.

137 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica CIENCIAS DA TERRA E DO MEDIO AMBIENTE Páxina 1/2 1.- Os recursos naturais e o desenvolmento sostible. a. Que se entende por recurso natural? b. Como se clasifican os recursos naturais? Sinale algúns exemplos de cada tipo. c. Que é o desenvolvemento sostible? Cal é a súa finalidade? d. Relaciona-lo concepto de desenvolvemento sostible coa explotación dos recursos naturais, propondo alternativas de explotación racional dos recursos pesqueiros. 1.- Los recursos naturales y el desarrollo sostenible. a. Qué se entiende por recurso natural? b. Cómo se clasifican los recursos naturales? Señale algunos ejemplos de cada tipo. c. Qué es el desarrollo sostenible? Cuál es su finalidad? d. Relacionr el concepto de desarrollo sostenible con la explotación de los recursos naturales, proponiendo alternativas de explotación racional de los recursos pesqueros. 2.- O ciclo da materia nos ecosistemas. a. Explica-lo ciclo da materia a través dunha cadea trófica de catro niveis. Que nome xenérico reciben os individuos de cada un deses niveis tróficos? b. Cal é a eficiencia media de asimilación da biomasa en cada nivel trófico? c. Tendo en conta a eficiencia, debuxa-la pirámide trófica correspondente. d. Como se vería afectado este ciclo se desaparecera o segundo nivel trófico? Como se vería afectada a biomasa dos outros dous? e. E que pasaría se introducimos no ecosistema unha especie exótica do segundo nivel, máis eficiente cá autóctona e que, ademais, non sexa consumida pola poboación que ocupa o terceiro nivel trófico? 2.- El ciclo de la materia en los ecosistemas. a. Explicar el ciclo de la materia a través de una cadena trófica de cuatro niveles. Qué nombre genérico reciben los individuos de cada uno de esos niveles tróficos? b. Cuál es la eficiencia media de asimilación de la biomasa en cada nivel trófico? c. Teniendo en cuenta la eficiencia, dibujar-la pirámide trófica correspondiente. d. Cómo se vería afectado este ciclo si desapareciese el segundo nivel trófico? Cómo se vería afectada la biomasa de los otros dos? e. Y qué pasaría si introducimos en el ecosistema una especie exótica del segundo nivel, más eficiente que la autóctona y que, además, no sea consumida por la población que ocupa el tercer nivel trófico?

138 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica CIENCIAS DA TERRA E DO MEDIO AMBIENTE PÁXINA 2/2 3.- Na euroconferencia da auga celebrada en Vigo o pasado mes de maio, os espertos discutiron sobre os riscos dun posible aumento do nivel do mar. a. Cal é a orixe do risco de aumento do nivel do mar? De onde procedería a auga? b. Que factor atmosférico é o desencadeante deste problema global? c. Que contaminantes químicos desencadean o xurdimento deste problema? Que actividades humanas liberan estes productos á atmosfera? d. Indique outros efectos globais causados pola contaminación producida polas actividades humanas. Sinale qué tipos de contaminantes os inducen. 3.- En la euroconferencia del agua celebrada en Vigo el pasado mes de mayo, los espertos discutieron sobre los riesgos de un posible aumento del nivel del mar. a. Cuál es el origen del riesgo de aumento del nivel del mar? De dónde procedería el agua? b. Qué factor atmosférico es el desencadenante de este problema global? c. Qué contaminantes químicos desencadenan el surgimiento de este problema? Qué actividades humanas liberan estos productos a la atmósfera? d. Indique otros efectos globales causados por la contaminación producida por las actividades humanas. Señale qué tipos de contaminantes los inducen. 4.- As industrias contaminantes que verten directamente os seus residuos ó mar provocan un impacto ecolóxico sobre a biocenose e o biotopo, e afectan a outros sectores productivos na economía humana. a. Indique os criterios ou indicadores de impacto que se deben ter en conta para facer unha avaliación do impacto desa actividade industrial. b. Que factores ambientais se deberían analizar para controla-la calidade da auga? c. Realice unha avaliación dos impactos ambientais empregando unha matriz causa-efecto, enfrontando as actividades empresariais cos efectos que poden causar sobre a paisaxe, os seres vivos, a calidade da auga e outras actividades productivas. 4.- Las industrias contaminantes que vierten directamente sus residuos al mar provocan un impacto ecológico sobre la biocenosis y el biotopo, y afectan a otros sectores productivos en la economía humana. a. Indique los criterios o indicadores de impacto que se deben tener en cuenta para hacer una evaluación del impacto de esa actividad industrial. b. Qué factores ambientales se deberían analizar para controlar la calidad del agua? c. Realice una evaluación de los impactos ambientales empleando una matriz causa-efecto, enfrentando las actividades empresariales con los efectos que pueden causar sobre el paisaje, los seres vivos, la calidad del agua y otras actividades productivas.

