Писмо од главниот уредник

Писмо од главниот уредник Почитувани комитенти! Издавач рафајловски консалтинг Сметка 210-0522737201-81 во НЛБ Тутунска банка АД - Скопје Даночен број МК 4030998343900 Главен и одговорен уредник Д-р Горан Рафајловски Уредник Јасмина Рафајловска Издавачки совет Вера Рафајловска М-р Трајан Николоски Д-р Горан Рафајловски Јанче Лековски Д-р Борче Давитковски Редакциски одбор Војко Рафајловски Јасмина Рафајловска Стојко Пауновски М-р Етем Исени Софија Јанчева Белчева Технички уредник Горан Јакимовски Адреса ул. Орце Николов бр. 190 П. фах 710 Скопје www.rafajlovski.com.mk e-mail: reprezent@rafajlovski.com.mk Телефони Претплата: 02/3088-900; Економски совети: 078/220-443; 078/220-469; 078/385-507 Правни совети: 078/385-511 Факс: 02/3088-912 Печати Носител на материјалните права на написите е издавачот. Забрането е препечатување, копирање и умножување на написите или нивни делови без претходно обезбедена согласност од издавачот. 25 го ди ни сло бод на и не за вис на Ма ке до нија! Не ка ни е со среќа! Ова е ју би леј на го ди на и за Ма ке до ни ја и за Ра фај лов ски Кон сал тинг. Ка ко и на ша та држа ва та ка и на ша та ком па ни ја ра бо ти и рас те за жал во ус ло ви те ко иш то држа ва та и ги овоз мо жува, па со од вет но на тоа се бо ри ме до по след на кап ка крв да би де ме што попрофе си о нал ни и пок ва ли тет ни за да мо же ме Вам по чи ту ва ни ко ми тен ти да Ви овоз мо жи што по ед нос тав но да ги сов ла да те за кон ските из мени, преп ре ки и пре м ре жи ја при нив но то при ме ну вање. Но, ка ко што ил јад ни ци па ти сме ка жале, стру ка та на про фе си о нал ците и струч нос та ќе из ле зе на ви де лина. Во ис че ку ва ње на уш те про мени, во ис че ку ва ње на Ин сти ту тот на смет ко во ди те ли и овластени сметководители и не го во то вис тин ско започ ну ва ње со ра бо та мо же ме да Ве из вес ти ме де ка си те што има ат стаж од 5 го дини, а во ед но има ат сер ти фи кат за ов лас тен смет ко во ди тел и смет ко во ди тел ќе ги зад ржат сво и те ли ценци и од вре ме ни ќе пре ми нат во трајни. Тоа се га за се га е на јиз вес но то нешто, а за ос та на то то ќе збору ва ме ко га ќе има ме по пре циз на ин фор ма ција. Во но ви от број на Реп ре зент ги об ра бо ту ва ме сле дни ве теми: За поч ну ва ме со вон би лан сна та еви денција, об врската за неј зи но то воде ње ка ко и неј зи но то зна чење. Про дол жу ва ме со асигна ци ја и пре зе ма ње на долг за да ги по јас ни ме пресметковните пла ќа ња и об врските кои произ ле гу ва ат од нив. Во делот на да но ци Ви даваме за при ме ни от про мет од да но чен об врзник кој е ре зи дент во стран ство и кој е обврзник на да но кот на до да де на вред ност, како и за оданочувањето со пер со нал ни от да нок на при хо ди те од имот и имот ни, односно приходите од за куп ни на што ги остваруваат физичките лица. Пла ти те и ос та на ти те на до мес то ци овој пат ги раз гле ду ва ме од аспект на платата врз основа на ра бот на та и де лов на та ус пеш ност. Елементарните непогоди кои ги зафатија подрачјата од скопскиот и тетовскиот реон го актуелизираа прашањето кои се правата и обврските и на ра бот ни кот и на ра бо то да ва чот во оваа си ту а ци ја? На кра јот зав ршу ва ме со но во то Упат ство за пла тен про мет во стран ство, вред ну ва ње то на став ки те во би лан сот на сос тој ба кај осигу ри тел ни те и ре о си гу ри тел ни те друш тва ка ко и смет ко вод стве на та еви денци ја и во де ње то на де лов ни те кни ги кај бу џет ски те ко рис ници. Со по чит и по себ но вни ма ние еки па та на Ра фај лов СКИ КонсСал ТИНг уш ТЕ ед Наш Ви ја чес ТИ Та 25-го диш НИ НатТа од на ше ТО оса МОС ТО јуввање. Со почит Д-р Горан Рафајловски REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 1

Содржина сметководство Вера Рафајловска ВОН БИ ЛАН СНА ЕВИ ДЕНЦИЈА ОБ ВРСКА ЗА ВО ДЕ ЊЕ И НЕЈ ЗИ НО ЗНА ЧЕЊЕ...3 Јасмина Рафајловска АСИГНАЦИЈА И ПРЕЗЕМАЊЕ НА ДОЛГ...12 даноци Оливера Тасевска ПРИМЕН ПРОМЕТ ОД ДАНОЧЕН ОБВРЗНИК КОЈ Е РЕЗИДЕНТ ВО СТРАНСТВО ОД АСПЕКТ НА ДДВ...17 Д-р Горан Рафајловски ОДАНОЧУВАЊЕ НА ПРИХОДИ ОД ИМОТ И ИМОТНИ ПРАВА (ЗАКУПНИНА) ОД АСПЕКТ НА ПЕРСОНАЛЕН ДАНОК НА ДОХОД....24 ПЛАТИ И НАДОМЕСтоЦИ Иван Стојанов ПЛА ТА врз ОС НО ВА на РА БОТ НАи ДЕ ЛОВ НА УС ПЕШ НОСТ...33 РАБОТНИ ОДНОСИ Биљана Николовска ЕЛЕ МЕН ТАР НИ НЕПО ГОДИ Права и обврски на работникот и работодавачот...35 ДЕВИЗНО РАБОТЕЊЕ Јасмина Рафајловска НО ВО УПАТ СТВО ЗА ПЛА ТЕН ПРО МЕТ СО СТРАН СТВО....37 ОСИГУРУВАЊЕ Ацо Димитровски ВРЕД НУ ВА ЊЕ НА СТАВ КИ ТЕ ВО БИ ЛАН СОТ НА СОС ТОЈ БА КАЈ ОСИ ГУ РИ ТЕЛ НИ ТЕ И РЕ О СИ ГУ РИ ТЕЛ НИ ТЕ ДРУШ ТВА...49 БУЏЕТИ И БУЏЕТСКИ КОРИСНИЦИ Бранислав Гулев СМЕТ КО ВОД СТВЕ НА ЕВИ ДЕНЦИ ЈА И ВО ДЕ ЊЕ НА ДЕ ЛОВ НИте КНИ ГИ КАЈ БУ ЏЕТ СКИ ТЕ КО РИС НИЦИ...57 ПРАШАЊА И ОДГовоРИ....61 КРАТКИ ИНФОРМАЦИИ...62 CONTENT...64 сметководство ВОН БИ ЛАН СНА еви денција ОБ ВРСКА ЗА во де ЊЕ И НЕЈ ЗИ НО ЗНА ЧЕЊЕ Об врската за во де ње на вон би - лан сна та еви денци ја про из ле гу ва од ос нов ни те смет ко вод стве ни на че ла за об јек тив но и ре ал но при ка жу ва ње на сред ства та и об врските кои се на оѓа ат во друш твото. Во вон би лан сна та еви денци ја во о би ча е но се еви ден тира ат де лов ни нас та ни кои во мо мен тот ко га нас та ну ва ат не ре зул ти ра ат со про ме ни на ос нов ни те смет ко водстве ни ка те го рии (сред ства, об врски, ка пи тал, при хо ди и рас ходи)...3 АСИГНАЦИЈА И ПРЕЗЕМАЊЕ НА долг По крај без го то вин ски те и го то вин- ски те пла ќа ња, долж ни ци те и до ве- ри те ли те сво и те об вр ски, од нос но по ба ру ва ња мо жат да ги нап ла тат и по прес ме тко вен пат со: ком пен за- ци ја, це си ја, асиг на ци ја и пре зе ма ње на долг...12 ДАНОЦИ ОДАНОЧУВАЊЕ НА ПРИХодИ од ИМОТ И ИМОТНИ ПРАВА (ЗАКУПНИНА) од АСПЕКТ НА ПЕРСОНАЛЕН данок НА доход Приходите што физичко лице ги остварува од закупнина на земјиште, станбени и деловни простории, гаражи, објекти за одмор, опрема и превозни средства подлежат на оданочување со персонален данок на доход...24 ПЛАТИ И НАдомеСтоЦИ ПЛА ТА врз ОС НО ВА НА РА БОТ НА И де ЛОВ НА УС ПЕШ НОСТ Ед но од ос нов ни те пра ва на ра бот ни кот кое про из ле гу ва од ра бот ни от од нос и кое се ут врду ва при склу чу ва ње то на до го во рот за вра бо ту вање, е пра во то на пла та за из врше на та ра бота. Пла та е сос та ве на од три дела: ос нов на плата, дел од пла та за ра бот на ус пеш ност, и до да то ци на плата...33 2 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство ВОН БИ ЛАН СНА ЕВИ ДЕНЦИЈА ОБ ВРСКА ЗА ВО ДЕ ЊЕ И НЕЈ ЗИ НО ЗНА ЧЕЊЕ Вера рафајловска Се кое друш тво има об врска да во ди вонби лан сна еви денција, до кол ку има де лов ни нас та ни кои тоа го ба раат, при што тре ба да се ра ко во ди до на че ло то на зна чај ност и веро дос тој ност. Во вон би лан сна та еви денци ја во о би ча ено се еви ден ти ра ат де лов ни нас та ни кои во мо мен тот ко га нас та ну ва ат не ре зул ти ра ат со про ме ни на ос нов ни те смет ко вод стве ни ка тего рии (сред ства, об врски, ка пи тал, при хо ди и рас ходи). Ста ну ва збор за де лов ни нас та ни кои нај чес то се од не су ва ат на доб ра кои се на о ѓаат кај друш твото, а не се не го ва соп стве ност (на при мер, ту ѓи ма те ри ја ли на до ра бот ка и слично), хар тии од вред ност при ме ни или изда дени, при ме ни пра ва кои во ид ни на ќе тре ба да се ре а ли зи ра ат и друго. На чи нот на во де ње на вон би лан сна та евиденција, друш тво то тре ба да го уре ди со сво јот акт за смет ко вод стве ни по ли тики. При еви ден ти ра ње на де лов ни те нас та ни во рам ките на вон би лан сна та еви денци ја се при ме ну ва ат ис ти те пра ви ла ка ко при еви ден ти ра ње на би лан сни те ставки. Тоа значи, за да се еви ден ти ра де ло вен нас тан тре ба да по стои ве ро дос тоен кни го вод ствен до ку мент и еви денци ја та да се спро ве де спо ред сис те мот на двој но то смет ко вод ство (став ки во ак ти ва та и став ки во па си вата). Зна чај но е да се на по ме не де ка друш тво то има об врска да из врши по пис на сред ства та и об врските од вон би лан сна та еви денци ја и по еден при ме рок од по пис ни те лис ти да ги дос тави до соп стве ни кот на сред ствата. Став ки те од вон би лан сна та еви денци ја не се соби ра ат со би лан сни те ставки. До колку, во иден пресмет ко вен пе ри од нас та нат про ме ни во врска со де лов ни те нас та ни кои би ле еви ден ти ра ни во вон би лан сна та еви денција, ис ти те ќе тре ба да се еви ден ти ра ат ка ко би лан сни став ки и да се ис к ни жат од вон би лан сна та еви денци ја (на при мер: Друш тво то при ми ло ме ни ца ка ко инстру мент за обез бе ду ва ње на по ба ру ва њето. Ако долж ни кот не го пла ти дол гот во до го во ре ни от рок, друш тво то ме ни ца та ќе ја под не се за нап ла та и ќе го нап ла ти сво е то по ба ру вање. Тоа значи, ме ни ца та ќе ста не инстру мент за пла ќање, а е инстру мен т за обез бе дува ње на пла ќа њето). Спо ред прет ход но ка жа но то про из ле гу ва де ка об врската за во де ње на вон би лан сна та еви денци ја про из ле гу ва од ос нов ни те смет ко вод стве ни на че ла за об јек тив но и ре ал но при ка жу ва ње на сред ства та и об врските кои се на о ѓа ат во друш твото. Ко рис та од вон би лан сна та еви денци ја е по ве ќекратна, но нај важ но е сле де ње на де лов ни те нас та ни кои би пре диз ви ка ле про ме ни во ос нов ни те смет ковод стве ни ка те го рии. За смет ко вод стве но то еви ден ти ра ње на вон би лансни те де лов ни нас та ни во смет ко вод стве ни от план во рам ки те на гру па та 99 про пи ша ни се сле дни ве син те тич ки сметки: Ак тив ни сметки 990 - При ме ни ту ѓи недвиж ности, постројки и оп рема 991 - При ме ни ту ѓи мате ри јали, по луп роиз води, про из во ди и стоки 992 - Хар тии од вредност и дру ги вреднос ници Вон би лан сна еви денција Па сив ни сметки 995 - Об врски за приме ни ту ѓи нед вижности, построј ки и оп рема 996 - Об врски за при мени ту ѓи ма те ри јали, по луп ро из води, про из во ди и стоки 997 - Об врски за хар тии од вред ност и други вред нос ници 993 - Права 998 - Об врски за права 994 - Оста на та ак тив на вон би лан сна евиденција 999 - Оста на та па сив на вон би лан сна евиденција REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 3

Сметководство Во про дол же ние да де ни се при ме ри на вон би лансна еви денција: 1. ПРИ МЕ НИ ТУ ЃИ НЕД ВИЖ НОСТИ, ПОСТРОЈ КИ И ОП РЕМА Друш тво то кое е на е ма тел, во вон би лан сна та еви денци ја тре ба да ги еви ден тира, нед виж нос тите, построј ки те и оп ре ма та кои ги ко рис ти врз ос но ва на склу чен до го вор за опе ра ти вен наем. Во прак ти ката, друш тва та мно гу рет ко сред ства та кои ги ко рис тат под опе ра ти вен на ем ги еви ден ти ра ат во вон би лан сна та еви денција, иа ко има ат об врска. Воо би ча е но врз ос но ва на до го во рот, са мо на ем ни на та ја еви ден ти ра ат ка ко рас ход. Со до го во рот за опе ра ти вен на ем се уре ду ва ат поз на чај ни те пра ша ња ка ко што се: што е пред мет на на е мот, вред нос та на сред ства та да дени/зе ме ни под наем, пе ри о дот на на е мот, ви си на та на на ем нината, ро кот на пла ќа ње на на ем ни ната, на чиј то вар ќе пад нат тро шо ци те за те ков но то и ин вес ти ци о но то од ржу ва ње на сред ства та и друго. На е ма те лот сред ства та кои ги ко рис ти под опе рати вен наем, во вон би лан сна та еви денци ја тре ба да ги еви ден ти ра спо ред про це не та та вред нос т или спо ред вред нос та ко ја е на ве де на во до го во рот. Ис то така, друш тво то има об врска во вон би лансна та еви денци ја да ги еви ден ти ра и нед виж ностите, построј ки те и оп ре ма та кои ги ко рис ти без да пла ќа на до мес ток. На при мер: Ако друш тво то ко рис ти зем јиш те за кое во имот ни от лист е на ве де но де ка соп стве ник е Ре пуб ли ка Ма ке до нија, а ко рис ник е друш твото, тоа зем јиш те тре ба да го еви ден ти ра во вон би лан сна та еви денција, а не ка ко сред ство во би лан сна та евиденција, би деј ќи тоа не е не го ва соп стве ност. На иден ти чен на чин тре ба да се по ста пи ко га се ко рис тат построј ки и оп рема, а за ис ти те не се пла ќа ни ка ков на до мест. При мер 1: Пат нич ки ав то мо бил зе мен под опе ра ти вен на ем 1. Друш тво то А - на е ма тел, склу чило до го вор со друш тво то Б - на е мо да ва тел за опе ра ти вен на ем за пе ри од од...1 го дина 2. Вред нос та на ав то мо би лот е... 600.000 3. Ме сеч на та на ем ни на е (18.000 + 3.240 ДДВ)... 21.240 4. По ис те кот на ед на го ди на ав то мо би лот е вра тен на друш тво то Б - на е мо да ва тел Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 1, во сметко вод ство то на друш тво то А - на е ма тел, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 9901 - При мен пат нич ки ав то мо бил под опе ра ти вен наем...600.000 9951 - Об вр ски за при мен пат нички ав то мо бил под опе ра ти вен наем...600.000 По до го вор за опе ра ти вен на ем на пат нич ки ав то мо бил 414 - Наем...21.240 220 - Об вр ски спре ма до ба ву вачи во зем јата...21.240 На ем ни на за ме сец... 9951 - Об врски за при мен пат нички ав то мо бил под опе ра ти вен наем...600.000 9901 - При мен пат нич ки ав то мо бил под опе ра ти вен наем...600.000 Вра тен пат нич ки ав то мо бил на на е мо да ва те лот Во врска со При мер 1, ги да ва ме сле дни ве по јасну вања: при ме рот е по ед нос та ве но да ден, би деј ќи цел та е да се при ка же вон би лан сна та еви денци ја за сред ства та кои на е ма те лот ги ко рис ти под опе ра ти вен наем, на ем ни на та е при ка жа на са мо за еден ме сец, но иден тич ни кни же ња ќе се спро ве дат за си те ме се ци за вре ме на на е мот, да но кот на до да де на вред ност не е од би ен сог ласно член 35 од За ко нот за ДДВ, би деј ќи е ис клу че но пра во то на од бив ка на да но кот за си те тро шо ци пов рза ни со пат нич ки ав то мо били, во при ме рот е да де но де ка пат нич ки от ав то мо бил се ко рис ти за врше ње на деј нос та на друш тво то А - на е ма тел. Ме ѓу тоа, ако пат нич ки от ав то мо бил се да де на ко рис те ње на член на уп ра вен од бор, член 4 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство на од бор на ди рек то ри или член на над зо рен од бор, во тој слу чај на ем ни на та ќе до бие трет ман на на домест на член на уп ра вен од бор, член на од бор на ди рек то ри или член на над зо рен од бор и ќе под ле жи на ода но чу ва ње со пер со на лен да нок на до ход, и ќе би де неп риз нат рас ход од ас пект на да но кот на до бивка, односно разликата ако ме сеч ниот износ за ед но со пер со нал ни от да нок над ми ну ва над 50% од про сеч на та бру то пла та во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја за прет ход на та го дина. 2. ПРИ МЕ НИ ТУ ЃИ МА ТЕ РИ ЈАЛИ, ПО ЛУП РО ИЗ ВО ДИ ПРО ИЗ ВО ДИ И СТОКИ Во вон би лан сна та еви денци ја нај чес то се еви денти ра ат при ме ни те ма те ри ја ли на до ра ботка, при ме на ту ѓа ам ба ла жа т.н. пов рат на ам ба лажа, при ме ни те по луп ро из во ди на до ра бот ка и при ме ни те про из во ди и сто ки во ко ми сион. Ста ну ва збор за доб ра кои не пре ми ну ва ат во сопстве ност на друш тво то што ги прима. Во овие слу чаи ка ко смет ко вод ствен до ку мент се ко рис тат при ла годе ни ис прат ни ци и при ем ници. При мер 2: 1. Врз ос но ва на до го вор за до ра бот ка на по луп ро из вод друш тво то А со ис прат ница на друш тво то Б му дос тави ло тек стилна тка е ни на за бе лење. Вред нос та на тка е ни на та е... 150.000 2. За из врше на та ус лу га друш тво то Б на друш тво то А му дос тави ло фак тура (20.000 + 3.600 ДДВ)... 23.600 3. Со ис прат ни ца обе ле на та тка е ни на е вра те на на друш тво то А Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 2, во смет ковод ство то на друш тво то Б, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: При мен по луп ро из вод во до ра бот ка 99110 - При ме ни по луп ро из во ди во до ра ботка...150.000 99610 - Об вр ска за при ме ни по луп ро из во ди во до ра ботка... 150.000 При мен по луп ро из вод во до ра ботка 120 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем јата...23.600 7400 - При хо ди од из врше ни ус луги... 20.000 2300 - Об врска за ДДВ...3.600 По фак ту ра за из врше на ус луга 99610 - Об врски за при ме ни по луп ро из во ди во до ра ботка. 150.000 99110 - При ме ни по луп ро из води во до ра ботка...150.000 По ис прат ни ца вра те ни до ра бо те ни по луп ро из води При мер 3: 1. Друш тво то А на друш тво то Б за про даж ба та на тр гов ска та сто ка му дос тави ло фак тура: Тр гов ска стока... 750.000 Ка у ци ја за ам ба ла жа (ли ме ни сан даци)... 20.000 ДДВ 18%... 138.600 Вкупно... 908.600 2. Друш тво то Б ја пла ти ло фак ту рата... 908.600 3. Друш тво то А на друш тво то Б му дос тавило Книж но одоб ре ние за вра те на та ам ба лажа (ли ме ни сан даци) Ос но вица... 20.000 ДДВ... 3.600 Вкупно... 23.600 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 3, во смет ковод ство то на друш тво то Б, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: При ме на ту ѓа ам ба ла жа за ко ја е пла те на ка у ција 6600 - Сто ки на за лиха...750.000 1222 - По ба ру ва ња за ка у ции...20.000 1300 - По ба ру ва ња за ДДВ...138.600 220 - Об вр ска спре ма до ба ву вачи во зем јата...908.600 По фак ту ра број...за на ба ве на сто ка и ка у ци ја за ам ба лажа 99105 - При ме на ту ѓа пов рат на ам ба лажа...20.000 99605 - Об вр ски за при ме на туѓа пов рат на ам ба лажа...20.000 При ме на ту ѓа пов рат на ам ба лажа REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 5

