6zer. cinig. lstanbul University Journal of Aquatic Products

Transcription

1 istanbul Universitesi Su Urunleri Dergisi (1990) 4,2:23-34 lstanbul University Journal of Aquatic Products (1990) 4,2:23-34 GALA C6I.U ZOOPLANKTON GRUPLARININ MEVS MSEL DAGTLTMT (.) THE SEASONAL DISTRIBUTION OF ZOOPLANKTON GROUPS IN GALA LAKE Mustafa TEMEL**, Turhan ONGAN* * 6zer Bu aragtrrrnada Gala golunden Kasrm 1986-Temmuz 1987 tarihleri arasrndalrnan plankton orneklerinde, zooplankton gruplannrn mevsimsel da!rlrmr incelenmigtir. Rotifera grubunun Sonbahar, Krg ve ilkbahar mevsimind e (% 72.4, o/o 83.0 ve "/"87.4), Copepoda grubunun ise Yaz mevsiminde yuksek oranda (% 54.0) bulundu$u gorulmugtur. Golden alrnan piankton ornekleri uzerinde yaprlan kalitatif analizler sonucu 17 zooplankton cinsi saptanmrgtrr. Bunlardan Rotifera grubuna ail Asplachna, Brachionus, Filinia, Keratellave Polyarthra; Copepoda grubuna ait Cyclopsve Diaptomus; Cladocera grubuna ait Daphniave Bosmina diger cinslere oranla daha yaygrn durumda bulunmaktadrr. ABSTRACT ln this study, seasonal distribution of the zooplankton groups were studied on the plankton samples taken f rom the lake Gala between November 1986 and July Rotifera were dominant in Autumn, Winter and Spring 92.4 %, 83.0 "/",87.47o'res- pectively while Copepoda were dominant in summer months (54.0%) only. Zooplankton is composed of 17 genera. RotiferageneraAsplachna, Brachionus, Filinia, Keratellaand Polyarthra; Copepoda genera Cyclops and Diaptomus; Cladoceragenera Daphnia andbosmina were more cornmon compared with others. cinig Galagolu Edirne ili, Enez riqesine yaklagrk 10 km. uzaklrktaveyuzolgumu 9.5 kmz oian bir aluvyon goludur (Munsuz ve Unver, 1983). Bu gol gekil 1' de gortilecegi gibi Guneybatr krsmrndagrlan bir kanal (Gala golu ayagr) ile dogrudan Tagaltr lagun golune ve bu kanal. Bu makale M. Temel'in yuksek lisans tezinden hazrrlanmretrr.. ' l. U. Su UrUnleri YUksekokulu. Bevkoz

2 24 M. TEMEL, T. ONGAN uzerindeki bir regulator ile de Merig nehrine baglanttlrdrr. Derinligi yagrglara bagh olarak oldukga degigen ve qok srg olangala golu iki krsrmdan olugmaktadrr. Bunlar Buyuk (Qeltik) ve Kuguk Gala golleridir. TURxiyE YUNANiSTAN Resutotor 0. ISTASvoNLAR $ekil 1. Gaia goiu ve galremayaprlan istasyoi;iar (D S. i. tgg0). Fig. 1. Gaia Lake and sampling :;tations Gala golunun Yunanistan stntrrna yakrn buir,;nrnasr, uiagrm n zor ve ozel izin gerektrr'- mesi nedenr ile Gci uzr:rtnde yaptlnln limnoiolik galrqmaiar i,-ck denecekadar azdr. Gaia gcll) ile ilgrrik yayrn Demirhindi, U (1972)' 'v+t aittir. Diger b!r araqtrrmada D. S. i. ' nin ' y'rllarr arasinda yaptrgr limnolojik qalrgrradrr (D S. 1., 1gB6) Bilindigi gibi 96llerde planktonun gunluk ve mevsimlik yayllrglarrndan ortamrn f rziksel, kimyasai yaptst, besin durumu ve su rejirnigibi birqok qevre faktorleri rol oynamaktadrr (Pioskey, 1985). Bugune kadar gol uzerinde yaprlan birkag galrgmada planktonun mevsimsei yayrltglarl rie ou yayrlrea etki eden f iziksel ve kinyasal faktorler uzerinde durulmamrgtrr. Bu r:edenle qaltgman rzda goi suyunun f iziksel ve krmyasai ozeilikleri gozonunde tutularak zoop- ;ankton gruplarinrn mevstmsei daqrlrmlarr incelennrrstir. MATERVAL ve METOD lstasyonlartn saptanmast: Gaia qolllrrde iospit edilen dort adet istasyondan ornek maleryaiier altnmlqtii'. Yt,i,eri gekil i'cre belirlilen bu rstasyonlar, qevreden geien suiarrn gole aktrqr, gdlu;, grkrqrnrrr l:uir..rndu$u ",e ":clun en der;,r oldugu b6igelerdir.

