การว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ

การว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ เหต ผลและความจาเป น การว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ เป นการว เคราะห ผลของโครงการท ม ต อระบบเศรษฐก จ โดยรวม เน องมาจากโดยท วไป การว เคราะห โครงการเอกชนเป นการว เคราะห ถ งความเป นไปได ทางด าน การเง นของโครงการท ม ผลโดยตรงต อผ เป นเจ าของโครงการ ม งเน นท ผลประโยชน ท ได ร บจากการลงท น หร อผลกาไรท เป นต วเง นจากการดาเน นการ รวมถ งความสามารถในการจ ายค นเง นก ตลอดช วงอาย ของ โครงการในกรณ อาศ ยแหล งเง นท นอ นๆ แต การว เคราะห โครงการทางการเง นด งกล าวย อมไม เพ ยงพอต อ การต ดส นใจในการลงท น เพราะในความเป นจร ง การลงท นในโครงการใดก ตาม นอกจากจะม ผลกระทบ ต อเจ าของโครงการแล ว ย งส งผลกระทบต อกล มบ คคลท อย ภายนอกโครงการ ท งในส วนของการผล ต การ บร โภคส นค า บร การอ นๆ และการดาเน นก จกรรมทางเศรษฐก จในระบบอย างต อเน อง ด งน นการว เคราะห ความเป นไปได ของโครงการจ งจาเป นต องพ จารณาถ งผลของโครงการท ม ต อระบบเศรษฐก จโดยรวม โครงการจ งจาเป นต องม การว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ ความจาเป นในการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จย อมข นก บประเภท ล กษณะ ขนาดของ โครงการ ถ าเป นโครงการเอกชนหร อโครงการขนาดเล ก การดาเน นโครงการย อมม ผลกระทบต อระบบ เศรษฐก จโดยรวมน อยหร อไม ม เลย ด งน นจ งไม ม ความจาเป นในการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ แต ใน กรณ ท เป นโครงการลงท นขนาดใหญ เช น การคมนาคม โรงไฟฟ า ชลประทาน จาเป นต องว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ เพราะโครงการเหล าน ม ผลกระทบต อค ณภาพส งแวดล อมผ านด านต นท นค าใช จ าย และผลประโยชน ของโครงการ การว เคราะห ทางการเง นเพ ยงด านเด ยวไม อาจนาไปส ข องสร ปของการ ลงท นในโครงการได อย างเช อม น จาเป นต องนาผลการว เคราะห ทางเศรษฐก จมาประกอบการต ดส นใจ ความแตกต างระหว างการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จก บการว เคราะห ทางการเง น อย ท การ ม งเน นผลของโครงการระหว างผลต อเศรษฐก จส วนรวมและผลต อผ เป นเจ าของโครงการ กล าวอ กน ยค อ เป นความแตกต างระหว างผลท ม ต อการจ ดสรรทร พยากรของระบบเศรษฐก จ และผลทางการเง นของผ เป น เจ าของโครงการ ด งน นจะเห นได ว า บางโครงการม ความเป นไปได ทางเศรษฐก จแต เป นไปไม ได ทางด าน การเง น เช น โครงการป ยแห งชาต หร อบางโครงการม ความเป นไปได ทางด านการเง น แต เป นไม ได ทาง เศรษฐก จ เช น โครงการแก งเส อเต น เป นต น 1

เม อพ จารณาโครงการขนาดใหญ ท ภาคร ฐม หน าท ร บผ ดชอบและต องดาเน นการอย น น จะม อย สอง ล กษณะ ได แก โครงการท อานวยความสะดวกหร อสนองความต องการของประชาชน เช น การก อสร างทาง หลวง ทางรถไฟ สนามบ น ผล ตไฟฟ า ชลประทาน ส วนโครงการอ กล กษณะหน งค อ โครงการท ก อให เก ด ความม นคงและเจร ญร งเร องของชาต เช น โครงการสารวจจ กรวาลนอกโลก สาหร บประเทศไทยซ งเป น ประเทศกาล งพ ฒนาก จะม แต โครงการล กษณะแรกเท าน น ซ งการว เคราะห ทางเศรษฐศาสตร จะช วยให เห น ป ญหาและแก ป ญหาได ช ดเจนย งข น ข นตอนในการว เคราะห ทางเศรษฐก จ ก อนท ร ฐบาลจะต ดส นใจเล อกลงท นในโครงการท เหมาะสมน นควรผ านข นตอนการว เคราะห ด งน 1) แต ละโครงการจะต องจาแนกและระบ รายละเอ ยดอย างช ดเจน ท งต นท นและผลประโยชน ของโครงการ เพราะเป นห วใจสาค ญในการว เคราะห และประเม นค ณค าของโครงการ โดยเฉพาะอย างย งการ ว เคราะห ทางเศรษฐก จจะพ จารณาครอบคล มท งต นท นและผลประโยชน ท ม ต วตนและไม ม ต วตน ซ งจ ดเป น ป ญหามากท ส ดในการว เคราะห 2) พยายามประเม นต นท นและผลประโยชน ท กรายการออกมาเป นต วเง น 3) ใช เคร องม อการว เคราะห ท เหมาะสมเพ อให เก ดการจ ดสรรทร พยากรอย างม ประส ทธ ภาพตาม หล กเศรษฐศาสตร โดยต องคาน งถ งค าของเง นเม อเวลาผ านไป เน องจากการว เคราะห โครงการเป นการ ว เคราะห ถ งส งท เก ดข นในอนาคต 4) คาน งถ งต นท นและผลประโยชน บางประการท เราไม สามารถประเม นค าเป นร ปต วเง น อย างไรก ตาม การว เคราะห โครงการทางเศรษฐศาสตร ย งม ความย งยากในเร องต อไปน 1) ผลประโยชน จากการลงท นท ค ดคานวณเป นค าต วเลข เราไม อาจถ อค าใดเป นมาตรฐาน สาหร บท กโครงการ ด งน น จ งไม สามารถว ดประส ทธ ภาพการลงท นได งานสาธารณประโยชน ของร ฐบาล ส วนมากจะเป นงานบร การท ไม หว งผลกาไร สภาพส งคม 2) ต นท นและผลประโยชน บางประการไม สามารถต ค าเป นต วเง นได เช น ส ขภาพของประชาชน 3) ป จจ ยทางการเม องม อ ทธ พลต อการต ดส นใจดาเน นโครงการ 4) โครงการของร ฐบาลม กฎเกณฑ ท ม ผลต อความคล องต วในการปฏ บ ต งาน เช น การจ ายอ ตรา ค าจ างแรงงาน ความรวดเร วในการบร การ ซ งส งผลให โครงการร ฐบาลม ประส ทธ ภาพการทางานต ากว า โครงการเอกชน 2

ร วมม ออย างเต มท 5) โครงการร ฐบาลส วนใหญ ทาเพ อสาธารณชน ไม หว งผลกาไร ด งน น ท มงานจะไม ให ความ ล กษณะการว เคราะห ทางเศรษฐก จ ในการต ดส นใจเล อกลงท นในโครงการใดน น ต องเปร ยบเท ยบผลประโยชน ท ระบบเศรษฐก จ ได ร บจากโครงการและต นท นหร อผลเส ยท เก ดจากการใช ทร พยากรในโครงการแทนท จะนาไปใช ก บ โครงการอ น ซ งก ค อ ค าเส ยโอกาสของการใช ทร พยากร ต นท นและผลประโยชน ทางเศรษฐก จน น ม ความหมายต างจากต นท นและผลประโยชน ทางการ เง น โดยการลงท นในโครงการใดก ตามย อมก อให เก ดต นท นและผลประโยชน ท งท ม และไม ม ต วตน กรณ โครงการเอกชน เจ าของโครงการจะนาผลประโยชน ในร ปต วเง นซ งเก ดจากการขายผลผล ตมาพ จารณา เปร ยบเท ยบก บต นท นภายในก จการว าค มหร อไม โดยต นท นและผลท เจ าของไม ได ร บโดยตรงก จะไม นามา พ จารณาเพ อประกอบการต ดส นใจ ด งน น จ งม ความจาเป นต องกาหนดคาน ยามพร อมจาแนกต นท นและ ผลประโยชน ของโครงการทางเศรษฐก จให ช ดเจนด งน ต นท นทางเศรษฐก จของโครงการ (Economic Cost) หมายถ ง ต นท นค าใช จ ายอ นเก ดจากการใช ทร พยากรอย างแท จร ง แสดงค าเส ยโอกาสของทร พยากรท ส ญเส ยไปในการนาทร พยากรมาใช ในโครงการ ด งน น ราคาท นามาใช คานวณต นท นของทร พยากร จ งเป นราคาท สะท อนถ งม ลค าท แท จร งของการหามาได ยากซ งทร พยากร ไม ใช ราคาในตลาด เพราะราคาตลาดถ กบ ดเบ อนจากค าท แท จร ง นอกจากน น ต นท นทาง เศรษฐก จย งครอบคล มถ งค าใช จ ายหร อผลเส ยโดยอ อมจากโครงการต อบ คคลอ นท ไม ม ส วนเก ยวข องก บ โครงการโดยตรง (third parties) ซ งเจ าของโครงการไม ได แบกร บผลเส ยด งกล าว ผลประโยชน ทางเศรษฐก จของโครงการ (Economic Benefit) หมายถ ง ผลประโยชน หร อผลด โดยตรงในร ปต วเง นอ นเก ดจากการจาหน ายผลผล ตตามราคาเศรษฐก จ (economic price) รวมท ง ผลประโยชน โดยอ อมท บ คคลอ นได ร บจากโครงการโดยไม ม ส วนร เห นก บการม โครงการโดยตรง และไม ต องเส ยค าใช จ ายใดๆ ในการได ร บประโยชน จากโครงการ ในการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จจะประเม นค ารายการต นท นและผลประโยชน ในร ปค าท แท จร ง (real term) โดยใช ราคาคงท (constant price) ทาให โครงการไม ได ร บผลประทบใดๆ จากอ ตราเง น เฟ อ เพราะต นท นและผลประโยชน ได ร บผลกระทบโดยเปร ยบเท ยบเท าก น 3

ในการว เคราะห โครงการทางการเง นน น สามารถใช ราคาคงท หร อราคาตลาดก ได ขณะท การ ว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จใช ราคาคงท เท าน น ซ งข อด ของการว เคราะห โครงการโดยใช ราคาคงท ม ด งน (real IRR) ได ท นท 1) จากงบกระแสเง นสดของโครงการ เราสามารถหาค าอ ตราผลตอบแทนจากการลงท นท แท จร ง 2) เราสามารถเปล ยนค าทางการเง นในงบกระแสเง นสดเป นค าทางเศรษฐก จได โดยใช ค าแปร ราคาเงา (conversion factor: CF) 3) ช วยให การว เคราะห ความอ อนไหวของโครงการง ายข น โดยเฉพาะการหาค าเปล ยนการ ต ดส นใจ (switching value) ง ายข น หล กการว เคราะห ทางเศรษฐก จ หล กการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จไม ม ความแตกต างก บการว เคราะห โครงการทางการเง น เพราะความเป นไปได ของโครงการทางเศรษฐก จข นก บความค มค าในการลงท น เกณฑ การต ดส นใจเพ อการ ลงท นย งคงใช NPV, IRR, BCR และ ECA เป นสาค ญ การว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จเร มต นหล งจากท ได ม การว เคราะห ผลทางการเง นแล วทาการ ปร บประเภทของรายการเป นผลประโยชน และต นท นของโครงการให แสดงถ งค าเส ยโอกาส ซ งจะกระทา ในส วนของต นท นและผลประโยชน โดยตรงและโดยอ อม จากน นนาต นท นและผลประโยชน มารวมก นเพ อ หาผลประโยชน ส ทธ ของโครงการ 1 ประเภทของรายการทางการเง นท ปร บค าทางเศรษฐก จ (economic value) 1) รายการประเภทเง นโอน (Transfer Payment) รายการประเภท เง นโอน ได แก ภาษ อากร เง นอ ดหน น และดอกเบ ย ซ งเป นค าใช จ ายหร อ รายได ทางการเง นท ตกอย ก บเจ าของโครงการโดยตรง ซ งในการว เคราะห ทางเศรษฐก จน นถ อว า รายการ ด งกล าวไม แสดงถ งม ลค าของทร พยากรท ใช ในโครงการ เป นเพ ยงรายการเง นโอนหร อโอนอานาจจากคน กล มหน งไปส อ กกล มหน งในระบบเศรษฐก จเท าน น เช น ภาษ อากรเป นรายการท เจ าของโครงการจ ายไป โดยไม ได ม การใช ทร พยากรเพ มข น แต กล บเป นรายการท เพ มเข ามาในการใช ทร พยากรจานวนเด ม ซ งม ผล ให ม ลค าของทร พยากรท ใช ในโครงการไม แสดงถ งค าเส ยโอกาสของทร พยากร นอกจากน นย งพ จารณา รายการภาษ อากรได อ กทางหน งว า ร ฐบาลเก บภาษ อากรมา แล วจ ายค นให ประชาชนกล บไปในร ปของส นค า สาธารณะ ในทานองเด ยวก น เง นอ ดหน นเป นเง นรายได ท เจ าของโครงการได มาโดยไม ได เก ดจากการ 4