Сметководство 220 - Об вр ска спре ма до ба ву вачи во зем јата...908.600 100 - Сметка...908.600 Пла те но по фак тура... 99605 - Об вр ски за при ме на туѓа пов рат на ам ба лажа...20.000 99105 - При ме на ту ѓа пов рат на ам ба лажа...20.000 Вра те на ту ѓа ам ба лажа 100 - Сметка...23.600 1222 - По ба ру ва ња за ка у ции...20.000 2300 - Об врска за ДДВ...3.600 По одоб ре ние број... за вра тена ту ѓа ам ба лажа Во врска со При мер 3, ги да ва ме сле дни ве по јасну вања: при ме рот е по ед нос та ве но да ден, би деј ќи цел та е да се при ка же вон би лан сна та еви денци ја за ту ѓа пов рат на ам ба лажа, за ам ба ла жа та друш тво то Б пла ти ло ка у ци ја со ДДВ, за вра те на та ам ба ла жа врз ос но ва на одоб ре ни ето/ за дол же ни ето, друш тво то А и друш тво то Б по стапи ле сог лас но член 22 од За ко нот за ДДВ, од нос но ка ко про ме на на да ноч на та ос нова. На по мена: Тре ба да се на по ме не де ка вон би лан сна та еви денци ја за ту ѓа пов рат на ам ба ла жа тре ба да се во ди по вид, ко ли чи на и вредност, би деј ќи ис та та тре ба да му се вра ти на до ба ву ва чот во до го во ре ни от рок. По вра ќа ње то на ам ба ла жа та мо же да се по ја ват тро шо ци за пре воз кои во за вис ност од до го во рот ку пу ва чот ќе тре ба да ги еви ден ти ра ка ко рас ход. До кол ку ам ба ла жа та се ош те ти или не се вра ти на до ба ву ва чот, ку пу ва чот ќе ја еви ден ти ра ка ко сво ја ам ба ла жа на смет ки те од гру па та 35 и ќе ја ис к ни жи од би лан сна та еви денција. АКТУЕЛНО КОМПЛЕТНО ЕДНОСТАВНО ЗА ПРИМЕНА ЕЛЕКТРОНСКА ЗБИРКА НА ПРОПИСИ При мер 4: При ме на сто ка за ко ми си о на про даж ба 1. Друш тво то РИО - ко ми тент врз ос но ва на до го вор за ко ми си о на про даж ба на друш тво то Тр го ви ја - ко ми си о нер по спе ци фи ка ци ја му ис по ра ча ло 1.000 кон зер ви ри ба по про даж на це на од 100 де на ри со вклу чен ДДВ... 100.000 2. Де лот за Тр го ви ја - ко ми си о нер е 20% од про даж на та вред ност без ДДВ... 19.048 3. По из врше на та про даж ба на сите 1.000 кон зер ви ри ба Тр го ви ја - ко ми си о нер на РИО - ко ми тент му дос тавил пресметка: Ко ми си о нер: Скопје, Т Р Г О В И Ј А А Д С к о п ј е 15.09.2016 год. ул. Де бар ца бр. 127 Број 000013 МК 4034321698324 ПРЕСМЕТ КА ЗА КО МИ СИ О НА ПРО ДАЖ БА БР. 1 до 15.09.2016 го ди на за из врше на про даж ба на доб ра при ме ни во ко ми си он врз ос но ва на До го вор бр. 100 од 25.08.2016 го дина Ко ми тент (соп стве ник): РИО ДОО, Скопје, ул. Сан дан ски бр. 111 МК 4137645328764 Р. бр. Опис Из нос 1. Про даж на це на (1000 кон зер ви х 100 ден.) 100.000 2. ДДВ во про даж на та це на (5%) (100.000 х 4,762%) 4.762 3. Про даж на це на без ДДВ (ред. бр. 1 - ред. бр. 2) 95.238 4. Дел за ко ми си о не рот (20%) (ред. бр. 3 х 20%) 19.048 5. Дел на ко ми тен тот (ред. бр. 3 - ред. бр. 4) 76.190 6. ДДВ долг на ко ми тен тот (5%) (76.190 х 5%) 3.810 7. Об врска спре ма ко ми тен тот 80.000 Овлас те но ли це за пот пи шу ва ње на пресмет ки: Ди рек тор: 6 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство 4. Врз ос но ва на пресмет ка та РИО - ко ми тент му дос тавил фак ту ра за про да де ни те кон зер ви риба: РИО ДОО ул. Сан дан ски бр. 111 Скоп је, 15.09.2016 1000 Скоп је Сме тка: 200 6237784521 15 Де по нент: Сто пан ска бан ка АД тел. ++389 2 3225-627 МК 40307645328764 Фа кту ра број 98 ТР ГО ВИ ЈА АД, ул. Де бар ца бр. 127, 1000 Скопје (име и адре са на при ма чот) Со ис прат ни ца бр. 11/16 од 15.09.2016 год. Ви ги ис по рачу ва ме сле дни ве добра: Р. бр. Кол. Опис Це на по кгр. Вред. Стапка ДДВ Вкупно без ДДВ 1. Кон зер ви 1000 риба 76,19 76.190 5% 3.810 80.000 Вкупно: - 76.190-3.810 80.000 2242 - Об врски врз ос но ва на ко ми сион...80.000 1000 - Сметка...80.000 Пла те но по ф-ра 98 7012 - На бав на вред ност на про да де ни сто ки во ко ми сион...100.000 663 - Сто ки во про дав ница...100.000 По пресмет ка број 1 7012 - На бав на вред ност на про да де ни сто ки во ко ми сион...23.810 664 - Вкал ку ли ран ДДВ...4.762 669 - Раз ли ка во цени...19.048 Пресме та на раз ли ка и ДДВ 7462 - При хо ди од про даж ба во ко ми сион...4.762 230 - Об врски за ДДВ...4.762 Исклу чен ДДВ 230 - Об врски за ДДВ...3.810 130 - Да нок на до да де на вред ност...3.810 Пресме та на об врска за ДДВ Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 4, во сметко вод ство то на друш тво то Тр го ви ја - ко ми си о нер, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 9913 - При ме ни ту ѓи стоки...76.190 9963 - Об врски за при ме ни ту ѓи стоки...76.190 Пре зе ме ни сто ки во ко ми сион 102 - Па рич ни сред ства во бла гајна...100.000 7462 - При хо ди од про даж ба во ко ми сион...100.000 Про да де ни сто ки во ко ми сион 663 - Сто ки во про дав ница...100.000 130 - Да нок на до да де на вред ност...3.810 2242 - Об врски врз ос но ва на ко ми сион...80.000 669 - Раз ли ка во цени...19.048 664 - Вкал ку ли ран ДДВ...4.762 По ф-ра бр. 98 за на бавка Вo При мер 4, друш тво то Тр го ви ја - ко ми си о нер има об врска да во ди вон би лан сна еви денци ја за приме на та сто ка ко ја ја про да ва пре ку ко ми си о на про дажба и Смет ко вод стве на та еви денци ја е да де на са мо за тоа друш тво Трговија - ко ми си о нер. На по мена: Де тал ни упат ства за ко ми си о на продаж ба (пра ва та и об врските на ко ми тен тот и ко ми сио не рот, при мер на до го вор за ко ми си о на про дажба, пот реб на та смет ко вод стве на до ку мен та ци ја за ко миси о на та про даж ба од ас пект на ДДВ, ка ко и смет ковод стве на та еви денци ја кај ко ми тен тот и кај ко ми си о- не рот) се да де ни во спи са ни е то Реп ре зент 7-8/15 под нас лов: "Ко ми си о на про дажба". 3. ПРИ МЕ НИ ХАР ТИИ ОД ВРЕД НОСТ И ДРУ ГИ ВРЕД НОС НИЦИ Ко га за ра ди од ре де ни прав ни при чини, пра ва та од хар ти и те од вред ност и дру ги те вред нос ни ци не мо жат да се ис ко рис тат во мо мен тот ко га се при мени, ис ти те тре ба да се еви ден ти ра ат во вон би лан сна еви денција. При про даж ба на доб ра на кре дит, во о би ча е но е ку пу ва чот на до ба ву ва чот да му да де инстру мент за REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 7

Сметководство обез бе ду ва ње на не го во то по ба ру вање. На при мер: вин клу и ра на по ли са за оси гу ру вање, ме ници, за должни ца и друго. Ин стру мен ти те за обез бе ду ва ње на пла ќа ња та се еви ден ти ра ат во вон би лан сна та еви денција. Ис то та ка и от пе ча те ните, а не про да де ни те влезни ци за спорт ски, кул тур ни и дру ги ма ни фес та ции, тре ба да се еви ден ти ра ат во вон би лан сна та евиденција. При мер 5: 1. Друш тво то А - на е мо да ва тел на друш тво то Б - на е ма тел му про дава оп ре ма под фи нан сис ки наем... 100.000 2. Об врска за ДДВ (18%)... 18.000 3. Тро шо ци (це на на чи не ње на оп ре мата)... 67.043 4. Рок на пла ќање...5 го дини 5. Ка мат на стапка... 15% 6. Го диш на от плата... 20.000 7. За обез бе ду ва ње на пла ќа ње то друштвото А при мило вин клу и ра на по лиса... 100.000 8. Пресме та на е ка мата: Го дина Вин клу и ра на по ли са за оси гу ру ва ње От плата Ка мата (кол. 5 х 15%) На ма лува ње на об врската (кол. 2 - кол. 3) Оста ток од долг (кол. 5 - кол. 4) 1 2 3 4 5 0 67.043 1 20.000 10.056 9.944 57.099 2 20.000 8.565 11.435 45.664 3 20.000 6.850 13.150 32.514 4 20.000 4.877 15.123 17.391 5 20.000 2.609 17.391 - Вкупно 100.000 32.957 67.043-9. На е ма те лот дол гот го пла тил водо го во ре ни от рок Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 5, во сметко вод ство то на друш тво то А - на е мо да ва тел, спрове дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 04200 - По ба ру ва ње врз ос но ва на фи нан сис ки наем...85.043 04207 - По ба ру ва ње од ка ма та врз ос но ва на фи нан сис ки на ем што се разгра ни чува...32.957 748 - При хо ди од про даж ба на доб ра врз ос но ва на фи нан сис ки наем...67.043 04209 - Пресме та на ка матаод фи нан сис ки наем...32.957 230 - Об врски за ДДВ...18.000 Да де но сред ство со фи нан сис ки наем 700 - Рас хо ди врз ос но ва на про да де ни добра...67.043 630 - Про из во ди на за лиха...67.043 Тро шо ци за фи нан сис ки наем 1000 - Сметка...18.000 04200 - По ба ру ва ње врз ос но ва на фи нан сис ки наем...18.000 Нап ла тен ДДВ 230 - Об врски за ДДВ...18.000 100 - Сметка...18.000 Пла тен ДДВ 99291 - При ме на вин клу и ранапо ли са за оси гу ру вање...100.000 99791 - Об врски за при ме на вин клу и ра на по ли са за оси гу ру вање...100.000 При ме на вин клу и ра на по лиса за оси гу ру вање 1624 - Дел од дол го роч ни кре ди ти кои дос пе ва ат за пла ќа ње до ед на го дина...20.000 04200 - По ба ру ва ње врз ос но ва на фи нан сис ки наем...10.056 04207 - По ба ру ва ње од ка ма та врз ос но ва на фи нан сис ки на ем што се разгра ни чува...9.944 Пре нос на те ков ни по ба ру вања 1000 - Сметка...20.000 1624 - Дел од дол го роч ни кре ди ти кои дос пе ва ат за пла ќа ње до ед на го дина...20.000 Нап ла те на прва рата 8 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство 04209 - Пресме та на ка мата од фи нан сис ки наем...10.056 7745 - При хо ди врз ос но ва на ка ма ти од фи нан сис ки наем...10.056 При ход од ка ма та на прва рата На по мена: Во на ред ни те че ти ри го ди ни на е мо да вате лот ќе спро ве де иден тич ни кни же ња за нап ла та та на по ба ру ва ње то спо ред из но си те од амор ти за ци о ни от план. На кра јот по на пла тата на вкуп н ото побарување на е мо да ва те лот ќе го спрове де след ново: КНИ ЖЕ ЊЕ: 99791 - Об врска за при мена вин клу и ра на по ли са за оси гу ру вање...100.000 99291 - При ме на вин клу и рана по ли са за оси гу ру вање...100.000 За зат ва ра ње на вон би лан сна еви денција При мер 6: При ме на за долж ни ца 1. Друш тво то А - ку пу вач на ба ви ло кон ди тор ски про из во ди од друш тво то Б - про да вач, по фак тура (600.000 + 30.000 ДДВ)... 630.000 2. Две те друш тва кај но тар пот пи ша ле за долж ни ца на из нос... 630.000 3. Друш тво то А не ја ис пол нило сво ја та об врска во до го во ре ниот рок и друш тво то Б ја под нело за долж ни ца та за нап ла та и ја нап ла тило... 630.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 6, во смет ковод ство то на друш тво то Б, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 1200 - По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата...630.000 7400 - При хо ди од про даж ба на про из во ди и ус луги...600.000 2300 - Об врска за ДДВ...30.000 По фак ту ра про да де ни кон ди тор ски про из води 700 - Рас хо ди врз ос но ва на про да де ни добра...450.000 630 - Про из во ди на за лиха...450.000 По пресмет ка на це на на чи нење 9928 - При ме на за долж ница...630.000 9974 - Об врски за при ме на за долж ница...630.000 За при ме на за долж ница 100 - Сметка...630.000 120 - По ба ру ва ње од ку пу ва чи во зем јата...630.000 За нап ла те на за долж ница 9974 - Об врски за при ме на за долж ница...630.000 9928 - При ме на за долж ница...630.000 За зат ва ра ње на вон би лан сна еви денција При мер 7: 1. Ак ци о нер ско то друш тво Сонце АД, се ос но ва со еми си ја на 10.000 обични ак ции, чи ја но ми нал на вред ност е 800 де на ри по ак ција... 8.000.000 2. Про да де ни се и нап ла тени 4.000 ак ции по но ми нал на вред ност... 3.200.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 7, во сметко вод ство то на ак ци о нер ско то друш тво Сонце АД, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: Еми си ја на ак ции 99290 - Еми тир ан и ак ции кои не се во оп тек...8.000.000 99790 - Еми ти ра ни ак ции кои не се во оп тек...8.000.000 За еми ти ра ни и амор ти зи ра ни ак ции 9010 - За пи шани, а не уп ла те ни ак ции...8.000.000 9000 - Ос нов на глав нина - обич ни ак ции...8.000.000 За пи шана, а не уп ла те на ос нов на глав нина 100 - Сметка...3.200.000 9010 - За пи шани, а не уп ла те ни ак ции...3.200.000 За про да де ни и нап ла те ни ак ции REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 9

Сметководство 99790 - Еми ти ра ни ак ции кои не се во оп тек...3.200.000 99290 - Еми ти ра ни ак ции кои не се во оп тек...3.200.000 За про да де ни ак ции При мер 8: Про да де ни влез ни ци 1. Друш тво то А врши ор га ни за ција на јав ни нас та ни од об лас та на кул ту рата. Од друш тво то Б - пе ча тар при ме на е фак ту ра за пе ча тар ски ус луги (500 + 90 ДДВ)... 590 2. Со ис прат ни ца од друш тво то Б при ме ни се 500 влез ни ци со намалена вредност од 50 де нари за ја вен нас тап Х... 25.000 3. За про даж ба во бла гај на се при ме ни 300 влез ници... 15.000 4. Про да де ни се 250 влез ници... 12.500 99751 - Влез ни ци во бла гај на за кул ту рен нас тан Х...12.500 99271 - Влез ни ци во бла гај на за кул ту рен нас тан Х...12.500 За про да де ни влез ници На по мена: Во При мер 8 да нок на до да де на вредност не е пресме тан сог лас но член 23 точ ка 8-а, бидеј ќи влез ни ци те се за ја вен нас тан од на ци о на лен ин те рес од об лас та на кул ту рата. Ис то така, не е од би ен и прет ход ни от да нок за печа тар ска та ус луга. 4. ПРАВА Пред мет на вон би лан сна еви денци ја мо жат да би дат и пра ва кои про из ле гу ва ат од до го во рени, а не ис ко рис те ни кре ди ти и за еми, ук ни же на хи по те ка на ту ѓи нед виж ности, за лог на движ ни сред ства, пра ва од ло ро ак ре ди тив и дру ги права. Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 8, во смет ковод ство то на друш тво то А, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 4124 - Пе ча тар ски ус луги...590 220 - Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата...590 По фак ту ра за пе ча те ње на влез ници за кул ту рен нас тан Х 9927 - Влез ни ци за кул ту рен нас тан Х...25.000 9975 - Влез ни ци за кул ту рен нас тан Х...25.000 При ме ни влез ни ци на за ли ха за кул ту рен нас тан Х 9975 - Влез ни ци за кул ту рен нас тан Х...15.000 9927 - Влез ни ци за кул ту рен нас тан Х...15.000 Да де ни влез ни ци на бла гајна 99271 - Влез ни ци во бла гај на за кул ту рен нас тан Х...15.000 99751 - Влез ни ци во бла гај на за кул ту рен нас тан Х...15.000 При ме ни влез ни ци во бла гајна 102 - Бла гајна...12.500 7400 - При хо ди од про даж ба на влез ници...12.500 Про да де ни влез ни ци за кул ту рен нас тан Х При мер 9: 1. Ко мер ци јал на бан ка АД на друш тво то А му одо брила рам ко вен кре дит за... 12.000.000 2. Друш тво то А кре ди тот ќе го ко рис ти по дос та ве ни си ту а ции од до ба ву ва чите. На бан ка та и е да ден на лог за пла ќа ње по прва вре ме на си ту а ција... 5.000.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 9, во смет ковод ство то на друш тво то А, спро ве дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: Одоб рен рам ко вен кре дит 9934 - До го во рен не ис ко рис тен кре дит...12.000.000 9984 - Об врски за до го во рен не ис ко рис тен кре дит...12.000.000 За одоб рен рам ко вен кре дит 016 - Ма те ри јал ни сред ства во под го товка...5.000.000 13090 - Да нок на до да де на вред ност (по член 32-а)...900.000 220 - Об врски спре ма до ба ву вачи во зем јата...5.000.000 23090 - Об врски за ДДВ (по член 32-а)... 900.000 По прва вре ме на си ту а ција 10 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство 220 - Об врски спрема до ба ву ва чи во зем јата...5.000.000 2850 - Дол го роч ни об врски по кре дити...5.000.000 Пла те но на до ба ву ва чот од одоб ре ни от кре дит 9984 - Об врски за до го во рен не ис ко рис тен кре дит...5.000.000 9934 - До го во рен не ис ко рис тен кре дит...5.000.000 За ис ко рис тен кре дит При мер 10: Ук ни же на хи по те ка на ту ѓа нед виж ност 1. Друш тво то А - За е мо да ва тел му да ло за ем на друш тво то Б... 10.000.000 2. До го во ре на е ка мат на стапка од 8%, рок на вра ќа ње 2 го дини и пра во на ук ни жу ва ње на хи по те ка на нед виж ност... 12.000.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 10, во сметко вод ство то на друш тво то А - заемодавател, спрове дени се след ни ве: КНИ ЖЕ ЊА: 9932 - Ук ни же на хи по тека на ту ѓа нед виж ност...12.000.000 9982 - Ук ни же на хи по тека на ту ѓа нед виж ност...12.000.000 За ук ни же на хи по тека 032 - Дол го ро чен заем...10.000.000 100 - Сметка...10.000.000 По до го вор да ден заем Во врска со При мер 10 ги да ва ме сле дни ве по јасну вања: Ук ни жу ва ње то на хи по те ка на ту ѓа нед виж ност најчес то го прак ти ку ва ат бан ки те кои и мо жат да одобру ва ат кре дити. По, пра ви ло друш тва та дол го роч ни кре ди ти или за е ми не сме ат да одоб ру ваат, би деј ќи за тоа ќе тре ба да ре гис три ра ат фи нан сис ко друштво. Ако да де ни от за ем не е вра тен до кра јот на го ди на та ко га е да ден ќе би де да ноч но не приз нат рас ход од ас пект на да но кот на до бивка. Во При мер 10 да ден е за ем ме ѓу две друш тва, само за да се при ка же вон би лан сна та еви денци ја на ук ни же на хи по тека. Во о би ча е но хи по те ка та се ук ни жу ва на по го лем износ од одоб ре ни от заем, за ра ди ка ма та та и дру ги те тро шоци, ка ко и евен ту ал ни те тро шо ци за за тез на ка ма та и тро шо ци за туж ба до кол ку за е мот не би де вра тен. При мер 11: КНИ ЖЕ ЊА: Ло ро ак ре ди тив 1. Друш тво то А - про да вач при мило из вес ту ва ње од бан ка де ка друш тво то Б - ку пу вач от во рило не от по вик лив до ку мен ти ран ак ре ди тив на из нос... 472.000 2. На друш тво то Б му дос та вило фак ту ра за ис по ра ча ната стока (400.000 + 72.000 ДДВ)... 472.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 11, во сметко вод ство то на друш тво то А - про да вач, спро ве дени се след ни ве: 9930 - Пра во на ло ро ак ре ди тив...472.000 9980 - Об врски за права на ло ро ак ре ди тив...472.000 За из вес ту ва ње за от во рен ак ре ди тив 1200 - По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата...472.000 7400 - При хо ди од про дажба на про из води...400.000 2300 - Об врски за ДДВ...72.000 По фак ту ра про да де на стока 100 - Сметка...472.000 1200 - По ба ру ва ња од ку пу вачи во зем јата...472.000 Нап ла те но по ак ре ди тив 9980 - Об врски за права на ло ро ак ре ди тив...472.000 9930 - Пра во на ло ро ак ре ди тив...472.000 За зат ва ра ње на вон би лан сна еви денција На по мена: Ку пу ва чот на смет ки те 1012 и 1013 тре ба да ги еви ден ти ра от во ре ни те ак ре ди ти ви во зем ја та и стран ство во ко рист на до ба ву ва чот. А до ба ву ва чот овие ак ре ди ти ви ка ко што е да де но во При мер 11 тре ба да ги еви ден ти ра во вон би лансна та еви денција. Ако ку пу ва чот от во ри ак ре ди тив во из нос кој е пого лем од из но сот на фак ту рата, до ба ву ва чот е дол жен раз ли ка та да му ја вра ти на ку пу ва чот. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 11