139 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica FÍSICA Proba A PÁXINA 1/1 1. Diferencias entre a teoría corpuscular de Newton e a ondulatoria de Huygens sobre a natureza da luz. 1. Diferencias entre la teoría corpuscular de Newton y la ondulatoria de Huygens sobre la naturaleza de la luz. 2. Calcule o valor da superficie dun círculo de 7 0 centímetros de diámetro (B = ), os erros absoluto e relativo, e exprese o seu resultado coas cifras significativas axeitadas. 2. Calcule el valor de la superficie de un círculo de 7 0 centímetros de diámetro (B = ), los errores absoluto y relativo, y exprese su resultado con las cifras significativas adecuadas. 3. Para producir ondas dunha lonxitude de onda meirande aumentaría ou diminuiría a frecuencia do xerador da cubeta de ondas? Por que? 3. Para producir ondas de una longitud de onda más grande aumentaría o disminuiría la frecuencia del generador de la cubeta de ondas? Por qué? 4. Unha onda vén representada pola ecuación Y = 10. sen2(500.t -0,5X), X e Y en metros e t en segundos. Calcula-la lonxitude de onda e a velocidade de propagación. 4. Una onda viene representada por la ecuación Y = 10. sen2(500.t -0,5X), X e Y en metros y t en segundos. Calcular la longitud de onda y la velocidad de propagación. 5. A ecuación dunha onda transversal é: Y=0.1.sen2(2t - x/1,5), donde x e y se expresan en metros e t en segundos. Determinar: - A frecuencia, a lonxitude de onda e a velocidade de fase. - Puntos que están en fase e en oposición de fase nun instante determinado. 5. La ecuación de una onda transversal es: Y=0.1.sen2(2t - x/1,5), donde x e y se expresan en metros y t en segundos. Determinar: - La frecuencia, la longitud de onda y la velocidad de fase. - Puntos que están en fase y en oposición de fase en un instante determinado. 6. Sométese unha partícula de 0,1 g de masa e carga de 1 F C a un campo eléctrico uniforme de magnitude 200 N/C na dirección do eixe Y. Inicialmente a partícula está na orixe de coordenadas e móvese cunha velocidade de 1 m/s no eixe X. Ignorando a gravidade, achar: - Lugar onde colisionará cunha pantalla perpendicular ó eixe X situada a un metro da orixe. - A enerxía cinética que deberá te-la partícula nese instante. 6. Se somete una partícula de 0,1 g de masa y carga de 1 F C a un campo eléctrico uniforme de magnitud 200 N/C en la dirección del eje Y. Inicialmente la partícula está en el origen de coordenadas y se mueve con una velocidad de 1 m/s en el eje X. Ignorando la acción de la gravedade, hallar: - Lugar donde colisionará con una pantalla perpendicular al eje X situada a un metro del origen. - La energía cinética que deberá tener la partícula en ese instante.

140 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica QUÍMICA Proba A PÁXINA 1/1 1. Un composto orgánico contén 40% de carbono, 6'7% de hidróxeno e 53'3% de osíxeno. Acha-la súa fórmula empírica. Se 0'300g do dito composto ocupan un volume de 112'0 cm 3 en condicións normais, determine a súa formula molecular. 1. Un compuesto órgánico contiene 40% de carbono, 6'7% de hidrógeno y 53'3% de oxígeno. Hallar su fórmula empírica. Si 0'300g de dicho compuesto ocupan un volumen de 112'0 cm 3 en condiciones normales, determine su formula molecular. 2. Tendo en conta que o ph dunha disolución de amoníaco 0'01 M é 10'63, calcula-lo valor da constante de basicidade. Teoría: concepto de ph. Ionización da auga. 2. Teniendo en cuenta que el ph de una disolución de amoníaco 0'01 M es 10'63, calcular el valor de la constante de basicidad. Teoría: concepto de ph. Ionización del agua.