3 GALA GOLU ZOOPLANKTONU Fizikselve Kimyasal parametreler : Bu qalrqmada zooplankton gruplartntn mevsimsel dagrlrmlarrnda etkili olabilecek faktorler hakkrnda gerekli bilgileri elde edebilmek amact ile qegitli olgum ve analizler yaprlmtgttr (Tablo 1). Tablo 1: Gala golijnun incelenen fiziksel ve kimyasal parametreleri. Table 1: The physical and chemical parameters investigated Gala lake. PARAM ETRELER eininri irucrleue YONTEMi Su srcaklr!t Elektriksel iletkenlik (EC) ph QozUnmug oksijen (DO) lgrk geqirgenligi Nitrat azotu (NO3-N) Fosfat (PO4) Sulfat (SOa) Karbondioksit (CD2) Bikorbonat (HCO3) Toplam sertlik Kalsiyum (Ca") Magnezyum (Mgt*) Klor (Cl) oc mho/cm. cm. mg/l. CaCO. Tagrnabilir kombine elektrotlu WTW. CB. 560 cihazt ile Seki diskile, Fotometrik metodla, " Digital Photometer Dr. LANGE., L. P. 1. W." titrasyon metodu ile olqulmugtijr. Plankton orneklerinirr altnmasl ve saylm iglemleri: Plankton cirneklerinin alrnmasr: Piankton orneklerigapt 25 cm. a! gdzi.j aetkltgt 55 ;t olan Hensen plankton kepgesi ile alrnmrgtrr. Ornekler96lun sr! olmast nedeni ile satrhtan kayrk ile plankton kepqesi aqlz krsmrn 314' u su iqinde kalacak gekilde, yaklagrk 5 dakika Eekilmek suretile alrnm rgtrr. Alrnan bu ornekler 200 cc.' lik plastik gigelere konulmug ve "/o 4' lik formolde f ikse edilmiglerdir. Zooplanktonun saytm iglemleri: Plankton orneklerinin kalitatif analizlerine gegmeden once volumetrik hacrmlarr olqulmug ve ornekler distle su ilavesi ile 250 cc.'ye tamamlandrktan sonra homojen hale getirilmigtir. Bu materyalden 1 cc.'lik miktar altnarak Sedgewick-Rafter saytm odacrgtna konulmugtur. Bu gekilde ug defa altnan ornekler saytlmtg, bunlarrn ofialamasr alrnarak 1 cc.' deki orlalama miktar tespit edilmigtir. Zooplankton cinslerinin m3'leki miktarlarr ise aqaqrdaki formulle bulunmugtur' (Ongan, 19s1). 1 m3,tekirert sayrsr = 2_?_9 :?:"Ti ::: 9?-1li:I :-1f'l:11- x1,nn_ 1rc.X314n.r2.n

