STANDARD OPERATING PROSEDURES (SOP) PELAN TINDAKAN MENGHADAPI KEBAKARAN

STANDARD OPERATING PROSEDURES (SOP) PELAN TINDAKAN MENGHADAPI KEBAKARAN BAHAGIAN DASAR SARAAN, WANG AWAM DAN KHIDMAT PENGURUSAN PERBENDAHARAAN MALAYSIA

Disediakan oleh: Nama Jawatan Tarikh En. Mazlan bin Abdul Wahab Ketua Pegawai Keselamatan Perbendaharaan 26 Feb 2009 Disemak oleh: Nama Jawatan Tarikh Status En. Abd. Wahid bin Ahmad Ketua Seksyen Pentadbiran Am 27 Feb 2009 Penyemak (1) Dato Bukhari bin Hasan Timb. Setiausaha Bahagian (TS(P)) 27 Feb 2009 Penyemak (2) Diluluskan oleh: Nama Jawatan Tarikh Dato Hj. Za ba Hj. Che Rus Setiausaha Bahagian (S) 27 Mac 2009 No fail Tempat simpanan (Bilik fail) Tarikh disediakan Tempoh masa kuatkuasa Tarikh review

KANDUNGAN Seksyen Tajuk Seksyen Muka surat A Tujuan 1 B Penggunaan dan Skop 1 C Ringkasan Prosidur 1 D Takrif 2 E Kelayakan Personal dan Tanggungjawab F Prosidur Pelan Tindakan Menghadapi Kebakaran 4 G Pengurusan Rekod 9 H Kawalan Kualiti dan Jaminan Kualiti 9 I Rujukan 12 Carta 1: Pelan Tindakan Menghadapai Kebakaran (Individu) Carta 2: Pelan Tindakan Menghadapai Kebakaran (Umum) Jadual 1: Nombor Talian Yang Perlu Dihubungi Jika Berlaku Kebakaran Carta 3: Carta Organisasi Fire Fighting Squad 3 13 14 15 16

STANDARD OPERATING PROCEDURES (SOP) PELAN TINDAKAN MENGHADAPI KEBAKARAN UNTUK PERBENDAHARAAN MALAYSIA A. TUJUAN Standard Operating Procedures (SOP) - Pelan Tindakan Menghadapi Kebakaran disediakan adalah untuk menentukan: 1. Pegawai/kakitangan dapat bertindak dengan tenang dan selamat semasa diancam bahaya kebakaran; 2. Pengawal keselamatan, Pegawai Keselamatan Kebakaran (PKK), syarikat penyelenggara bangunan dapat melaksanakan tanggungjawab mereka dengan selamat, teratur dan berdisiplin semasa menghadapi kebakaran; 3. kemudahan untuk menyelamat diri yang ada dapat digunakan mengikut perancangan awal dengan selamat; dan 4. pemindahan penghuni daripada bangunan dapat dilakukan dengan teratur dan pantas. B. PENGGUNAAN DAN SKOP SOP 1. Tujuan SOP ini adalah untuk digunakan oleh semua yang terlibat iaitu pegawai dan kakitangan Perbendaharaan, pengawal keselamatan, kakitangan unit keselamatan, pegawai keselamatan kebakaran semasa di ancam kebakaran. 2. SOP ini digunakan bagi menentukan pelan tindakan menghadapi kebakaran dilaksanakan secara seragam, terancang dan memenuhi segala prosedur keselamatan jika berlaku kebakaran di bangunan Perbendaharaan. C. RINGKASAN PROSEDUR Pencegahan kebakaran adalah merupakan langkah penting semasa berlaku kebakaran dan dilaksanakan mengikut prosedur keselamatan yang telah ditetapkan. Secara umumnya jika mengesan sesuatu kebakaran dilokasilokasi tertentu, tindakan-tindakan berikut perlu diambil iaitu: 1. Membunyikan penggera kebakaran; 2. Cuba melawan kebakaran jika kebakaran kecil; 1