Сметководство АСИГНАЦИЈА И ПРЕЗЕМАЊЕ НА ДОЛГ Јасмина РАФАЈЛОВСКА По крај без го то вин ски те и го то вин ски те плаќа ња, долж ни ци те и до ве ри те ли те сво и те об врски, од нос но по ба ру ва ња мо жат да ги нап ла тат и по прес ме тко вен пат со: ком пен за ци ја, це си ја, асиг на ци ја и пре зе ма ње на долг. Во овој на пис ќе ги по јас ни ме спе ци фич ности те на асиг на ци ја та и пре зе ма ње то на дол гот со пра ктич ни при ме ри на до го во ри те и нив но то сме тко водс тве но еви ден ти ра ње. Согласно Законот за платниот промет, плаќањето со пресметка (компензација, асигнација, цесија, преземање на долг) не може да се врши доколку учесникот во платниот промет има блокирана сметка, а ќе се применува од 31 Декември 2017 година. Сог лас но За ко нот за фи нан сис ка дис ципли на пла ќа ње то со до го во ри за це сија, асигнација, пре зе ма ње или прис та пу ва ње кон долг, ком пен за ци ја и дру ги слич ни до го во ри не смеат да се ко рис тат на на чин кој ќе пре диз ви ка од ло жу ва ње на ис пол ну ва ње то на па рич ни те об врски во сог лас ност со ут врде ни те ро ко ви во овој за кон. 1. АСИГНАЦИЈА (УПАТУВАЊЕ) Асиг на ци ја та (упа ту ва ње) е уре де на во чле но ви те од 1059 до 1073 од За ко нот за об ли га ци о ни те од но си ("Служ бен вес ник на РМ", број 18/01...161/09, во на тамош ни от текст: За ко нот). Со асиг на ци ја (упа ту ва ње) ед но ли це, упа ту вач (асиг нант) ов ла сту ва дру го ли це, упа те ник (асиг нат), за не го ва сме тка да из вр ши не што за опре де ле но тре то ли це, при мач на упа ту ва ње (асиг на тор), а не го го овла сту ва да го при ми тоа из вр шу ва ње од свое име. Асиг на ци ја та прет ста ву ва нај рас про стра не то средс тво на ин ди рект но кре ди ти ра ње или на па рич на исп ла та од стра на на бан ка или од ли це (асиг нат), кај кое упа ту ва чот (асиг нан тот) има по кри тие или кре дит, на тре то ли це - при мач на упа ту ва ње (асиг на тор), да му исп ла ти опре де лен па ри чен из нос или да му да де кре дит за сме тка на упа ту ва чот. Со до го во рот ме ѓу упа ту ва чот и при ма чот на упату ва ње то, по треб на е и из ја ва од асиг на тот за прифа ќа ње на упа ту ва ње то. Со неа упа те ни кот ста ну ва ди ре ктен долж ник кон при ма чот на упа ту ва ње то. При фа ќа ње то на упа ту ва ње то не мо же да се отпо ви ка. При ма чот на упа ту ва ње то (асиг на то рот) мо же упату ва ње то да го пре не се на друг пред при фа ќа ње то од упа те ни кот (асиг на тот), освен ако со са мо то упа ту ва ње или за ра ди по себ ни окол но сти не мо же да се из вр ши пре нос, од нос но упа ту ва ње то да е не пре нос ли во. Из ја ва та за при фа ќа ње на упа ту ва ње то пре дизви ку ва прав но дејс тво во мо мен тот ко га асиг на то рот ќе ја при ми. Са мо то при фа ќа ње на упа ту ва ње то не зна чи и ис пол ну ва ње, ту ку со неј зи но то при фа ќа ње са мо се стек ну ва пра во да се ба ра ис пол ну ва ње (член 1060 став 1 од За ко нот). Во асиг на ци ја та учес тву ва ат три и по ве ќе ли ца. Притоа, бит но е де ка ед но ли це е са мо до ве ри тел, а дру го ли це е са мо долж ник, до де ка дру ги те учес ни ци во асиг на ци ја та се во ме ѓу себ но долж нич ко-до ве ри телски од но си и сво и те об вр ски мо жат да ги под ми рат до ви си на на нај ни ска та об вр ска од нос но по ба ру ва ње. Во асиг на ци ја та на ста ну ва ат три прав ни од но си и тоа: Од нос ме ѓу при ма чот на упа ту ва ње то (асиг нато рот) и упа те ни кот (асиг нат), уре ден во член 1 1060 до 1063 од За ко нот, кој се на ре ку ва ап стра ктен од нос, би деј ќи ме ѓу овие двај ца пред при фа ќа ње то на асиг на ци ја та од стра на на упа те ни кот (асиг на тот), не по сто ел ни ка ков прет хо ден са мо сто ен пра вен однос врз ос но ва на кој и по по вод на кој би дош ло до нив на ме ѓу себ на сог лас ност за асиг на ци ја, ту ку тој од нос на ста ну ва ме ѓу нив ду ри по нив на та сог лас ност за асиг на ци ја та; Од нос ме ѓу при ма чот на упа ту ва ње то (асигна то рот) и упа ту ва чот (асиг нан тот), уре ден во 2 член 1064 до 1068 од За ко нот, кој се на ре ку ва од нос на 12 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство ва лу та та, би деј ќи сто ру ва ње то на кое има пра во асигна то рот, нај че сто се од не су ва на исп ла та на опре де лен из нос на па ри што пр ви от му го дол жи на дру ги от; Од нос ме ѓу упа ту ва чот (асиг нан тот) и упа те ни кот (асиг на тот), уре ден во член 1069 до 1070 од Зако нот, кој се на ре ку ва од нос на по кри тие, би деј ќи 3 из вр шу ва ње то на сто ру ва ње то на при ма чот на упа тува ње то (асиг на то рот) од стра на на упа те ни кот (асиг натот), ба ра на стра на та на упа ту ва чот (асиг нан тот) да по стои ма те ри јал но по кри тие, за тоа што упа те ни кот (асиг на тот) го на ми ру ва при ма чот на упа ту ва ње то (асиг на то рот), од оние ма те ри јал ни средс тва што за кон крет но то на ми ру ва ње ве ќе ги до бил од упа ту ва чот (асиг нан тот) или до пол ни тел но ќе ги до бие врз ос но ва на не ко ја нив на ме ѓу себ на сог лас ност. Со при фа ќа ње на упа ту ва ње то од стра на на асигна тот на ста ну ва нов об ли га то рен од нос ме ѓу асиг на тот и при ма чот на упа ту ва ње то (асиг на то рот) не за вис но од од но сот ме ѓу упа ту ва чот (асиг нан тот) и упа те ни кот (асиг нат) и од но сот ме ѓу упа ту ва чот (асиг нант) и прима те лот на упа ту ва ње то (асиг на то рот). Од но сот ме ѓу учес ни ци те во асиг на ци ја та мо же да се при ка же со след на ва ше ма: Сог лас но член 1063 од За ко нот пра во то на прима чот на упа ту ва ње то (асиг на то рот) да ба ра испол ну ва ње од упа те ни кот (асиг на тот), за ста ру ва за ед на го ди на. Ме ѓу тоа овој рок на за ста ре ност не се од не су ва и на ос нов ни от од нос ме ѓу упа ту ва чот (асиг нан тот) и упа те ни кот (асиг на тот), ка ко и на од но сот со при ма чот на упа ту ва ње то (асиг на то рот). За нив ва жи оп шти от рок на за ста ре ност про пи шан во член 360 од За ко нот. За ко нот не про пи шу ва де ка асиг на ци ја та се склучу ва во пис ме на фор ма, ме ѓу тоа за вис но од слу ча и те, во о би ча е но се да ва пис ме но упа ту ва ње. Во пра кти ка та До го во рот за асиг на ци ја, ка ко и Из ја ва та за асиг на ци ја мо же да ја има ат след на ва со др жи на: До го ворза асиг на ци ја (упа ту ва ње) Склу чен на ден 2016 го ди на ме ѓу: 1. Ин вест ДОО - Скоп је, за ста пу ва но од 2. Бе ко ДОО - Скоп је, за ста пу ва но од ; и 3. Зо на М ДОО - Скоп је, за ста пу ва но од До го вор ни те стра ни се до го во ри ја: Член 1 Ин вест ДОО - Скоп је (во на та мош ни от текст: асиг нант) се об вр зу ва да да де упа ту ва ње (ов ласту ва ње) на Бе ко ДОО - Скоп је (во на та мош ни от текст: асиг нат) во не го во име да ја из вр ши об вр ската спре ма Зо на М ДОО - Скоп је (во на та мош ни от текст: асиг на тор) во из нос од 660.000 де на ри за фа кту ра број од 2016 го ди на. Член 2 Об вр ска та на асиг нан тот спре ма асиг на то рот за ра ди што е на пра вен овој до го вор ќе пре ста не отка ко асиг на тот ќе го ис пол ни упа ту ва ње то. Член 3 Асиг на тот е дол жен да да де из ја ва де ка го при фа ќа упа ту ва ње то и тоа при фа ќа ње не мо же да се от по ви ка. Член 4 Во слу чај на спор над ле жен е над леж ни от Осно вен суд во Скоп је. Член 5 Овој до го вор е со ста вен во 6 (шест) при ме ро ци, од кои по 2 (два) за се ко ја од до го во ре ни те стра ни. Член 6 Овој до го вор ста пу ва во си ла со де нот на потпи шу ва ње то на овој до го вор и пот пи шу ва ње то на из ја ва та за асиг на ци ја. Беко ДОО - Скопје (асигнат) Зона М ДОО - Скопје (асигнатор) Инвест ДОО - Скопје (асигнант) REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 13

Сметководство КНИ ЖЕ ЊА: ИЗЈАВА ЗА АСИГНАЦИЈА Да ва ме из ја ва за Асиг на ци ја на по ба ру ва ња та и об вр ски те во из нос од 660.000 де на ри: Беко ДОО - Скопје Зона M ДОО - Скопје Инвест ДОО - Скопје по Договор бр. од 30.07.2016 сметка сметка сметка износ (ден.) 660.000 ф-ра дел од 1127514/001 датум износ (ден.) ф-ра износ (ден.) 15.07.16 100.000 153/16 660.000 1128802/001 22.07.16 40.000 1129720 25.07.16 520.000 Вкупно: 660.000 Вкупно: 660.000 Вкупно: 660.000 (место, датум) (место, датум) (место, датум) одговорно лице одговорно лице одговорно лице Врз ос но ва на по да то ци те од До го во рот за асиг наци ја, во сме тко водс тво то ќе се спро ве дат след ни ве: А) Кај упа ту ва чот (асиг нант) - Ин вест ДОО - Скоп је 220 - Об вр ски спре ма до ба ву ва чи те во зем ја та (Зо на М)...660.000 2209 - Оста на ти об вр ски од до ба ву ва чи во земјата (Бе ко)...660.000 За об вр ска кон упа те ни кот (асиг на тот) врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја 2209 - Оста на ти об вр ски од до ба ву ва чи во земјата (Бе ко)...660.000 120 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та (Бе ко)...660.000 По ба ру ва ње од упа те ни кот врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја Б) Кај упа те ни кот (асиг нат) - Бе ко ДОО - Скоп је 220 - Об вр ски спре ма до ба ву ва чи (Ин вест)...660.000 2209 - Оста на ти об вр ски спре ма до ба ву ва чи во земјата (Зо на М)...660.000 За об вр ска кон при ма чот на упа ту ва ње то врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја 2209 - Останати об вр ски спре ма до ба ву ва чи во земјата (Зо на М)...660.000 100 - Сме тка...660.000 Пла те но врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја В) Кај при ма чот (асиг на то рот) - Зо на М ДОО - Скоп је 1209 - Оста на ти по ба ру ва ња од ку пу ва чи во земјата (Бе ко)...660.000 120 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та (Ин вест)...660.000 По ба ру ва ња од упа те ни кот врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја 1000 - Сме тка...660.000 1209 - Оста на ти по ба ру ва ња од ку пу ва чи во земјата (Бе ко)...660.000 Пла те но врз ос но ва на До го вор за асиг на ци ја На по ме на: За ра ди по ед но ста ву ва ње во при ме рот не се да де ни кни же ња та кај Ин вест ДОО, во вр ска со про даж ба та на про из во ди те на Бе ко ДОО (120/741, 230; 700/630), ка ко и на ба вки те на ре про ма те ри ја лите од Зо на М ДОО (310, 130/220; 400/310; 600/490; 630/600). Исто та ка не се да де ни и кни же ња та кај Бе ко ДОО за на бав ка та на сто ки те од Ин вест (660, 130/220), ка ко и кај Зо на М за про даж ба та на сто ки те на Ин вест ДОО (120/741, 230; 701/660). Ако во асиг на ци ја та учес тву ва ат на при мер че ти ри друш тва: А по ба ру ва од Б 1.200.000 де на ри; Б по ба рува од В 1.500.000 де на ри, а Г по ба ру ва од А 1.000.000 де на ри. Друш тва та кои во исто вре ме дол гу ва ат и по ба ру ва ат (А и Б) врз ос но ва на до го во рот за асигна ци ја ги ов ла сту ва ат сво и те долж ни ци да во нив но име ги под ми рат нив ни те об вр ски кон до ве ри те ли те. Друш тво то кое дол жи (В) ја под ми ру ва об вр ска та кон друш тво то кое са мо по ба ру ва (Г) и тоа во из нос на најни ско то по ба ру ва ње кое из не су ва 1.000.000 де на ри. 2. ПРЕЗЕМАЊЕ НА ДОЛГ Пре зе ма ње то на долг е уре де но во чле но ви те од 434 до 438 од За ко нот за об ли га ци о ни те од но си ("Служ бен вес ник на РМ", број 18/01...161/09, во ната мош ни от текст: За ко нот). Пре зе ма ње то на долг се вр ши со до го вор ме ѓу долж ни кот и пре зе ма чот, со кој се сог ла сил до ве рите лот. 14 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Сметководство Спо ред ова до го во рот за пре зе ма ње на долг е прав на ра бо та со ко ја се вр ши про ме на на долж ни кот, а до ве ри те лот оста ну ва ист. За раз ли ка од це си ја та кај ко ја не се ба ра сог ласност од долж ни кот би деј ќи на долж ни кот му е се ед но ко му ќе му од го ва ра за дол гот, кај пре зе ма ње то на долг, на до ве ри те лот не му е се ед но кое ли це ќе му би де долж ник. Ток му за тоа, ако до ве ри те лот не даде сог лас ност на до го во рот за пре зе ма ње на долг, тој до го вор не ва жи. Сог лас но став 5 од член 434 од За ко нот, до го во рот за пре зе ма ње на долг има дејс тво на до го вор за пре зе ма ње на ис пол ну ва ње, за вре ме до де ка до ве ри те лот не да де сво ја сог лас ност за дого во рот за пре зе ма ње на долг, ка ко и ако тој од бие да да де сог лас ност. При чи ни те по ра ди кои тре то ли це го пре зе ма дол гот врз се бе, мо же да би дат раз лич ни (да му се да де пода рок на долж ни кот, да му се вра ти не ка ков прет хо ден долг или да му се да де за ем). Со ог лед на тоа што се ра бо ти за дис по зи тив ни одред би, сво ја та сог лас ност за пре зе ма ње на дол гот, до ве ри те лот мо же да ја ус ло ви со из вес ни мо да ли те ти. На при мер: да ба ра до се гаш ни от долж ник да оста не ка ко га рант за тоа де ка пре зе ма чот ќе го ис пол ни долгот што го пре зел. Напомена: Договорот за преземање на долг по својата суштина вклучува и договор за заем со кој се уредуваат односите меѓу преземачот на долгот и должникот (на пример: член 3 од примерот на договор за преземање на долг, кој е даден во продолжение на овој текст). Меѓутоа, договорот за преземање на долг не мора да има и договор за заем, доколку преземачот на долг претходно му должи на должникот, односно претходно има неизмирени обврски кон должникот. Во овој случај со договорот за преземање на долгот само ќе се затворат обврските на преземачот на долгот и побарувањата на должникот. Токму затоа, преземачот на долг треба да обрне внимание при склучување на договор за преземање на долг, за да истиот не добие третман на договор за заем од аспект на Законот за данокот на добивка, односно не вратените средства до крајот на годината да бидат непризнат расход. Имено во член 11 од Законот за данокот на добивка е пропишано: "Непризнати расходи за даночни цели се и ненаплатените побарувања кои произлегуваат од трансфери на парични средства кои по својата економска суштина се заеми, доколку не се вратени во истата година во која е извршен трансферот на заемот." Кај пре зе ма ње то на долг по сто јат три учес ни ци: Пр во би тен долж ник - долж ник кој го пре не су ва 1 сво е то дол гу ва ње на но ви от долж ник; Пре зе мач на дол гот - нов долж ник кој врз ос но ва 2 на до го во рот ја пре зе ма об вр ска та од пр во бит ни от долж ник; и До ве ри тел кој оста ну ва не про ме нет, ме ѓу тоа свое то по ба ру ва ње ќе го нап ла ти од но ви от долж ник 3 (пре зе мач на долг). Пре зе ма чот на долг (но ви от долж ник) не од го вара за не нап ла те ни те ка ма ти кои ста са ле за нап ла та до пре зе ма ње то на дол гот, ако по и на ку не е до го ворено. Во пра кти ка та До го во рот за пре зе ма ње на долг, мо же да ја има след на ва со др жи на: До го вор за пре зе ма ње на долг Склу чен на ден 2016 го ди на ме ѓу: 1. Ма ктекс ДОО - Скоп је, (нов должник) за ста пу ва но од 2. Ен те ри ер ДОО - Скоп је (должник), за ста пу ва но од ; и 3. Тер мо ДОО - Скоп је (доверител), за ста пу ва но од До го вор ни те стра ни се до го во ри ја: Член 1 Ма ктекс ДОО - Скоп је (во на та мош ни от текст: но ви от долж ник), го пре зе ма дол гот од Ен те ри ер ДОО - Скоп је (во на та мош ни от текст: долж ни кот), што го има спре ма Тер мо ДОО - Скоп је (во на тамош ни от текст: до ве ри тел) во из нос од 200.000 де на ри за ф-ра број 20 од 2016 го ди на. Член 2 Но ви от долж ник ќе ја под ми ри об вр ска та кон до ве ри те лот во рок од 8 де на од ко га до ве ри те лот ќе се сог ла си со одред би те на овој до го вор. Но ви от долж ник не од го ва ра за неп ла те ни те за тез ни ка ма ти кои се ста са ни до де нот на склу REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 15