จาหน ายผลผล ตของโครงการ เช น ป ยถ กจ ดมาใช ในโครงการ ณ ระด บราคาท ม การควบค ม เง นอ ดหน น จานวนหน งแอบแฝงอย ในราคา ถ าราคาควบค มต ากว าต นท นของป จจ ยการผล ต (full cost) ป จจ ยการผล ตน ควรถ กประเม นม ลค า ณ ระด บ full cost ของการใช ป จจ ยเพ มข น ไม ใช ณ ระด บราคาอ ดหน น ในส วนของ ค าเช า เป นการโอนอานาจซ อจากโครงการไปส ผ เป นเจ าของทร พย ส นท ถ กเช า ในกรณ น ค าเช าไม ควร รวมอย ในต นท น แต ม ข อยกเว นกรณ เป นค าเช าเพ อบร การท ถ กจ ดหาโดยผ เป นเจ าของทร พย ส น เช น การ บาร งร กษา ถ อว าบร การเหล าน ไม ใช ทร พยากร จ งจาเป นต องรวมค าเช าน เป นต นท นของโครงการ จะเห นได ว า รายการโอนด งกล าวประกอบด วยผ โอนและผ ร บโอน ผลทางเศรษฐก จจ งถ ก ห กล างไป ด งน น เม อม รายการประเภทเง นโอนด งกล าวแทรกอย ในค าทางการเง นก จาเป นต องปร บออก เพ อให รายการด งกล าวแสดงค าทางเศรษฐก จท แท จร ง ข อส งเกตเก ยวก บรายการภาษ อากร (1) รายการภาษ ไม ควรนามาค ดรวมเป นค าใช จ ายในการคานวณต นท นทางเศรษฐก จ เพราะ เป นค าใช จ ายทางการเง น เช น ภาษ น าม น ราคาตลาดของน าม นจะรวมภาษ ด วย การท ราคาน าม นเพ มส งข น อ นเน องมาจากรายการภาษ น น ทาให ราคาน าม นไม สะท อนถ งต นท นทางเศรษฐก จท แท จร งว า ม การใช ทร พยากรทางเศรษฐก จเพ อผล ตน าม นมากข นด วย ในทานองเด ยวก น ค าธรรมเน ยม ใบอน ญาต และภาษ ศ ลกากรสาหร บส นค านาเข าก เป นรายการท ต องห กออกจากการคานวณต นท นทางเศรษฐก จของโครงการ ด วยเช นก น โดยการประเม นต นท นทางเศรษฐก จอ นเก ดจากการใช ป จจ ยด งกล าว จะใช ราคาท นของป จจ ย แทนราคาตลาดท รวมภาษ อย ราคาท นของป จจ ยค อต นท นหน วยส ดท ายของการผล ตป จจ ยน น (2) โครงการของร ฐบาลท จ ดหาให ประชาชนในร ปของการบร การ เช น บร การศ นย สาธารณส ข ซ งร ฐบาลไม ค ดค าบร การโดยตรง แต พ จารณาโดยอ อมแล ว ร ฐบาลเก บเง นในร ปของภาษ แทน สาหร บการใช ทร พยากร ย งม โครงการเหล าน มาก ร ฐก จะเก บภาษ เพ ม เช น ภาษ ท ด น ซ งประชาชนต องจ าย ให แก ร ฐบาลสาหร บการจ ดหาสาธารณ ปโภคข นพ นฐาน (infrastructure) และวางแผนผ งภ ม ประเทศ กรณ ด งกล าวจ ดได ว า ค าบร การเหล าน สมควรเป นส วนหน งของต นท นของโครงการ สร ปได ว า ถ าภาษ เป นรายการโอนเง นระหว างบ คคลในส งคม ไม น บเป นส วนหน งของต นท น โครงการ แต ถ าเป นรายการท ร ฐจ ดเก บเพ อเป นท นในการใช จ ายสาหร บบร การแก ประชาชนอ นเป นผลจาก การม โครงการ ก น บเป นต นท นของโครงการ ข อส งเกตเก ยวก บท ด น ท ด นเป นค าใช จ ายทางการเง นจากงบทร พยากรของโครงการ และม กถ กพ จารณาให เป น รายการท ปร บออกจากการว เคราะห ทางเศรษฐก จ เน องมาจาก 5

ถ งม ลค าของท ด นท แท จร ง ต นท นของโครงการ) (1) โครงการอาจเป นเจ าของท ด นอย แล ว จ งถ อว าเป นต นท นท เก ดข นในอด ต (2) การซ อท ด นเพ อเก งกาไร ถ อว า รายจ ายในการซ อท ด นเป นค าใช จ ายทางการเง น ไม แสดง (3) ต นท นของท ด นอาจปรากฏในร ปของค าเช า (แต ถ าค าเช าน เป นค าบร การก ถ อได ว าเป น ต นท นของท ด นถ กกาหนดโดยม ลค าการซ อเม อเร มต นโครงการ ด งน น ต นท นของท ด นจ ง เป นค าใช จ ายทางการเง น ซ งจาเป นต องถ กปร บเพ อขจ ดกาไรส วนเก นท ตกเป นของผ ขายท ด น ว ธ ประเม นค า ท ด นจะพ จารณาจากการใช ท ด นในทางเล อกอ นกรณ ไม ม โครงการ น นค อ ท ด นน ก อให เก ดผลประโยชน ส ทธ ต อป เท าใด ม ลค าป จจ บ นของกระแสผลประโยชน ส ทธ น จากการใช ท ด นไปในทางเล อกอ นม ค าเท าใด อ กน ยหน งค อ ค าใช จ ายทางการเง นของท ด นควรถ กปร บค าเป นต นท นค าเส ยโอกาสของท ด นน นเอง (Traded Goods 2) รายการประเภท กล มส นค าและบร การท ม การซ อขายก นระหว างประเทศหร อในตลาดโลก and Services) รายการของกล มส นค าหร อบร การประเภทน ได แก ส นค าท ม การนาเข าและส งออก ท งท เป น ผลผล ตจากโครงการ หร อป จจ ยการผล ตท ใช ในโครงการ ส นค าท ผล ตในประเทศและสนองความต องการ ของตลาดเพ ยงพอก ไม จาเป นต องนาเข า ซ งถ าผล ตไม เพ ยงพอต อความต องการในประเทศก ต องส งนาเข า หร อส นค าท ผล ตเพ อทดแทนการนาเข าเพ อสนองความต องการภายในประเทศ ถ าผล ตเก นความต องการ ก ต องส งออก รายการเหล าน ต องถ กปร บจากราคาตลาดมาเป นราคาท แท จร งทางเศรษฐศาสตร เพ อให ราคา สะท อนถ งค าเส ยโอกาสท แท จร งของทร พยากรท นามาใช ในโครงการ เพราะราคาตลาดของกล มส นค า ด งกล าวม กถ กบ ดเบ อนจากความเป นจร ง เน องจากความไม สมบ รณ ของตลาด การแทรกแซงของร ฐบาล เป นต น เพ อขจ ดความบ ดเบ อนของราคา เราจ งจาเป นต องกาหนดราคาเพ อหาต นท นและผลประโยชน ท แท จร งของโครงการสาหร บกล มส นค าและบร การท ม การซ อขายในตลาดโลก โดยหาราคาท แท จร งทาง เศรษฐก จ (real economic prices) ซ งก ค อ ราคาส นค าน น ณ ท าเร อของประเทศ (c.i.f. or f.o.b. prices) หร อ ราคาผ านแดน (border price) หร อราคาระหว างประเทศ (international price) ปร บด วยค าขนย าย ภายในประเทศ ซ งประกอบด วยค าขนส ง (transport costs) และค าขนถ าย (handling charges) ท อาจเก ดข น 3) รายการประเภทกล มส นค าและบร การท ไม ม การซ อขายก นระหว างประเทศหร อในตลาดโลก (Non-Traded Goods and Services) รายการกล มส นค าประเภทน เป นส นค าท ไม ม การส งออกหร อนาเข า หร อเป นบร การท ม การซ อ ขายภายในประเทศเท าน น ซ งม สาเหต ด งน 6

(1) ล กษณะทางกายภาพของส นค าท ทาให ไม สามารถเคล อนย ายได และต นท นการขนส งอย ในระด บส ง ซ งหมายความว า ก จกรรมบางอย างสามารถดาเน นการได ภายในประเทศเท าน น ส งน ย ง ครอบคล มถ งบร การ เช น การขนส ง การกระจายส นค า ส ขภาพ พล งงาน การประปา เป นต น (2) ค ณภาพท แตกต างก นระหว างส นค าและม ส นค าท เหม อนก นจานวนมากถ กขายใน ตลาดโลก ส นค าบางอย างผล ตเพ อขายในประเทศหร อในตลาดท ม ระด บรายได ต าเท าน น ไม สามารถนาส ง ออก ท งน เพราะส นค าม ค ณภาพต าเม อเท ยบก บตลาดโลก และส นค าเหล าน ไม ได ถ กผล ตข นเพ อทดแทน ส นค านาเข าซ งม ค ณภาพด กว าสาหร บผ บร โภคในประเทศ ( 3) ข อจาก ดของร ฐบาลในการนาเข าหร อส งออก ไม ว าจะเป นโควตานาเข าหร อส งออก หร อ การจ ดเก บภาษ ส นค านาเข าในระด บส ง นโยบายจานวนมากท เก ยวพ นก บอ ตสาหกรรมท ผล ตเพ อทดแทน การนาเข า จะม ผลกระทบต อการว เคราะห โครงการในประเทศซ งลงท นในภาคอ ตสาหกรรมท ผล ตส นค าท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก อย างไรก ตาม แนวโน มการควบค มด านการค าในประเทศต างๆ ได ผ อนคลาย ลง และร ฐบาลเป ดโอกาสให ส นค าท อาจซ อขายก นได กลายเป นส นค าท ซ อขายก นได ในตลาดโลก รวมท ง นโยบายเป ดการค าเสร (FTA) ซ งละเว นภาษ นาเข า เม อกล มส นค าด งกล าวไม ม การซ อขายก นในตลาดโลก การต ราคาจ งไม อาศ ยราคา ณ ท าเร อ เพราะไม ม ราคาผ านแดนเป นฐานเร มแรกในการคานวณ ด งน น ก อนท จะคานวณหาผลประโยชน ทาง เศรษฐก จของโครงการจะต องม การปร บราคาตลาดเป นราคาท แท จร งทางเศรษฐก จโดยอาศ ยหล กการของ ทฤษฎ เศรษฐศาสตร การต ค าของกล มส นค าเหล าน เป นการต จากค าเส ยโอกาส ซ งก ค อ prices) 2 ราคาตลาดและราคาเงา (Market Price and Shadow Price) ราคาเงา (shadow ราคาตลาด เป นราคาหร ออ ตราแลกเปล ยนท ถ กกาหนดข นโดยกลไกตลาดอย างเป ดเผย เป นไปตาม อ ปสงค และอ ปทานตลาด ราคาเงา เป นราคาหร ออ ตราแลกเปล ยนของส นค าและบร การ หร อป จจ ยการผล ตท ถ กคานวณข น เพ อให สะท อนถ งค าเส ยโอกาสท แท จร งของส นค าและบร การ หร อป จจ ยการผล ตในโครงการ โดยถ อว า ราคาตลาดของส งด งกล าวถ กบ ดเบ อนจากค าท แท จร ง หร อไม ปรากฏราคาของส งด งกล าวในตลาด ต วอย างการใช ค าแปรราคาเงา ในระบบเศรษฐก จหน งๆ ส นค าท ม การซ อขายก นระหว างประเทศจะม ราคา ณ ท าเร อสาหร บส นค า นาเข า ราคา ณ ท าเร อจะเท าก บจานวนเง นตราต างประเทศท จาเป นต องจ ายไปเพ อให ได มาซ งส นค า ณ 7

ท าเร อ อ กน ยหน ง ค อ ราคา c.i.f. สาหร บส นค าส งออก ราคา ณ ท าเร อจะเท าก บจานวนเง นตราต างประเทศท ได ร บ ณ ท าเร อ หร อราคา f.o.b. อย างไรก ตาม ณ ท ต งโครงการต องใช ราคาเงา และจาเป นต องคานวณราคา เท ยบเท าก น ณ ท าเร อ ซ งได รวมการปร บปร งรายการเก ยวก บการจ ดการ การขนส งและรายจ ายร ปเง นโอน ระหว างท ต งโครงการและท าเร อ สาหร บส นค าท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลกท นามาใช เป นป จจ ยการผล ตของโครงการ จาเป นต องนามาจาแนกประเภทรายการต นท นการผล ตออกมาเพ อจะได ประย กต ใช หล กค าเส ยโอกาส ทางการค าทางอ อม ท งน เพราะถ งแม ว ารายการต างๆ เหล าน นจะไม ม ราคาตลาดโลกก ตาม รายการป จจ ยการ ผล ตส วนใหญ ก สามารถถ กประเม นได ณ ราคาตลาดโลก หล กค าเส ยโอกาสสามารถนามาประย กต ใช ได โดยตรงก บแรงงานและท ด น แม กระท งอ ตราส วนลดค าต างๆ ท ประเม นได อย างเหมาะสมก สามารถนามา ประย กต ใช ก บโครงการอ นๆได สาหร บป จจ ยการผล ตและผลผล ตแต ละประเภทน น ค าแปรราคาเงา (Conversion factor: CF) สามารถถ กคานวณข นได โดยค า CF เป นอ ตราส วนระหว างราคาเงาและราคาตลาดสาหร บรายการน นๆของ โครงการ CF= ราคาเงา ราคาตลาด ค า CF น สามารถนามาใช ประเม นค าทร พยากรจากราคาตลาดให เป นราคาเงา ด งน น ม ลค าของราคาเงา = CF ม ลค าของราคาตลาด ตารางท 6.1 แสดงการใช CF ปร บค ารายการต างๆ ของโครงการ จากราคาตลาดเป นราคาเงา สาหร บกระแสทร พยากรอย างง าย ส วนแรกของตารางแสดงงบทร พยากร ณ ราคาตลาด ซ งจะถ กปร บค าด วย CF จนได ส วนส ดท ายค องบทร พยากร ณ ราคาเงา แต ละรายการท ปรากฏในงบทร พยากรจะถ กห กลดเป น ม ลค าป จจ บ น กระแสทร พยากร ณ ราคาตลาด ถ กห กลดค าโดยใช อ ตราส วนลด ซ งแสดงค าเส ยโอกาสของ การใช เง นลงท น ณ ราคาตลาด (สาหร บกระแสทร พยากร ณ ราคาเงาน น อ ตราส วนลดควรแสดงถ งค าเส ย โอกาสของการใช เง นลงท น ณ ราคาเงา) ม ลค าป จจ บ นส ทธ ท แตกต างก นท งสองเก ดข นเน องจากการใช CF และอ ตราส วนลดแตกต างก น 8

ตารางท 1 แสดงการประย กต ใช ค า CF ป ราคาตลาด ราคาเงา CF 0 1 2 3-9 10 0 1 2 3-9 10 ต นท น การลงท นส ง ปล กสร าง 1,000 500 0.87 870.0 435.0 เคร องจ กร 1,000 0.93 930.0 0 เง นท น หม นเว ยน 200 200 0.83 166.0 166.0 ว ตถ ด บ 450 675 900 900 0.83 373.5 560.3 747.0 747.0 ค าไฟ 50 75 100 100 0.84 42.0 63.0 84.0 84.0 ค าขนส ง 25 38 50 50 0.67 16.8 25.5 33.5 33.5 แรงงานม ท กษะ 150 150 150 150 0.92 138.0 138.0 138.0 138.0 แรงงานไร ท กษะ 100 150 200 200 0.50 50.0 75.0 100.0 100.0 รายร บ 1,053. 900 1,350 1,800 1,800 0.78 702.0 0 1,404.0 1,404.0 กระแส ทร พยากร 2,200 125 262 400 1,100 1,966.0 81.7 191.2 301.5 902.5 ส ทธ อ ตราส วนลด 0.10 0.09 ม ลค าป จจ บ น ส ทธ :NPV 163.7 71.6 สร ปได ว า ประเด นท น กเศรษฐศาสตร ให ความสนใจน นอย ท ราคาตลาดเป นราคาท เหมาะสม หร อไม ในการนามาใช ต ค าผลผล ตและป จจ ยการผล ตของโครงการ ซ งถ าระบบตลาดเป นตลาดแข งข น สมบ รณ ราคาตลาดก จะสะท อนถ งอ ปสงค และอ ปทานของส นค าหร อป จจ ยน นอย างแท จร ง อ กน ยค อ สะท อนถ งค ณค าของส งคมท แท จร ง น นค อ ราคาต อหน วยของส นค าหร อป จจ ยการผล ตเท าก บต นท นหน วย ส ดท าย : P = MC แต ในโลกแห งความเป นจร ง ระบบตลาดม ความไม สมบ รณ เช น ม การผ กขาด การ แทรกแซงของร ฐบาลในระด บราคาส นค าหร อป จจ ย ผลกระทบภายนอก เป นต น 9