3. Menghubungi Jabatan Perkhidmatan Bomba dan Penyelamat, Pegawai keselamatan kebakaran (PKK), pengawal keselamatan dan pihak penyelenggara bangunan; 4. Menghentikan mesin/proses kerja dan memutuskan bekalan kuasa; 5. Memastikan semua dokumen-dokumen penting disimpan dan dikunci di dalam kabinet besi; 6. Berkumpul di tempat yang selamat (Assembly Point [AP]) dan mengambil kedatangan; dan 7. Mengosongkan bangunan (pengungsian). D. TAKRIF Takrif adalah untuk memberi penjelasan mengenai beberapa perkara yang mempunyai makna penting yang perlu diingati dan difahami oleh pegawai dan kakitangan serta anggota yang terlibat semasa diancam kebakaran: 1. Pelan Pengungsian Bangunan bermakna pelan pengosongan bangunan. Pengosongan boleh berlaku dalam keadaan berikut: Terdapat lokasi jalan keluar semasa kecemasan; Terdapat Laluan menyelamat diri; Tempat berkumpul; dan Mengambil kedatangan; 2. (Assembly Point) ialah tempat berkumpul iaitu satu lokasi yang jauh dari lokasi kebakaran. Kawasan yang selamat dan terlindung dari bahaya kebakaran. 3. Call point ialah penggera kebakaran 4. Notis kebakaran hendaklah mengandungi: Cara membunyikan penggera kebakaran; Cara menghubungi Perkhidmatan Bomba; dan Melawan Kebakaran. 5. Nada bunyi loceng penggera memberi makna berikut: a) Bunyi loceng putus-putus :- Bersedia untuk mengosongkan bangunan; Tutup suis lampu dan peralatan elektrik; dan Tutup pintu dan tingkap. 2

b) Bunyi loceng berpanjangan :- Apabila mendengar loceng berpanjangan, ataupun arahan melalui P.A Sistem, tindakan mengosongkan bolehlah bermula; dan PKK yang diarahkan oleh Ketua Fire Fighting Squad untuk membantu kerja-kerja pemadaman kebakaran/ Penyelamatan, hendaklah menjalankan tugas masing-masing. 6. Jenis-jenis kelengkapan kebakaran a) Sistem amaran awal i) Sistem Penggera Manual ii) Sistem Pengesanan Kebakaran Automatik: a) Pengesan Haba b) Pengesan Asap b) Peralatan melawan kebakaran i) Alat Melawan Kebakaran Manual: Alat Pemadam Api Mudah-alih Salur bantu mula Pili Bomba ii) Automatik: Semburan (air) Karbon Dioksida E. KELAYAKAN PERSONAL DAN TANGGUNGJAWAB 1. Pegawai keselamatan kebakaran perlu diberi pendedahan dan kursus mengenai aspek-aspek kawalan keselamatan tingkat bila berlaku sesuatu kebakaran; 2. Ketua Fire Fighting Squad yang terdiri daripada pegawai dan kakitangan perbendaharaan hendaklah diberi latihan dan pendedahan tentang aspek melawan kebakaran dan tanggungjawab semasa kebakaran; 3. Pengawal keselamatan perlu menghadiri latihan serta kursus yang dianjurkan oleh Bomba serta perlu mendapat sijil; dan 4. Pihak penyelenggara bangunan dipilih dari penyelenggara yang mempunyai kakitangan yang mahir dalam aspek kebakaran. 3