4 26 M. TEMEL, T. ONGAN BULGULAR 1- Gdl suyunun f iziksel ve kimyasal ozellikleri : Yaprlan analizler sonucu elde edilen ortalama de$erler tablo 2 ve tablo 3'de verilmigtir. Tablo 2: Gala golunde mevsimsel ortalama su srcaklrgr, elektriksel iletkenlik (EC), rglk geeirgenligi ve gol suyunun rengi. Table 2: The seasonal average water temperature, conductivity, transparency and the colour of water in Gala Lake. MEVSiMLER Su srcaklrlr EC lgrk gegirgenligi (" C) mho/cm. (cm.) Gol suyu rengi Sonbahar 1986 Ktg 1987 llkbahar 1987 Yaz s Yegilimsi sarr Kirli sarr Kirli sarr Kirli sarr Tablo 3: Gala golu suyunun mevsimlere gore ortalama kimyasal analiz sonuqlarr. Table 3: The average results of chemicar anarysis in Gala Lake. PARAM ETRELER ph Oksijen (DO) Fosf at Nitrat Sulf at Karbondioksit Bikarbonat Toplam sertlik Kalsiyum Magnezyum Klor MEVSiMLER Sonbahar Krg ilkbahar yaz B.' ' ' s s ss YILLIK ORTALAMA () O Tooplankton grup ve cinslerinin mevsimlere gore dagllrmlan: Zooplankton gruplartntn mevsimlere gore o/"'de da$rlrmlarr ozet olarak gekil 2'de verilmiqtir. a) Sonbahar donemi (Kasrm- 1985) : Sonbahar doneminde alrnan ornekler incelendiqinde Rotifera grubunun baskrn oldugu gorulmugtur. Bu mevsimde Rotifera grubunu olugturan toplam adet / m3 zooplankter rqinde Brachionuscinsi % 36.5 ile ilkirrayt almakta, bunu Asplachna, Keratella, Colurellave Synchaetacinsleri izlemektedir (Tablo 4) Copepoda grubu cinslerinden Cyclops toplamrn % 51.2'sini ve Nauplius larvalar, ise 7" 48.8' ini olugturmaktadrr. Toplam Cladocera miktarrn "/.70.f ini Daphnia, % 29.g

5 GALA GOLU ZOOPLANKTONU 27 % 72.4 % 83.0 % 87.4 % 43.9 % 10.3 % 13.0 % 12.6 % s4.0 MEVSiMLER I soruaahar. 1 es6 ffirc1. rcat flil ir-xnnhar. 1e87 p vnz. rsez % 14.8 % 0.3 % a.7 %0.8 %0.3 "/o 1.1 % 1.7 % 3.7 Rotifera Copepoda Cladocera Nematoda Ostracoda Protozoa $ekif 2. Gala golu zooplankton gruplarrnrn mevsimlere gore "h' de dagtltmlart. Fig 2. The seasonal distributions of zooplankton groups in Gala lake. unu Bosmina tegkil etmektedir. Protozoa (Ciliata) grubundan Vortbella cinsinin miktar.t nolu istasyonda 781,2 ve 3 nolu istasyonda 323 adevm3 olmak uzere toplam 1427 adetjm3 ci' varrndadrr. Nematoda grubuna ise yalntz 1-ve 2 nolu istasyonlarda rastlantlmtgttr. b) Ktg drinemi ($ubat-1987): Krg mevsiminde ahnan orneklerde yaptlan saytmlarda Rotifera grubundan Keratella, Brachionus, Polyarthra, Asplachna, Epiphanes ve Filinia cinsleritespit edilmigtir. Toplam Rotifer miktarr ise adevmo'tur (Tablo 5). Copepoda grubundan Cyclops ve Diaptomus cinsleri ile Nauplius larualan saptanmrgtrr. Bu grupta toplam fert sayrsr adevmo' tir. Cladocera grubundaki fertlerin % 23.3' Unti Bosmina sp., o/" 33.8' ini Daphnia sp. ve "/" 42.9' unu Diaphanasoma sp. olugtur' maktadrr. Bu grubun toplam ferl sayrst ise 811 adet/m3'tur. Tablo 5'de g6rillce$i gibi Protozoagrubundan dort istasyonda toplam olarak I 396 adevm3 f ert tesbit edilmigtir.