ภาวะผ กขาดในตลาด เม อม การผ กขาดเก ดข นในตลาดส นค าหร อป จจ ยการผล ต ราคาขายต อหน วยของส นค าหร อป จจ ย การผล ตจะเป นราคาท ส งกว าต นท นหน วยส ดท าย (P > MC) ราคาตลาดไม สามารถนามาว ดค าท แท จร งของ ส นค าน น การว เคราะห จะใช ราคาตลาดหร อต นท นหน วยส ดท ายย อมข นก บว า การผล ตส นค าหร อป จจ ยการ ผล ตน นเป นการผล ตในจานวนเท าเด มหร อเพ มข นจากเด ม เพ อสนองอ ปสงค ของโครงการท กาล งพ จารณา ก. กรณ ผล ตเพ มข นเท าก บอ ปสงค ของโครงการ เราจะใช ต นท นเพ มเป นต วประเม นต นท นท แท จร งของส นค าจานวนท ผล ตเพ มข น ข. กรณ ไม ผล ตเพ มข น และโครงการต องแย งซ อป จจ ยการผล ตจานวนด งกล าวจากผ ซ อรายอ น เราจะใช ราคาตลาดประเม นต นท นท แท จร งของป จจ ย ซ งราคาตลาดจะสะท อนถ งม ลค าส งส ดของป จจ ย จานวนด งกล าวท ส ญเส ยไป อ นเน องมาจากการนาป จจ ยการผล ตมาใช ในโครงการ ค. กรณ ปร มาณส นค าท ต องการเก ดจากการเพ มส งข นของปร มาณการผล ตส วนหน ง โดยส วน เหล อได จากปร มาณการผล ตเด ม เราจะใช ค าเฉล ยถ วงน าหน กของราคาตลาดและ ต นท นหน วยส ดท าย ประเม นต นท นท แท จร ง ผลกระทบภายนอก ผลกระทบภายนอก ค อ ผลจากกระบวนการผล ตท ส งผลกระทบต อบ คคลท สามท งผลกระทบ ทางบวก (positive externality) และผลกระทบทางลบ ( negative externality) ในระบบตลาดแข งข นสมบ รณ กระบวนการผล ตท ส งผลกระทบภายนอกเช งลบจะนาไปส การจ ดสรรทร พยากรอย างไร ประส ทธ ภาพ อ น แสดงถ งความล มเหลวในระบบตลาด (market failure) น นค อ ราคาส นค าท ขายต ากว าท ควรจะเป น และ ปร มาณการผล ตอย ในระด บส งกว าท ควรเม อพ จารณาต นท นท งหมดในการผล ต (social cost) ไปด วย อย างไรก ตาม การว เคราะห โครงการจะนาความไม สมบ รณ ของตลาดมาพ จารณาหร อไม ย อม ข นก บว า สภาพด งกล าวปรากฏช ดเจนเพ ยงใด ในประเทศท กาล งพ ฒนาจะม ความไม สมบ รณ ของตลาด ช ดเจน เน องจากร ฐบาลม นโยบายแทรกแซงระบบตลาดทาให กลไกราคาไม สามารถทางานได ทาให ยากต อ การว เคราะห ความบ ดเบ อนของตลาด รวมท งการคานวณหาม ลค าท แท จร งของป จจ ยการผล ตหร อส นค าและ บร การของโครงการ และอ กประเด นท ควรคาน งค อ ค าใช จ ายท ต องเส ยไปในการศ กษาว เคราะห และ คานวณหาม ลค าท แท จร งด งกล าว กรณ ท ผ ว เคราะห ทราบแน ช ดถ งความบ ดเบ อนในระบบตลาด โดยหล กการแล ว ผ ว เคราะห จะต อง ปร บราคาตลาดของป จจ ยหร อส นค าและบร การให สะท อนถ งม ลค าท แท จร งหร อค าเส ยโอกาสให มากท ส ด 10

น นค อ คานวณหาราคาเงาของป จจ ยหร อส นค าและบร การน นๆ เท าท จะทาได ซ งถ อว าสาค ญมากสาหร บ การว เคราะห โครงการในประเทศกาล งพ ฒนา เน องจากความไม สมบ รณ ของระบบตลาดเก ดข นแทบท กส วน ในระบบเศรษฐก จ จ งม การนาเสนอแนวค ดในการคานวณหาราคาเงาท เป นระบบสาหร บป จจ ยการผล ต รวมท งส นค าและบร การท กประเภท โดยธนาคารโลกได ให เหต ผลสาค ญประการหน ง ค อ ราคาตลาดของ ป จจ ยและผลผล ตในประเทศกาล งพ ฒนาถ กบ ดเบ อนจากค าท แท จร งอย างมาก สาเหต อาจเก ดจากการส งข น อย างรวดเร วของอ ตราเง นเฟ อ การแทรกแซงของร ฐบาล ม ลค าท ส งเก นจร งของเง นตราภายในประเทศ และ ด วยเง อนไขความไม สมบ รณ ของตลาด ซ งรวมถ งภาวการณ ทางานต ากว าระด บเป นจานวนมาก และการ เคล อนย ายแรงงานในอ ตราต า อ นเป นเหต การณ ปกต สาหร บประเทศกาล งพ ฒนาโดยท วไป 3 ราคาเงาและหน วยมาตรฐาน ค าแปรราคาเงาต งอย บนพ นฐานของการเปร ยบเท ยบค าเส ยโอกาสของรายการท ปรากฏใน โครงการก บราคาตลาดของรายการน น ว ตถ ประสงค ท แฝงอย ในการว เคราะห โครงการเม อรายการต างๆของ โครงการถ กประเม นค า ณ ค าเส ยโอกาสก ค อ เพ อให ผลประโยชน ของทร พยากรส ทธ ม ค าส งส ดสาหร บ ระบบเศรษฐก จหน ง ถ าทร พยากรท ถ นามาใช ในโครงการสามารถก อให เก ดอ ตราผลตอบแทนอย างมากใน ทางเล อกอ นๆอ ตราผลตอบแทนน ก จะสะท อนถ งค าเส ยโอกาสของทร พยากร และโครงการท เรากาล ง ว เคราะห อย น ต องม อ นต องย ต ไป ท งน เพราะการนาทร พยากรไปใช ในทางเล อกอ นจะทาให ผลประโยชน ของทร พยากรส ทธ โดยรวมส งข น หล กการข นแรกในการคานวณราคาเงาก ค อ จาเป นต องม หน วยหร อค ามาตรฐาน เพ อเป นต วเช อม สาหร บการแสดงความส มพ นธ โดยเปร ยบเท ยบระหว างม ลค าท แท จร งก บม ลค าตามราคาตลาดของป จจ ยการ ผล ตหร อส นค าและบร การน นๆ ม ลค าท แท จร งด งกล าวต องอย ในร ปหน วยมาตรฐาน มาตรฐาน หน วยมาตรฐาน สามารถแสดงราคาเงาได สองว ธ ว ธ แรก ราคาเงาแสดงในหน วยเง นตราต างประเทศโดยตรง น นค อ ใช ราคาตลาดโลกเป นหน วย ว ธ ท สอง ราคาเงาแสดงในหน วยของราคาตลาดภายในประเทศ น นค อ ใช ราคาภายในประเทศเป น 11

เพ ออธ บายความแตกต างระหว างหน วยมาตรฐาน จะสมมต ว า ม ผลผล ตอย สองชน ด ซ งผลผล ตท ง สองได ร บผลกระทบจากอ ตราแลกเปล ยนเง นตราต างประเทศเช นเด ยวก น ม ลค าผลผล ตส งออกชน ดหน ง เท าก บ 100 ณ ราคาท าเร อ (f.o.b) และม ลค าผลผล ตท ทดแทนการนาเข าช ดหน งเท าก บ 100 ณ ราคาท าเร อ (c.i.f) ท ซ งราคาเงาของส นค าถ กกาหนดโดยราคา ณ ท าเร อของส นค าแต ละชน ด ผลผล ตท งสองชน ดจะม ม ลค าในระบบเศรษฐก จเหม อนก น ถ าอ ตราแลกเปล ยนทางการระหว างปอนด และช ลล ง(เง นตราในประเทศ ค อช ลล ง) ค อ Sh. 15 = 1 ราคาของผลผล ตส งออกหร อผลผล ตทดแทนการนาเข าในร ปของเง นตรา ภายในประเทศก ค อ Sh. 1,500 อย างไรก ตาม สมมต ข อม ลเพ มเต มว า ราคาของผลผล ตทดแทนการนาเข า เพ มข นได จากการเก บภาษ ศ ลกากรนาเข าสาหร บผลผล ตท เข ามาแข งข นเท าก บ 40% กล าวได ว า ผลผล ต ทดแทนการนาเข าขายในตลาดภายในประเทศ ณ ราคา Sh. 1,500 บวกด วย 40% หร อเท าก บ Sh. 2,100 ราคา ตลาดภายในประเทศของผลผล ตทดแทนการนาเข าจะม ราคาส งกว า ถ งแม ว าม ลค าทางเศรษฐก จ ณ ราคา ตลาดโลกจะเท าก บราคาผลผล ตส งออกก ตาม ราคาตลาดภายในประเทศสาหร บผลผล ตท งสองชน ด สามารถถ กปร บเพ อสะท อนข อเท จจร งท ว า ผลผล ตท งสองม ม ลค าเหม อนก นในแง ค ดของส วนรวมได ซ งการปร บสามารถเก ดข นได 2 ทาง 1) ถ าหน วยมาตรฐานของราคาตลาดโลกเป นท ยอมร บ ราคาตลาดภายในประเทศของผลผล ต ทดแทนการนาเข าจาเป นต องถ กปร บค าลดลงเป นราคาตลาดโลกของผลผล ตชน ดน โดยใช อ ตราส วน 1,500/ Sh. 2,100 (หร อ 0.714 โดยประมาณ) 2) ถ าหน วยมาตรฐานของราคาภายในประเทศเป นท ยอมร บ ราคาผ านแดนของผลผล ตส งออก จาเป นต องถ กปร บให ส งข นด วยแฟกเตอร 1.4 เพ อท จะแปลงราคา ณ ท าเร อ ม ลค า Sh. 1,500 เป นราคา ภายในประเทศท เท ยบเท าก น ณ ม ลค า Sh. 2,100 โดยท วไป เราสามารถขยายความเข าใจให ช ดเจนมากย งข น โดยการพ จารณาป จจ ยการผล ตท นามาใช ผล ต ผลผล ตท งสอง สมมต ว าป จจ ยนาเข าชน ดหน งม ราคา 50 ณ ราคาท าเร อ และป จจ ยท ผล ตข นภายในประเทศ ชน ดหน งไม สามารถหาซ อได ในตลาดโลก ม ราคา Sh. 600 ถ าป จจ ยการผล ตท งสองชน ดข นอย ก บความ แตกต างโดยเฉล ยระหว างราคา ณ ท าเร อและราคาตลาดภายในประเทศ ก จะทาให ป จจ ยนาเข าม ม ลค าเท าก บ 50 Sh. 15 = Sh. 750 ในหน วยมาตรฐานราคาตลาดโลก และ 50 Sh. 15 1.4 = Sh. 1,050 ในหน วย มาตรฐานของราคาภายในประเทศ ป จจ ยการผล ตภายในประเทศจะม ม ลค าเท าก บ Sh. 600 0.714 = Sh. 428.4 ในหน วยมาตรฐานของราคาตลาดโลก และ Sh. 600 ในหน วยมาตรฐานของราคาภายในประเทศ ม ลค าเหล าน ปรากฏด งตารางท 6.2 Sh. 12

ตารางท 2 หน วยมาตรฐานท ใช ในการประเม นราคาเงา ราคาตลาด ม ลค าผลผล ตส งออกท ใช หน วย มาตรฐานของราคาตลาดโลก ม ลค าผลผล ตทดแทนการนาเข าท ใช หน วยมาตรฐานของราคา ภายในประเทศ รายร บ 100 100 Sh. 15 = Sh. 1,500 ป จจ ยนาเข า 50 50 Sh. 15 = Sh. 750 ป จจ ยภายในประเทศ Sh. 600 Sh. 600 0.714 = Sh. 428.4 รายร บส ทธ Sh.321.4 แหล งท มา : Curry and Weiss, op.cit., p. 85. Sh. 1,500 1.4 = Sh. 2,100 Sh. 750 1.4 = Sh. 1,050 Sh. 600 Sh. 450 จากตารางท 6.2 รายร บส ทธ ในหน วยมาตรฐานของราคาตลาดโลก ค อ Sh. 321.4 และ Sh. 450 ใน หน วยมาตรฐานของราคาภายในประเทศ อย างไรก ตาม เน องจากในการคานวณหาราคาเงาน นต องอาศ ยข อม ลจานวนมาก ประกอบก บการ พยากรณ ข อม ลบางต วกระทาได ยาก ในทางปฏ บ ต ผลล พธ ของการคานวณราคาเงาจ งม ค าไม ถ กต องแน นอน ในแต ละโครงการ ด งน น ตามหล กการทางทฤษฎ แล ว เพ อให เก ดความถ กต องและใกล เค ยงก บข อม ลท แท จร งของป จจ ยการผล ตถ กบ ดเบ อนไปจากค าท แท จร งอย างมากเท าน น โดยเฉพาะอย างย งอ ตราแลกเปล ยน เง นตราต างประเทศ ค าจ างแรงงาน ภาษ และดอกเบ ย อน ง หน วยมาตรฐานท แท จร งในการคานวณราคาเงาจะอย ในเทอมของม ลค าป จจ บ น ซ งการ ประเม นค าท แท จร งค อนข างย งยากซ บซ อน จ งจาเป นต องจ ดกล มส นค าออกเป นสองกล ม ได แก กล มส นค า ท ม การซ อขายระหว างประเทศ และกล มส นค าท ไม ม การซ อขายระหว างประเทศด งกล าว 4 การต ดส นใจก บทางเล อกของหน วยราคา ขณะท ทร พยากรของโครงการหน งถ กนามาใช ท งตามราคาตลาดและราคา ในทางทฤษฎ แล ว ท ง สองกรณ จะม ค าอ ตราส วนลดท แตกต างก น จาทาให ค า IRR ต างก น แสดงให เห นในร ปท 1 ซ งเส น NPV ของราคาตลาดและราคาเงาต ดแกนอ ตราส วนลด ณ จ ดท แตกต างก น และค าอ ตราส วนลดท เหมาะสมแก การ ต ดส นใจ บอกให ทราบถ งม ลค าท แตกต างก นของ NPV ในทางทฤษฎ แล วม ความเป นไปได ถ ง 4 Case ท จะ เก ดข นด งแสดงในตารางท 6.3 13