F. PROSEDUR PELAN TINDAKAN MENGHADAPI KEBAKARAN BIL TINDAKAN TANGGUNGJAWAB CATATAN / SENARAI SEMAK Tindakan pada kebakaran peringkat kecil. 1. Membunyikan penggera kebakaran (call point) dengan cara memecahkan kaca pada panel (glass break red) yang paling berhampiran (rujuk Pelan Kedudukan Zon Kebakaran) dan menjerit Api! Api! Api! 2. Perhatian terhadap penggera kebakaran akan berbunyi sebanyak dua (2) kali. Kali pertama mengambil masa lebih kurang 15 saat, dan kali kedua akan berbunyi berterusan. Bunyi kecemasan 15 saat pertama adalah sebagai langkah berjagajaga. Pegawai dan kakitangan terserempak atau terlihat kebakaran. 3. Cuba untuk memadamkan api dengan menggunakan peralatan pemadam kebakaran yang disediakan apabila api masih kecil, tetapi jangan membahayakan diri, seperti berikut:- i. Alat Pemadam Api Kecil (Fire Extinguisher) atau ii. Hose Reel. Perbendaharaan yang terlatih sahaja. Tindakan pada kebakaran peringkat kecemasan. 4. Bunyikan loceng amaran kebakaran. Pegawai dan kakitangan terserempak atau terlihat kebakaran. 5. Menghubungi terus Pengawal Keselamatan/kakitangan syarikat penyelenggaraan di bilik kawalan untuk mengenal pasti zon yang terbakar. Ketua Fire Fighting Squad 4

BIL TINDAKAN TANGGUNGJAWAB CATATAN / SENARAI SEMAK 6. Memeriksa dengan teliti tempat berlakunya kebakaran untuk mengetahui besarnya api dan kedudukan yang tepat berlakunya kebakaran. Fire Fighting Squad 7. Jika nampak mangsa kebakaran, selamatkan mangsa tersebut. - Fire Fighting Squad - Pegawai / kakitangan yang berhampiran. 8. Hubungi Pusat Kawalan Kebakaran / Jabatan Bomba dan Penyelamatan Malaysia berserta dengan maklumat seperti berikut:- i. Maklumat ringkas pengadu; ii. Tempat dan Alamat Kebakaran; iii. iv. Peringkat Kebakaran; Maklumat ringkas berkaitan tempat kebakaran; dan v. Ikuti tindakan lanjut pihak Bomba sehingga pasukan Bomba tiba. Ketua Fire Fighting Squad / Pegawai bertugas di bilik Pusat Kawalan Kebakaran. 9. Mengesahkan tempat sebenar berlakunya kebakaran daripada pengawal keselamatan, dan berkumpul di kawasan kebakaran bersama dengan alat-alat pemadan api. Fire Fighting Squad 10. Membunyikan alarm kebakaran (loceng kecemasan) berterusan (isyarat mengosongkan bangunan). Pengawal keselamatan / kakitangan syarikat penyelenggaraan. 11. Mengaturkan proses pengungsian bangunan dari setiap aras dan blok. Fire Fighting Squad 5

BIL TINDAKAN TANGGUNGJAWAB CATATAN / SENARAI SEMAK 12. Keluar daripada bilik kerja dan memastikan perkara di bawah diberikan perhatian sebelum menyelamatkan diri ke tempat berkumpul. Perkara tersebut adalah:- i. Wang tunai dan dokumendokumen penting dimasukkan ke dalam kabinet besi dan dikunci; dan ii. Tutup semua komputer. Penghuni yang paling akhir meninggalkan bilik atau tempat kerja. 13. Padamkan semua suis lampu dan peralatan elektrik di luar bilik. - Penghuni yang paling akhir meninggalkan bilik atau tempat kerja. - Fire Fighting Squad 14. Tutup pintu-pintu di belakang anda. - Penghuni yang paling akhir meninggalkan bilik atau tempat kerja. - Fire Fighting Squad 15. Jika terperangkap di dalam asap yang tebal:- i. Bertenang, jangan panik. ii. Rebahkan diri, merangkak di paras lantai untuk mencari jalan keluar. (Udara bersih masih boleh di peroleh di paras 1 kaki dari lantai). iii. Bernafas secara perlahan, gunakan tuala basah,sapu tangan atau kain yang bersih untuk menutup mulut dan hidung jika perlu. iv. Hampiri tingkap, berteriak meminta pertolongan atau melambai-lambai mendapatkan bantuan untuk 6