141 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica QUÍMICA Proba B PÁXINA 1/1 1. Ionización da auga. Concepto de ph. Calcula-lo ph das seguintes disolucións: a) 0'055 M de ácido nítrico (trioxonitrato V de hidróxeno). b) 0'025 M de hidróxido de sodio. c) 0'1 M de amoníaco, sabendo que a constante de basicidade é 1' Ionización del agua.concepto de ph. Calcular el ph de las siguientes disoluciones: a) 0'055 M de ácido nítrico (trioxonitrato V de hidrógeno). b) 0'025 M de hidróxido de sodio. c) 0'1 M de amoníaco, sabiendo que la constante de basicidad es 1' Un hidrocarburo gaseoso contén un 82,7% do seu peso en carbono. A densidade do gas a 25ºC e 755 mm-hg é de 2,36 g/l. Escriba a súa fórmula empírica e molecular. 2. Un hidrocarburo gaseoso contiene un 82,7% de su peso en carbono. La densidad del gas a 25ºC y 755 mm-hg es de 2,36 g/l. Escriba su fórmula empírica y molecular.

142 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica XEOGRAFÍA PÁXINA 1/2 1. Defina: España caliza, Macizo Hespérico, terciarización, isobara, economía sumerxida, fondos estructurais, desertización, cota láctea. 1. Defina: España caliza, Macizo Hespérico, terciarización, isobara, economía sumergida, fondos estructurales, desertización, cuota láctea. 2. Indique no mapa da figura 1.1 as distintas comunidades atónomas españolas. 2. Indique en el mapa de la figura 1.1 las distintas comunidades autónomas españolas. 3. Desenvolva o tema: Os movementos migratorios en España de 1975 á actualidade. 3. Dessarrolle el tema: Los movimientos migratorios en España de 1975 a la actualidad. 4. Analice e comente a figura 1.2. Distribución espacial dos tipos de réxime fluvial na Península Ibérica. 4. Analice y comente la figura 1.2. Distribución espacial de los tipos de régimen fluvial en la Península Ibérica. VALORACIÓN. A primeira pregunta ten unha puntuación máxima de 2 puntos: solicítase unha breve definición en termos xeográficos. A segunda pregunta ten unha puntuación máxima de 2 puntos: solicítase a localización/identificación correcta. A terceira pregunta ten unha puntuación máxima de 3 puntos: valorarase a organización e exposición de contidos. A cuarta pregunta ten unha puntuación máxima de 3 puntos: pídese a correcta interpretación e explicación do documento, analizando causas e consecuencias dos feitos expostos. VALORACIÓN. La primera pregunta tiene una puntuación máxima de 2 puntos: se solicita una breve definición en términos geográficos. La segunda pregunta tiene una puntuación máxima de 2 puntos: se solicita la localización/identificación correcta. La tercera pregunta tiene una puntuación máxima de 3 puntos: se valorará la organización y exposición de contenidos. La cuarta pregunta tiene una puntuación máxima de 3 puntos: se pide la correcta interpretación y explicación del documento, analizando causas y consecuencias de los hechos expuestos.

143 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica XEOGRAFÍA PÁXINA 2/2 Figura 1.1.: COMUNIDADES AUTÓNOMAS ESPAÑOLAS. Figura 1.2. DISTRIBUCIÓN ESPACIAL DOS TIPOS DE RÉXIME FLUVIAL NA P.IBÉRICA. FONTE: TERÁN, SOLÉ, SABARÍS (1987): Geografía de España. Ed. Ariel. Barcelona. Px. 177.

144 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica DEBUXO TÉCNICO Proba A PÁXINA 1/1 - No folio que se entrega, realiza-lo esbozo a man alzada da peza representada á beira en perspectiva, facendo as vistas, seccións e cortes que se estimen necesarios para a súa correcta interpretación. - En formato A3 (que se entrega), representar a lapis o plano acotado, a escala normalizada adecuada para que encaixe no formato, partindo do esbozo realizado con anterioridade. - Ó finaliza-lo exercicio entregarase o esbozo e os planos realizados. - Valorarase a correcta realización das vistas, o correcto acotado e a pulcritude de presentación, tanto do esbozo como do plano. - Non se terá en conta a simboloxía de acabados superficiais. - Tempo para a realización da proba: dúas horas. - En el folio que se entrega, realizar el croquis a mano alzada de la pieza representada al lado en perspectiva, haciendo las vistas, secciones y cortes que se estimen necesarios para su correcta interpretación. - En formato A3 (que se entrega), representar a lápiz el plano acotado, a escala normalizada adecuada para que encaje en el formato, partiendo del croquis realizado con anterioridad. - Al finalizar el ejercicio se entregará el croquis y los planos realizados. - Se valorará la correcta realización de las vistas, el correcto acotado y la pulcritud de presentación, tanto del esbozo como del plano. - No se tendrá en cuenta la simbología de acabados superficiales. - Tiempo para la realización de la prueba: dos horas.