Сметководство чу ва ње на овој до го вор. Об вр ска та за нив ќе ја под ми ри долж ни кот. Член 3 Долж ни кот и но ви от долж ник од но си те за презе ме ни от долг ќе ги уре дат со по се бен до го вор за за ем. Член 4 Во слу чај на спор над ле жен е над леж ни от осно вен суд во Скоп је. Член 5 Овој до го вор ста пу ва во си ла и ќе се при мену ва од де нот ко га до ве ри те лот ќе се сог ла си со не го ви те одред би, од нос но отка ко ќе го пот пи ше овој до го вор. Член 6 Овој до го вор е со ста вен во 6 (шест) ед на кви приме ро ци, од кои по 2 (два) за се ко ја до го вор на стра на. Ентериер ДОО - Скопје (должник) Термо ДОО - Скопје (доверител) Матекс ДОО - Скопје (нов должник) Врз ос но ва на по да то ци те од До го во рот за пре зема ње на долг, во сме тко водс тво то ќе се спро ве дат след ни ве: www.rafajlovski.com.mk КНИ ЖЕ ЊА: А) Кај Ен те ри ер ДОО - Скоп је (долж ник) 220 - Об вр ски спре ма до ба ву ва чи те во зем ја та (Тер мо)...200.000 2209 - Оста на ти об вр ски од добавувачи во земјата (Ма ктекс)...200.000 Пре нос на долг од Тер мо на Ма ктекс врз ос но ва на До го вор за пре зе ма ње на долг Б) Кај Ма ктекс ДОО - Скоп је (нов долж ник) 1209 - Останати побарувања од купувачи во земјата (Ентериер)...200.000 2209 - Оста на ти об вр ски од до ба ву ва чи во земјата (Тер мо)...200.000 Пре зе ма ње на долг врз ос но ва на До го вор за пре зе ма ње на долг 2209 - Оста на ти об вр ски од до ба ву ва чи во земјата (Тер мо)...200.000 1000 - Сме тка...200.000 Пла те но врз ос но ва на До го вор за пре зе ма ње на долг В) Кај Тер мо ДОО - Скоп је (до ве ри тел) 1209 - Оста на ти по ба ру ва ња од ку пу ва чи во земјата (Ма ктекс)...200.000 120 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та (Ен те ри ер)...200.000 При фа ќа ње нов долж ник врз ос но ва на До го вор за пре зе ма ње на долг 1000 - Сме тка...200.000 1209 - Оста на ти по ба ру ва ња од ку пу ва чи во земјата (Ма ктекс)...200.000 Нап ла те но од но ви от долж ник врз ос но ва на До го вор за пре зе ма ње на долг На по ме на: За ра ди по ед но ста ву ва ње во при ме рот не се да де ни кни же ња та за прет ход ни от долж нич ко до ве ри тел ски од нос ме ѓу долж ни кот (Ен те ри ер) и дове ри те лот (Тер мо) врз ос но ва на кои се еви ден ти ра ни по ба ру ва ња та и об вр ски те. 16 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци ПРИМЕН ПРОМЕТ ОД ДАНОЧЕН ОБВРЗНИК КОЈ Е РЕЗИДЕНТ ВО СТРАНСТВО ОД АСПЕКТ НА ДДВ Оливера ТАСЕВСКА Прометот согласно член 32 точка 4 од Законот за ДДВ е т.н. reverse charge, односно пренесување на даночните обврски од даночен обврзник нерезидент на даночен должник во земјата. Во даночната пријава, односно Образецот ДДВ - 04 има 6 полиња за примен промет извршен од даночни обврзници кои немаат седиште во земјата. Во овој напис, поконкретно ќе се задржиме на случаите кога примателите на прометот извршен од даночни обврзници кои се резиденти во странство, постануваат даночни должници. Во член 32 точка 4, како даночен должник е дефиниран: "примателот на доброто или корисникот на услугата, доколку истиот е даночен обврзник или институција во смисла на член 10 став 1 од овој закон, во случај на промет, извршен од страна на даночен обврзник, кој нема ниту седиште, ниту подружница во Република Македонија. Во тие случаи, обврската за пресметување на данокот (член 40), за поднесување даночна пријава (член 41), за плаќање на данокот (член 43) и за плаќање камата во случај на задоцнето плаќање на данокот (член 44) паѓа на товар на даночниот должник". Од цитираната законска одредба јасно се гледа дека станува збор за долгување данок, од страна на оној кој го примил исполнувањето (прометот), а не од оној кој го извршил исполнувањето. За да може да стане збор за пренесување на даночните обврски од вршителот на прометот на примателот на прометот, мора да бидат исполнети три услова: 1. Да постои промет кој подлежи на оданочување и е оданочив; 2. Прометот да го извршил даночен обврзник кој нема во Република Македонија ниту седиште, ниту подружница; и 3. Примателот на прометот да е даночен обврзник или институција во смисла на член 10 став 1 од Законот. Прв услов. За тоа, што претставува промет кој е предмет на оданочување, дадено е во членот 2 став 1 од Законот за ДДВ, во кој е пропишано: "Предмет на оданочување со данокот на додадена вредност е: 1. Прометот на добра и услуги (во натамошниот текст: промет) кој се врши со надоместок во земјата од страна на даночниот обврзник во рамките на неговата стопанска дејност". Со оглед на подолгиот период на примена на Законот за ДДВ, сметаме дека, нема потреба подетално да го разгледуваме прометот кој е предмет на оданочување. Втор услов. Даночниот обврзник кој го врши прометот да не е резидент на РМ, односно тој да е резидент во странство, или како што е пропишано во Законот за ДДВ: "даночен обврзник, кој нема ниту седиште, ниту подружница во Република Македонија." Како фактичко седиште на даночниот обврзник, за даночни цели се смета, седиштето од каде тој ја врши (претежно) својата стопанска дејност. Ако стопанската дејност се врши на повеќе места, тогаш одлучувачки за утврдување на фактичкото седиште е местото во кое се наоѓа деловната управа. Фактичкото седиште најчесто е истото она кое е запишано во оснивачкиот акт на даночниот обврзник и пријавено во Tрговскиот регистар, но тоа не мора секогаш да е истото во кое се извршува дејноста, односно во кое се наоѓа управата. Подружницата, гледана од аспект на данокот на додадена вредност, претставува дел од едно единствено претпријатие единствениот претприемачки потфат (единство на економски активности). За подружница од аспект на данокот се смета секоја постојана деловна единица или деловен објект кои служат за вршење на стопанската дејност на даночниот обврзник. Подружницата подразбира постоење на одредена структура која овозможува со одредена самостојност, самостојно вршење на промет. Од сето ова што претходно го изнесовме, можеме да заклучиме дека, само даночни обврзници кои немаат REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 17

Даноци фактичко седиште или подружница на територијата на важење на Законот за ДДВ (Република Македонија), може да се сметаат за странски вршители на прометот. Тре ба да по тенци ра ме де ка за це ли те на при ме на на чле нот 32 точ ка 4, ме ро да вен е ста ту сот на да ноч ни от об врз ник, ка ко не ре зи дент, во мо мен тот на из вршу вање на про ме тот. Да ли пред из вршу ва ње то на про ме тот или по тоа, тој да но чен об врз ник, не ма се диш те ни ту под руж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја не e важно. Трет ус лов. За пре нос на да ноч ни от долг, ка ко што прет ход но на ве дов ме е: при ма те лот на ис пол ну вање то да е да но чен об врз ник или јав но прав но те ло во смис ла на член 10 став 1 од За ко нот за ДДВ. Да ноч ни от об врз ник е де фи ни ран во чле нот 9 од за ко нот, ка ко "ли це кое трај но или прив ре ме но са мостој но врши сто пан ска деј ност, не за вис но од це лите и ре зул та ти те од оваа деј ност". Не за вис но од тоа да ли се ра бо ти за прав но или фи зич ко ли це или пак за здру жу ва ње на лица, до кол ку по стоја но или прив ре ме но врши ис пол ну ва ња за на до мес ток и тоа са мос тојно, тој е да но чен об врз ник. Ов де тре ба да на по ме не ме дека, во оп што не е важно да ли да ночни от об врз ник е ре гис три ран или не за це ли те на да но кот на до да де на вред ност за да ста не да но чен долж ник. Значи, об врските за пресме ту вање, при јаву ва ње и пла ќа ње на да но кот и пла ќа ње на ка ма та во слу чај на за доц ну ва ње со пла ќа ње то на да но кот, по дед нак во се од не су ва ат и на ре гис три ра ни те и на не ре гис три ра ни те да ноч ни об врз ни ци - од ред ба та од чле нот 32 точ ка 4 не пра ви раз ли ка по ме ѓу да ноч ни те об врз ници. Раз ли ка та се ја ву ва са мо кај пра во то на од бив ка на так ви от да нок. Ин сти ту ци и те од чле нот 32 точ ка 4, во чле нот 10 став 1 се де фи ни ра ни како: "држав ни ор гани, ор га ни на еди ни ци те на ло кална та са мо уп ра ва и дру ги јавно прав ни тела". Ме ѓу тоа, спо ред овој став, овие инс ти ту ции "не се да ноч ни об врз ни ци за оној дел од нив ни те деј ности, што се ог ра ни чу ва на из вршу ва ње то на јав ни функции." Од од ред бaта на член 10 став 1 и член 32 став 4, про из ле гу ва де ка држав ни те ор гани, ор га ни те на еди ни ци те на ло кал на та са мо уп ра ва и дру ги те јав но - прав ни те ла и то гаш ко га не се да ноч ни об врз ници - ко га не из вршу ва ат про мет, но се при ма те ли на про мет од да но чен об врз ник кој не ма се диш те или под руж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до нија, се да ноч ни долж ници. Сега, ко га ги по јас нив ме ус ло ви те за пре не су вање на да ноч ни те об врски (пресме ту ва ње на да но кот, при ја ву ва ње и пла ќа ње на да но кот, ка ко и пла ќа ње на ка ма та во слу чај на за доц не то пла ќа ње на да нокот), во про дол же ние ќе да де ме не кол ку при ме ри кои нај чес то се срет ну ва ат во прак ти ка та во слу чај ко га при ма те лот е да но чен долж ник. При мер 1: Друш тво Под го рец Д.О.О. од Заг реб Ре публи ка Хрват ска, има прет став ниш тво во Ре публи ка Ма ке до ни ја во Скопје. По ра ди зат во ра ње на прет став ниш твото, Под го рец го про да ва и де лов ни от прос тор. Со по сти гна ти от до говор, де лов ни от прос тор во Скоп је е про да ден на друш тво то Мла дост од Скопје, кое се за ни ма ва со тр го ви ја на тек стил, за це на од 132.000 ЕУР, од нос но 8.116.970 де на ри (сог лас но член 20 од За ко нот за ДДВ 1 132.000 х 61,4922 = 8.116.970). Под го рец Д.О.О. му из да ва фак ту ра на Младост, без ис ка жу ва ње на да но кот на до да де на вред ност. Под го рец, не ма под руж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до нија, а Мла дост е ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ. Во При мер 1, се ис пол не ти ус ло ви те за при ме на на чле нот 32 точ ка 4 од За ко нот за ДДВ: 1. Пос тои про мет кој е пред мет на ода но чу вање. Де лов ни от прос тор е нед виж ност ко ја се на о ѓа во Скопје, од нос но на те ри то ри ја та на ва же ње на За ко нот за ДДВ (член 13 точ ка 1). Про даж бата на де лов ни от прос тор, прет ста ву ва пре не сува ње на пра во то на рас по ла га ње од Под го рец на Мла дост, па спо ред тоа е ис пол нет ус ло вот од член 2 став 1 и член 3 став 1 од За ко нот за ДДВ. 2. Под го рец е да но чен об врз ник од Ре пуб ли ка Хрват ска (Заг реб), и во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја не ма ни ту се диште, ни ту под руж ница. 3. При ма тел на про ме тот е Мла дост од Скопје. Тој е да но чен об врз ник и е ре гис три ран за це ли те на ДДВ. Де лов ни от прос тор го на ба вил за врше ње на сво ја та сто пан ска деј ност. 1 Продажен курс на НБРМ на 16.08.2016 година 18 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци Со ог лед на ис пол не тос та на си те ус ло ви од За ко нот за ДДВ, Мла дост од Скоп је е дол жен на до би е на та факту ра да пресме та да нок на до да де на вред ност во из нос од 1.461.055 де на ри (8.116.970 х 18% = 1.461.055). Во про дол же ние да де на е фак ту ра та од Под го рец со пресме та ни от ДДВ од Мла дост: PODGOREC D.O.O. za proizvodnju I trgovinu Telefon: +385 1 6186 523 10020 Novi Zagreb-Mihovljanska 95 telefax: +385 1 6186 543 OIB: 3937557335 IBAN: HR262608896712453678 Erste&Steiermarkische bank d.d Zagreb email:podgorec@medjimurje.hr www.podgorec.hr Mladost D.O.O Zagreb 16.08.2016 Bul.J.Sandanski. br. 321/1 Ugovor 123/23-1 од 09.08.2016 1000 Skopje Nacin placanja: Makedonija Prema Ugovoru 123/23-1 R. br. 1 Opis Kol. Cijena Poslovni prostor 72 m2 prema Imoten 1 132.000 eur list br. 122/2 KO Aerodrom KP 1777 Ukupno za platiti: 132.000 PDV nije obrzcunat Oznaka oparatera: N.N. Racun: 231/16 Direktor: O.N. На по мена: Пре не се на да ноч на об врска, сог лас но член 32 точ ка 4, од За ко нот за ДДВ. Да ноч на ос нова: 132.000 ЕУР х 61,4922 = 8.116.970 де нари ДДВ: 8.116.970 х 18% = 1.461.055 де нари Мла дост во Обра зе цот ДДВ-04, на по ле то 09 ќе внесе да ноч на ос но ва во из нос од 8.116.970 де нари, а на по ле 10 ќе вне се да нок во из нос од 1.461.055 де нари. Об врската за пресме ту вање, при ја ву ва ње и пла ќа ње на да но кот ос та ну ва на при ма те лот на ис пол ну ва ње то (во При мер 1 Мла дост), не за висно од тоа да ли на бав ка та е за це ли на сто пан ска та деј ност или за дру ги цели. Ме ѓу тоа, во При мер 1, Мла дост, де лов ни от простор ку пен од Под го рец ќе го ко рис ти ис клу чи во за своја та сто пан ска деј ност и би деј ќи ги ис пол ну ва ус ло ви те од чле но ви те 33 и 34 од За ко нот за ДДВ, ќе има пра во на од бив ка на прет хо ден да нок. Фак ту ра та во овие слу чаи, иа ко не ма не кои од ос нов ни те еле менти, таа ги ис пол ну ва ус ло ви те од чле нот 20 став 3 на Пра вил ни кот за спро ве ду ва ње на За ко нот за да но кот на до да де на вред ност ("Службен вес ник на РМ", број 65/99...42/16). Во овој став е про пи шано: во фак ту ри за про мет, за кој при ма те лот на доб ро то или ко рис ни кот на ус лу га та го дол гу ва да но кот спо ред член 32 точ ка 4, от па ѓа об врската на на ве ду ва ње на се рис ки от број и на да ноч ни от број од член 53 став 10 точ ка 1 и 2 ка ко и на по да то ци те според член 53 став 10 точ ка 7 до 10 од За ко нот за ДДВ. Значи, во При мер 1, Мла дост, пок рај дол гу ва ни от да нок, ќе има пра во да го ис ка же и прет ход ни от да нок во Обра зе цот ДДВ 04 и тоа: на по ле то 20 ќе ис ка же да ноч на ос но ва на вле зен про мет во из нос од 8.116.970 де нари, а на по ле то 21 ќе ис ка же прет хо ден да нок во из нос од 1.461.055 де нари. Крај ни от ре зул тат ќе би де 0 (нула). При мер 2: Друш тво то Мар ке тинг -ТН од Заг реб е спе ци ја ли зи ра но за ис пи ту ва ње на па за рот и рек лама. За пот ре би те на Мак лек од Скоп је из врши ло ис пи ту ва ње на хрват ски от па зар, за снаб де нос та и пот ре би те од хи ги ен ски про изводи, од нос но мож нос та за пла си ра ње на пас ти за заби, са пуни, шам по ни и де тер генти. Ела бора тот, со си те ин фор ма ции за мож нос ти те за пласман на хи ги ен ски те про из во ди на Мак лек, заед но со фак ту рата, Мар ке тинг -ТН ги дос тавил на Мак лек. Фак ту ра та гла си на из нос од 37.000 ЕУР, од нос но 2.282.900 де на ри (37.000 х 61,70 = 2.282.900). Во ис та та не ма пресме та но ДДВ. Мар ке тинг -ТН не ма под руж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до нија. На по ме ну ва ме де ка и Мак лек е ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ, а во Ре публи ка Хрват ска не ма под руж ница. Во При мер 2, ста ну ва збор за врше ње ус луга. Мар ке тинг ТН из вршил ис пи ту ва ње на хрват ски от па зар, а до би е ни те ин фор ма ции од ис пи ту ва ње то му ги дос тавил на Мак лек. Мак лек е тој го по ба рал ис пи ту ва ње то дал на лог, а Мар ке тинг ТН е тој кој ја из вршил ус лу гата. Мес то то на врше ње то на ус лу гата, сог лас но член 14 став 3 точ ка 5 е во Скопје. Во овој став е про пи шано: "По ис клу чок од став 1 на овој член, за мес то на про ме тот на ус лу га та се сме та мес то то во кое ко рис ни кот на ус лу га та има вис тин ско се диш те или под руж ни ца за кои ус лу га та би ла вис тин ски REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 19