BIL TINDAKAN TANGGUNGJAWAB Pasukan Penyelamat. CATATAN / SENARAI SEMAK 16. Bersedia untuk membantu pihak bomba dengan Fire Hydrant. Fire Fighting Squad 17. Keluar meninggalkan bangunan melalui tangga dan turun ke bawah (Jangan menggunakan lif). Jangan membawa apa-apa barang bersama anda. 18. Laporkan diri di tempat berkumpul dan jangan tinggalkan tempat berkumpul sehingga diarahkan berbuat demikian. 19. Semasa menuruni tangga, jangan berpatah balik jangan berbuat bising, bertolak-tolak atau berlari. 20. Jangan gugup atau panik, tetapi tinggalkan tempat itu dengan secepat mungkin. 21. Jangan membuat bising atau berpatah balik ke dalam pejabat melainkan disuruh. 22. Bergerak dengan posisi membongkok, jika anda terpaksa bergerak melalui kawasan berasap. 23. Jangan memecahkan barisan semasa mengungsi, jangan berlari potongmemotong. 24. Pastikan berkumpul di tempat yang telah dikhaskan (Assembly Point) dan mengambil kehadiran. 7

BIL TINDAKAN TANGGUNGJAWAB CATATAN / SENARAI SEMAK 25. Dengan segera mengambil kedatangan semua yang hadir di tempat berkumpul. Ketua Seksyen Bahagian 26. Menyemak senarai kakitangan. Ketua Seksyen Bahagian 27. Melaporkan keadaan kepada Pegawai Bomba dan Ketua Fire Squad. Ketua Seksyen Bahagian 28. Pengawal Keselamatan mesti memastikan tiada kenderaan yang keluar dan masuk ke kawasan bangunan i. Jika syif malam, dengan segera seorang Pengawal ke pintu belakang; ii. Cegah orang-orang yang tidak berkenaan dari memasuki kawasan bangunan tersebut. - Pengawal Keselamatan - Fire Fighting Squad 29. Mencari kakitangan yang hilang di kawasan Bangunan Perbendaharaan apabila mendapat arahan dari Ketua Fire Squad. First Aider 30. Memberikan rawatan awal kepada mangsa yang cedera. First Aider 31. Bersedia untuk bertindak membantu pihak Bomba jika diperlukan misalnya bantuan peralatan, maklumat tentang tekanan air dan saluran bekalan elektrik. Kakitangan syarikat penyelenggaraan. 32. Menghidupkan atau mematikan suis elektrik bila mendapat arahan. Kakitangan syarikat penyelenggaraan. Apabila berlaku kebakaran, prosedur atau peraturan mencegah dan melawan kebakaran perlu diikuti bagi memastikan keselamatan bangunan dan manusia terjamin. 8

G. PENGURUSAN REKOD 1. SOP akan diletakkan di dalam kotak khusus berwarna merah dan akan diletakkan di semua tempat strategik iaitu di BCS, bilik kawalan pengawal, bilik unit keselamatan, bilik semua pegawai keselamatan kebakaran di setiap Bahagian, dan meja ketua kerani, Ketua Seksyen Pentadbiran, semua SUB dan TKSP 2. Semua kakitangan yang bertanggungjawab secara aktif dalam sebarang kebakaran dikehendaki untuk membaca SOP ini setiap dua minggu bagi mengingati dan memahirkan diri kepada prosedur yang ditetapkan. H. KAWALAN KUALITI DAN JAMINAN KUALITI 1. Jika kebakaran berlaku, tindakan pencegahan dan kawalan hendaklah diambil dengan berkesan. Di samping itu pengawalan kualiti prosedur dan peralatan mencegah kebakaran perlu diperkemas. Pegawai dan kakitangan perlu memahami aspek-aspek penyelenggaraan, pengetahuan dan kesedaran mengenai pelan tindakan kebakaran. 2. Bagi tujuan memantapkan lagi aspek pencegah kebakaran dan memastikan SOP prosedur pelan tindakan kebakaran boleh beroperasi sepenuhnya langkah-langkah berikut perlu diberi perhatian iaitu: a) Kursus Dan Latihan Kebakaran i) Semua staf hendaklah menjalani latihan kebakaran secara berkala. Latihan hendaklah merangkumi: Pencegahan Kebakaran Am; Cara membunyikan penggera kebakaran; Tindakan apabila mendengar bunyi penggera; Cara menghubungi Perkhidmatan Bomba dengan betul; Lokasi dan cara mengguna peralatan melawan kebakaran; Laluan menyelamat diri; Tempat Berkumpul; dan Mengambil kedatangan. ii) Latihan Kebakaran (seelok-eloknya tidak diumumkan terlebih dahulu) hendaklah dijalankan sekurang-kurangnya dua (2) kali setahun. Latihan dianggap berjaya jika semua pekerja dapat mengosongkan bangunan dan berada di tempat berkumpul dalam masa 25 minit selepas penggera berbunyi. iii) Penghuni perlu diberikan kursus dan latihan asas kebakaran bagi membiasakan penghuni bangunan dalam keadaan 9