ตารางท 6.3 แสดงส วนผสมของการต ดส นใจ ณ ราคาตลาดและราคาเงา Case NPV ณ ราคาตลาด NPV ณ ราคาเงา การต ดส นใจ 1 บวก บวก ยอมร บ 2 บวก ลบ? 3 ลบ บวก? 4 ลบ ลบ ปฏ เสธ Net Present Value S M r S M ร ปท 1 แสดงการต ดส นใจท ข ดแย งก น; การคานวณราคาตลาดและราคาเงา (Case 3) ข อส งเกต : M M: ม ลค าป จจ บ นส ทธ ณ ราคาตลาด S S : ม ลค าป จจ บ นส ทธ ณ ราคาเงา D M D S : อ ตราส วนลด ณ ราคาตลาด : อ ตราส วนลด ณ ราคาเงา จะเห นได ว า Case ท 1 และ 4 การต ดส นใจเล อกโครงการไม ม ความคล มเคร อ โดยหน วยมาตรฐาน ของราคาท งสองให NPV เป นบวก โครงการจ งเป นท ยอมร บ หร อท งสองให ค า NPV เป นลบ โครงการจ งถ ก ปฏ เสธ 14

ส วน Case ท 2 สอดคล องก บโครงการต างๆท ผล ตเพ อทดแทนการนาเข า โครงการเป นท ยอมร บ ได ณ ราคาตลาด ถ าผลผล ตได ร บการค มครองโดยใช นโยบายการค าด านโควตาหร อภาษ หร อได ร บการ อ ดหน นด านการเง น หร อภาระการจ ายภาษ ลดลงอ นเน องจากได ร บส มปทาน และโครงการจะไม เป นท ยอมร บจากท ศนะโดยส วนรวมถ าราคาตลาดโลกของผลผล ตน อยกว าราคาตลาด การคานวณราคาเงาจะ บอกให ทราบว าควรเล กล มโครงการซ งสามารถทากาไรแก ผ เป นเจ าของ ซ งยากท จะทาให ผ บร หารประเทศ ผ ให ก ย ม และน กลงท นเช อว าควรเล กล มโครงการท ทากาไรเช นน Caseท 3 พ จารณาได จากโครงการผล ตพ ชผลส งออก โครงการหน งเป นท ยอมร บได ในขณะท ผล การคานวณ ณ ราคาตลาด ย นย นว าโครงการน ไม สามารถทากาไร ซ งเป นเร องท ไม ง ายในการต องมา ส งเสร มให ดาเน นโครงการหน งซ งไม สามารถทากาไรได แต พอม ทางท จะให เหต ผลว า เราต องการดาเน น โครงการเพราะเหต ใด ยกต วอย างเช น การเปล ยนแปลงต นท นของป จจ ยการผล ตและการเง น หร อการ เพ มข นในรายร บของผ ผล ตโดยตรงอ นเก ดจากการเพ มข นของราคา ณ ไร นา ทาให แน ใจว า ผลประโยชน ท ตกอย ก บชาวนาผ ผล ตน นเพ ยงพอท จะดาเน นโครงการต อไปได ถ งแม ว า เกณฑ การต ดส นใจของโครงการย งม ความคล มเคร ออย ก ตาม ก ต องแน ใจว าผลตอบแทน ท ตกก บผ ผล ตสามารถทาให ระบบเศรษฐก จโดยส วนรวมได ร บประโยชน ท งหมดด วย 5 การว เคราะห ทางเศรษฐก จ: ระบบราคาตลาดโลก ( World Price System or L-M and S-T Approach) เป นการว เคราะห โครงการท เอาว ตถ ประสงค ของร ฐบาลมาเป นหล กในการกาหนดค าเส ยโอกาส ซ งม ว ตถ ประสงค หล ก 3 ประการ 1) การใช ประโยชน ของทร พยากรท ม อย ในระบบเศรษฐก จอย างม ประส ทธ ภาพ 2) การเจร ญเต บโตของทร พยากรเม อเวลาผ านไป 3) ความเท าเท ยมก นในการกระจายการบร โภคระหว างชนช นส งคมท ม ความแตกต างก น และ กล มช นรายได ในทางปฏ บ ต จะเน นว ตถ ประสงค แรก ค าเส ยโอกาสถ กกาหนดในร ปของผลประโยชน ท ส ญเส ยไป จากนาทร พยากรมาใช ในโครงการมากกว าท จะนาไปใช ในทางเล อกอ น 15

ว ธ การประเม นโครงการหน งโดยใช หน วยมาตรฐานของราคาตลาดโลก ซ งเราเร ยกว า ระบบราคา ตลาดโลก โดยจะเน นโครงการท ทาการผล ตส นค าท ม การซ อขายได ในตลาดโลกและผลประโยชน ส วน ใหญ อย ในร ปของเง นตราต างประเทศ การว เคราะห ทางเศรษฐก จจะแสดงว าโครงการน นม โอกาสยอมร บได หร อไม ได โดยใช หล กเกณฑ การประเม นความเหมาะสมในการลงท น และโครงการม ประส ทธ ภาพมากพอหร อไม ท จะได มาซ งเง นตรา ต างประเทศ Goods) 5.1 ส นค าท ม กาซ อขายก นได และไม ม การซ อขายก นในตลาดโลก (Traded and Non-Traded ส นค าท ม การซ อขายก นได ในตลาดโลกเป นส นค าท ถ กผล ตหร อถ กนามาให ในโครงการ จะม ผลกระทบต อด ลการชาระเง นของประเทศ ในทางตรงก นข าม ส นค าท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก จะไม ม รายการในการค าระหว างประเทศ ส นค าเหล าน ท โครงการผล ตข นหร อนาเข ามาใช จะส งผลกระทบต อการ หามาได ซ งอ ปทานในระบบเศรษฐก จเท าน น กรณ โครงการเอกชนน นจะพ จารณาตรงไปตรงมาในแง ท ว า ผลผล ตท ถ กส งออกหร อป จจ ยการ ผล ตท นาเข ามาจะได ร บผลกระทบอย างแน นอน อย างไรก ตาม เป าหมายก ค อจะทาการประเม นว า ส นค าจะ ย งคงม การซ อขายก นตลอดอาย ของโครงการหร อไม ด งน น จ งม ความจาเป นท จะต องประเม นเง อนไขทาง การตลาด และนโยบายการค าในอนาคต และย ดถ อประเภทของส นค าท พ จารณาตลอดอาย ของโครงการ บทบาทของนโยบายการค าของภาคร ฐบาลในการกาหนดประเภทของส นค าเป นส งสาค ญอย าง มาก และนาไปส ความแตกต างระหว างส นค าท ซ อขายก นในตลาดโลก (Traded goods) และ ส นค าท อาจซ อ ขายก นได ในตลาดโลก (Tradable goods) โดยส นค าท อาจซ อขายก นได ในตลาดโลกน นหมายถ งส นค า ส งออกและนาเข าท ท ปราศจากข อจาก ดด านการค าของภาคร ฐบาล เป นท แจ งช ดแล วว าการม การค าเป ดกว าง ระหว างประเทศจะทาให ม ส นค าจานวนมากถ กจ ดลาด บช นเป นส นค าท ซ อขายก นในตลาดโลก ประเทศ กาล งพ ฒนาก จะเน นการค าขายส นค าเกษตรกรรมและอ ตสาหกรรม 5.2 การต ราคาส นค าและบร การท ม การซ อขายในตลาดโลก (Valuation of Traded Goods and Services) ราคาน จ งเป นค าเส ยโอกาสของการใช และการผล ตส นค าและบร การท ซ อขายในตลาดโลก สาหร บ ประเทศกาล งพ ฒนา ราคาตลาดโลกในระยะยาวของส นค าส งออกอาจจะลดต าลงได และอาจม การ 16

เคล อนไหวข นลงในระยะส น โดยม สาเหต จากเก งกาไรและการท มตลาด ด งน น น กว เคราะห ต องหาร บรรท ดฐานในการปร บราคาท เหมาะสมในการประเม นต นท นการผล ตภายในประเทศของส นค าและบร การ ท ม การซ อขายก นในตลาดโลก สาหร บส นค าท โครงการได ม การส งออกและนาเข ามาจร ง การประเม นค าหร อการกาหนดราคา ผลผล ตและ ป จจ ยจะกระทาโดยต วแทนด านการตลาดและซ พพลายเออร ของต างประเทศ อย างไรก ตาม ถ า ผลผล ตท ผล ตข นเพ อทดแทนการนาเข า และป จจ ยการผล ตเป นส นค าท ส งออกไปขาย การประเม นราคา ตลาดโลกท เหมาะสมจะกระทาได ยาก ด งน น เม อน กว เคราะห ต องประสบป ญหาเก ยวก บราคาตลาดโลกท ถ กกาหนดเป นช วงราคาสาหร บส นค าหน ง ว ธ การหน งท พ งกระทาก ค อกาหนดให ระด บราคานาเข าต าท ส ด และระด บราคาส งออกส งส ด อ กว ธ การหน งท เหมาะสมในเช งปฏ บ ต และง ายกว าก ค อ ใช ค าเฉล ยของราคาท หาได ตามธรรมดาในการว เคราะห ม กจะกาหนดข อสมมต ท ว า อ ปสงค หร ออ ปทานของโครงการป จเจก ชนจะไม ม ผลกระทบต อราคาตลาดโลกท ระบบเศรษฐก จเผช ญอย เว นแต จะเป นโครงการขนาดใหญ ท ส งออกส นค าข นปฐมเป นผ ผล ตรายใหญ ของโลก และโครงการน นเป นโครงการขนาดใหญ ท ช วยเพ มกาล ง การผล ตในระบบเศรษฐก จ ด งน น เม อใดก ตามท ราคาตลาดโลกเปล ยนแปลงไปอ นส บเน องจากการม โครงการ แนวค ดหน วยส ดท าย (Marginal) จะเป นแนวค ดท สมเหต สมผลในการนามาอธ บาย ย งไปกว า น น การปร บราคาตลาดโลกย งคงจาเป นในกรณ ท ราคาป จจ บ นถ กพ จารณาให ใช เพ ยงช วคราว ไม ว าจะด วย สาเหต ของการซ อแบบเก งกาไรหร อการด มพ ราคาก ตาม 5.3 ราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ (Border Parity Pricing: BPP) โดยปกต แล ว ราคาตลาดโลกจะถ กต ค าเป นราคา ณ ท าเร อ เพ อสะท อนถ งม ลค าของส นค าท ซ อขาย ก น ณ ชายแดนหร อท าเร อท ผ านเข าประเทศท ม โครงการ แต ม ลค าท ปรากฏในงบการเง นของโครงการจะ เป นราคาท โครงการได จ ายไปเพ อให ได มาซ งป จจ ยการผล ต ด งน น การว เคราะห โครงการจะต องปร บราคา ตลาดให เป นราคาเงา ตามหล กเศรษฐศาสตร การนาการผล ตและซ อขายส นค าท นามาใช ในการว เคราะห โครงการจะม ผลกระทบสองประการ ประการแรก อย ในร ปอ ตราแลกเปล ยนเง นตราต างประเทศโดยตรงท ถ กกาหนดโดย ราคา ณ ท าเร อของส นค า และอ กประการหน ง อย ในเทอมของทร พยากรท ต องนารายการค าขนส งและการ กระจายทร พยากรหร อส นค าไปในระหว างท ต งของโครงการก บท าเร อเข ามาพ จารณา ด งน นการทาการ ประเม นม ลค าทางเศรษฐก จของส นค าท ซ อขายก นตามระบบราคาในตลาดโลก จ งจาเป นต องใช ค าของอ ตรา 17

แลกเปล ยนเง นตราต างประเทศ ณ ท าเร อ บวกก บม ลค าตามราคาตลาดโลกของก จกรรมต างๆ ด านการขนส ง และการกระจายส นค าท ไม ถ กซ อขายในตลาดโลกต อ 1 หน วยของผล ต ต วอย างเช น โครงการท ผล ตผลผล ตเพ อการส งออก ราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ ก ค อ ราคา f.o.b. ลบ ด วยม ลค าของรายการค าขนส งและการกระจายส นค า ซ งรายการค าใช จ ายท งสองรายการน ต องห กออกไป เพ อหาม ลค าท แท จร งของทร พยากรก อนท ส นค าจะถ กส งออก ในทานองเด ยวก น โครงการท น าเข าป จจ ยการ ผล ต ราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ ค อ ราคา c.i.f. บวกด วยรายการค าใช ของค าขนส งและการกระจายส นค า การว เคราะห จะซ บซ อนข นในกรณ ของโครงการท ทาการผล ตส นค าเพ อทดแทนการนาเข าและใช ส นค าท ผล ตในประเทศซ งสามารถนาเข าหร อส งออกได ด งน น เพ อให สมเหต สมผล เราจ งต องหา ค าใช จ าย หร อต นท นส ทธ ของการขนส งและการกระจายส นค า ซ งเป นความแตกต างระหว างค าใช จ ายท เก ดข นจร ง ก บ ค าใช จ ายท เก ดข นถ าส นค าท กาล งพ จารณาได ม การนาเข ามาหร อส งออกไป ยกต วอย างเช น โครงการท ทาการ ผล ตเพ อทดแทนการน าเข า การผล ตภายในประเทศเพ อทดแทนการนาเข าจะถ กกาหนดตามราคา ณ ท าเร อ ถ าค าใช จ ายในการขนส งและการกระจายส นค าต อหน วยจากโครงการไปย งแหล งบร โภค น อยกว าค าใช จ าย ในการขนส งและการกระจายส นค าไปในระหว างท าเร อก บแหล งบร โภค ค าใช จ ายท ประหย ดได ของ ทร พยากรต อหน วยของการผลผล ตด งกล าว ค อ ผลประโยชน ท เพ มข นตามราคา c.f.i. เพ อให ได ราคาเสมอ ภาค ณ ท าเร อ ด งน น ราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ เท าก บ c.f.i. ลบด วย ค าใช จ ายท ประหย ดได ของทร พยากรต อ หน วยของการผลผล ต ส วน โครงการท ใช ป จจ ยการผล ตสามารถทาการส งออกได ถ าค าใช จ ายในการขนส งและการ กระจายส นค าจากแหล งผล ตไปย งโครงการมากกว าค าใช จ ายในการขนส งและการกระจายส นค าจากแหล ง ผล ตไปย งท าเร อเพ อส งออก ค าใช จ ายส วนท มากกว าจะต องเข าไปรวมในราคา f.o.b. เพ อให ได ราคาเสมอ ภาค ณ ท าเร อ ด งน น ราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ เท าก บ f.o.b. บวกด วย ค าใช จ ายส วนเพ มจากขนส งจากแหล ง ผล ตไปย งโครงการ พ จารณาร ปท 6.2 18