Даноци из врше на или, до кол ку так во мес то не по стои, не го во то по стоја но жи ве а лиш те или прес то ју валиште, ко га се ра бо ти за след ни те ус луги:... 5. Услу ги на елек трон ска об ра бот ка на по да тоци и да ва ње ин фор ма ции, вклу чу вај ќи и know how и ек спер тиза" Со ог лед на тоа што мес то то на врше ње то на ус луга та е во Скоп је (РМ), нор мал но е што Мар ке тинг ТН не пресме тал да нок на до да де на вред ност. И во Пример 2, ка ко и во При мер 1 кој прет ход но го по јас нивме, Мак лек, тре ба да го пресме та да но кот на до да де на вред ност по оп шта та да ноч на стап ка и ис ка же со напо ме на на до би е на та фак тура. Да но кот на до да де на вред ност ќе из не су ва 410.922 де нари. Мак лек во Обра зе цот ДДВ 04 на по ле то 09 ќе ја ис ка же да ноч на та ос нова, а на по ле 10 да но кот. Со ог лед на тоа што за таа ус лу га има пра во на од бивка на прет хо ден да нок на по ле 20 ќе ис ка же вле зен про мет (2.282.900), а на по ле то 21 прет хо ден да нок (410.922). При мер 3: Друш тво Мар ке тинг -ТН од Заг реб е спе ци јали зи ра но за ис пи ту ва ње на па за рот и рек лама. За пот ре би те на Мак лек од Скоп је из врши ло испи ту ва ње на хрват ски от па зар, за снаб де нос та и пот ре би те од хи ги ен ски про из води, од нос но мож нос та за пла си ра ње на пас ти за заби, сапуни, шам по ни и де тер генти. Ела бо ра тот, со си те ин фор ма ции за мож нос ти те за пласман на хи ги ен ски те про из во ди на Мак лек, за ед но со факту рата, Мар ке тинг -ТН ги дос тавил на Мак лек. Фак ту ра та гла си на бру то из нос од 46.250 ЕУР (37.000 ЕУР + 9.250 ЕУР да нок), од нос но 2.858.250 де на ри (46.250 х 61,70 = 2.853.625). Мар ке тинг -ТН не ма под руж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до нија. На по ме ну ва ме де ка и Мак лек е ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ ка ко ме сечен да но чен об врз ник, а во Ре пуб ли ка Хрват ска не ма под руж ница. Во што се раз ли ку ва При мер 3, во од нос на При мер 2? Во При мер 3 е се исто, са мо што Мар ке тинг ТН од Заг реб, на мер но или слу чај но на Мак лек му пресметал и да нок на до да де на вред ност по стап ка од 25% (37.000 х 25% = 9.250 ЕУР). Се по ста ву ва пра шање: Ка ко да по ста пи Мак лек? Очиг лед но е де ка Мар ке тинг ТН по ста пил спро тивно на За ко нот и пресме тал да нок. Нај ве ро јат но Мак лек ќе ба ра да се из врши ис прав ка на фак ту ра та или пак да се до бие но ва ис прав на фак ту ра без по себ но иска жу ва ње на да но кот на до да де на вред ност. Ме ѓу тоа, се до де ка не се до бие ис прав ка (одобре ние) или не се за ме ни фак ту ра та со но ва фак тура, во ко ја ќе се изос тави да но кот на до да де на вред ност, Мак лек ос та ну ва да но чен долж ник за пресме та ни от да нок на таа ос нова. Мак лек, во овој слу чај да но кот на до да де на вредност е дол жен да го пресме та на вкуп ни от на до месток (за ед но со пресме та ни от да нок) и тој ќе из не су ва 513.652 де на ри (2.853.625 х 18% = 513.652). До кол ку Мар ке тинг ТН, му дос тави одоб ре ние на Мак лек, во тој слу чај се при ме ну ва член 55 став 3, од нос но член 22 став 1 од За ко нот за ДДВ. До кол ку пак во ис ти от да но чен пе ри од Мар ке тинг ТН ја за ме ни фак ту ра та со но ва фак тура, но без по себно ис ка жан ДДВ, во тој слу чај Мак лек ќе го пресме та да но кот на до да де на вред ност на но ва та фак тура, во ко ја е ис ка жа на не то вред нос та на из врше на та ус луга. Во овој слу чај да ноч на ос но ва прет ста ву ва на до мес токот во смис ла на член 16 став 1 од За ко нот за ДДВ. Ва ка пресме та ни от да нок, кој се дол гува, мо же да се од бие ка ко прет хо ден, во ис ти от пе ри од во кој се при ја ву ва ка ко дол гу ван. При мер 4: Адво кат ска та канце ла ри ја А од Рим Ре публи ка Ита лија, ја зас та пу ва фир ма та Б од Скопје (Ре пуб ли ка Ма ке до нија) и ù да ва со ве ти во спо рот за соп стве ност на де ло вен прос тор во Скоп је про тив фир ма та В од Мин хен (Гер ма нија), пред ме ѓу на ро ден суд во Лон дон (Ан глија). За из врше ни те ад во кат ски ус лу ги А од Рим ис поставил фак ту ра на Б во из нос од 65.000 ЕУР, без пресме ту ва ње на да нок на до да де на вред ност. Си те суб јек ти се да ноч ни об врз ни ци за цели те на ДДВ ре гис три ра ни во сво и те земји, а ад во кат ска та канце ла ри ја А, не ма под руж ница. 20 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци Во При мер 4, ако доб ро го ана ли зи раме, ќе ви ди ме де ка ста ну ва збор за ус лу га из врше на од ита ли јан ски да но чен об врз ник (А го врши зас та пу ва ње то и ги да ва прав ни те со вети), на ма ке дон ски да но чен об врз ник (Б го дал на ло гот за зас та пу вање, од нос но ја по барал ус лу гата), про тив гер ман ски да но чен об врз ник (В е ту же на та фир ма во врска со соп стве нос та на де лов ни от прос тор во Скопје), за спор кој се во ди во суд во Ан глија. Се по ста ву ва пра ша њето: Ка де е из врше на ус лу гата? Пред да од го во ри ме на пра ша ње то за мес то то на из вршу ва ње на ус лу гата, да ви ди ме од што се сос тои ус лу га та на ад во кат ска та канце ла рија. Во При мер 4 ус лу га та е зас та пу ва ње во спо рот и со ве ту ва ње зна чи ос нов на та ус луга, ос нов ни от про мет е зас та пува ње на ту жи те лот Б во спорот за соп стве нос та врз нед виж нос та во Скопје, а спо ред на та ус лу га е прав но со ве ту вање. Во овој слу чај со ве ту ва њето, ка ко ус лу га е спо ре ден про мет и ја де ли суд би на та на ос нов на та ус лу га зас та пу ва њето. Но, не за вис но од тоа што во При мер 4, прав но то со ве ту ва ње се ја ву ва ка ко спо ре ден про мет, ду ри да се ја ву ва ше ка ко ос но вен про мет, не ма да има ше ни как ва раз лика. За два та ви да про мет, мес то то на из вршу ва ње е во се диш те то на ко рис ни кот на услу гата, од нос но во Скоп је (Ре пуб ли ка Ма ке до нија). Имено, спо ред чле нот 14 став 3 точ ка 4, деј нос та на ад во ка тот, по точ но ус лу ги те на ад во ка тот се сме та де ка се из врше ни во мес то то ка де ко рис ни кот на него ви те ус лу ги има вис тин ско се диш те или под руж ница. Би деј ќи во При мер 4, Б има вис тин ско се диш те во Скоп је (Ре пуб ли ка Ма ке до нија), а не ма под руж ни ца во стран ство кон ко ја би мо же ла да се под ре ди ус лугата, во овој слу чај мес то то на врше ње то на ус лу га та за зас та пу ва ње и со ве ту ва ње е во Скопје. При ма те лот на ус лу га та Б е дол жен да го пресме та да но кот на до да де на вред ност, да го при ја ви и да го плати. Во Обра зе цот ДДВ 04 на по ле то 09 ќе ис ка же да ноч на ос но ва во из нос од 4.010.500 де на ри (65.000 х 61,70 = 4.010.500), а на по ле то 10 да но кот на до даде на вред ност во из нос од 721.890 де на ри (4.010.500 х 18% = 721.890). Ис тов ре ме но Б, ка ко ре гис три ран да но чен об врзник кој ги ис пол ну ва ус ло ви те за од бивка, овој да нок, во ис та та да ноч на при ја ва за со од вет ни от да но чен пе риод, мо же да го ис ка же ка ко прет хо ден да нок, однос но на по ле то 20 ќе ис ка же вле зен про мет во из нос од 4.010.500 де нари, а на по ле то 21 да но кот во из нос од 721.890 де нари. Важно: Овде, би са ка ле да на по ме не ме де ка за раз ли ка од ад во кат ски те ус луги, кои се да ва ат при во де ње то на спо ро ви те за нед виж ности, кај нај голе ми от број на дру ги ус лу ги пов рза ни со нед вижнос ти те (ус лу ги на ко рис тење, ус лу ги со из град ба и од ржу вање, ус лу ги на стек ну ва ње или от ту ѓу ва ње и сл.), мес то то на из вршу ва ње на ус лу га та е во мес то то ка де се на о ѓа нед виж носта. При мер 5: Ми нис тер ство то за фи нан сии склу чи ло дого вор со фир ма та Про мо од Бел град (Ре пуб ли ка Србија) за под го тов ка на рек лама, уре ду ва ње и из ра бот ка на рек ла мен ма те ри јал, за при до бивки те од ре гис три ра ње то на зем јо дел ци те за да ноч ни це ли и ко рис те ње то на суб венци и те од држа вата. Фир ма та Про мо ка ко ре гис три ран да но чен об врз ник за ДДВ во Бел град, по це лос но зав ршена та ус луга, на Ми нис тер ство то за фи нансии, му дос тави ла фак ту ра на из нос од 221.000 ЕУР, без пресме ту ва ње на ДДВ. Про мо не ма под руж ни ца на под рач је то на Ре пуб ли ка Ма кедо нија. За раз ли ка од прет ход ни те слу чаи, во При мер 5 има ме инс ти ту ци ја ко ја го при ма про ме тот (ја корис ти ус лу гата), но не е ре гис три ра на за це ли те на ДДВ. Но да ви диме, да ли рек лам на та ус луга, ов де под ле жи на ода но чу вање, од нос но да ли е пред мет на ода но чу вање. Промо, ка ко срп ски да но чен об врз ник из вршил рек лам на ус лу га за на до мес ток на Ми нистер ство то за фи нан сии во рам ки те на сво ја та деј ност. Услу га та е из врше на во Скоп је зна чи на те ри то ри ја та на ва же ње на За ко нот за ДДВ (ту ка е се диш те то на Ми нис тер ство то за фи нан сии ка ко ко рис ник). Услу га та не е ос ло бо де на од да нок и не се ода но чу ва со повлас те на да ноч на стапка. Оваа ус лу га се ода но чу ва со оп шта та да ноч на стапка. За овој про мет, сог лас но член 32 точ ка 4, да но чен долж ник е Ми нис тер ство то за фи нан сии ка ко инс ти туци ја во смис ла на член 10 став 1 од За ко нот за ДДВ, ко ја го при ма про ме тот (ја ко рис ти ус лу гата) од Про мо REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 21

Даноци кој не е ре зи дент на Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Во овој слу чај, об врската за пресме ту ва ње на да но кот, при јаву ва ње и пла ќа ње е на да ноч ни от долж ник и при ма телот на ус лу гата, од нос но Ми нис тер ство то за фи нан сии на Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Тоа што Ми нис тер ство то за фи нан сии не е ре гис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ, не го ос ло бо ду ва од из вршу вање на об врските од чле нот 32 точ ка 4 - нап ро тив, об врската мо ра да се по чи тува. Ми нис тер ство то за фи нан сии не ма пра во на од бив ка ва ка пресме та ниот, при ја вен и пла тен да нок на до да де на вред ност, би дејќи тој има трет ман на кра ен пот ро шу вач. Со се ма ис та си ту а ци ја ќе имав ме и до кол ку намес то Ми нис тер ство то за фи нан сии, ка ко при ма тел на про ме тот се ја ве ше друг да но чен об врз ник кој не е ре гис три ран за це ли те на ДДВ. При мер 6: Гра деж на та фир ма Нис ког рад ба од Скопје, склу чи ла до го вор со гер ман ска та фир ма HGM од Мин хен (Гер ма нија), за из нај му ва ње три ин жине ри за пе ри од од че ти ри ме сеци. Нис ког радба, ин жи не ри те ги ан га жи ра три ме се ци на из град ба на ту не ли те на па тот Ки че во - Охрид, а еден ме сец на гра деж ни ра бо ти во ТИ РЗ Бу нар џик крај Скопје. За из нај ме ни те ра бот ници, HGM и ис пос тавила фак ту ра на Нис ког рад ба во из нос од 125.000 ЕУР, без пресме ту ва ње на ДДВ. HGM не ма подруж ни ца во Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Две те фир ми се ре гис три ра ни за це ли те на ДДВ. Во При мер 6 не ста ну ва збор за врше ње на инжи нер ски ус лу ги од чле нот 14 став 3 точ ка 4, ту ку за обез бе ду ва ње (из нај му вање) пер со нал од чле нот 14 став 3 точ ка 6 од За ко нот за ДДВ. Во овој слу чај место то на из вршу ва ње то на ус лу га та се ут врду ва спо ред член 14 став 3 прва ре че ни ца на За ко нот за ДДВ. Ова зна чи де ка мес то то на врше ње то на вак ва та ус лу га на из нај му ва ње на ин жи не ри те е во Скопје, а спо ред тоа, овој про мет под ле жи на ода но чу ва ње спо ред од ред би те на За ко нот за ДДВ. Овој про мет ќе би де ода но чен со оп шта та да ноч на стап ка од 18%. Нис ког радба, ка ко ко рис ник на ус лу га та и да ночен об врз ник со се диш те во зем јата, долж на е да го пресмета, при ја ви и пла ти да но кот за до да де на вредност, сог лас но член 32 точ ка 4. Се по ста ву ва пра ша њето: Да ли ан га жи ра ње то на ин жи не ри те од Нис ког рад ба да ра бо тат во ТИ РЗ Бу нар џик ја ме ну ва сос тој бата? Од го во рот е: не га ти вен. Нис ког рад ба во овој промет на ус лу ги е ко рис ник на ус лу га та и долж на е да го при ме ни чле нот 32 точ ка 4 од За ко нот за ДДВ. Тоа, што Нис ког рад ба из вршу ва про мет (гра деж ни ра боти) во ТИ РЗ Бу нар џик, е со се ма друг про мет ме ѓу неа и друг на ра ча тел, од нос но друг ко рис ник на неј зи на та ус луга, кој ов де не е пред мет на раз гле ду вање. При мер 7: Помеѓу друштвото Максолар од Струмица и друштво Solar од Холандија постои соп- ственичка поврзаност. На барање на Максолар, Solar и става на располагање еден месец стручно лице за поставување на систем за алтернативна енергија во куќата на прет- седателот на управниот одбор на Максолар. Трошоците за превоз и сместување на стру- чното лице во износ од 110.000 денари се на товар на Максолар. Во Пример 7, стручното лице од страна Solar од Холандија не се користи за стопанската дејност на Максолар туку се користи за приватни цели. Во овој случај постои промет кој е без надоместок, но кој е изедначен со прометот за надоместок. Или поинаку кажано, овде постои промет кој е предмет на оданочување на услуга согласно член 6 став 3 од Законот за ДДВ. Ова значи дека, Максолар ќе мора да го пресмета данокот на додадена вредност, да го пријави и плати како даночен должник. Се поставува прашањето: Што ќе биде даночната основа за пресметување на данокот? Согласно член 19 став 1 точка 2 од Законот за ДДВ, даночна основа претставуваат направените трошоци за извршената услуга. Во Пример 7 даночната основа изнесува 110.000 денари (тоа што е платено за стручното лице), а данокот е 19.800 денари (110.000 22 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци х 18% = 19.800). Овие износи Максолар во Образецот ДДВ-04 ќе ги искаже на полето 9 (110.000), а на полето 10 (19.800) соодветниот данок. Би деј ќи во нај го лем број на слу чаи сог лас но член 32 став 4 од За ко нот за ДДВ, при ма те лот на про метот е да но чен долж ник за при ме ни ус луги, во продол же ние да де ни се нај ка рак те рис тич ни те ус лу ги за кои мес то то на из вршу ва ње то на ус лу га та се сме та Ре пуб ли ка Ма ке до нија, од нос но овие ус лу ги под ле жат на ода но чу вање: а) Услу ги на по ле то на рек ла ма та и ра бо та со јавноста: - рек ла мен кон сал тинг, - рек лам ни под го тов ки и пла ни ра ње на реклама, - рек лам но уре ду вање, - рек лам но про из вод ство, - ор га ни зи ра ње рек лама, - спро ве ду ва ње рек лама. б) Бан кар ски и фи нан сис ки ус лу ги и ус лу ги на осигу ру ва ње и ре о си гу ру вање; в) Превзе ма ње об врски за де лум но или це лос но воз држу ва ње од врше ње на не кое деј ствие или трпе ње на не кое деј ствие; г) Пра вен, еко ном ски и тех нич ки кон сал тинг: - ус лу ги на но та ри (са мос тој ни со ве то дав ни ус луги, но не и за вер ка на до ку мен ти за недвиж ности), - ус лу ги на ад во ка ти (си те ус лу ги ти пич ни за про фе си јата), - ре ви зор ски ус лу ги (си те ус лу ги ти пич ни за про фе си јата), - ус лу ги на да ноч ни со вет ни ци (си те ус лу ги ти пич ни за про фе си јата), - ус лу ги на ин жи не ри (си те ус лу ги ти пич ни за про фе си ја та ис клу чу вај ќи ги оние кои се поврза ни со из град ба и од ржу ва ње на нед ви жен имот), - ус лу ги на веш ти ли ца (ос вен оние пов рза ни со нед виж ности), - ус лу ги на пре ве ду ва чи и тол ку вачи. д) Услу ги на елек трон ска об ра бот ка на по да то ци и да ва ње ин фор ма ции, вклу чу вај ќи know how и ек спер тиза: - елек трон ско, ма ну ел но и ме ха нич ко ме мори рање, кон вер ти рање, пов рзу ва ње и об работ ка на по да тоци, - ста ва ње на рас по ла га ње на ин фор ма ции, - ста ва ње на рас по ла га ње (пре не су вање) на ко мер ци јал ни про це ду ри и ис кус тва (knowhow); ѓ) Обез бе ду ва ње пер со нал (из нај му вање); е) Из нај му ва ње на дви жен имот, ос вен на си те ви до ви пре воз ни сред ства; ж) Те ле ко му ни ка цис ки ус луги: - ус лу ги со кои се овоз мо жу ва и обез бе ду ва пре нос, еми ти ра ње или при ем на сигнали, писмо, слика,тон или ин фор ма ции од се ка ков вид пре ку ка бел, ра ди об ра нови, оп тич ки или дру ги елек тро маг нет ски ме ди уми, - от ста пу ва ње и до де лу ва ње ко рис нич ки права спре ма инс ти ту ции за пре нос, еми ту ва ње или прием, - обез бе ду ва ње ка бел ски ка па ци те ти или фрек венции пов рза ни со ка па ци те ти за емиту вање, - ус лу ги на кон тро ла и над зор пов рзан со доде ле ни те ка па ци те ти за еми ту вање. з) Пре нос и от ста пу ва ње ав тор ски права, па тенти, ли ценци, заш тит ни зна ко ви и дру ги слич ни права. Пок рај прет ход но на ве де ни те ус луги, мо же да се по ја ват и дру ги ус луги, кај кои мес то то на из вршу ва њето е во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и за кои ко рис ни кот на ус лу га та тре ба да го пресме та ДДВ (при мер, ако странски да но чен об врз ник из вршу ва ус лу ги тес но врза ни за не ко ја нед виж ност ко ја се на о ѓа во зем јата). На крај, тре ба да на по ме не ме де ка при ма те лот на про ме тот, до колку, од би ло ко ја при чина, се сом не ва во ре зи ден тнос та на да ноч ни от об врз ник кој го извршу ва про ме тот кон него, нај доб ро е да му по ба ра пот врда из да де на од УЈП, со кое ќе до ка же де ка изврши те лот на про ме тот во зем ја та има се диш те или пак под руж ница, а со тоа ќе се ос ло бо ди од об врската за пресме ту вање, при ја ву ва ње и пла ќа ње на да но кот на до да де на вред ност. АКТУЕЛНО КОМПЛЕТНО ЕДНОСТАВНО ЗА ПРИМЕНА ЕЛЕКТРОНСКА ЗБИРКА НА ПРОПИСИ REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 23