6 28 M. TEMEL, T. ONGAN Tablo 4: Sonbaharda zooplankton grup ve cinslerinin istasyonlara gore da!rlrmlarr. Table 4: The distributions of zooplankton groups and genera at the stations in Autumn. GRUPLAR 1.ist. 2. ist. ZooPLANKTON M KTAR (adevms) ROTIFERA Asplachna Brachionus Colurella Keratella Synchaeta s s s s s o COPEPODA Cylops Nauplius laru s CLADCCERA Bosmina Daphnia NEMATODA PROTOZOA I s68 2s9 s s s Vorticella 781 GENEL TOPLAM: 3s c; itkbatrar d6nemi (Nisan-1987): ilkbahar mevsiminde toplam adevm3 zo. oplankter tesbit edilmig olup, bu degerin "/" 87, 4' i Rotiferave "/o 12. 6' sr Coppodagrubuna aittir (Tablo 6). Rotiferagrubunu Keratella, Asplachna, Brachionus, Polyarthra, Notholca, Colurella, Filiniave Trichocerca cinsleri olugturmaktadrr. Bu mevsimdeki toplam Rotifer miktarr ise adet/m3 olarak tesbit edilmigtir. Copepodagrubundan Cyctops sp., Diaptomu sp. ve Nauplius larvalanna rastlanrlmrgtrr. Tooiam Copepod miktarr adet/m3 ci. vanndadir.

7 GALA GOLU ZOOPLANKTONU 29 Tablo 5: Kr9 mevsiminde zooplankton grup ve cinslerinin istasyonlara gore da$tltmlart. Table 5: The distributions of zooplankton groups and genera at the stations in Winter. GRUPLAR f.ist. ZooPLANKTON MIKTARI (adet/m3) 2. ist. ROT FERA Asplachna Brachionus Epiphanes Filinia Keratella Polyarthra s 1 s s s gg77o COPEPODA Cyclops Diaptomus Nauplius laru M 2s I s CLADOCERA Bosmina Daphnia Diaphanosoma PROTOZOA Vorticella GENEL s d) Yaa doneml (Haziran-1987): Yaz mevsiminde ahnan orneklerde yaprlan saytmlarda Copepod'a ve Flotifera.gruplarrnrn di$er gruplara oranla baskrn oldu$u goriilm0gtur. Bu periyotta Rotiferagrubunu Hexarthra, Brachianus, Keratella, Palyarthra, Epiphanes, ",4splachna, Filinia, ve Colurella cinsleri oluqturmak-'adrr. Toplam Rotifer miktart ise 4?.4323 adet/m3 'tur.. Cope poda grubundaki toplam adet/m3 zooplankt erin "/" 1.2 sin Cyctops sp.,o/o 9.1 ini Diaptomus sp. ve %89.7 sini Nauplius larualartolugturrnaktadlr. Bt mevsimde Cladocera grubundanbosmina ve Diaphanosoma cinslerine rastianllrntgttt (Tablo 7).