145 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica HISTORIA DA ARTE PÁXINA 1/2 1. a) Sitúe esta obra da dereita no tempo e no espacio. 1 punto b) Analice os elementos innovadores que definen esta obra. Explique ou defina o cánon grego. 2 puntos c) Encadre a obra no contexto da escultura do seu tempo. 1 punto 1. a) Sitúe esta obra de la derecha en el tiempo y en el espacio. 1 punto b) Analice los elementos innovadores que definen esta obra. Explique o defina el cánon griego. 2 puntos c) Encuadra la obra en el contexto de la escultura de su tiempo. 1 punto 2. a) Clasifique a obra de abaixo no seu contexto histórico-artístico. 1 punto b) Analice as súas características formais e iconográficas. Encádrea na producción do autor. 2 puntos c) Coñece algún outro cadro con temática similar? Comente as súas analoxías e diferencias. 1 punto 2. a) Clasifique la obra de abajo en su contexto histórico-artístico. 1 punto b) Analice sus características formales e iconográficas. Encuádralo en la producción del autor. 2 puntos c) Conoce algún otro cuadro con temática similar? Comente sus analogías y diferencias. 1 punto

146 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica HISTORIA DA ARTE PÁXINA 2/2 3. Responda ás seguintes cuestións. 2 puntos a. Que é unha columna salomónica? b. Explique ou debuxe os elementos dun entablamento dórico. c. Cales son as cores primarias e as secundarias? d. Que é un tímpano? e. Que é un arco faixón? f. Que escena representa unha Epifanía? g. Que é un deambulatorio ou girola? Coñece algún edificio onde apareza? h. Defina ou trate de debuxar un arco polilobulado e un de ferradura. 3. Responda a las siguientes cuestiones. 2 puntos a. Qué es una columna salomónica? b. Explique o dibuje los elementos de un entablamiento dórico. c. Cuáles son los colores primarios y los secundarios? d. Qué es un tímpano? e. Qué es un arco fajón? f. Qué escena representa una Epifanía? g. Qué es una girola? Conoce algún edificio donde aparezca? h. Defina o trate de dibujar un arco polilobulado y uno de herradura.

147 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica BIOLOXÍA Proba A PÁXINA 1/2 1. Que é a homeostasia? En que organismos se atopa máis desenvolvida esta capacidade? 1. Qué es la homeostasia? En qué organismos se encuentra más desarrollada esta capacidad? 2. Elabore un esquema en que figuren os principios inmediatos orgánicos e inorgánicos dos organismos vivos indicando: concepto de principio inmediato, tipos de principios, exemplos de cada un deles, funcións asignadas nos organismos vivos, lugar en que se atopan nos distintos organismos vivos. 2. Elabore un esquema en el que figuren los principios inmediatos orgánicos e inorgánicos de los organismos vivos indicando: concepto de principio inmediato, tipos de principios, ejemplos de cada uno de ellos, funciones asignadas en los organismos vivos, lugar en el que se encuentran en los distintos organismos vivos. 4. Estructura celular: realice un debuxo dunha célula (indique se debuxa unha célula animal ou unha vexetal), represente tódolos seus orgánulos e sinale a función que desempeñan. 4. Estructura celular: realice un dibujo de una célula (indique si dibuja una célula animal o vegetal), represente todos sus orgánulos y señale la función que desempeñan. 5. En que consiste o catabolismo de glícidos desde o punto de vista enerxético? Cual é a súa función? Poña exemplos de productos iniciais e finais nas rutas ou reaccións máis características. 5. En qué consiste el catabolismo de glúcidos desde el punto de vista energético? Cuál es su función? Ponga ejemplos de productos iniciales y finales en las rutas o reacciones más características. 6. En que consiste o anabolismo de lípidos, desde o punto de vista enerxético? Cal é a súa función? A partir de que moléculas se poden fabricar triglicéridos? 6. En qué consiste el anabolismo de lípidos, desde el punto de vista energético? Cuál es su función?. A partir de qué moléculas se pueden fabricar triglicéridos?