Даноци ОДАНОЧУВАЊЕ НА ПРИХОДИ ОД ИМОТ И ИМОТНИ ПРАВА (ЗАКУПНИНА) ОД АСПЕКТ НА ПЕРСОНАЛЕН ДАНОК НА ДОХОД Д-р Горан РАФАјЛОВСКИ При хо ди те од имот и имот ни пра ва (за купнина), што ги ос тва ру ва фи зич ко ли це - граѓа нин се ода но чу ва ат сог лас но За ко нот за пер со на лен да нок на до ход ("Служ бен вес ник на РМ", број 80/93...23/16). Фи зич ко то ли це кое ќе ос тва ри над 1.000.000 де на ри го ди шен при ход - про мет (во кој е вклу чен и пер со нал ни от да нок на до ход) од из да ва ње во за куп или под за куп на зем јиште, де лов ни прос то рии, оп рема, пре воз ни средства и од друг вид на имот, ос вен од из да вање во за куп на ста но ви и стан бе ни об јек ти за жи ве ење, има об врска да се ре гис три ра ка ко да но чен об врз ник за це ли те на да но кот на дода де на вред ност. Де тал ни упат ства со прак тич ни при ме ри ко га фи зич ко то ли це е да но чен об врз ник за це ли те на да но кот на до да де на вред ност се да де ни во спи са ни е то Реп ре зент 12/15, под нас лов: "Из да ва ње на де ло вен прос тор под за куп од фи зич ко ли це - гра ѓа нин од ас пект на ДДВ". Во овој на пис Ви да ва ме упат ства со практич ни при ме ри на: до го вор за за куп, пресмет ка на пер со на лен да нок на при хо ди те од за куп нина кои ги ос тва ру ва фи зич ко лице, ка ко и кои се об врските на фи зич ко то ли це - за ку по да вец, а кои се об врските на прав но то лице, од нос но са мос тој ни от врши тел на деј ност - за ку пец. Од ас пект на За ко нот за пер со на лен да нок на до ход (во на та мош ни от текст: За ко нот за ПДД): За ку по да вец е фи зич ко ли це кое из да ва зем јиште, стан бе ни или де лов ни прос то рии, га ражи, прос то рии за од мор и рек ре а ци ја (ви кен дици), оп рема, пре воз ни сред ства и дру ги ви до ви имот. За ку пец е фи зич ко или прав но ли це кое го употре бу ва зем јиш тето, стан бе ни те и де лов ни прос то рии, га ражи, прос то рии за од мор и рек ре а ци ја (ви кендици), оп рема, пре воз ни сред ства и дру ги ви до ви имот. Под за куп е ко га за ку по да ве цот (фи зич ко лице), за ку пе ни от имот му го из да ва во за куп на дру го физич ко или прав но лице, или спо ред не кој друг ос нов му го пре да ва во упот реба. 1. ДО ГО ВОР ЗА ЗА КУП Долж нич ко до ве ри тел ски те од но си по ме ѓу фи зичко то ли це - гра ѓа нин (за ку по да вец) и фи зич ко то или прав но то ли це или са мос тој ни от врши тел на деј ност (за ку пец) се уре ду ва ат со до го вор за за куп или подза куп во писме на фор ма сог лас но чле но ви те од 570 до 602 од За ко нот за об ли га ци о ни те од носи. До го во рот за за куп на нед виж нос ти за дол жител но се за ве ру ва кај но тар. Тоа се како, не зна чи де ка и дру ги те до го во ри за за куп на движ ни доб ра не тре ба да би дат за ве ре ни кај но тар. Ис то така, фи зич ко то ли це - за ку по да вец тре ба да да де Из ја ва за про мет/за куп на нед виж ност на про пи шан об ра зец ко ја ја за ве ру ва но тар. Но та рот до Агенци ја та за ка тас тар на нед виж нос ти по елек трон ски пат го дос та ву ва до го во рот и Из ја вата. За се ко ја из ме на на До го вор за за куп се по ста пу ва на иден ти чен на чин. На по мена: Со из ме ни те на за кон ски те про писи, Агенци ја та за ка тас тар на нед вижнос ти елек трон ски е пов рза на со Упра ва та за јав ни при ходи, Упра ва та за имот но прав ни ра бо ти и Цен трални от ре гис тар (ре гис тар на пра ва врз нед виж нос ти и дру ги ре гис три). Во про дол же ние да ден е при мер на до го вор за за куп: 24 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци АС од Скоп је со стан на ул. бр., ЕМБГ ка ко за ку по да вец; и Друш тво то ИМ КО ДО О ЕЛ Скопје, зас та пу ва но од Упра ви те лот ка ко за ку пец на ден 2016 го ди на склу чија: ДО ГО ВОР ЗА ЗА КУП Член 1 За ку по да ве цот го да ва под за куп, а за ку пе цот го зема под за куп де лов ни от прос тор во об јек тот кој се на о ѓа во Скоп је на ул. бр. со си те прос то рии што му при па ѓа ат со пов рши на од 300 м2 (на таму: об јек тот). Член 2 До го во рот за за куп се склу чу ва со вре ме на тра е ње од 3 го ди ни и тоа од 2016 го ди на до 2019 го дина. Член 3 За ко рис те ње на об јек тот за ку пе цот на за ку по да ве цот ќе му пла ќа за куп ни на во не то из нос од 32.500 де на ри ме сечно. Ви си на та на за куп ни на та од став 1 на овој член за време на до го во ре ни от пе ри од не се ме нува. За куп ни на та ќе се пла ќа на тран сак цис ка смет ка број из да де на од Туту н ска бан ка АД - Скопје, по ис те кот на ме се цот најдоц на до 15-ти во на ред ни от ме сец. Член 4 За ку по да ве цот се об врзу ва об јек тот да го пре да де во сос тој ба ко ја спре ма ва жеч ки те про пи си е по доб на за корис те ње нај доц на до 2016 го дина. Член 5 За вре ме за кое е склу чен до го во рот тро шо ци те за: парно гре ење, елек трич на енер гија, вода, те ле фон и од ржу вање на за ед нич ки прос то рии па ѓа ат врз то вар на за ку пе цот. Тро шо ци те од став 1 на овој член до де нот на от почну ва ње на за ку пот ка ко и ош те ту ва ње то и де фек ти те кои се ре зул тат на амор ти за ци ја на об јек тот па ѓа ат врз то вар на за ку по да ве цот. Член 6 До кол ку за ку пе цот не се прид ржу ва кон сво и те об врски од до го во рот или за вре ме на ко рис те ње на об јек тот, ис ти от не го чу ва и го ош те тува, или не ги пла ќа ре дов но смет ки те за ко му нал ни те ус лу ги од член 5 на овој до го вор, за ку пода ве цот има пра во да го рас ки не до го во рот ед нос тра но и да ја нап ла ти ште тата. Член 7 По ис те кот на до го во ре ни от рок, за ку по да ве цот е согла сен до кол ку го из да ва ис ти от прос тор по ис те кот на овој за куп да го по ну ди првен стве но на го ре на ве де ни от за ку пец. До го во рот мо же да би де про дол жен со склу чу ва ње на Анекс на овој до го вор и тоа пред ис те кот на ро кот ут врден во овој до го вор. Член 8 До кол ку дој де до про ме на на ов лас те но то ли це кај заку пе цот, за ку пе цот се об врзу ва нав ре ме но да го из вес ти за ку по да ве цот. Член 9 Без прет ход на сог лас ност на за ку по да ве цот, за ку пе цот не смее да го да ва об јек тот во под за куп или да врши бит ни преп равки. До кол ку за ку по да ве цот се сло жи на од ре де ни преп равки, за тоа ќе се склу чи Анекс кој ќе би де сос та вен дел на овој до го вор. Член 10 За вре мет ра е ње то на до го во рот за ку по да ве цот не смее да склу чу ва дру ги до го во ри во врска со овој об јект и ќе го шти ти за ку пе цот од еви к ција. Член 11 Да но кот кој про из ле гу ва од овој до го вор е врз то вар на за ку пе цот. Член 12 До кол ку за ку по да ве цот во од ре ден пе ри од има на ме ра да го про да де об јек тот, првен ство на ку пу ва ње му се да ва на за ку пе цот. Член 13 Во слу чај на спор над ле жен е су дот спо ред ло ка ци ја та на об јек тот. Член 14 Овој до го вор е сос та вен во пет ед нак ви при ме роци, од кои по два на до го во ре ни те стра ни и еден за но та рот ка де што ќе би де за ве рен. За закуподавец За за ку пец НН Им ко ДО О ЕЛ - Скоп је 2. ПРИ ЈА ВУ ВА ЊЕ НА ОС ТВА РЕ НИ ТЕ ПРИ ХО ДИ ОД ЗА КУП НИНА Фи зич ко то ли це (за ку по да вец) има об врска до Упра ва та за јав ни при хо ди (во на та мош ни от текст: УЈП) да го при ја ви при хо дот од за куп ни на со под несу ва ње на Обра зец ПДД-АДП/ПИ - Акон та тив на да ноч на при ја ва за ос тва ре ни те при хо ди од имот и имот ни права. Обра зе цот ПДД-АДП/ПИ мо же да се пре зе ме пре ку веб стра на та на УЈП: http://www.ujp.gov.mk/mk/obrasci/opis/26. При ја ву ва ње то на при хо ди те од имот и имот ни права (за куп нина) се врши во да ноч ни те канце ла рии на УЈП, спо ред мес то то ка де се на о ѓа имо тот кој се из дава, од нос но во Кон такт цен та рот во Скопје, без раз ли ка ка де се на о ѓа имо тот пре ку е-да ноци: https://etax-fl.ujp.gov.mk. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 25

Даноци Фи зич ко то ли це - за ку подавец, Акон та тив на та да ночна при ја ва тре ба да ја под не се во рок од 15 де на од де нот на ос тва ру ва ње на при хо ди те во те кот на го ди ната и за се ко ја го ди на нај доц на до 15 Ја ну ари. Кон Прија ва та за дол жи тел но се при ло жу ва До го во рот за за куп. На по мена: На фи зич ко то ли це - за ку по да вец кој ќе за доц ни или во оп што не ма да под не се Акон та тив на да ноч на при ја ва во пропи ша ни от рок, УЈП ќе му из ре че гло ба за сто рен прек р шок во из нос од 100 до 200 ев ра во де нар ска про тиввред ност. Да ли УЈП мо же да не ги при фа ти при ја вени те по да то ци во Акон та тив на та да ноч на при јава? Ако УЈП оце ни де ка во Акон та тив на та да ноч на при ја ва се при ка жа ни по мал ку при хо ди од оние што мо же да се по сти гнат спо ред мес ни те при лики, во тој слу чај го ут врду ва мож ни от при ход со спо ре ду ва ње на за куп ни на та за слич ни об јек ти кои се из да ва ат во за куп под приб лиж но ед нак ви ус лови. Тоа значи, УЈП са ма ја од ре ду ва ос но ви ца та за ода но чу ва ње со персо на лен да нок на до ход. 3. ПРИ ХО ДИ ОД ЗА КУП НИНА Под при хо ди од имот и имот ни пра ва (за куп нина) се под раз би ра ат при хо ди те што фи зич ко то ли це - гра ѓа нин ги ос тва ру ва од из да ва ње во за куп или под за куп на зем јиште, стан бен или де ло вен простор, га ражи, прос то рии за од мор и рек ре а ци ја (ви кен дици), оп рема, пре воз ни сред ства и дру ги ви до ви имот. Во при хо ди те од имот и имот ни пра ва се вклу чу ваат и вред нос ти те на си те да ва ња и ус лу ги на кои се об врзал за ку пе цот, од нос но под за ку пе цот, да ги из врши за смет ка на за ку по да ве цот (адап та ција, ре но ви рање, сер ви си рање, поправки, со од вет ни вгра ду ва ња на оп рема, инста ла ции и слично). Прет ход но на ве де ни те при хо ди од имот и имот ни пра ва под ле жат на ода но чу ва ње со пер со на лен данок на до ход. На по мена: Ако фи зич ко то ли це - за ку по да вец ос тва ри го ди шен вку пен при ход - промет (со вклу чен пер со на лен да нок) над 1.000.000 де на ри во прет ход на та годи на или во те кот на го ди ната, има об врска да се ре гис три ра ка ко да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ. Де тал ни упат ства со прак тич ни приме ри ко га фи зич ко то ли це тре ба да се ре гис три ра за це ли те на ДДВ и кои се не го ви те об врски, Ви е да де но во списа ни е то Реп ре зент 12/15 под нас лов: "Из да ва ње де ло вен прос тор под за куп од фи зич ко ли це - гра ѓа нин од ас пект на ДДВ". Во про дол же ние Ви да ва ме са мо за при хо ди те од за куп ни на од ас пект на За ко нот за пер со на лен да нок на до ход. 4. ДА НО ЧЕН ОБ ВРЗ НИК Фи зич ко то ли це - за ку по да вец е об врз ник на да нок на до ход за при хо ди од за куп ни на или под за куп нина. Кој го пла ќа да но кот во слу чај кога фи зичко то ли це имо тот го из да ва на дру го фи зич ко ли це - гра ѓа нин? Ако до го во рот за за куп/под за куп е склу чен по ме ѓу две фи зич ки ли ца - гра ѓани, пер со нал ни от да нок го ут врду ва УЈП, врз ос но ва на под не се на та Акон татив на да ноч на при ја ва (Обра зец АДД-АДП/ПИ) од за ку по да ве цот. УЈП из да ва Ре ше ние за за дол жу ва ње со пер со нален да нок, кој му го дос та ву ва на за ку по да ве цот на не го ва та при ја ве на ад реса. Утвр де ни от да нок по Ре ше ни е то на УЈП, фи зичко то ли це - за ку по да вец е дол жен да го пла ти месечно, до 15-ти во ме се цот за прет ход ни от ме сец. Кој го пла ќа да но кот во слу чај кога физичко лице имотот го из да ва на прав но лице или самос тоен врши тел на деј ност? Ако до го во рот за за куп е склу чен по ме ѓу фи зич ко ли це (за ку по да вец) и прав но ли це или са мос тоен врши тел на деј ност (за ку пец), об врската да го пресмета, зад ржи и пла ти пер со нал ни от да нок во име на фи зич ко то ли це - за ку по да вец е на ис плату ва чот на при хо дот, од нос но прав но то ли це или са мос тој ни от врши тел на деј ност. Испла ту ва чот на при хо дот (прав но то ли це или са мос тој ни от врши тел на деј ност) е дол жен за се ко ја по е ди неч на за куп нина: 26 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци да го пресме та и пла ти пер со нал ни от да нок на про пи ша на та уп лат на сметка; при се ко ја ис пла та на при хо дот (за куп ни ната), на за ку по да ве цот да му из да де при ме рок од пресмет ка та и пла те ни от да нок (акон та ција), а по ис те кот на го ди на та да му из да де зби рен пода ток за вкуп но пла те ни те акон та ции, нај доц на до 25-ти Ја ну а ри на ред на та го дина; во Обра зе цот ПДД-ГИ кој го дос та ву ва до УЈП нај доц на до 31 Ја ну а ри на ред на та го дина, да ги при ка же ис пла те ни те за куп ни ни и пер со нални от да нок. На по мена: Ако ис пла ту ва чот на при хо дот (правно то ли це или са мос тој ни от врши тел на деј ност), не ги ис пол ни прет ход но на ве де ни те об врски ќе му се из ре че гло ба од 3.000 ев ра во де нар ска противвред ност. Од ме ру ва ње то на ви си на та на гло ба та за прав но то ли це и тр го вец по е ди нец се врши сог лас но За ко нот за прек р шоци. 5. ПРЕСМЕ ТУ ВА ЊЕ НА ПЕР СО НАЛ НИ ОТ ДА НОК НА ПРИ ХО ДИ ОД ЗА КУП НИНА Да ноч на та стап ка по ко ја се пресме ту ва пер сонал ни от да нок на до ход е 10%. Ос но ва за пресме ту ва ње на да но кот е нето-прихо дот од за куп нина. Нето-при хо дот се до би ва ко га ед но го диш ни от из нос на ос тва ре ни от при ход во го ди на та за ко ја се ут врду ва да но кот, ќе се на ма ли за нор ми ра ни те трошоци. На ма лу ва ње на да ноч на та ос нова. Ви си на та на нор ми ра ни те тро шо ци со кои мо же да се на ма ли оства ре ни от при ход из не су ваат: 25% од бру то из но сот на при хо дот - до кол ку при хо дот се ос тва ру ва од из да ва ње на имот во за куп или под за куп; 30% од бру то из но сот на при хо дот - до кол ку при хо дот се ос тва ру ва од из да ва ње во за куп или под за куп на оп ре ме ни стан бе ни и де лов ни прос то рии; или ви си на та на ствар ни те тро шо ци - до кол ку доку мен ти ра но ис ти те се до ка жат. Во про дол же ние Ви да ва ме прег лед на ко е фи ци енти за прет во ра ње на не то ис пла те ни от из нос во бруто, ка ко и пресме та ни те ста п ки за ди рек тно пресме ту ва ње на пер со нал ни от да нок на при хо ди те од за куп нина: Ред. бр. 1. 2. На до мест При хо дот ос тва рен од из да ва ње во за куп или под за куп на нед виж ности, оп ре ма и дру ги сред ства (неоп ре мени) При хо дот ос тва рен од из да ва ње во за куп или подза куп на оп реме ни стан бени и де лов ни прос то рии % на даноч но нама лу ва ње 25% од бру то при хо дот 30% од бру то при хо дот За претваора ње во бру то из нос (не то из нос: кое фи ци ент) - I на чин За ди рект но прес ме ту вање на пер сона лен да нок (не то из нос X прес ме тана стап ка) - II на чин 0,925 8,1081081% 0,930 7,5268817% Пресме та ни те ста п ки во за вис ност од про цен тот на нор ми ра ни те тро шо ци се пресме та ни спо ред следни ве фор мули: (100-25) x 10 100 - [(100-25) x 10%] = 8,1081081% (100-30) x 10 100 - [(100-30) x 10%] = 7,5268817% 5.1 ДА НОЧ НА ОС НО ВА ЗА ОД НАП РЕД НАП ЛА ТЕ НА ЗА КУП НИ НА ЗА ПО ВЕ ЌЕ ГО ДИ НИ Ако за куп ни на та е нап ла те на за по ве ќе го ди ни однап ред, ос но вот за пресме ту ва ње на да но кот за се ко ја го ди на прет ста ву ва сраз мер ни от дел од за куп ни на та ко ја се ре ва ло ри зи ра со ста п ката на по раст на це ните на мало, спо ред по да то ци те на Држав ни от за вод за ста тис тика. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 27

Даноци 5.2 ПРАК ТИЧ НИ ПРИ МЕРИ Во про дол же ние Ви да ва ме не кол ку прак тич ни при ме ри за пресмет ка на пер со нал ни от да нок од прихо ди те од за куп нина, ко га за ку пец е прав но ли це или са мос тоен врши тел на деј ност: Пер со на лен да нок за за куп ни на за не на мес тен де ло вен прос тор (При мер 1); Пер со на лен да нок на вло жу ва ња во де ло вен прос тор зе мен во за куп од фи зич ко ли це - за купо да вец (При мер 2); Пер со на лен да нок на за куп ни на за на мес тен стан (При мер 3); Пер со на лен да нок на за куп ни на за пре воз но сред ство (При мер 4). При мер 1: Пер со на лен да нок на за куп ни на за не на мес тен де ло вен прос тор 1. Фи зич ко ли це НН - за ку по да вец и друш твото ИМ КО ДО ОЕЛ, Скоп је - за ку пец склу чи ле до го ворза за куп на не на мес тен де ло вен прос тор за пе ри од од...3 го дини 2. Ме сеч ни от из нос на за куп ни на е до го во рен: a) во не то из нос... 32.500 де нари б) во бру то из нос... 32.500 де нари 3. Друш тво то ИМ КО ДО О ЕЛ при се ко ја ме сеч на ис пла та на за куп ни ната пресме та ло и пла ти ло пер со на лен да нок На по мена: Во При мер 1, тро шо ци те за струја, вода, пар но и дру го спо ред до го во рот, ги пла ќа ИМ КО ДО ОЕЛ, би деј ќи смет ките гласат на ИМ КО ДО О ЕЛ - за ку пец. До кол ку смет ки те за овие тро шо ци се на име на фи зич ко то ли це - за купо да вец, во тој слу чај и овие тро шоци под ле жат на пер со на лен да нок на до ход, би деј ќи до би ва ат трет ман на за куп нина. За тоа нај доб ро е за ку по даве цот да ги преф рли смет ки те на име на за ку пе цот. Во При мер 1, под а) до го во ре на е за куп ни на во не то из нос од 32.500 де нари. Со ог лед на тоа де ка да но кот се пресме ту ва на бру то из но сот на за куп нина та со на ма лу ва ње на приз на ти те тро шо ци од 25% за не на мес тен де ло вен прос тор, не то из но сот мо же да се прет во ри во бру то из нос на два на чина: Со при ме на на пресме та на стапка: 32.500 + (32.500 х 8,1081081%) = 35.135 бру то из нос Со при ме на на ко е фи ци ент: 32.500 : 0,925 = 35.135 бру то из нос а) Пресмет ка на пер со нал ни от да нок ко га е дого во рен не то из нос од 32.500 де на ри со приме на на ко е фи ци ен тот 0,925 за прет во ра ње на не то из но сот во бру то е след нава: ИМ КО ДО ОЕЛ, СКОП је Дата: ПРЕСМЕТКА на пер со на лен да нок на при ход од за куп ни на за де ло вен прос тор за ме сец 2016 го дина Р. бр. Име и презиме Бруто приход (кол. 7 : 0,925) Stojan Trajanov Тро шоци (кол. 3 х 25%) Ос но ва за ПДД (кол. 3 - кол. 4) ПДД (кол. 5 х 10%) Не то за ис плата (кол. 3 - кол. 6) 1 2 3 4 5 6 7 1 НН 35.135 8.784 26.351 2.635 32.500 Пресметал ПРЕГ ЛЕД 1 Овластено лице Aleksandar Petkov б) Пресмет ка на пер со на лен да нок ко га е до гово рен бру то из нос од 32.500 де нари: ИМ КО ДО ОЕЛ, СКОП је Дата: ПРЕСМЕТКА на пер со на лен да нок на при ход од за куп ни на за де ло вен прос тор за ме сец 2016 го дина Р. бр. Име и презиме Бруто приход Stojan Trajanov Тро шоци (кол. 3 х 25%) Ос но ва за ПДД (кол. 3 - кол. 4) ПДД (кол. 5 х 10%) Не то за ис плата (кол. 3 - кол. 6) 1 2 3 4 5 6 7 1 НН 32.500 8.125 24.375 2.438 30.062 Пресметал ПРЕГ ЛЕД 2 Овластено лице Aleksandar Petkov 28 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 1 и пресметка та за пер со нал ни от да нок во под а) - Прег лед 1, во смет ко вод ство то на друш тво то ИМ КО ДО О ЕЛ спрове де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 4143 - На ем ни ни од гра ѓани за нед виж ности...35.135 2531 - Об вр ски за на ем од фи зич ки лица...32.500 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...2.635 За куп ни на за де ло вен прос тор за ме сец 2016 го дина 2531 - Об вр ски за на ем од фи зич ки лица...32.500 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...2.635 100 - Сметка...35.135 Пла те на за куп ни на и пер со на лен да нок Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 1 и пресметка та на пер со нал ни от да нок под б) - Прег лед 2, во смет ко вод ство то на друш тво то ИМ КО ДО О ЕЛ спрове де ни се сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 4143 - На ем ни ни од гра ѓани за нед виж ности...32.500 2531 - Об вр ски за на ем од фи зич ки лица...30.062 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...2.438 За куп ни на на де ло вен прос тор за ме сец 2016 го дина 2531 - Об вр ски за на ем од фи зич ки лица...30.062 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...2.438 100 - Сметка...32.500 Пла те на за куп ни на и пер со на лен да нок При мер 2: 1. Друш тво то А за ку пец со фи зич котоли це НН за ку по да вец склу чиле до го вор за за куп за пе ри од од...5 го дини 2. Ме сеч на та за куп ни на во не то из нос е... 50.000 3. За ку пе цот из вршил адап ти рање на де лов ни от прос тор безна до мест и до бил фак тура (180.000 без ДДВ)... 180.000 4. Ин вес ти цис ко то вло жу ва ње по ис те кот на до го во рот ос та ну ва во соп стве ност на за ку по да ве цот 5. За ку пе цот е ме се чен да но чен об врз ник за ДДВ, а за ку по да ве цот не е ДДВ об врз ник 6. По ис те кот на до го во рот за за куп спо ред Из веш та јот од ов лас тен про це ну вач про це не татапа зар на вред ност без ДДВ е... 70.000 Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 2, во сметко вод ство то на друш тво то А - за ку пец: I. Во ПЕ РИ о ДОТ на До Го Во РОТ за за КУП СПРо ВЕ ДЕ ни СЕ СЛЕ ДНИВЕ: КНИ ЖЕ ЊA: 01590 - Вло жу ва ња во ту ѓи нед виж ности...180.000 13090 - Да нок на до да дена Ин вес ти цис ко вло жу ва ње во об јект зе мен во за куп од фи зич ко лице вред ност (член 32-а)...32.400 220 - Об врски спре ма до ба ву вачи... 180.000 23090 - Об врски за ДДВ (член 32-а)...32.400 По ф-ра за адап та ци ја на туѓ де ло вен прос тор соп стве ност на фи зич ко ли це без на до мест 4143 - На ем ни ни од гра ѓани за нед виж ности...54.054 2531 - Об вр ски за на ем од фи зич ки лица...50.000 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...4.054 По до го вор за за куп ни на за 1 ме сец REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 29