8 30 M. TEMEL, T. ONGAN Tablo O: ilkbaharda zooplankton grup ve cinslerinin istasyonlara gore dagrhmlarr. Table 6: The distributions of zooplankton groups and genera at the stations in Spring. GRUPLAR ZooPLANKTON MiKTARt (adevm3) f.ist. 2. ist. 3. ist. 4. ist. TOPLAM "/o' dg ROT FERA Asplachna Brachionus Colurella Filinia Keratella Trichocerca Polyarthra Notholca TOPLAM: COPEPODA Cyclops Diaptomus Nauplius larv s 13s s s L W c (It E C6 :d -Y c) c :o 3'e o E o (g c LL 1s929 3s s s s s , , L GENEL TART 9MA VE SONU9 Gala golii suyunun fiziksel ve kimyasal analizleri sonucu elde edilen ortalama degerler Tablo 2ve 3'de verilmigtir: Tatlr sularda verimli bir balrk toplulugunun bulunabilmesi igin sudakigozunmug oksijen 5.0 mg/l.'den az olmamasr, ph rn arasrnda bulunmasr, elektriksel iletkenli$in (engok 2000) mho/cm. olmasr, karbondioksitin 80 mg/.'den fazla ol-.mamasl ve tgtqtn en az 5 m.' ye kadar geqebilmesi gerektiqi kabul edilmektedir (D. S. i. t SAO1. Aragttrmamlzda elde edilen de$erler bu sonuqlarla karqrlagtrrrldrgrnda rgrk geqirgenligi harig digerlerinin uygun oldu$u g6rulmektedir. lqrk gegirgenliginin duguk olmasr ise oldukga srg olan golde biyolojik ve meteorolojik kogullar sonucu suyun Eogunlukia bulanrk otmasrndan kaynaklanmaktadrr. Yaprlan analiz neticeleri, goi suyunun zooplankton popurasyonunun normal geligme ve mevcudiyeti igin yeterli kogullan tagrdrglnr gostermektedir.

9 GALA GOLU ZOOPLANKTONU 31 Tabfo 7:Yaz mevsiminde zooplankton grup ve cinslerinin istasyonlara gore da!tltmlart. Table 7: The distributions of zooplankton groups and genera at the stations in Summer. GRUPLAR ZOOPLANKTON MIKTARI (adet/m3) 1.ist. 2. ist. 3. ist. 4. ist. TOPLAM o/o' de ROTIFERA Asplachna Brachionus Colurella Epiphanes Filinia Hexarthra Keratella Polyarthra 1 37s ss M s COPEPODA Cyclops Diaptomus Nauplius larv s s CLADOCERA Bosmina Diaphanosoma s O 23.0 n.-/ NEMATODA _ 0.3 OSTRACODA GENEL s942 3s8ss

10 32 M. TEMEL, T. ONGAN Golde tesbit ettilimiz istasyonlardan alrnan plankton orneklerinde zooplankton tantmlart kargrlagtrrma materyali bulunmadr$rndan cins duzeyinde yaprlmrg olup, tur seviyesine inilmemigtir (QaSlar 1973, Pennak 1953 ve Pontrn 1978). Bu qaltgm ada Rotifera grubundan 11, Cladoeera grubundan 3, Copepoda grubundan 2ve Protozoa grubundan / zooplankton cinsi saptanmrgtrr. Rotiferagrubundan Sonbahar mevsiminde Brachionus, Krg ve ilkbahar mevsiminde Keratella ve Yaz mevsiminde ise Hexarthra cinsi di$erlerine oranla yriksek yogunlukta bulunmugtur (gekil 3). t io E : tr g '= x 6 7 d 6 N r0 Sonbohor Ke ittoonor MEVSIMLER 1966 / t987 $ekif 3. Gala golunde Rotiferagrubuna ait cinsierin mevsimlere gore toplam miktar dagrlrrnlarr. Fig. 3. Seasonal variations in total number of Rotifera genera in Gala lake. Edmondson ('l 966)' a gore tuzlu ve alkali sularda Brachionus ve Hexarthra cinsleri. nin daha bol bulunacagr beliftilmektedir. Yaz mevsiminde yaprlan sayrmlarda da diger cinslere oranla bu iki cins igin % 37.5 ve "/o 39.9 gibi yuksek degerler elde edilmigtir.