ร ปท 2 แสดงองค ประกอบของค าขนส งและการกระจายส นค าตามราคาเสมอภาค ณ ท าเร อ โดยท T และ D : ค าขนส งและการกระจายส นค า ตามลาด บ T 1 และ D 1 : ค าขนส งระหว างโครงการก บท าเร อ T 2 และ D 2 : ค าขนส งระหว างโครงการก บแหล งผล ตป จจ ยในประเทศ T 3 และ D 3 T 4 และ D 4 : ค าขนส งระหว างโครงการก บแหล งร บซ อผลผล ตจากโครงการ : ค าขนส งระหว างแหล งร บซ อผลผล ตจากโครงการก บท าเร อ T 5 และ D 5 : ค าขนส งระหว างท าเร อก บแหล งผล ตป จจ ยในประเทศ ส าหร บโครงการท ผล ตเพ อทดแทนการน าเข า ค าใช จ ายท ประหย ดได ของผลผล ต = (T 4 + D 4 ) - (T 3 + D 3 ) ค าใช จ ายท ประหย ดได ของป จจ ยการผล ตท นาเข ามาแต ผล ตได ในประเทศ = (T 1 + D 1 ) - (T 2 + D 2 ) ค าใช จ ายท ประหย ดได ของป จจ ยการผล ตท ส งออกไปแต ผล ตได ในประเทศ = (T 5 + D 5 ) - (T 2 + D 2 ) ค าใช จ ายท เก ดข นของป จจ ยการผล ตท นาเข า = (T 5 + D 5 ) 19

ในระบบราคาตลาดโลกตามธรรมดาแล วต องปร บราคาตลาดโลกให เป นราคาภายในประเทศท โครงการต งอย ด วยอ ตราแลกเปล ยนทางการ ด งน นราคาเงาของส นค าท ม การซ อขายในตลาดโลก สามารถคานวณได ด งน SP ( WP OER) ( TCF D CF ) i โดยท CF i i i T i D i SP DP กาหนดให SP i และ โครงการตามลาด บ i DP i : ราคาเงาและราคาตลาดภายในประเทศของส นค าและบร การ i ใน WP i : ราคา c.i.f. หร อ f.o.b ของส นค าและบร การ i ในร ป เง นตราต างประเทศ OER : อ ตราแลกเปล ยนทางการ Ti และ CFT และ ส นค าและบร การ Ti และ D i : ค าขนส งและกระจายส นค าและบร การ i ณ ราคาตลาดภายในประเทศ CF D : ค าแปรราคาเงา (Conversion factor) ของการขนส งและการกระจาย (i) จะ Di อาจม ค าเป นบวกหร อลบก ได ข นก บประเภทของส นค าและบร การท ทาการซ อขายใน โครงการ และจากการท เราคานวณราคาเงาของส นค าท ม การซ อขายในตลาดโลก ด งน นเราต องนาค า CF มา แปลงค าT i และ Di ให เป นค าใช จ าย ณ ราคาตลาดโลก ต วอย างเช นโครงการหน งผล ตส นค าเพ อทดแทนการนาเข าด วยราคา c.i.f. ในหน วยของเง นตราใน ประเทศ 100 ต อหน วย และราคาภายในประเทศ ณ หน าโรงงาน 120 ต อหน วย ค าขนส งและกระจายส นค า จากท าเร อไปย งแหล งท ร บซ อ 15 ต อหน วย ณ ราคาตลาดภายในประเทศและค าขนส งจากโครงการไปแหล ง ร บซ อ 5 ต อหน วย ค าแปรราคาเงาของการขนส งและการกระจายส นค า เท าก บ 0.8 จากโจทย เราสามารถ คานวณได ด งน SP = 100 + (15-5) x 0.8 = 108 CF = 108 / 120 = 0.90 โดย 15 5 มาจาก ต นท นท ประหย ดได ในการขนส งและกระจายส นค าโดยส ทธ น นก ค อถ านาเข า ต องเส ยค าส ง 15 แต หากทาการผล ตในประเทศจะเส ยค าส งเพ ยง 5 จ งประหย ดค าขนส งและกระจายส นค า ไปเท าก บ 15 5 หร อเท าก บ 10 น นเอง 20

การว เคราะห ในท น จะแบ งส นค าเป นป จจ ยการผล ตและผลผล ตของโครงการ ก. ป จจ ยการผล ต (Inputs) การปร บราคาของป จจ ยการผล ตท นามาใช ในโครงการเร มจากราคา ณ ท าเร อ กรณ ป จจ ยถ ก นาเข าให ใช ราคา c.i.f (ไม รวมภาษ ศ ลกาการ) กรณ ป จจ ยถ กผล ตข นใช ในประเทศและส งออกได ให ใช ราคา f.o.b. (ไม รวมภาษ ส งออก) เป นราคาเร มต นในการคานวน กรณ ป จจ ยการผล ตถ กน าเข า ย งท ต งของโครงการท ใช ป จจ ยน น ราคา ณ ท าเร อเช นก น ราคาเงาจะเท าก บ = c.i.f. + ค าใช จ ายต างๆ ในการขนส งและขนถ ายป จจ ยจากท าเร อไป กรณ ป จจ ยการผล ต เพ อใช ในประเทศและม การส งออก ราคาเงาจะเท าก บ = f.o.b. ค าใช จ ายต างๆในการขนส งและขนถ ายป จจ ยจากแหล ง ผล ตภายในประเทศไปย งท าเร อส งออก + ค าใช จ ายต างๆในการขนส งและขนถ ายป จจ ย ด งกล าวจากแหล งผล ตภายในประเทศส ท ต งของโครงการท ใช ป จจ ยการผล ตน น ในกรณ ท ค าใช จ ายสองรายการใกล เค ยงก นมากหร อเท าก น ราคาเงาก ค อราคา f.o.b. น นเอง ข. ผลผล ตของโครงการ (Outputs) โครงการอาจผล ตเพ อส งออกหร อเพ อทดแทนการนาเข า ซ งราคาเงา สามารถหาได จาก กรณ ผลผล ตถ กส งออก ราคาท จะพ จารณาในกรณ น ค อราคา f.o.b. ด งน น ราคาเงาของผลผล ตจะเท าก บ = f.o.b. - ค าใช จ ายในการขนส งและค าบร การขนถ ายส นค าจากท ต งโครงการส ท าเร อ 21

กรณ ผลผล ตเพ อทดแทนการน าเข า ราคาท จะพ จารณาค อราคา c.i.f. ด งน น ราคาเงาของผลผล ตจ = c.i.f. + ค าใช จ ายใน การขนส งและขนถ ายส นค าจากท าเร อไปย งแหล งร บซ อในประเทศ ส นค าจากท ต งโครงการไปย งแหล งร บซ อในประเทศ ค าใช จ ายในการขนส งและขนถ าย ในกรณ ท ค าใช จ ายสองรายการใกล เค ยงก นมากหร อเท าก น ราคาเงาก ค อราคา c.i.f. น นเอง ว ธ การคานวณราคาเงาของส นค าท ม การซ อขายระหว างประเทศข างต น เป นว ธ ท น ยมใช ก นอย างกว างขวาง แต บางกรณ อาจม ว การปร บราคาท ต างก น ก. กรณ เคร องม อเคร องจ กรเป นส นค าท ม นล กษณะเฉพาะต ว (Non-homogenous) จะไม ม ราคา c.i.f. หร อ f.o.b. ท แน นอน การคานวณราคาเงาทาได โดย P P ราคาเงาของเคร องจ กร = 1 2 x ราคา c.i.f. หร อ f.o.b. โดย P 1 = ราคาตลาดท ผล ตในประเทศ P P ถ า 1 2 P 2 = ราคาตลาดท ผล ตในต างประเทศ มากกว า 1 แสดงว า ส นค าท ผล ตในประเทศม ค ณภาพส งกว าท ผล ตต างประเทศ P1 P 2 น อยกว า 1 แสดงว า ส นค าท ผล ตในประเทศม ค ณภาพต ากว าท ผล ตต างประเทศ ม การส งเข าจากต างประเทศ ข. กรณ ส นค าบางอย างม ราคา c.i.f. หร อราคา f.o.b. หลายราคาในตลาดโลก ในช วงท ส งไปขายย งต างประเทศ 1) ถ าเป นส นค านาเข าให ใช ราคา c.i.f. ท ต าท ส ด ท คาดคะเนว า ผ นาเข าจะจ ายในช วงท 2) ถ าเป นส นค าส งออก ให ใช ราคา f.o.b. ท ส งท ส ด ท คาดคะเนว า ผ ส งออกได ร บจร ง ค. กรณ โครงการท พ จารณาเป นโครงการขนาดใหญ โดยผล ตส นค าเพ อส งออกหร อนาเข า ป จจ ยการผล ตจานวนมหาศาล ซ งจะส งผลให เก ดความผ นผวนของราคาในตลาดโลกอย างมาก ในการ คานวณราคาเงาจ งต องปร บราคา f.o.b. หร อ c.i.f. ตามขนาดของส ดส วนของราคาโลกท คาดว าจะ เปล ยนแปลงไปจากเด ม เราสามารถคานวณราคาเงาได จากรายร บส วนเพ มจากการส งออก (Marginal Export Revenue : MER) ได ด งน 22

1 MER f. o. b.(1 ) x E d โดย x E d เป นค าความย ดหย นของอ ปสงค ท ม ต อส นค าท ผล ตเพ อส งออกของโครงการ จากการท ม การปร บราคาตลาดให เป นราคาเงาหลายว ธ แต หน วยงานระด บชาต ต องการให ม มาตรา เด ยวในการคานวณค าราคาเงา จ งได ม การปร บค าความบ ดเบ อนของราคาตลาดโดยกาหนดส มประส ทธ ปร บ ค า (Conversion Factors: CF) สาหร บส นค าด งกล าว ว ธ ปร บราคาตลาดให เป นราคาเงาโดยใช ทาได โดย (Domestic Price) ราคาเงา = CF x ราคาตลาด โดยท ราคาเงาค อ ราคา ณ ท าเร อ (Border Price) และราคาตลาดค อ ราคาภายในประเทศ การปร บค าราคาตลาดให เป นราคาเงาว ธ น เป นว ธ ล ด จ งควรนามาใช เฉพาะรายการของป จจ ยหร อ ผลผล ตท ไม ค อยสาค ญของโครงการ 5.4 การต ราคาส นค าและบร การท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก (Valuation of Non-Traded Goods & Services) ตามน ยามแล ว การผล ตหร อใช ส นค าท ไม ม การซ อขายในตลาดโลกของโครงการจะก อให เก ด ผลประโยชน หร อต นท นท ไม ได อย ในร ปเง นตราต างประเทศโดยตรง การประเม นม ลค าของกล มส นค าน จ ง ต องใช ว ธ ประเม นม ลค าเท ยบก บเง นตราต างประเทศ ซ งว ธ ประเม นอาจจะทาได โดยใช ข อม ลอย างละเอ ยด เก ยวก บต นท นของอ ปทานส นค า สาหร บในการศ กษากล มของส นค าเราจะพ จารณาว าเป นป จจ ยการผล ต ของโครงการเท าน น การพ จารณาป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขายในโลกแบ งออกเป นสองกรณ ค อ กรณ อ ปสงค แปรผ น และกรณ อ ปสงค คงท ในกรณ แรก อ ปสงค จากโครงการหน งจะก อให เก ดการตอบสนองของอ ปทาน ด งน น การผล ตจะเพ มข นเพ อตอบสนองต อความต องการของโครงการ ส วนในกรณ หล ง อ ปทานม จาก ด ด งน น การท โครงการม อ ปสงค เพ มข นจะบ บให ผ ใช รายอ นยอมสละป จจ ยน โดยการห นไปใช ป จจ ยอ นแทน และถ า ร ฐไม เข ามาควบค ม ราคาป จจ ยจะส งข นเร อยๆ 23

ก. กรณ อ ปทานผ นแปร ทางปฏ บ ต สมมต ว า ความขาดแคลนป จจ ยการผล ตเก ดข นในระยะส นและตลอดช วงอาย โครงการจะม การลงท นใหม เก ดข น เพ อตอบสนองอ ปทานของโครงการ ด งน นราคาเงาในกรณ น จะถ ก กาหนดโดยต นท นหน วยส ดท ายของอ ปทานท เพ มข นในระยะยาว ราคาเงาของส นค าท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก (j) ซ งถ กผล ตโดยป จจ ยท ม การซ อขายได รวมท งราคาเงาของป จจ ยการผล ตอ นๆท ไม ม การซ อขายในตลาดโลกและแรงงานจะเป น ด งน ราคาตลาดโลก โดยท SP a P CF a P CF a W CF j ij i i nj n n Lj L L i n L SP j ค อ ราคาเงาของส นค า j i ค อ ป จจ ยการผล ตท ซ อขายได (ใช ผล ตส นค า j) a ij ค อ จานวนหน วยของ i ท ใช ผล ต j ต อหน วย P i ค อ ราคาตลาดภายในประเทศของ i และ CF จะเป นต วแปลงค า P ให กลายเป น n ค อ ป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขาย (ใช ผล ตส นค า j) a nj ค อ จานวนหน วยของป จจ ย n ท ใช ผล ตผลผล ต j ต อหน วย P n ค อ ราคาตลาดภายในประเทศ n และ CF n จะเป นต วแปลงค า P n ให เป นราคาตลาดโลก L W L น ให เป นราคาในตลาดโลก ค อ ประเภทของแรงงาน a Lj ค อ จานวนแรงงานตามประเภท L ท ใช ต อหน วยของผลผล ต j W L ค อ ค าจ างแรงงานตามราคาตลาดของแรงงานประเภท L และ CF L จะเป นต วแปลง เราควรจะเข าใจว าต นท นต อหน วย ณ ราคาตลาดโลกของก จกรรมท ไม ม การซ อขายสาหร บใน ประเทศหน งไม จาเป นต องเท าก นก บต นท นต อหน วยของก จกรรมประเภทเด ยวก น แม ว าประเทศท งสองจะ เผช ญราคาตลาดโลกท เหม อนก นแต เน องจากความแตกต างด านผล ตภาพทางการผล ตและเทคน คก สามารถ ทาให ต นท นต อหน วยต างก น 24