Даноци 220 - Об врски спре ма до ба ву вачи...180.000 1000 - Сметка...180.000 Пла те но по ф-ра за адап та ција 432 - Амор ти за ција...36.000 019 - Аку му ли ра на амор ти за ција...36.000 Пресме та на амор ти за ци ја за прва та го дина Пресмет ка на пер со нал ни от да нок за за куп нина: 50.000 : 0,925 = 54.054 - бру то из нос 54.054 х 25% = 13.514 (54.054-13.514) х 10% = 4.054 - пер со на лен да нок или 50.000 х 8,108108% = 4.054 - пер со на лен да нок II. По ИС ТЕ КОТ на До Го Во РОТ за ЗА КУП (по 5 Го ДИНИ) Врз ос но ва на Из веш та јот од ов лас те ни от про це нувач, про це не та та па зар на вред ност за инвестициското вложување без ДДВ е 70.000 де нари. Пресмет ка за ДДВ: 70.000 х 18% = 12.600 Пресмет ка на пер со на лен да нок: 70.000 : 0,925 = 75.676 75.676 х 25% = 18.919 (75.676-18.919) х 10% = 5.676 или 70.000 х 8,108108% = 5.676 Друш тво то А - за ку пец врз ос но ва на по да то ци те за пресмет ка та на ДДВ и пер со нал ни от да нок ќе ги спро ве де сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 4473 - Да нок на до да дена вред ност за по да рок...12.600 4143 - На ем ни ни од гра ѓани за нед виж ности...5.676 2300 - Об врски за ДДВ...12.600 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...5.676 Пресмет ка на ДДВ и пер со на лен да нок 2300 - Об врски за ДДВ...12.600 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при ход од имот и имот ни права...5.676 1000 - Сметка...18.276 Пла те ни да ноци На по мена: Ако фи зич ко то ли це - за ку по да вец е регис три ран да но чен об врз ник за це ли те на ДДВ, во тој слу чај има об врска да ги при ме ну ва од ред би те на За ко нот за ДДВ. При мер 3: Пер со на лен да нок на за куп ни на за на мес тен стан за член на уп ра вен од бор 1. Друш тво то А - за ку пец и фи зич ко то лице НН - за ку по да вец склу чи ле до го вор за за куп на на мес тен стан за пе ри од од...2 го дини 2. Ме сеч ни от из нос на за куп ни на та во бру то из нос е... 30.000 де нари 3. Ста нот ќе го ко рис ти чле нот на Управ ни от од бор СФ не ре зи дент (стра нец). Сог лас но до го во рот друш тво то А на СФ пок рај обез бе де ни от стан има об врска да му ис пла ту ва ме сеч но па ри чен на до мест во из нос од... 20.000 де нари Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 3, друш тво то А - за ку пец пресме та ло пер со на лен да нок за за куп нина та и за на до мес тот на чле нот на уп рав ни от од бор: Друш тво А, Скоп је Дата: Р. бр. ПРЕСМЕТКАна пер со на лен да нок на при ход од за куп ни на за на мес тен станза ме сец 2016 го дина Име и презиме Бруто приход Тро шоци (кол. 3 х 25%) Ос но ва за ПДД (кол. 3 - кол. 4) ПДД (кол. 5 х 10%) Не то за ис плата (кол. 3 - кол. 6) 1 2 3 4 5 6 7 1 НН 30.000 9.000 21.000 2.100 27.900 Пресметал Vladimir Petkov ПРЕГ ЛЕД 3 Овластено лице Risto Gerovski Друш тво то A - за ку пец, пок рај пресмет ка та на пер со нал ни от да нок за за куп ни на та во име на фи зич 30 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Даноци ко то ли це - за ку по да вец, има об врска да пресме та и пер со на лен да нок на при ма ња та кој во пари и во нату ра ги при ма чле нот на уп ра вен од бор за пла те на та за куп ни на ка ко и за ме сеч ни от из нос на на до мес то кот: 50.000 x 11,1111% = 5.555 пер со на лен да нок на член на управен одбор Врз ос но ва на по да то ци те од При мер 3 и пресметка та за пер со нал ни от да нок во смет ко вод ство то на друш тво то А - за ку пец ќе се спро ве дат сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: 4143 - На ем ни ни од гра ѓаниза нед виж ности...30.000 2531 - Об вр ски за на ем одфи зич ки лица...27.900 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при хо д од имот и имот ни права...2.100 За куп ни на на на мес тен станза ме сец 2016 го дина 4420 - На до мест на член науп ра вен од бор...55.555 2510 - Об врски за на до мест и дру ги при ма ња на член на уп ра вен од бор...50.000 23501 - Об врски за пер со на лен да нокна на до мест и дру ги при мањана член на уп ра вен од бор...5.555 На до мест на член на уп ра вен од борза ме сец 2016 го дина 2531 - Об вр ски за на ем од фи зички лица...27.900 2510 - Об врски за на до мест и дру ги при ма ња на член на уп ра вен од бор...50.000 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при хо д од имот и имот ни права...2.100 23501 - Об врски за пер со на лен да нокна на до мест и дру ги при мањана член на уп ра вен од бор...5.555 100 - Сметка...55.555 4420 - На до мест на член науп ра вен од бор...30.000 По пресмет ка за за куп нина, на до мест на членна уп ра вен од бор и пер со на лен да нок на до ход Во врска со При мер 3, ги да ва ме сле дни ве по јасну вања: Об врз ник за пер со нал ни от да нок на при хо ди од за куп ни на е фи зич ко то ли це - за ку по да вец, но сог лас но За ко нот за пер со на лен да нок на до ход, ис пла ту ва чот (во При мер 3, друш тво то А - за купец), е об врз ник да го пресмета, зад ржи и пла ти да но кот; Пла ќа ње то на за куп ни на та за на мес те ни от стан од стра на на друш тво то А, за чле нот на уп рав ниот од бор СФ - не ре зи дент има трет ман на лич но при мање, од нос но трет ман за на до мест на член на уп ра вен од бор. Вкуп ни те при ма ња на чле нот на уп рав ни от од бор СФ се 50.000 (20.000 + 30.000 за куп нина). На овој из нос друш тво то А пресмета ло пер со на лен да нок по стап ка од 11,1111%; Друш тво то А во Обра зе цот ПДД-ГИ, ќе го при ка же на до мес тот за за куп ни на та и пер со нал ни от да нок за фи зич ко то ли це НН - за ку по да вец, и од дел но на до мес то кот и пер со нал ни от да нок за чле нот на уп рав ни от од бор - ли це то СФ; Друш тво то А во Обра зе цот ДБ по го диш на та смет ка за 2016 го дина, ќе ја зго ле ми да ноч на та ос но ва за неп риз нат рас ход во из нос од 39.469 (55.555-16.086). Из но сот 16.086 е 50% од просеч на та бру то пла та ис пла те на во прет ход на та го дина, што е приз нат рас ход од ас пект на да нокот на до бивка. На по мена: Друш тво то А - за ку пец ќе по ста пи на иден ти чен на чин и во слу чај ако вак ви на до мес то ци ис пла ќа на из вршен член на од бор на ди рек тори, член на уп ра вен од бор или уп ра ви тел кои се ре зи ден ти и кои се вра бо те ни во дру го друш тво. До кол ку не се вра бо те ни си те на домес то ци ќе до би јат трет ман на на пла та на ко ја ќе тре ба да се пресме та пер со на лен да нок и при до неси, сог лас но За ко нот за при до не си од за дол жи тел но со ци јал но оси гу ру вање. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 31

Даноци При мер 4: Пер со на лен да нок на за куп ни на за пре воз но сред ство При мер 5: Да ноч на ос но ва ко га имо тот се из да ва во под за куп 1. Фи зич ко ли це ВВ - за ку по да вец и друш тво то А - за ку пец склу чи ле до го вор за за куп на ка ми он во пе ри од од...1 го дина 2. Ме сеч ни от из нос на за куп ни на во бру то из нос е... 20.000 де нари Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 4, друш тво то А пресме та ло пер со на лен да нок: 1. Фи зич ко ли це СТ - закупец на друш тво то А - подзакупец му из дало де лов ни прос то рии во под за куп за пе ри од од...3 го дини 2. Ме сеч ни от из нос на под за ку пот из не сува... 15.000 де нари 3. Ис тов ре ме но фи зич ко то ли це СТ пла ќа за куп нина во из нос од... 10.000 де нари ДРУШ ТВО А, СКОП ЈЕ Дата: Р. бр. Врз ос но ва на по да то ци те во При мер 4, во смет ковод ство то на друш тво то A - за ку пец, се спро ве де ни сле дниве: КНИ ЖЕ ЊA: ПРЕСМЕТКА на пер со на лен да нок на при хо ди од за куп ни на за ка мион за ме сец 2016 го дина Име и презиме Бруто приход Тро шоци (кол. 3 х 25%) Ос но ва за ПДД (кол. 3 - кол. 4) ПДД (кол. 5 х 10%) Не то за ис плата (кол. 3 - кол. 6) 1 2 3 4 5 6 7 1 ВВ 20.000 5.000 15.000 1.500 18.500 Пресметал Vladimir Petkov ПРЕГ ЛЕД 4 Овластено лице Risto Gerovski 4143 - На ем ни ни од гра ѓани за нед виж ности...20.000 2531 - Об вр ски за на ем од фи зички лица...18.500 23508 - Об вр ски за пер со на лен да нок на при хо д од имот и имот ни права...1.500 За куп ни на за ка ми он за ме сец 2016 го дина Пресмет ка на да но кот за под за куп 1. Ме се чен из нос на под за куп... 15.000 2. Ме се чен из нос на за куп... 10.000 3. Да ноч на ос но ва (ред. бр. 1 - ред. бр. 2)... 5.000 4. Да ноч на стапка...10% 5. Пер со на лен да нок (ред. бр. 3 х ред. бр. 4)... 500 6. ПОД НЕ СУ ВА ЊЕ НА ГО ДИШ НА ДА НОЧ НА ПРИ ЈАВА Фи зич ко то ли це - гра ѓа нин, во те кот на го ди на та мо же да ос тва ри при хо ди од по ве ќе ос нови, од нос но пок рај плата, пен зија, ав тор ски хо но рари, учес тво во наг рад на иг ра ако до бив ка та е над 5.000 де нари, може да ос тва ру ва и при хо ди од из да ва ње во за куп или под за куп на имот и имот ни права. Пок рај об врската за под не су ва ње на Акон та тив на да ноч на при ја ва за при хо ди од имот (Обра зец ПДД- АДП/ПИ), има об врска до УЈП нај доц на до 15 Март на ред на та го ди на да дос тави и Го диш на да ноч на при ја ва (Обра зец ПДД-ГДП). На по мена: Гра ѓа ни те кои ќе за доц нат или во општо не ма да под не сат го диш на да ночна при ја ва во про пи ша ни от рок, УЈП ќе им из ре че гло ба за сто рен прек р шок во из нос од 100 до 200 ев ра во де нар ска про тиввред ност. www.rafajlovski.com.mk 32 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Плати и надоместоци ПЛА ТА ВРЗ ОС НО ВА НА РА БОТ НА и ДЕ ЛОВ НА УС ПЕШ НОСТ Иван СТОЈАНОВ Ед но од ос нов ни те пра ва на ра бот ни кот кое про из ле гу ва од ра бот ни от од нос и кое се ут врду ва при склу чу ва ње то на до го во рот за вра бо ту вање, е пра во то на пла та за из врше ната ра бота. Пла та ко ја што му се оп ре де лу ва на ра бот ни кот не мо же да би де по нис ка од нај ниска та пла та ут врде на со ко лек ти вен до го во рот и ис та та е сос та ве на од три дела: ос нов на плата, дел од пла та за ра бот на ус пеш ност, и до да то ци на плата. Ос нов на пла та се ут врду ва врз ос но ва на ба ра ња та на ра бот но то мес то (струч на под готовка, стек на ти веш тини, сло же нос та и од говор нос та на ра бот но то место), а се ут врду ва та ка што ко е фи ци ен тот на сло же ност на ра ботно то мес то на кое ра бот ни кот ра бо ти спо ред до го во рот за вра бо ту ва ње и ис ти от се мно жи со пресмет ков на та вред ност за еди ни ца ко ефи ци ент (до се гаш на нај нис ка плата). Ос нов на та плата, ка ко таа е де фи ни ра на и кои се сос тав ни те де ло ви на пла тата, е уре дено со: За ко нот за ра бот ни те од но си ("Служ бен вес ник на РМ", број 62/05...27/16, во на тамош ни от текст: ЗРО); За ко нот за ми ни мал на пла та ("Служ бен весник на РМ", број 11/12 129/15, во на та мошни от текст: ЗМП); За кон за при до не си од за дол жи тел но соци јал но оси гу ру ва ње ("Служ бен вес ник на РМ", број 142/08...217/15, во на та мош ни от текст: ЗПЗСО); За кон за пер со нал ни от да нок на до ход ("Служ бен вес ник на РМ", број 80/93...23/16, во на та мош ни от текст: ЗПДД); За кон за ис пла та на пла ти те во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја ("Служ бен вес ник на РМ", број 70/94...147/15, во на та мош ни от текст: ЗИПРМ); Оп шти от ко лек ти вен до го вор за при ват ни от сек тор на сто пан ство то ("Служ бен вес ник на РМ", број 84/10...119/15, во на та мош ни от текст: ОКД П СОС); Оп шти от ко лек ти вен до го вор за јав ни от сек тор ("Служ бен вес ник на РМ", број 10/08 и 85/09, во на та мош ни от текст: ОКДЈС). 1. ДЕЛ ОД ПЛА ТА ВРЗ ОС НО ВА НА РА БОТ НА УС ПЕШ НОСТ При де фи ни ра ње на тоа што зна чи ра бот на ус пешност по а ѓа ме од де фи ни ци ја та да де на во За ко нот за ра бот ни од но си (во про дол же ние ЗРО) кој за кон ги уре ду ва ра бот ни те од но си ме ѓу ра бот ни ци те и рабо то да ва чи те кои се вос поста ву ва ат со склу чу ва ње на до го вор за вра бо ту вање. Ра бот на та ус пеш ност ка ко дел од пла та та на ра бот ни кот сог лас но ЗРО, се оп ре де лу ва зе мај ќи ги пред вид до ма ќин ски от од нос, ква ли те тот и обе мот на врше ње то на ра бо тата, за која ра бот ни кот го склу чил до го во рот за вра бо ту вање. Во ОКД П СОС, ут врде ни се кри те ри у ми и ме ри ла за ут врду ва ње на ра бот на та ус пеш ност и тоа: до ма ќин ски од нос; обем; ква ли тет; кре а тив ност и ин вен тив ност, ос тва ре на про дук тив ност, еко но мич ност; заш те ди во про це сот на ра бо тење; ефи кас ност и ко рис те ње на сред ства та за ра бо та и ра бот но то вре ме; и дру ги кри те ри у ми ут врде ни со ко лек ти вен до го вор на ни во на деј ност. Ра бот на та ус пеш ност се мери, од нос но про це ну ва за по е динци или гру пи ра бот ни ци спо ред од нап ред утврде ни кри те ри у ми и ме ри ла со кои ра бот ни кот тре ба да би де за поз нат. Ра бот ни кот кој го во ди и ор га ни зи ра про це сот на ра бо та ја оце ну ва ра бо та та на ра бот ни кот и ги ут врду ва не го ви те ре зул тати. Во рам ки те на кри те ри у мот обем на из врше ни ра боти, мо же да се под ве дат нор ми те ут врде ни за од дел ни ра бот ни места, пре ку кои обе мот мо же најлес но да се из мери, од нос но об јек тив но да се оцени. До кол ку во ко лек тив ни те до го во ри на ни во на деј ност или ра бо то да вач не би дат ут врде ни по де тал ни кри тери у ми и ме ри ла за од дел ни кри те ри уми, оцен ка та за ра бот на та ус пеш ност ќе би де суб јек тивна. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 33