11 GALA GOLU ZOOPLANKTONU 33 ilkbahar mevsiminde Copepoda grubundan maksimum degerde olan Cyclopssp. yo$unlulu Yaz mevsiminde azalarak onun yerini Diaptomusp. almaktadrr ($ekil4). 468 (?t E U B o 5 as:< = z P xz J (L LJ N Sorbohor Krs itruqhor Yoz MEISIMLER 1986 / 1987 $ekil 4. Gala golunde Copepooagrubunait cinslerin mevsimlere gore toplam miktar dagrhmlarr. Fig. 4. Seasonal variations in total number of Copepoda genera in Gala lake. Cladocera grubundan Sonbaharda Daphra, Krgrn Diaphanosoma ve Yazrn Bosmi na dominant olan cinsdir ($ekil.5) ^ 8000 tr -'l Eu* I sooo & p 4000 = z 3000 o F > 2000 d rooo o N0 Sorbohor Krs llkbohor Yoz MEVSIMLER 19B6 / t9b7 $ekif 5. Galq golunde Cladocera grubuna ait cinslerin mevsimlere gore toplam miktar dadrlrmlarr. Fig 5. Seisonal variations in total number of Cladocera generu in Gala lake..

12 34 M. TEMEL, T. ONGAN KAYNAKI.AR QAGLAR, M Omurgastz Hayvanlar l-ll. Anatomi - Sistematik., i. U. Fen Fak. yayrnlarr, sayr: 115. ISTANBUL DEMiRHiNDi, U. 19/?. Turkiye' nin bazr lagun ve actsu 96lleri uzerinde ilk planktonik aragtrrmalar. l. U. Fen Fak. Mec. seri: B, sayr:3-4. isranbul. Onceki gairgmalarda golun zooplankton miktan agrsrndan zengin olmadr$r, yaygrn cinslerin Brachionus, Keratella, Monostyla, Cyclopsve Daphnraoldugu belirtilmekteoir.ld. S. i. t 9BO). Yaprlan bu galrgmada ise 96l suyunda bulunan zooplankton miktarrnda belirgin bir afttg kaydedilmigtir yrllannda yaptrgrmrz bu analizler sonucu tesbit ettigimiz t Z zooplankton cinsinden Brachionus, Keratella, Asplachna, Filinia, polyarthra, Cyclois, Diaptomus, Daphniave Bosmina yaygrn durumda bulunmaktadrr. Yukarrda belirlildi$i gibi gerek gol suyunun fiziksel ve kimyasal ozellikleri, gerekse zooplanktonu olugturan organizmalarrn adet olarak fazla fakat cins sayrsr bakrmrndanisbeten az olmasr, gol gevresinin Phragmite sp., Typha sp., gibi makrofitlerle kaplr olmasr golun eutrophic karakterde oldugunu gostermektedir (sarrhan 1976). D. S. i' Gala golu limnolojik aragtrrma raporu. T" C. Enerji ve Tabbii Kaynaklar Bakanh!r. ANKARA. EDMONDSON, W. T Fresh-water Biology. John Willey and Sons. lnc. NEW YORK. MUNSUZ, ru., i. UNVER Tiirkiye Sularr. A. A. Z. F. yayrnlarr, No: gg2. A. U. Basrmevi. ANKARA. ONGAN, T Egridir 96lunun hidrolojisi ve biyolojisi uzerine aragtrrmalar. Hidrobiyoloji aragtrrma enstitiisii. Rumelihisarr, STANBUL. PENNAK, R. W Freshwater Invertebrates of the United Sates. The Ronald press Compy. NEW YORK. PLOSKEY, R. W lmpact of ierrestrial vegetation and preimpoundment clearing on reservoir ecology and fisheries in United States and Canada. FAO. Fisheries Tlcnical Paper Rorne. ITALY. PONTIN, R. M A key to British freshwater planktonic Rotifera. Freshwater Biological Association Scientific Publication. No: 3g. SARIHAN, E Limnoloji kurs notlan. Qukurova Universitesi, Ziraat Fakijltesi. ADANA