ข. กรณ อ ปทานคงท กรณ น การประเม นราคาป จจ ยสามารถกระทาได โดยการว ดม ลค าท ผ ใช รายอ นเต มใจท จะจ าย เพ อซ อป จจ ย ถ าอ ปสงค ของโครงการผล กด นให ราคาของป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก เพ มข น ก จะส งผลให ราคาป จจ ยท ประเม นไว ต ากว าม ลค าของป จจ ยการผล ตตามความเป นจร ง ด งน นจ ง จาเป นท ต องว ดม ลค าของป จจ ยการผล ตท ผ ใช เต มใจจ ายออกมา โดยว ธ ว ดม ลค าของป จจ ยการผล ตท ผ ใช เต ม ใจจ ายออกมา สามารถหาอ านเพ มเต มในหน งส อ Curry and Weiss, op cit., pp. 164-167 5.5 ค าแปรราคาเงามาตรฐานหร อค าแปรราคาเงาเฉล ย (Standard or Average Conversion Factor) โดยปกต แล ว ระบบเศรษฐก จใดก ตามจะม ความแตกต างระหว างราคาตลาดภายในประเทศและ ราคาตลาดโลกสาหร บส นค าประเภทเด ยวก น อ ตราส วนระหว างราคาตลาดโลกเฉล ยถ วงน าหน ก ก บราคา ภายในประเทศของภาคเศรษฐก จหล ก จะอย ในร ปของค าแปรราคาเงามาตรฐานหร อค าแปรราคาเงาเฉล ย : SCF, ACF ค าแปรราคาเงาน ม ประโยชน มากในการปร บค ารายการส นค าหร อป จจ ยท ไม ค อยม ความสาค ญ และหาข อม ลได ยากหล กการประเม นค า ACF ม 2 ว ธ ว ธ แรก ม ข อสมมต เก ยวก บส นค าท ซ อขายก นได (ไม สนใจค าขนส งและการกระจายส นค า ) ซ งความแตกต างระหว างราคาถ กกาหนดโดยภาษ และเง นอ ดหน น การค า โดยท M และ X : ม ลค าท งหมดของการนาเข าและส งออกในป ท กาหนด ซ งจะถ กแปลงเป น ค าเง นในประเทศด วยอ ตราแลกเปล ยนทางการ (OER) T m และ T x : ภาษ การค าท งการนาเข าและส งออกตามลาด บ S m และ S x : เง นอ ดหน นด านการค าท งหมดท งการนาเข าและการส งออกตามลาด บ ค า ACF จะม ประโยชน เฉพาะกรณ ท เราสามารถหาต วแปรต างๆในส ตรได พร อมเท าน น ส ตร ด งกล าวม ข อจาก ดท ว า 1) ส ตรน ใช ส วนแบ งตลาดโดยเฉล ยของส นค าท ม การค าระหว างประเทศมาถ วงน าหน ก ซ งควร จะใช ค าหน วยส ดท าย (Marginal) จะด สมเหต สมผลกว า 25

2) ส ตรน รวมเฉพาะส นค าท ซ อขายก นได เท าน น ถ งแม ว าในทางปฏ บ ต ACF จะถ กนามา ประย กต ใช แปลงค ารายการส นค าท ไม ม การซ อขายก นได เป นราคาตลาดโลก 3) ส ตรน ไม คาน งถ งผลกระทบของนโยบายการควบค มด านการค า เช น โควตาการนาเข าและ ใบอน ญาต เม อเป นเช นน ค า SCF หร อ ACF จ งควรนามาใช คานวณราคาเงาของส นค าท ไม สามารถจ ดเป น กล มใดแน นอน (miscellaneous) อ กว ธ หน งค อหาค าเฉล ยท แท จร งจากเซตของ CF ท หาได สาหร บกล มส นค า เราจะกาหนดค า ACF เป นค าเฉล ยถ วงน าหน กของ CF สาหร บส นค าในภาคเศรษฐก จหล กโดยคานวณจากตารางป จจ ย - ผลผล ต ท งส นค าท ซ อขายก นได และส นค าท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลก CF ของส นค าท ซ อขายก นน นหามาได จากการเปร ยบเท ยบราคาโลกและราคาภายในประเทศ CF ก จะรวมเอาผลกระทบด านราคาของข อจาก ดทาง การค าเอาไว ด วย การคานวณค า CF ของกล มส นค าท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก สามารถใช ประโยชน จากตาราง ป จจ ย - ผลผล ต ซ งม ข อม ลด านต นท นการผล ตภายในประเทศ ณ ราคาคงท เราสามารถแปลงค าต นท นให เป นราคา ณ ท าเร อได โดยใช ค า CF ท เหมาะสมของแต ละรายการของส นค าหร อป จจ ย เม อรวมค า CF ของ แต ละรายการจะได ค า CF โดยเฉล ยของกล มส นค าในภาคเศรษฐก จน น เช น การหาค า CF ของส งปล กสร าง ท นาค าส มประส ทธ ของป จจ ยแต ละต วมาค ณก บ CF ท เหมาะสม ผลรวมของค าส มประส ทธ ด งกล าวค อ CF โดยเฉล ยของส งปล กสร าง เพ อให เก ดความสอดคล องในการว เคราะห ต นท นและผลประโยชน สาหร บท กโครงการ ผ วางแผน หร อหน วยงานระด บชาต จะได วางแนวทางข นพ นฐานในการใช ราคาเงา ให เป นร ปแบบเด ยวก นท จะ ประย กต ใช ก บท กโครงการ 5.6 การประเม นค าแรงงานตามระบบราคาตลาดโลก โดยท วไปแล ว การแบ งประเภทแรงงานจะถ อเอาตามความสามารถของแรงงานเป นเกณฑ แรงงานจ งม 2 ประเภท ได แก แรงงานม ท กษะ และแรงงานไร ท กษะ น กว ชาการบางท านได แบ งประเภท แรงงานออกเป น อ ปทานแรงงานส วนเก น (ขาดแคลนงานรองร บแรงงาน) และอ ปสงค แรงงานส วนเก น (ขาดแคลนแรงงานท จะทางาน) แรงงานไร ท กษะม กจะอย ในประเทศกาล งพ ฒนาและเป นแรงงานส วนเก นท ว างงานหร อทางานต ากว าระด บ ส วนแรงงานม ท กษะม กเผช ญก บสภาพอ ปสงค แรงงานส วนเก น 26

ในประเทศท ตลาดแรงงานเป นตลาดแข งข น การเคล อนย ายแรงงานเป นไปอย างเสร และค าจ าง แรงงานเป นไปในอ ตราส วนเด ยวก นสาหร บแรงงานประเภทเด ยวก น จะม การว าจ างแรงงานเพ มข นจนถ ง จ ดท ผล ตภาพแรงงานหน วยส ดท าย เท าก บอ ตราค าจ างแรงงานท ได ร บ และเท าก บเง นรายได ท จาเป นต อง จ ายชดเชยให แก แรงงานสาหร บการสละเวลาพ กผ อนเพ อทางาน เป นท ทราบก นว า ตลาดแรงงานในประเทศกาล งพ ฒนาไม ได สอดคล องก บส งท กล าวมาแรงงาน ประเภทเด ยวก นได ร บอ ตราค าจ างท แตกต างก นในแต ละภาคเศรษฐก จหร อทาเลท แตกต างก น ด งน นจ งควร ปร บค าจ างท จ ายให แก แรงงานซ งเป นต นท นของโครงการด วยราคาเงา เพ อให ราคาค าจ างสอดคล องก บ ความเป นจร ง แรงงานในสภาพอ ปทานส วนเก น ตามระบบราคาตลาดโลก แรงงานและป จจ ยการผล ตอ นท งหมดต องถ กประเม นค าตามราคา ตลาดโลก หมายถ ง หน วยของผลผล ตทางกายภาพท ส ญเส ยไปจะถ กประเม นค าตามราคาตลาดโลกมากกว า ราคาภายในประเทศ ด งน น ผลท เก ดข นก บอ ตราแลกเปล ยนเง นตราต างประเทศท งทางตรงและทางอ อมอ น เน องจากโครงการหน งว าจ างแรงงานเพ มข นจะต องถ กประเม นค าออกมา อ ตราค าจ างเงาในร ปพ ชคณ ตเป นด งน โดยท SWR: อ ตราค าจ างเงา a i : ส ดส วนของแรงงานใหม ท มาจากก จกรรม i ก จกรรม i ตลาดโลก m i : ผลผล ตท ส ญเส ยไปตามราคาตลาดภายในประเทศ สาหร บแรงงานท ด งมาจาก CF i : ค าแปรราคาเงาสาหร บก จกรรม i ท ใช แปลงค าผลผล ตท ส ญเส ยไปเป นราคา เพราะฉะน น ค าแปรราคาเงาของแรงงานจะได ว า โดยท MWR : อ ตราค าจ างในตลาด 27

CF L : ค าแปรราคาเงาของแรงงาน แรงงานในสภาพอ ปสงค ส วนเก น ความเป นไปได ท จะเก ดข นค อ 1) อ ปสงค ท เพ มข นจากโครงการจะด งด ดแรงงานจากก จกรรมอ นๆ ท ทางานเต มเวลา 2) อ ปสงค ท เพ มข นจะทาให ม การฝ กอบรมหร อการโยกย ายแรงงาน ในกรณ แรกค าเส ยโอกาสก ค อผล ตภาพของแรงงานท ทางานเต มเวลาในก จกรรมเด ม ซ งจะถ ก แปลงค าเป นราคาตลาดโลก ในทางปฏ บ ต ได สมมต ว า อ ตราค าจ างในตลาดท โครงการจ ายให แก แรงงานน จะเป นค าท ใช แทนผล ตภาพของแรงงาน ณ ราคาตลาด ด งสมการต อไปน ผลผล ตท แรงงานส ญเส ยไปย งคงต องถ กแปลงเป นราคาตลาดโลก และว ธ ท ง ายท ส ดค อใช ค า ACF ท งน อย บนข อสมมต ท ว า แรงงานในสภาพท ตลาดม อ ปสงค ส วนเก นน ย ายไปทางานท ใดก ได ในระบบ เศรษฐก จ และโครงการสามารถด งแรงงานจากภาคเศรษฐก จต างๆ มาใช ในโครงการ ผลก ค อค าเฉล ยของ อ ตราส วนระหว างราคาตลาดโลกก บราคาภายในประเทศถ กนามาใช แปลงค าผล ตภาพของแรงงานให เป น ราคาตลาดโลก ซ งว ธ การน หมายความว า ค าแปรราคาเงาของแรงงานล กษณะน ค อ ค า ACF 5.7 การประเม นค าท ด นตามระบบราคาตลาดโลก ราคาเงาของท ด นถ กกาหนดโดยค าเส ยโอกาสของท ด น ซ งก ค อรายได ส ทธ ณ ราคาตลาดโลกท ได ร บจากท ด น ในกรณ ท ท ด นไม ได ถ กนามาใช ในทางเล อกซ งม กรเก งกาไร ถ าท ด นสาหร บโครงการท ต งอย ไม เคยถ กใช ทาอะไรมาก อน ค าเส ยโอกาสโดยตรงของท ด นจะเป นศ นย ต นท นในการใช ท ด นของ โครงการม ค าเท าก บศ นย แต กรณ ท ท ด นเป นต นท นขนาดใหญ ของโครงการ การประเม นม ลค าของท ด น ต องพ จารณาสถานการณ ในบร เวณพ นท โครงการ และการใช พ นท ด นโดยส วนใหญ ของโครงการ การว เคราะห ตามระบบราคาตลาดโลกน น ท ด นก เหม อนป จจ ยการผล ตอ นๆ ท งหมด ซ งต องถ ก ประเม นค า ณ ราคาตลาดโลก เช น โรงงานน าตาล ต องการขยายฟาร มผล ตอ อย ชาวนาเปล ยนจากการผล ต ฝ ายไปเป นอ อย เพราะอ อยให ม ลค าส งกว า โดยค าเส ยโอกาสทางเศรษฐก จต อเอเคอร ของท ด นท เคยใช ปล ก ฝ าย ณ ราคาตลาดโลก ต องถ กนามารวมเป นต นท นการเพาะปล กอ อย เพราะถ าผลประโยชน จากโรงงาน น าตาลเพ ยงพอท จะครอบคล มต นท นท งหมดทางเศรษฐก จเท าน น ทาให โครงการน นน าลงท น 28