148 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica BIOLOXÍA Proba A PÁXINA 2/2 7. Que é a mitose? Para que serve? Que é a meiose? Para que serve? Que papel desempeña a meiose na variabilidade xenética? 7. Qué es la mitosis? Para qué sirve? Qué es la meiosis? Para qué sirve? Qué papel desempeña la meiosis en la variabilidad genética? 8. Os procariotas: argumente mediante exemplos a súa importancia medioambiental, médica e industrial. 8. Los procariotas: argumenta mediante ejemplos su importancia medioambiental, médica e industrial. 9. Desenvolva brevemente as etapas e mecanismos da resposta inmune específica no home. 9. Desarrolle brevemente las etapas y mecanismos de la respuesta inmune específica en el hombre.

149 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica BIOLOXÍA Proba B PÁXINA 1/1 1. Na célula do debuxo identifique cada un dos orgánulos e indique cál é a súa función na célula. De que tipo de célula se trata? Por que? Indique as diferencias entre as células animais e as células vexetais. 1. En la célula del dibujo identifique cada uno de los orgánulos e indique cuál es su función en la célula. De qué tipo de célula se trata? Por qué? Indique las diferencias entre las células animales y las células vegetales. 2. Estructura celular: realice un debuxo dunha célula (indique se debuxa unha célula animal ou unha vexetal), represente tódolos seus orgánulos e sinale a función que desempeñan. 2. Estructura celular: realice un dibujo de una célula (indique si dibuja una célula animal o vegetal), represente todos sus orgánulos y señale la función que desempeñan. 3. En que consiste o catabolismo de glícidos desde o punto de vista enerxético? Cual é a súa función? Poña exemplos de productos iniciais e finais nas rutas ou reaccións máis características. 3. En qué consiste el catabolismo de glúcidos desde el punto de vista energético? Cuál es su función? Ponga ejemplos de productos iniciales y finales en las rutas o reacciones más características. 4. Os procariotas: argumente mediante exemplos a súa importancia medioambiental, médica e industrial. 4. Los procariotas: argumenta mediante ejemplos su importancia medioambiental, médica e industrial.

150 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica MECÁNICA PÁXINA 1/1 1. Calcula-la presión dun circuíto hidráulico de freos, sabendo que a forza de empuxe do émbolo da bomba é de 70 Kg. Supóñase que a bomba ten 18 mm de diámetro e calcúlese tamén se supomos que o diámetro do émbolo da bomba e de 30 mm. 1. Calcular la presión de un circuito hidráulico de frenos, sabiendo que la fuerza de empuje sobre la cabeza del émbolo de la bomba es de 70 Kg. Supóngase que la bomba tiene 18 mm de diámetro y calcúlese también si suponemos que el diámetro del émbolo de la bomba es de 30 mm. 2. Dous pesos de 350 Kg cada un están colocados como se amosa na plataforma dunha camioneta de 1400 Kg. Calcula-las reaccións en cada unha das rodas traseiras A en nas dianteiras B. 2. Dos pesos de 350 Kg cada uno están colocados como se muestra en la plataforma de una camioneta de 1400 Kg. Calcular las reacciones en cada una de las ruedas traseras A y en las delanteras B. 3. Un coche de 1200 kg colle unha curva de R=100m a unha velocidade de 108km/h. Calcula-lo coeficiente de rozamento necesario para que o coche non esvare se a curva non ten peralte. 3. Un coche de 1200kg coge una curva de R=100m a una velocidad de 108km/h. Calcular el coeficiente de rozamiento necesario para que el coche no resbale si la curva no tiene peralte.

151 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica ELECTROTECNIA Proba A PÁXINA 1/1 1. No circuíto seguinte calcular: - A diferencia de potencial V AB. - A potencia que disipa cada unha das resistencias. 1. En el circuito siguiente calcular: - La diferencia de potencial V AB - La potencia que disipa cada una de las resistencias. 2Ω 4V B 10 V 4 V 3Ω 3Ω 5Ω A 2. No circuíto da figura calcular: - Reactancia inductiva. - Reactancia capacitativa. - Impedancia total do cirucuíto. - Intensidade que circula polo circuíto. - Potencia activa do circuíto. - Potencia reactiva do circuíto. 100 V 1 KHz R= 100Ω L=19 mh C= 19µF 2. En el circuito de la figura calcular: - Reactancia inductiva. - Reactancia capacitativa. - Impedancia total del cirucuito. - Intensidad que circula por el circuito. - Potencia activa del circuito. - Potencia reactiva del circuito.