sentiasa bersedia jika berlakunya kebakaran. Kursus dan latihan tersebut boleh dilakukan satu (1) tahun sekali. b) Pengetahuan mengenai kebakaran Pegawai dan kakitangan mempunyai pengetahuan yang jelas mengenai alat pencegahan kebakaran dan selok-belok bangunan iaitu: i) Kedudukan alarm point yang paling berhampiran. ii) Kedudukan alat pemadam api yang paling berhampiran dan tahu cara untuk menggunakannya. iii) Jalan keluar yang berhampiran dan laluan menuju jalan keluar. zon kebakaran iv) Bagi keselamatan, laporkan kepada KETUA JABATAN anda jika: Anda tidak mendengar isyarat amaran semasa ujian pengungsian bangunan; Jika mana-mana pintu keluar atau jalan keluar di halang dengan longgokan barang-barang; Jika sebarang alat pemadam api hilang, terlindung, dirosakkan atau tidak boleh digunakan lagi; Jika sebarang Alarm Point terlindung dari pandangan atau terhalang oleh barang-barang; dan Jika kunci Pintu Laluan Kecemasan Terakhir hilang. c) Kemudahan Menyelamat Diri Kemudahan Menyelamat Diri yang lengkap mesti disediakan di dalam bangunan untuk memudahkan penghuni keluar dengan selamat semasa kebakaran atau kecemasan. Bangunan hanya akan dianggap mempunyai kemudahan menyelamat diri yang cukup bila memenuhi keperluan berikut:- i) Jumlah jalan keluar kecemasan dan reka bentuknya diluluskan oleh Jabatan Bomba dan Penyelamat; ii) Jalan keluar tidak dikunci dan dihalang; dan iii) Alat-alat melawan kebakaran berfungsi dengan baik. d) Penyelenggaraan Peralatan Melawan Kebakaran 1. Peralatan Melawan Kebakaran hendaklah diperiksa dan diuji secara berkala. Di bawah adalah Jadual Penyelenggaraan yang dicadangkan: JENIS Sistem Penggera Manual UJIAN/PEMERIKSAAN Mingguan 10

JENIS Sistem Semburan Air Automatik Sistem Karbon Dioksida Alat Pemadam Api Mudah alih Salur Bantu Mula Pili Bomba Pengesan Haba/Asap Lampu Kecemasan Tanda Jalan Keluar Kecemasan UJIAN/PEMERIKSAAN Mingguan Mingguan Bulanan Bulanan Bulanan 3 Bulan 3 Bulan 3 Bulan 2. Selain daripada itu, audit berkaitan perlu dijalankan ke atas jenis-jenis alat melawan kebakaran bagi memastikan alat melawan kebakaran dalam keadaan sedia dan boleh digunakan dalam situasi kecemasan. e) Penjagaan Kawasan Bangunan 1. Mengamalkan penjagaan kawasan yang bersih dan teratur akan membantu mencegah kebakaran: a) Bersihkan dan buang sampah sarap; b) Musnahkan bahan-bahan mudah terbakar yang buruk; dan c) Penyimpanan yang betul bahan-bahan mudah terbakar. 2. Penyimpanan khusus hendaklah dilakukan untuk bahan-bahan cecair mudah terbakar seperti: a) Bahan cecair mudah terbakar hendaklah disimpan berasingan daripada agen pengoksidaan; b) Cecair dengan takat semburan yang rendah (bawah 66 C) disimpan dalam kontena yang tertutup. Kontena hendaklah disimpan sama ada dalam: Kawasan yang terbuka; atau Berasingan yang mempunyai peredaran udara yang baik dalam bangunan setingkat. 11