นอกจากน น การประเม นค าท ด นย งแยกพ จารณาได ด งน ก. กรณ เช าท ด น อ ตราค าเช าท ด น ซ งเป นค าใช จ ายในการใช ท ด นของโครงการก ค อค าเส ยโอกาส ของท ด น ซ งพ จารณาในร ปของผลประโยชน ส งส ดท ส ญเส ยไปอ นเน องจากนาท ด นด งกล าวมาใช ใน โครงการ เช น ท ด นเคยให ผลประโยชน ในร ปของม ลค าผลผล ตทางการเกษตรป ละ 300,000 บาทต อไร อ ตราค าเช าท ด นของโครงการค อป ละ 300,000 บาทต อไร ข. กรณ ซ อท ด น ในการคานวณค าใช จ ายในการใช ท ด นของโครงการน น เราจะกระจายม ลค า ท ด นเป นรายป ตลอดอาย ของโครงการ โดยใช แฟกเตอร กอบก ท น (capital recovery factor: CRF) เช น โครงการซ อท ด นมาค ดเป นม ลค า 500,000 บาท อาย โครงการ 10 ป อ ตราค ดลดท น 12% ด งน น ค าเช าท ด น เป นรายป ป ละเท าๆก นจะเท าก บ 500,000(0.177) = 88,492 บาท ผลล พธ ท ได ต องนามาปร บอ กคร ง เพ อ แสดงค าทางเศรษฐก จท แท จร งของการใช ท ด น ถ าค าเส ยโอกาสของท ด นส งข นตลอดอาย โครงการ ค. กรณ ม การปร บปร งท ด น ประกอบด วยการถมท และปร บแต งแนวพ นท ส งเหล าน จ ดเป นการ บร การภายในประเทศท ไม อาจซ อขายก นได ในตลาดโลก เราสามารถปร บม ลค าทางการเง นเป นม ลค าทาง เศรษฐก จโดยใช ค า SCF นอกจากน น ย งม รายการประเภทส นค าท ไม อาจซ อขายได อ นๆ เช น ป ายช อถนน ป อมยาม ฯลฯ ค าสาธารณ ปโภคอ นได แก ถนน ประปา ทางเท า ไฟฟ า รวมท งค าก อสร างอาคาร จะใช ค า แปรราคาเงาการก อสร าง CCF เป นต วส มประส ทธ ปร บราคา ส วนค าธรรมเน ยมและค าบร การ สามารถใช ค า แปรราคาเงามาตรฐาน SCF เป นต วส มประส ทธ ปร บราคา 5.8 อ ตราส วนลด : แนวค ดในการเล อก อ ตราส วนลดท ใช ในการว เคราะห ทางเศรษฐศาสตร จ งม งไปท การใช เง นท นของโครงการ และว ด การลดลงในม ลค าของเง นลงท นเม อเวลาผ านไป นอกจากป ญหาการประเม นค าการลงท นในทางปฏ บ ต แล ว ย งม ความย งยากเก ยวก บส งท จะประกอบข นเป นหล กสาค ญของอ ตราส วนลด ในทางทฤษฎ น นอ ตราส วนลด จะสะท อนถ งค าเส ยโอกาสของเง นท นท นามาใช ในโครงการ อย างไรก ตามความแตกต างของค าเส ยโอกาส ย อมข นอย ก บแหล งเง นท นและว ธ การใช เง นท นของโครงการไปย งก จกรรมต างๆ สมมต ว า ใครคนหน ง กาล งพ จารณาอ ตราส วนลดท จะนามาใช ในโครงการสาธารณะเขาสามารถพ จารณาสถานการณ หล กท เก ดข นได 3 สถานการณ ด งน 1) กรณ งบประมาณท ใช ในโครงการลงท นสาธารณะถ กกาหนดให คงท ตลอดระยะเวลาท กาหนดให อ ตราส วนลดจะช วยค ดเล อกโครงการท แข งข นก นอย ภายใต ข อจาก ดของเง นท น ซ งค าเส ยโอกาส ของเง นท นจะเป นผลตอบแทนของโครงการหน วยส ดท าย 29

2) กรณ การลงท นท งหมดของระบบเศรษฐก จคงท ตลอดระยะเวลาท กาหนดให แต งบประมาณ การลงท นของร ฐบาลสามารถเพ มข นได โดยเก บภาษ หร อก ย มจากภาคเอกชน ในจ ดน โครงการของร ฐบาลท เพ มข นมาจะแทนท โครงการเอกชนหน วยส ดท าย และค าเส ยโอกาสของเง นท นจะเป นผลตอบแทนซ ง ภาคเอกชนได ร บ 3) กรณ อ ปทานของแหล งเง นท นแปรผ นได งบประมาณการลงท นสามารถเพ มข นได โดยด งจาก การออมภายในประเทศและต างประเทศเพ มข น ในจ ดน ค าเส ยโอกาสจะเป นต นท นของอ ปทานเง นท น ตามปกต จะอธ บายในร ปของอ ตราดอกเบ ยท แท จร ง (อ ตราดอกเบ ยในร ปต วเง นท ได ปร บเง นเฟ อแล ว) ความย งยากอาจเก ดข นได อ ก ยกต วอย างเช น ร ฐบาลอาจสามารถหาเ ง นมาลงท นเพ มข นได โดย เป นผลจากการลงท นของภาคเอกชนลดลงและการออมภายในประเทศเพ มข น หร อกรณ ท ประเทศกาล ง พ ฒนาไม ก ประเทศอาจม แหล งเง นท นเพ ยงพอท จะลงท นในต างประเทศ ด งน นผลตอบแทนภายนอกน ก ค อ ค าเส ยโอกาส ตารางท 4 แสดงการใช ระบบราคาตลาดโลก รายการของโครงการ การปร บราคา Traded goods - ประเม นค า ณ ราคาเสมอภาค : ราคา ณ ท าเร อบวกหร อลบด วยรายการต นท นค าขนส งและการ กระจายส นค า ต นท นท งสองน ต องถ กประเม นค า ณ ราคาตลาดโลกด วย Non-traded goods -กรณ ท อ ปทานของป จจ ยเหล าน สามารถเพ มข นได เพ อสนองความต องการของโครงการ ป จจ ย เหล าน จะถ กประเม นค าด วยต นท นการผล ตส วนเพ ม พร อมก นก บรายการต นท นของป จจ ยการผล ต ท งหมด ณ ราคาตลาดโลก - กรณ อ ปทานของป จจ ยเหล าน คงท เราสามารถประเม นค าป จจ ยจากค ณค าท เก ดด บผ ใช ซ งจะถ ก แปลงค าเป นราคาตลาดโลกด วยค าแปรราคาเงาสาหร บการบร โภคเฉล ย หร อ ACF Labor - กรณ เก ดอ ปทานของแรงงานส วนเก น เราจะประเม นค าแรงงานจากม ลค าของผลผล ตท ส ญเส ยไป อ นเป นผลจากการเคล อนย ายเข ามาทางานในโครงการ ผลผล ตน ถ กประเม นค า ณ ราคาตลาดโลก -กรณ เก ดอ ปสงค ของแรงงานส วนเก น เราจะประเม นค าแรงงาน ณ อ ตราค าจ างในตลาด ซ งจะถ ก ปร บค าเป นราคาตลาดโลกด วยค าแปรราคาเงาโดยรวม หร อ ACF - กรณ เป นแรงงานต างชาต เราประเม นค าแรงงานต างชาต โดยพ จารณาจากผลรวมของเง นรายได ท ส งกล บภ ม ลาเนา ซ งเป นต นท นของเง นตราต างประเทศทางตรงและค าใช จ ายในประเทศ ผลล พธ ท ได จะถ กแปลงค าเป นราคาตลาดโลกด วยค า ACF Land - ค าเส ยโอกาสของท ด น ค อ ผลตอบแทนส ทธ ท ได จากการใช ท ด นไปในทางเล อกท ต องการ ซ ง ผลตอบแทนน จะถ กประเม นค า ณ ราคาตลาดโลก Discount rate - ใช ค าเส ยโอกาสของเง นลงท นซ งสะท อนถ งผลตอบแทนท อาจเก ดข นได จากการลงท นไปใน ทางเล อก ( ผลตอบแทนถ กประเม นค า ณ ราคาตลาดโลก) หร อ ต นท นของการก ย มส วนเพ มจาก แหล งเง นท นภายใน หร อ ภายนอกประเทศ 30

ท กล าวมาได พ จารณาถ งการประเม นค าผลผล ตและป จจ ยการผล ตท งหมดของโครงการ ณ ราคา ตลาดโลก โดยท ป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลก แรงงานภายในประเทศและท ด นไม อาจหา ราคาตลาดโลกได โดยตรง แต ใช ว ธ หาม ลค าตลาดโลกท เท าเท ยมก นโดยประเม นต นท นท งหมดในการผล ต ท งในกรณ ป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขายในตลาดโลก และผลผล ตท ส ญเส ยไปตลอดจนแรงงานและท ด น ณ ราคาตลาดโลก การปร บค าท งหมดน ได สร ปไว ในท ตารางท 6.4 ตารางท 5 แสดงราคาตลาดของส นค าหล กท ม การซ อขายก นในตลาดโลก PSF ( Rs/Ib) ราคานาเข า (ณ OER) ต นท นค าขนส ง - จากโครงการส ผ ใช PSF ท ผล ตในประเทศ - จากท าเร อส ผ ใช PSF ท นาเข า ต นท นในการจ ดจาหน าย - จากโครงการส ผ ใช PSF ท ผล ตในประเทศ - จากโครงการส ผ ใช PSF ท นาเข า ราคาขาย PSF ของโครงการ 5.0 0.15 0.22 0.05 0.10 7.5 ราคานาเข า (ณ. OER) ภาษ นาเข า ต นท นค าขนส ง - จากท าเร อส โครงการ ต นท นในการจ ดจาหน าย - จากท าเร อส โครงการ ราคา ณ โครงการ TPA ( Rs/Ib) 2.40 0.40 0.10 0.10 3.08 EG ( Rs/Ib) 2.70 0.68 0.10 0.10 3.58 ทร พยากรในประเทศท สาค ญซ งถ กนามาใช ในโครงการ จะเป นส วนประกอบของค าใช จ ายในการ ลงท นเก ยวก บการก อสร างและส วนประกอบของค าใช จ ายเก ยวก บกระแสไฟ ส วนรายการค าขนส ง การ 31

กระจายส นค าและว สด ห บห อเป นรายการปล กย อยในค าใช จ ายดาเน นการซ งเก ยวพ นก บทร พยากรใน ประเทศ การปร บราคาเงา ในการประเม นค า CF สาหร บรายการเฉพาะอย างแก โครงการ โดยปกต แล ว ผลล พธ จะถ ก กาหนดเป นทศน ยมสามตาแหน งเพ อลดความคลาดเคล อน อย างไรก ตาม การประเม นจากข อม ลเฉล ยใน ระด บชาต อาท ค า ACF และ ค า CF สาหร บการขนส ง การจ ดจาหน าย กระแสไฟฟ าและแรงงานจะถ ก กาหนดเป นต วเลขจานวนเต มโดยประมาณ ค า ACF ในระบบเศรษฐก จท ม นโยบายควบค มการขาเข าในร ปแบบโควตาและใบอน ญาต นโยบายน จะร กษาราคาระด บภายในประเทศให ส งกว าราคาตลาดโลกสาหร บส นค าชน ดเด ยวก น จากการศ กษาว จ ยได ม การประเม นค า ACF เป นค าเฉล ยถ วงน าหน กของค า CF ของภาคเศรษฐก จหล ก พ จารณาด งตารางต อไปน ตารางท 6 แสดงค า ACF ท ประเม นได ภาคเศรษฐก จ CF ส ดส วนใน GDP ค าเฉล ยถ วงน าหน ก โรงงานอ ตสาหกรรม 0.86 0.150 0.129 การเกษตรภายในประเทศ 0.95 0.300 0.285 การเกษตรเพ อการส งออก 1.20 0.150 0.180 การขนส ง 0.80 0.046 0.037 การกระจายส นค า 0.68 0.154 0.105 การก อสร าง 0.74 0.104 0.077 ไฟฟ า 0.82 0.051 0.042 ก จกรรมอ นๆ 1.00 0.045 0.045 1.000 0.900 ข อส งเกต : ACF = 0.900 ค า ACF ม กถ กนามาใช ก บรายการท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลกท เป นรายการย อย รวมท ง ค าใช จ ายประเภทท น ว สด ห บห อ และอ นๆท เราไม สามารถหารายละเอ ยดของข อม ลได มากน ก 32

แรงงาน ภายใต ระบบเศรษฐก จท ม การทางานต ากว าระด บแรงงานไร ฝ ม อท งหมดถ กด งมาจากชนบท และค าแปรราคาเงาของแรงงานไร ฝ ม อ ณ ราคาตลาดโลก เท าก บ 0.05 ถ กใช ในการประเม นป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขาย สาหร บโครงการน แรงงานไร ท กษะท โครงการว าจ างจะเป นป จจ ยการผล ตท ไม ม การซ อขาย ในตลาดโลกด งเช นส งปล กสร างและกระแสไฟฟ า แรงงานท งหมดท โครงงานว าจ างจะผ านการฝ กอบรมจน กลายเป นแรงงานท ม ท กษะ ตามกระบวนการท ได อธ บายการใช ระบบราคาตลาดโลกเป นหน วยมาตรฐาน แรงงานม ท กษะจะถ กประเม นด วยค า ACF ซ งเท าก บ 0.90 รายการท ม การซ อขายก นในตลาดโลก ส นค าท ม การซ อขายก นในตลาดโลกสาหร บโครงการน ก ค อ PSF รวมท งว ตถ ด บ TPA และ EG ค า CF ของส นค าและว ตถ ด บแสดงด งตารางท 6.10 ค า CF จะปร บราคาตลาดภายในประเทศของส นค า และป จจ ยแต ละรายการให กลายเป นราคาโลก ราคาเงาในคอล มน ส ดท ายก ค อ ผลรวมของราคาเงา ณ ราคา ตลาดโลกของแต ละรายการ และ CF สาหร บส นค าและว ตถ ด บก ค อ อ ตราส วนของราคาเงาต อราคา ภายในประเทศ สาหร บผลผล ต PSF ราคา c.i.f. เป นส วนประกอบสาค ญของราคาเงา และราคา c.i.f. น จะ เป นราคาตลาดโลกอย แล ว เพราะว า CF เท าก บ 1.0 ความแตกต างระหว างต นท นค าขนส งและการจ ด จาหน ายในการเคล อนย ายผลผลผ ตนาเข า PSF ไปส ตลาด และต นท นในการเคล อนย ายอ ปทาน PSF ท ผล ต ข นจากประเทศใหม ของโครงการส ตลาดก ค อจานวนเง นท ประหย ดได ส ทธ เท าก บ Rs.0.12 Ib การประหย ด ส ทธ น ต องแปลงเป นราคาตลาดโลกและแยกใช ค า CF ซ งเท าก บ 0.80 และ 0.68 สาหร บก จกรรมท ไม ม การ ซ อขาย อ นได แก การขนส งและการจ ดจาหน ายตามลาด บ ส วนเพ มระหว างราคา c.i.f. ท บวกด วยต นท นท ประหย ดได และราคาท โครงการกาหนดข นก ค อกาไรส วนเก นท ตกอย ก บผ เป นเจ าของโครงการ โดยกาไร ส วนเก นในร ปเง นโอนจะม ค า CF เท าก บศ นย สาหร บป จจ ยการผล ตท ซ อขายก นได สองชน ดอ นได แก TPA และ EG ก ดาเน นการด วยว ธ เด ยวก น ราคา c.i.f. ม ค า CF เท าก บ 1.0 ด งน นราคา c.i.f. จ งเป นราคาตลาดโลก ด วย ภาษ นาเข าม CF เท าก บศ นย เพราะเป นรายการเง นโอน ต นท นค าขนส งและการจ ดจาหน ายจากท าเร อส โครงการถ กปร บด วยค าแปรราคาเงาเท าก บ 0.8 และ 0.68 ตามลาด บเพ อให เป นราคาโลก เคร องจ กรอ ปกรณ เป นรายการท สาค ญรายการหน งของค าใช จ ายในการลงท นของโครงการ CF ของเคร องจ กรอ ปกรณ ม ค าเข าใกล หน ง เน องจากเป นป จจ ยนาเข าท ปลอดภาษ ค าใช จ ายของการลงท น 33