152 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica ELECTROTECNIA Proba B PÁXINA 1/1 1. Na montaxe da figura desexamos que o transistor teña o seguinte punto de funcionamento: U CE =4V, U BE =520 mv, I C =0 25ª Se a gañancia estática do transistor é h fe =β=125, calcular: a. A tensión de alimentación U CC e a corrente na base do transistor. b. As resistencias do divisor de tensión que polariza a base, R B1 e R B2, sabendo que desexamos ter unha intensidade na resistencia R B2 10 veces maior ca na base do transistor. 1. En el montaje de la figura deseamos que el transistor tenga el siguiente punto de funcionamiento: U CE =4V, U BE =520 mv, I C =0 25ª Si la ganancia estática del transistor es h fe =β=125, calcular: a. La tensión de alimentación U CC y la corriente en la base del transistor. b. Las resistencias del divisor de tensión que polariza la base, R B1 y R B2, sabiendo que deseamos tener una intensidad en la resistencia R B2 10 veces mayor que en la base del transistor. +U cc R B1 R c =75Ω I c =0 25 A I B U CE =4V R B2 U BE =520 mv h fe =125

153 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica SEGUNDA LINGUA ESTRANXEIRA PÁXINA 1/1 Read the following text and then answer the questions in English. Big cities offer a mixture of the best and the worst, the strange and the ordinary. There live the rich and the poor, the beautiful and the ugly, the good and the bad. In a short walk you come across all states from misery to opulence: in one part, the penniless, the unemployed who form long queues at the job centres, the depressed; in another, the rich, the satisfied, the successful. On park benches sit the elderly taking the sun, in quiet churches the devout are at their prayers; it is said that there are many people without enough to take to their mouths. On the other hand we find the strong, the ambitious and the lucky who work in large companies, offices, shopping centres and others. It is true that big cities are seldom boring for you are likely to encounter the unusual at every corner. The rude who refuse to answer when asked and the polite who go out their way to help you. Undoubtedly, the best hope for our cities are the young, who hold the key to tomorrow. 1.- Write a title in English which best summarizes the text and justify your answer. 2.- Explain the meaning of the following words found in the text: - penniless - successful - rude 3.- Answer the following questions about the text: - Why are big cities a mixture? - Why are big cities seldom boring? - What is your opinion about the statement Undoubtedly, the best hope for our cities are the young, who hold the key to tomorrow 4.- Complete the following sentences using information contained in the text: - The author of the text tells us about life in big cities where... - He considers that the lucky are... - In order to help people Write a composition about where you prefer to live: in the country or the city or both and why. (Minimum 70 words, maximum 90 words).

154 Probas de acceso a ciclos formativos de grao superior Convocatoria ordinaria: [DATA] Parte específica SEGUNDA LINGUA ESTRANXEIRA: INGLÉS PÁXINA 1/1 Most Pygmies live in the jungles of Central Africa where the temperature is usually above 27º C. Most of the area is still uncivilized and many Pygmies do not know what a white man looks like. The typical Pygmy measures between 1.32 m. and 1.45 m. in height and has a skin which is chocolate in colour. He has black hair and a wide nose. He is very shy and does not like contact with strangers. In general, Pygmies live in small groups and do not have permanent houses. They build temporary huts which they make from the trees in the jungle. The jungle also provides the Pygmies with food. They collect nuts and fruits, which grow in abundance, and they also hunt animals. The Pygmies are very superstitious. They attribute magical significance to many phenomena, but they also believe there is one supreme God who controls the lives of all men. 2 marks: 0,5 each 1. Answer the following questions with full sentences. - Do Pygmies live in a hot climate? - How large are the communities in which Pygmies live? - Are Pygmies vegetarian? - Do Pygmies believe in magic? 2. Write the correct verb forms. 2 marks: 0,5 each - Have you got a cigarette? Sorry, I... (not smoke). - Peter... while we... near him. (drink / dance). - While she was on the beach she told her friend... down with her. (sit). - Do you like...? (swim). 3. Write a typical sentence or expression for each of these situations. - In a restaurant - In a shop - On the telephone - Inviting someone 2 marks: 0,5 each 4. WRITING. 4 marks Imagine you are going on a holiday or business trip. A person you don t know will be waiting for you at the station or airport. Write a short letter to him/her saying how and when you will arrive and give a description of yourself.