I. RUJUKAN Carta 1: Pelan Tindakan Kebakaran (Individu) Carta 2: Pelan Tindakan Kebakaran (Umum) Jadual 1: Nombor talian yang perlu dihubungi jika berlaku kebakaran Carta 3: Carta Organisasi Fire Fighting Squad 12

CARTA 1: PELAN TINDAKAN KEBAKARAN (INDIVIDU) Mula Alarm berbunyi (15 saat dan berterusan) Berlaku kebakaran TIDAK Abaikan dan teruskan kerja YA Situasi kebakaran BESAR Lari KECIL Lawan kebakaran TIDAK Lari YA Hubungi JBPM dan berkumpul di Assemly Point Alat pemadam api TIDAK BERFUN Lari BERFUNGSI Hose Reel TIDAK BERFUN Lari BERFUNGSI Padam kebakaran Tamat 13

CARTA 2: PELAN TINDAKAN KEBAKARAN UMUM) Mula Kebakaran berlaku Dikesan oleh penghuni bangunan Situasi kebakaran? KECIL Lawan kebakaran dengan menggunakan alat pemadam api / Hose reel BESAR Aktifkan Fire Alarm (red) Hubungi JBPM JBPM tiba Lari ke tempat berkumpul (AP) Opersai memadam kebakaran Beratur di Bahagian / Seksyen / Unit Masingmasing dan mengambil nama. Operasi menyelamat mangsa yang terperangkap HILANG Melaporkan jumlah kakitangan CUKUP Selesai memadamkan kebakaran dan mengesahkan bangunan selamat dihuni semula Menunggu arahan bersurai Dapat arahan dan bersurai Tamat 14

JADUAL 1: NOMBOR TALIAN YANG PERLU DIHUBUNGI JIKA BERLAKU KEBAKARAN Bil Nama Jawatan 1. 2. Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia Polis DiRaja Malaysia Jabatan/ Bahagian/Seksyen / Unit Nombor talian - Putrajaya 03-8888 0040 - Putrajaya 03-8886 222 3. JPA 3 - Putrajaya 4. Hospital Putrajaya - Putrajaya 03-8312 4200 / 03-8312 4500 5. Talian Kecemasan - - 999 6. Rahajaya (Bilik ) - Perbendaharaan 03-8882 4275 7. Bilik Kawalan - Perbendaharaan 03-8882 4278 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Keselamatan Kaunter Pengawal Keselamatan Utama Unit Keselamatan Pejabat Am Dato Bukhari bin Hasan Encik Abd Wahid bin Ahmad Encik Mazlan bin Abdul Wahab Encik Mohd Rasyid bin Che Abdullah Encik Jalil bin Yahya Encik Mohd Dinul Ashar bin Punding Cik Siti Roszaida binti Mohd Ros Encik Nor Izard bin Ismail Encik Noorazmin bin Md Ithnin Encik Hamdan bin Jidin Encik Abu Bakar bin Abdullah - Perbendaharaan 03-8882 4277 - TS (KP) KS(P) KPKP PKP 1 PKP 2 PPK(P) 1 PPK(P) 2 PK(P) 1 PK(P) 2 KPK PKK 1 Aras 2, Blok Selatan, Perbendaharaan Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, Unit Keselamatan, 03-8882 4449 03-8882 3131 / 019-225 5737 03-8882 3090 / 012-2792656 03-8882 4450 / 019-640 2023 03-8882 4451 / 019-230 2356 03-8882 3920 / 016-03-8882 4452 / 019-654 0080 03-8882 4788 / 012-323 5460 03-8882 4044 03-8882 4448 03-8882 4278 / 012-69402012 03-8882 4278 / 012-315 3549 15

CARTA 3: CARTA ORGANISASI FIRE FIGHTING SQUAD Fire leader Advisor Assistant Fire Leader Communication and Welfare Emergency Respone Security Assembly Point Facilities and Maintenance Floor Warden 16