ซ อเคร องจ กรอ ปกรณ จะเท าก บค าใช จ ายในร ปเง นตราต างประเทศ 93% บวกด วยค าขนส ง 5% และค าจ ด จาหน าย 2% จากท าเร อ เพราะฉะน นค า CF ของเคร องจ กรอ ปกรณ เท าก บ 0.984 = (0.93 1.00) + (0.05 0.8) + (0.02 0.68) ตารางท 7 แสดงค าแปรราคาเงาของป จจ ยหล กท ซ อขายในตลาดโลก ผลผล ต PSF (Rs/Ib) ราคาตลาด ภายในประเทศ CF ราคาเงา (หน วยมาตรฐานราคาตลาดโลก) ราคา c.i.f. 5.00 1.00 5.000 การประหย ดต นท นค าขนส ง 0.07 0.80 0.056 การประหย ดต นท นกากระจายส นค า 0.05 0.68 0.034 กาไรส วนเพ ม a 2.38 0 0 ราคาท โครงการ 7.50 5.090 CF ส าหร บ PSF = 5.090 / 7.500 = 0.679 ป จจ ยการผล ต TPA (Rs/Ib) ราคา c.i.f. 2.40 1.00 2.400 ภาษ นาเข า 0.48 0 0 ค าขนส งจากท าเร อไปโครงการ 0.10 0.80 0.080 ต นท นการกระจายส นค าจากท าเร อไปโครงการ 0.10 0.68 0.068 ราคาท โครงการ 3.08 2.548 CF ส าหร บ TPA = 2.548/3.080 = 0.827 ป จจ ยการผล ต EG(Rs/Ib) ราคา c.i.f. 2.70 1.00 2.700 ภาษ นาเข า 0.68 0 0 ค าขนส งจากท าเร อไปโครงการ 0.10 0.80 0.080 ต นท นการกระจายส นค าจากท าเร อไปโครงการ 0.10 0.68 0.068 ราคาท โครงการ 3.58 2.848 CF ส าหร บ EG = 2.848/3.58 = 0.796 ข อส งเกต : a เป นกาไรส วนเก น 34

รายการท ไม ม การซ อขายในโลก เราสามารถแยกประเด นการพ จารณารายการท ไม ม การซ อขายก นตลาดโลกออกเป นสองกล ม กล มแรก เป นต นท นขอรายการปล กย อยซ งถ กแปลงค าเป นราคาตลาดโลกโดยใช ค า ACF รายการปล กย อย ได แก ค าใช จ ายในการลงท นอ นๆ ค อ ว สด ห บห อและป จจ ยอ นๆ พ จารณาตารางท 6.8 ตารางท 8 แสดงค าแปรราคาเงาของส งปล กสร าง ส ดส วนของต นท น ณ ราคา ตลาดภายในประเทศ CF ค าเฉล ยถ วง น าหน ก CF ว ตถ ด บนาเข า 0.16 0.791 0.127 ซ เมนต 0.06 0.870 0.052 ว ตถ ด บภายในประเทศ 0.12 0.900 0.108 แรงงาน ม ท กษะ 0.05 0.900 0.045 ไร ท กษะ 0.25 0.500 0.125 ค าใช จ ายประเภทท น เคร องม ออ ปกรณ 0.25 0.940 0.235 อ นๆ 0.05 0.900 0.045 รายการเง นโอน ภาษ 0.02 0.000 0.000 กาไรส วนเก น 0.04 0.000 0.000 ข อส งเกต : CF ส าหร บส งปล กสร าง = 0.737 1.00 0.737 กล มท สอง เป นต นท นของรายการท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลกท สาค ญมาก ได แก ส วนประกอบของค าใช จ ายในการลงท นและกระแสไฟฟ าท เป นค าใช จ ายในการดาเน นงาน ป จจ ยเหล าน สามารถถ กผล ตเพ มข นได จนเพ ยงพอต ออ ปสงค ของโครงการ ต นท นของการผล ตป จจ ยเหล าน ต องถ ก ประเม นค าเป นราคาตลาดโลก 35

ค า CF ของกระแสไฟฟ าเท าก บ 0.83 ค า CF น อาจพ จารณาเป นค า CF เฉล ยของประเทศ สาหร บแหล งอ ปทานกระแสไฟฟ าท แตกต างก น ค า CF ของส งปล กสร างในท น ย ดตามโครงสร างของต นท น ส งปล กสร างของโครงการผล ต PSF พ จารณาท ตาราง 6.8 ว ตถ ด บนาเข าท ใช ในการก อสร างม ค า CF เท าก บ 0.791 ภาษ นาเข าโดยเฉล ยของว สด ก อสร าง เท าก บ 20% และต นท นค าขนส งและการจ ดจาหน ายจากท าเร อส ท ต งโรงงานเท าก บ 5.0% และ 7.5% ของ ต นท นของว ตถ ด บท นาเข าน ตามลาด บ เพราะฉะน น ต นท นของว ตถ ด บท นาเข าแต ละหน วยจะประกอบด วย รายการต างๆ ด งตารางท 6.9 และเม อใช ค าแปรราคาเงาท เหมาะสมสาหร บแต ละรายการปร บค า ก จะได ค าเฉล ยต อน าหน กเท าก บ 0.791 ตารางท 9 แสดงองค ประกอบของต นท นของว ตถ ด บนาเข า ส ดส วนของต นท น CF ค าเฉล ยถ วงน าหน ก ราคา c.i.f. 0.700 1.00 0.700 ภาษ นาเข า 0.175 0.00 0.000 ค าขนส ง 0.050 0.80 0.040 ต นท นการกระจายส นค า 0.075 0.68 0.051 1.000 0.791 ถ งแม ว าโครงการจะใช ป นซ เมนต ท ผล ตข นในประเทศ แต ก ย งต องนาเข าอ กด วย ร ฐบาลเก บ ภาษ นาเข าป นซ เมนต จากต างประเทศในอ ตรา 20% เพ อปกป องการผล ตป น ในประเทศ (แต ก ไม ใช อ ตรา ส งส ด) ราคาป นภายในประเทศส งกว าราคานาเข า 15% ขณะท ต นท นค าขนส งและการจ ดจาหน ายในการ เคล อนย ายป น ท นาเข าจากต างประเทศไปส ท ต งโรงงานไม แตกต างจากการเคล อนย ายป น ท ผล ตข นใน ประเทศไปส ท ต งโรงงาน เพราะฉะน นค า CF ของป นเท าก บ 1.00/1.15 หร อ 0.87 ว ตถ ด บในประเทศและค าใช จ ายในการลงท นของส งปล กสร างอ นๆ เป นรายการปล กย อยท ไม ม การซ อขายก นในตลาดโลก และถ กแปลงค า ณ ACF เท าก บ 0.90 แรงงานม ท กษะถ กแปลงค า ณ ACF เท าก บ 0.90 เช นก น ขณะท แรงงานไร ท กษะใช ค า CF เท าก บ 0.50 เคร องม ออ ปกรณ ท เป นรายการค าใช จ ายในการลงท นก อสร างต องถ กนาเข าจากต างประเทศ โดยเส ยภาษ นาเข าโดยเฉล ยในระด บต าเท าก บ 5.3% ของราคา c.i.f. ต นท นค าขนส งและการจ ดจาหน ายค ด เป น 3% และ 2% ของต นท นในการลงท นซ อเคร องม ออ ปกรณ ในการก อสร างท งหมดตามลาด บ 36

เพราะฉะน น ต นท นของเคร องม ออ ปกรณ แต ละหน วยจะประกอบด วยรายการต างๆ ด งแสดงน ตารางท 6.10 และค าแปรราคาเงาท เหมาะสมซ งจะเป นค าท แปรราคาเงาสาหร บเคร องม ออ ปกรณ ท งหมดจะเท าก บ 0.940 ตารางท 10 แสดงรายการซ งเป นองค ประกอบของต นท นในการน าเข าเคร องจ กรอ ปกรณ ส ดส วนของต นท น CF ค าเฉล ยถ วงน าหน ก ราคา c.i.f. 0.902 1.00 0.902 ภาษ นาเข า 0.048 0.00 0.000 ค าขนส ง 0.030 0.80 0.024 ต นท นการกระจายส นค า 0.020 0.68 0.014 1.000 0.940 ในท ส ด รายการเง นโอนท งหมดจะม ม ลค าทางเศรษฐก จเป นศ นย รายการเง นโอนในการ ก อสร างประกอบด วยภาษ และกาไรส วนเก น ซ งเป นผลจากการผ กขาดของผ ประกอบธ รก จก อสร าง ผลล พธ ของค า CF สาหร บส งปล กสร างเท าก บ 0.737 ถ งแม ว าค าน จะเป นค า CF เฉพาะเจาะจง ก ตาม แต เพ อให ง ายข นก สมมต ว า ค าน สามารถถ กใช เป นค า CF สาหร บต นท นส งปล กสร างระด บชาต ค าน ถ กใช ในการประเม นค าส งปล กสร าง (ด ตารางท 6.6) และส วนประกอบของค ากระแสไฟสาหร บการ ก อสร าง การว เคราะห โครงการ ณ ราคาตลาดโลก ด วยเซตของ CF น ข อม ลของโครงการ ณ ราคาตลาดในประเทศสามารถถ กแปลงเป นค าราคา ตลาดโลก (ตาราง 6.11) ผลล พธ ท แสดงในตารางท 6.11ใช อ ตราส วนลดเท าก บ 10% ณ อ ตราส วนลด 10% BCR ณ ราคาตลาดในประเทศ และ BCR ณ ราคาเงาเท าก บ 1.22 และ 0.98 ตามลาด บ ณ อ ตราส วนลด 10% NPV ม ค าลดลงจนต ดลบ ค า IRR ลดลงจาก 19%ณ ราคาตลาดภายในประเทศเป น 9% ณ ราคาเงา โครงการ ใช ป จจ ยท ซ อขายก นในตลาดโลกตามจานวนท ม อย จาก ดเท าน น และได ร บผลกระทบจากการว าจ างงาน อย างมาก โดยเฉพาะในภาคก อสร าง โครงการประหย ดเง นตราต างประเทศด านผลผล ต แต ส ญเส ยเง นตรา ต างประเทศอย างมากในการนาเข าว ตถ ด บและเคร องม ออ ปกรณ โครงการสามารถทากาไร ณ ราคาตลาด เน องจากได ร บความค มครองผลผล ตด วยอ ตราภาษ นาเข าท ส งกว าป จจ ยการผล ตท ใช โดยโครงการ การ ว เคราะห ทางเศรษฐศาสตร ได ขจ ดผลกระทบของการค มครองน ด วยการประเม นค ารายการท ซ อขายก นใน 37

ตลาดโลกท งหมด โดยไม ค มครองราคาในประเทศ ผลท เก ดข นก ค อ CF สาหร บผลผล ต PSFจะต ากว าCF สาหร บกรณ ป จจ ยการผล ต ด งน น ผลประโยชน ของโครงการจ งลดลงเพราะต นท นม ม ลค าส ง ส งน ย อม หมายความว า โครงการจะม ผลประโยชน ทางการเง นส งได ก ต อเม อต องม การค มครองโดยใช ระบบภาษ นาเข า ถ าทางเล อกอ นให ผลตอบแทนจากการลงท นในอ ตรา 10% พอด ก ไม สมควรลงท นในโครงการ PSF เพราะการลงท นในทางเล อกอ นม โอกาสได ร บผลตอบแทนในร ปเง นตราต างประเทศส งกว า ตารางท 11 แสดงงบทร พยากร ณ ราคาเงา (ระบบราคาตลาดโลก) ม ลค าป จจ บ น ณ 10% (ล านบาท) ราคาตลาดภายในประเทศ CF ราคาเงา (หน วยมาตรฐานราคาตลาดโลก) ผลประโยชน 1,404.38 0.679 953.57 1.รายร บจากการขาย ต นท น 1.การลงท น เคร องม ออ ปกรณ 201.96 0.984 198.73 ส งปล กสร าง 43.53 0.737 32.08 อ นๆ 13.95 0.900 12.56 2.เง นท นหม นเว ยน PSF 24.27 0.679 16.48 TPA 10.88 0.827 9.00 EG 4.78 0.796 3.80 3.ค าใช จ ายดาเน นงาน TPA 503.41 0.827 416.32 EG 220.43 0.796 175.46 ไฟฟ า 80.09 0.824 65.99 แรงงานม ท กษะ 18.29 0.900 16.46 ว สด ห บห อ และอ นๆ 31.47 0.900 28.32 กระแสทร พยากรส ทธ 251.31-21.63 IRR 19.00% 9.00% 38

6 สร ป ขณะท โครงการเอกชนม งเน นผลประโยชน ท ตกอย ก บเจ าของโครงการ และให ความสาค ญก บการ ว เคราะห ทางการเง น ในทางตรงก นข าม โครงการลงท นของร ฐบาลกล บม งเน นผลประโยชน ท ตกอย ก บ ระบบเศรษฐก จส วนรวมเป นสาค ญ เม อเป นเช นน การว เคราะห โครงการชองร ฐบาลจ งอาศ ยการว เคราะห โครงการทางเศรษฐก จ โดยการว เคราะห จะพ จารณาครอบคล มรายการต นท นและผลประโยชน ท งทางตรง และทางอ อม อ นเป นผลพวงจากความพยายามจ ดสรรทร พยากรอย างม ประส ทธ ภาพ ภายใต ความไม สมบ รณ ของระบบตลาด ท งน การขจ ดความไม สมบ รณ ด งกล าวออกไปจากการว เคราะห กระทาโดยหาราคาทาง เศรษฐก จหร อราคาท แท จร งของส นค าและบร การท กชน ดท นามาใช เป นป จจ ยการผล ต หร อเป นผลผล ตของ โครงการลงท นท กาล งพ จารณาเพ อให โครงการแสดงถ งค ณค าท แท จร งท บ คคลในส งคมโดยส วนรวมจะ ได ร บจากโครงการน นๆท งน สามารถหาราคาท แท จร งด งกล าวด วยว ธ ปร บราคาตลาดให เป นราคาเงา ซ ง ราคาเงาจะสะท อนถ งค าท แท จร งของป จจ ยและผลผล ต อย างไรก ตาม ราคาเงาอาจแสดงในหน วยมาตรฐาน ของระบบราคาตลาดโลกหร อระบบราคาภายในประเทศก ได เพราะผลล พธ ท ได ม ค าเท ยบเท าก น 39