Плати и надоместоци Во ОКДЈС, на ве де но е де ка дел од пла та та врз ос но ва на ус пеш ност се ут врду ва врз ос но ва на: вонред но и нат про сеч но оп то ва ру ва ње на ра бот ни кот; зго ле мен обем на ра бота; пред вре ме но и ква ли тет но из вршу ва ње на ра бо тите. Ме ри ла та и кри те ри у ми те за оцен ка на ра бот на та ус пеш ност, ОКДЈС упа ту ва да се ут врдат со ко лек тивни до го во ри на ни во на деј ност. Во за вис ност од из врше на та оцен ка на ос тва ре ни те ре зул та ти врз ос но ва на на ве де ни те кри те ри уми, основ на та пла та на ра бот ни кот мо же да се на ма ли или да се зго ле ми за со од ве тен про цент. При мер 1: 1. Бру то пла та на ра бот ни кот... 25.000 2. Бо нус на плата... 10.500 3. Вкуп на плата (р. бр. 1 + р. бр. 2)... 35.500 Р. бр. Пресмет ка на пла та и бо нус на плата Опис Стапка Из нос 1 2 3 4 1 Бру то пла та 35.500 2 При до нес за за дол жи тел но ПИО 18% 6.390 3 При до нес за за дол жи тел но здрав стве но оси гу ру вање 7,3% 2.592 4 До пол ни те лен при до нес за за дол жи тел но здрав стве но осигу ру ва ње за слу чај на пов ре да 0,5% 177 на ра бо та и про фе си о нал но за бо лу вање 5 При до нес за за дол жи тел но осигу ру ва ње во слу чај на нев ра ботре ност (при до нес за вра бо тување) 1,2% 426 6 Вкуп ни при до не си 27% 9.585 7 Бру то пла та на ма ле на за при до не си 7 = 1-6 25.915 8 Лич но ос ло бо ду вање 7.357 9 Да ноч на ос но ва за пресмет ка на пер со на лен да нок на до ход 18.558 10 Пер со на лен да нок 10% 1.856 11 Не то пла та 11 = 1-6 - 10 24.059 На по мена: Пресме та ни от бо нус на пла та се испла ќа со под не су ва ње на ре дов на та МПИН пресмет ка што сле ди за ме се цот со ко рис те ње на ши ф рите: по ле 1.3 - "Вид на об врска" ши фра 101 и по ле 1.4 - "Вид на об врз ник за пресмет ка и уп ла та на при до неси" ши фра 110. 1.2. Сог лас но член 117, став 4 од ЗРО про пи ша на е и об врска за ра бо то да ва чот на ра бот ни кот да му ис пла ти бо нус во ви си на од ед на про сеч на пла та во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја во слу чај ко га ра бот ни кот ра бо тел 150 ча са по дол го од пол но то ра бот но време, а не от сус тву вал по ве ќе од 21 ден (не вклу чу вај ќи го го диш ни от од мор) во те кот на го ди на та кај ис ти от ра бо то да вач. Пресмет ка та на бо нус на пла та та сог лас но член 117 став 4 од ЗРО е ис та ка ко во прет ход ни от при мер. 2. Плата врз основа на деловна успешност Во про дол же ние да ден е при мер на пресмет ка на три на е сет та пла та за 2016 го ди на ка ко ре зул тат на мож нос та на ра бо то да ва чот да ја ис пла ти сог лас но одлич ни те ре зул та ти од ра бо те ње то во те кот на го ди на та и да ја вклу чи во зав ршна та смет ка за 2016 го дина. При мер 2: Р. бр. Пресмет ка на 13-та плата Опис Стапка Из нос 1 2 3 4 1 Бру то пла та 24.000 2 При до нес за за дол жи тел но ПИО 18% 4.320 3 При до нес за за дол жи тел но здрав стве но оси гу ру вање 7,3% 1.752 4 До пол ни те лен при до нес за задол жи тел но здрав стве но оси гуру 0,5% 120 ва ње за слу чај на... 5 При до нес за за дол жи тел но осигу ру ва ње во слу чај на нев ра ботре ност (при до нес за вра бо тување) 1,2% 288 6 Вкуп ни при до не си 27% 6.480 7 Бру то пла та на ма ле на за при до не си 7 = 1-6 17.520 8 Лич но ос ло бо ду вање 0 9 Да ноч на ос но ва за пресмет ка на пер со на лен да нок на до ход 17.520 10 Пер со на лен да нок 10% 1.752 11 Не то пла та 11 = 1-6 - 10 15.768 На по мена: При по пол ну ва ње то на МПИН при ја ва та за три на е се та та пла та на по ле то 1.3. Вид на об врска се ста ва ши фра та 102 - пла та по ос нов на де лов на ус пеш ност на ра бо то да ва чот, ка ко и при пресмет ката не е зе ме но лич но то ос ло бо ду вање, би деј ќи тоа е ис ко рис те но при пресмет ка та на пла ти те во те кот на це ла та ка лен дар ска го ди на за си те 12 ме сеци. 34 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Работни односи ЕЛЕ МЕН ТАР НИ НЕПО ГОДИ Права и обврски на работникот и работодавачот Биљана НИКОЛОВСКА Во слу чаи на еле мен тар на непо года, ко га е пре диз ви ка на штета, пра ва и об врски има ат и ра бо то да ва чи те и ра бот ни кот во за вис ност од тоа да ли со еле мен тар на та непо го да е предиз ви ка на ште та кај ра бо то да ва чот, од нос но ра бот ни кот. Овие пра ва и об врски за на до месту ва ње и уб ла жу ва ње на ште та та се про пи шани со За ко нот за ра бот ни те од но си ("Служ бен вес ник на РМ", брoj 62/05...27/16) и Оп шти от ко лек ти вен до го вор за при ват ни от сек тор од об лас та на сто пан ство то ("Служ бен вес ник на РМ", брoj 88/09...150/16 во по на та мош ни от тек ст ОКД П СОС). Тер ми нот еле мен тар на непо го да ги оп фа ќа при род ни те непо годи, епи де ми и те и дру ги нес реќи. Овие по и ми се де фи ни ра ни со За ко нот за заш ти та и спа су ва ње ("Служ бен вес ник на РМ", брoj 36/04...106/16). ЕЛЕ МЕН ТАР НИ НЕПО ГОДИ Сог лас но За ко нот за заш ти та и спа су ва ње еле ментар на та непо го да е де фи ни ра на како: 1. При род ни непо годи се нас та ни пре диз ви ка ни од не кон тро ли ра но деј ство на при род ни те си ли (земјот реси, поп лави, лиз га ње на зем јиште, снеж ни ла вини, на носи, луњи, ури ва ње на ви со ки бра ни и на сипи, суша, ат мос фер ски и дру ги непо годи). 2. Епи де мии се нас та ни кои до ве ду ва ат до ин тензив ни и ма сов ни по ја ви на од ре де ни за бо лу ва ња кај лу ѓето, жи вот ни те и рас те ни јата. 3. Дру ги нес реќи се нас та ни кои се ре зул тат на одре де ни пре ви ди и греш ки во из вршу ва ње то на се кој днев ни те сто пан ски и дру ги ак тив ности, ка ко и нев ни ма ние при ра ку ва ње со опас ни ма те рии и сред ства при про из вод ство, скла ди ра ње и тран спорт на ис ти те (по жари и го ле ми нес ре ќи во со об ра ќајот и ин дус тријата). Вла да та на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја до не сувa: Од лу ка за по стое ње на вон ред на сос тој ба пора ди еле мен тар ни или друг вид на непо годи; Од лу ка за по стое ње на криз на сос тој ба за ради еле мен тар на та непо го да или друг вид на непо го ди на дел од те ри то ри ја та на РМ. Од лу ка та се об ја ву ва во "Служ бен вес ник на РМ". Со оваа од лу ка се ут врду ва по стое ње на вон ред на или криз на сос тој ба на оп ре де ле но под рач је и се ут врду ва вре мет ра е ње то на криз на та сос тојба. Во За ко нот за ра бот ни те од но си се ко рис тат по ве ќе тер ми ни за вак ви те сос тој би ка ко на пример: слу чаи на ви ша си ла или слу чаи на при род на или дру га нес реќа,за раз ли ка од ОКД П СОС кој го ко рис ти са мо тер ми нот еле мен тар ни непо годи. ШТЕ ТА КАЈ РА БОТ НИ КОТ Ко га по ра ди еле мен тар на непо го да ра бот ни кот прет рпи ште та има пра во на: - пла те ни де но ви на от сус тво од ра бота, - на до мест во слу чај на по теш ки по след ици од елемен тар ни непо годи. Пла те ни те де но ви на от сус тво од ра бо та се за должи тел ни за ра бо то да ва чот, до де ка на до мес то кот не е, од нос но да де на му е мож ност на ра бо то да ва чот сам да од лу чи да ли ќе го ис пла ти или не. Пла те ни де нови Пла те ни те де но ви за еле мен тар на непо года, Зако нот за ра бот ни те од но си ги уре ду ва ка ко пла тен од мор и упа ту ва бро јот на де но ви те да се уре ди со ко лек ти вен до го вор. Со Спо год бата за из ме ну ва ње и до пол ну ва ње на ОКД П СОС по ме ѓу Со ју зот на син ди ка ти на РМ и Ор га ни за ци ја та на ра бо то да ва чи на РМ об ја ве на во "Служ бен вес ник на РМ", број 150 од 10.08.2016 годи на се зго ле ми бро јот на де но ви од по стоеч ки те до 3 де на на до 7 дена. Со до пол ну ва ње то ОКД П СОС му да ва мож ност на ра бо то да ва чот да му одо бри и по го лем број на слобод ни де но ви на ра бот ни кот кој жи вее во под рач ја та по го де ни од вре мен ски те или еле мен тар ни те непогоди, но во пе ри о дот за кој е прог ла се на вон ред на та или криз на та сос тој ба. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 35

Работни односи Овие де но ви ра бот ни ци те ги ко рис тат без ог лед на ба ра ње то на про це сот на ра бота, од нос но ра бо то дава чот мо ра да ги одо бри. Со Оп шти от ко лек ти вен до го вор за јав ни от сек тор на РМ ("Служ бен вес ник на РМ", број 10/08 и 85/09), не е пред ви де но от сус тво по ра ди еле мен тар ни непо годи. На до мест во слу чај на по теш ки по след ици од еле мен тар ни непо годи ОКД П СОС пред ви ду ва де ка ра бо то да ва чот мо же на ра бот ни кот да му ис пла ти на до мес ток во слу чај на по теш ки по след ици од еле мен тар ни непо годи, нај малку во ви си на та на ед на ос но вица. Ви си на та на на до мес то кот е про сеч на та ме сечна не то пла та по ра бот ник во РМ ис пла те на во по след ни те 3 ме сеци. На овој из нос не се пла ќа пер со на лен да нок на до ход и овие рас хо ди се да ноч но приз на ти од ас пект на да но кот на до бивка. До кол ку се ис пла ти по го лем из нос од про сеч ната ме сеч на не то пла та по ра бот ник во РМ ис пла те на во по след ни те три ме сеци, на раз ли ка та тре ба да се пресме та пер со на лен да нок со на ма лу ва ње на даноч на та ос но ва за 35% (ка ко по мош сог лас но член 55-а од За ко нот за пер со на лен да нок на до ход). Та ка пресме та ни от бру то из нос, во кој е вклу чен пер со нал ни от да нок е неп риз нат рас ход од ас пект на да но кот на до бивка. ШТЕ ТА КАЈ РА БО ТО ДА ВА ЧОТ Со За ко нот за ра бот ни те од но си се ут врде ни права та и об врските на ра бот ни кот и ра бо то да ва чот ко га по ра ди еле мен тар на непо го да ра бо то да ва чот прет рпел штета. Ра бот ни кот е дол жен за вре ме на са ни ра ње на по след ици те од еле мен тар на непо года: да ра бо ти пре ку пол но то ра бот но вре ме (пре кув реме на ра бота) без ог лед на тоа да ли е вра бо тен со пол но ра бот но вре ме или ра бот но вре ме пок рат ко од пол ното, - да ја вр ши ра бо та та на сво е то ра бот но мес то или дру га ра бо та во вр ска со от стра ну ва ње на по следици те од еле мен тар на та или дру га непо года. Ис ти те овие об врска ра бот ни кот ги има и ко га непо сред но се оче ку ва при род на или дру га не сре ќа. Пре кув ре ме на ра бота До пол ни тел ното ра бо те ње (пре кув ре ме на ра бота) во слу чаи на при род на или дру га не сре ќа ра бот никот е дол жен да ја из вршу ва без ог лед на тоа да ли е вра бо тен со пол но ра бот но вре ме или ра бот но вре ме пок рат ко од пол ното. Во вак ви слу чаи не ма ог ра ни чува ње на вре мет ра е ње то на пре кув ре ме на та ра бо та и таа трае се до де ка е не оп ход но да се спа сат чо веч ки те жи во ти, да се за шти ти здрав је то на лу ѓе то или да се спре чи не по прав ли ва ма те ри јал на ште та. За ко нот за ра бот ни те од но си за вре ме на еле ментар на непо го да пра ви ис клу чо ци и тоа: пред ви ду ва пре кув ре ме на ра бо та за ра бот ни ци кои се вра бо те ни со пок рат ко ра бот но вре ме од полното, за кои во нор мал ни окол нос ти е заб ра не та пре кув ре ме на та ра бота, пред ви ду ва ра бо та но ќе за же ни те во ин дус три ја та и гра деж ниш тво то ко га ра бот ни от про цес е преки нат од ви ша си ла или е пот реб но да се спре чи ште та на су ро ви ни или дру ги ма те ри ја ли за ко ја ра бо та во нор мал ни окол нос ти е пред ви ден ус лов, пред ви ду ва ра бо та но ќе ко ја во нор мал ни окол ности е заб ра нета, за ра бот ник кој се уш те не на пол нил 18 го диш на воз раст под ус лов ра бо то да ва чот да обез бе ди над зор од стра на на пол но ле тен ра бот ник и од мор во на ред ни те 3 дена за малолетникот. Из вршу ва ње на ра бо та ко ја не е пред ви де на во до го во рот за ра бота За ко нот за ра бот ни те од но си пред ви ду ва об вр ска за вр ше ње на дру га ра бо та по ра ди иск лу чи тел ни окол но сти (при род ни и дру ги не сре ќи) ко га ра бо то дава чот мо же вре ме но да го про ме ни ви дот или мес тото на врше ње на ра бо тите, оп ре де ле ни со до го во рот за вра бо ту вање, без сог лас ност на ра бот ни кот, ко га е за гро зен жи во тот и здрав је то на лу ѓе то или имо тот на ра бо то да ва чот во слу чаи на: при род ни или дру ги несре ќи, оче ку ва ње на при род ни или дру ги не сре ќи или дру ги иск лу чи тел ни окол но сти. Вак во то ра бо те ње ќе трае се до де ка тра ат та кви те окол но сти. Из вршу ва ње на ра бо ти кои не се пред ви де ни со дого во рот за ра бо та пред ви ду ва и ОКД П СОС. Со писмен акт на ра бо то да ва чот ра бот ни кот мо же да из вршу ва и дру ги ра бо ти во слу чаи: на еле мен тар ни непо го ди кои се слу чи ле или непос ре дно се за ка ну ва ат и кога е не оп ход но за от стра ну ва ње или спре чу ва ње на по след ици те во слу ча и те на при род на непо го да или дру га нес реќа. Вак ва та ра бо та трае се до де ка тра ат при чи ните, но не по дол го од два ме сеци. Напомена: Ра бот ни кот во си те слу чаи ко га врши дру га ра бо та ко ја не е пред ви де на со до го во рот за вра бо ту вање, има пра во на ед нак ва пла та как ва што при мал на сво е то ра бот но место. 36 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење НО ВО УПАТ СТВО ЗА ПЛА ТЕН ПРО МЕТ СО СТРАН СТВО Јасмина РАФАЈЛОВСКА Тран сак ци и те на нап ла ти те на по ба ру ва њата врз ос но ва на из ве зе ни те про из во ди и стоки, из врше ни те ус лу ги и дру ги те по ба ру ва ња од стран ство ка ко и пла ќа ње то на об врските врз ос но ва на уве зе ни те стоки, ус лу ги и дру ги те дол гу ва ња спре ма стран ство, прет ста ву ва ат пла тен про мет со стран ство. Плат ни от про мет со стран ство има од реде ни спе ци фич нос ти и тоа: Нап ла та та и плаќа ња та се вр шат ме ѓу ре зи ден ти од раз лич ни држави, што зна чи од раз ни ва лут но мо не тарни под рачја; Нап ла та та и пла ќа ња та се вр шат пре ку ов лас те ни бан ки за пла тен про мет и кре дит ни од но си со стран ство; Ре а ли зи ра њето на плат ни от про мет со стран ство се врши пре ку из гра ден сис тем на инстру мен ти за плаќање; Плат ни от про мет со стран ство се врши во раз ни на ци о нал ни ва лу ти во сог лас ност со склу че ни те до го во ри ме ѓу де лов ни те пар тне ри ка ко и во сог лас ност со склу че ни те спо год би и аран жма ни ме ѓу држа ви те кои учес тву ва ат во плат ни от про мет; Об врските од до го во ри те по пра ви ло не се лик ви ди ра ат во на ци о нал на ва лута, ту ку во стран ски сред ства за пла ќа ње чи ја ма ни пу ла ци ја во по ве ќе зем ји е ста ве на под по се бен де ви зен ре жим. Од 1 Ок том ври 2016 го ди на во при ме на е но во Упат ство за пла тен про мет со стран ство. Плат ни от про мет со стран ство се врши во сог ласност со сле дни ве про писи: За ко нот за де виз но то ра бо те ње ("Служ бен вес ник на РМ", број 34/01...23/16); За ко нот за На род на та бан ка на Ре пуб ли ка Маке до ни ја ("Служ бен вес ник на РМ", број 158/10 и 6/16); За ко нот за бан ки те ("Служ бен вес ник на РМ", број 67/07...153/15); Од лу ка та за на чи нот на врше ње на плат ни от про мет со стран ство ("Служ бен вес ник на РМ", број 42/11, во на та мош ни от текст: Од лу ката); и Упат ство за на чи нот на врше ње на плат ни от про мет со стран ство ("Служ бен вес ник на РМ", број 141/16 и 154/16, во на та мош ни от текст: Упатството). I ПЛА ТЕН ПРО МЕТ СО СТРАН СТВО Сог лас но член 26 од За ко нот за де виз но то ра ботење, плат ни от про мет со стран ство го вр шат бан ки ов лас те ни од На род на та бан ка на Ре пуб ли ка Ма кедо ни ја за врше ње на пла тен про мет со стран ство. За пот ре би те на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја плат ни от про мет со стран ство го врши На род на та бан ка на Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Со Од лу ка та е про пи шан на чи нот на врше ње на плат ни от про мет ме ѓу ре зи ден ти те и не ре зи ден ти те ко га нап ла та та се врши во стран ски пла теж ни средства или во де нари, и пре но си те на стран ски те пла тежни сред ства ме ѓу смет ки на ре зи ден тите, за тран сакции пов рза ни со пла ќа ња и нап ла ти по ме ѓу ре зи ден ти и не ре зи денти, ка ко и пре но си те по ме ѓу не ре зи ден ти во стран ски пла теж ни сред ства или де нари. Под ре зи дент се под раз би раат: - тр гов ски те друш тва, тр гов ци те по е динци и дру ги прав ни ли ца со се диш те во Ре пуб ли ка Ма кедо ни ја и нив ни прет став ниш тва во стран ство, ос вен нив ни под руж ни ци во стран ство; - под руж ни ци на стран ски друш тва за пи ша ни во тр гов ски от ре гис тар во Ре пуб ли ка Ма ке до нија; - фи ли ја ли на стран ски банки; - фи зич ки ли ца кои са мос тој но вр шат деј ност ка ко за ни мање, со по стоја но мес то на жи ве е ње во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и кои не се тре ти ра ат за тр гов ци спо ред За ко нот за тр гов ски те друш тва; - фи зич ки ли ца со по стоја но мес то на жи ве е ње во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и ли ца та кои прив ре ме но прес то ју ва ат во стран ство со ва жеч ки до ку мент REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 37

Девизно работење за прес тој или за ра бота, за вре ме на нив ни от прес тој во стран ство; - фи зич ки ли ца кои прив ре ме но прес то ју ва ат во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја врз ос но ва на ва жеч ка ви за за прес тој - ра бот на ви за во тра е ње од нај мал ку шест ме сеци; - дип ло мат ски, кон зу лар ни и дру ги прет став ништва на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја во стран ство кои се фи нан си ра ат од Бу џе тот на Ре пуб ли ка Ма кедо нија, ка ко и вра бо те ни те во тие прет став ништва и чле но ви те на нив ни те по тес ни се меј ства. Под не ре зи дент се под раз би раат: - си те дру ги ли ца кои не се де фи ни ра ни ка ко рези дент. Под бан ка се под раз би ра ов лас те на бан ка и фили ја ла на стран ска бан ка ко ја ги ис пол ну ва ус ло ви те за врше ње фи нан сис ка ак тив ност - пла тен про мет со стран ство сог лас но За ко нот за бан ки те и За ко нот за На род на та бан ка на Ре пуб ли ка Ма ке до нија. Под при лив на бан ка се под раз би ра бан ка ко ја што при ма де ви зи на сво ја та те ков на смет ка во стран ство или кај На род на банка, од нос но бан ка ко ја што ја во ди те ков на та смет ка на не ре зи ден тот на то вар на ко ја се из вршу ва пла ќа њето. Под ис плат на бан ка се под раз би ра бан ка ко ја што ги одоб ру ва сред ства та на те ков на та смет ка на ко рис ни кот. Нап ла та та и пла ќа ња та во плат ни от про мет со стран ство се вр шат со во о би ча е ни инстру мен ти на ме ѓу на род ни от пла тен про мет (дознака, ин ка со - доку менти, ак ре ди тив, че ко ви и дру ги инстру мен ти на без го то вин ско пла ќање), ка ко и ефек тив ни стран ски пари. 1 НАП ЛА ТИ ОД СТРАН СТВО За прис тигна ти от при лив врз ос но ва на нап ла та од не ре зи дент, бан ка та е долж на да го из вес ти корис ни кот на нап ла та та нај доц на на ред ни от ден од де нот на при е мот на из вес ту ва ње то за одоб ру ва ње на сред ства во ко рист на сво ја та те ков на смет ка во стран ство или кај На род на та бан ка или во дру га бан ка во зем јата, со пра вил но по пол нет Обра зец 743 - Извеш тај за нап ла та од стран ство (во на та мош ни от текст: Обра зец 743), кој е про пи шан со ова упат ство и прет ста ву ва не гов сос та вен дел. Ка ко пра вил но по пол нет об ра зец се сме та об ра зецот во кој се по пол не ти си те за дол жи тел ни ру бри ки од дел I од об ра зе цот 743 сог лас но со из веш та јот од стран ска та бан ка или на ло гот на не ре зи ден тот, ка ко и ру бри ка та број 7 за ос но вот до кол ку бан ка та рас пола га со ин фор ма ци ја за ви дот на тран сак ци јата, или со од вет ни от ос нов за кој бан ка та сог лас но со ова упат ство е за дол же на да го по полни. Ко рис ни кот на нап ла та та и ги дос та ву ва на бан ка та си те пот реб ни по да то ци за одоб ру ва ње на сред ства та на не го ва та те ков на смет ка во стран ска ва лута, од носно и го дос та ву ва до пол не ти от Обра зец 743 во де лот II во рок од пет ра бот ни де на од де нот на при е мот на из вес ту ва ње то од бан ката. Ко рис ни кот на нап ла тата, во при лог на до пол не тиот Об ра зец 743, на бан ка та и дос та ву ва и со од ве тен до ку мент за сле дни ве тран сак ции: - нап ла та на ди ви ден ди и дру ги до бив ки од вло жу ва ње на ре зи дент во стран ство, ка ко и пов ле ку ва ње влог (ди рек тни ин вес ти ции): до каз за из вршен упис во ре гис та рот на ди рек тни ин вес ти ции при Цен трал ниот ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до нија; - нап ла та врз ос но ва на про даж ба на нед виж нос ти во стран ство во соп стве ност на ре зи дент, ка ко и нап ла та на до ход од нед виж носта: до каз за из вршен упис во ре гис та рот на нед виж нос ти на ре зи ден ти во стран ство при Цен трални от ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до нија; - нап ла та врз ос но ва на из да ва ње и во ве ду ва ње до машни хар тии од вред ност во стран ство: до каз за из врше на при ја ва до Ко ми си ја та за хар тии од вред ност; - нап ла та на глав ни на и ка ма та по одоб ре ни кре ди ти на не ре зи ден ти кои сог лас но со Од лу ка та за на чи нот и ус ло ви те за еви ден ти ра ње и под не су ва ње из веш таи за склу че ни те кре дит ни ра боти", се пред мет на по е- ди неч но из вес ту вање: из вес ту ва ње за еви ден ти ра на кре дит на ра бо та во На род на та банка; - пре нос на сред ства од смет ка на ре зи дент во стран ска бан ка на не го ва та смет ка во до маш на банка: до ку мент сог лас но со Од лу ка та за на чи нот и ус ло ви те под кои ре зи ден ти те кои не се ов лас те ни бан ки мо жат да отво ра ат и да има ат смет ки во стран ство"; - нап ла та врз ос но ва на про даж ба на хар тии од вредност, во слу чај на пов рзу ва ње и спо ју ва ње на Ма ке донска та бер за за хар тии од вред ност со дру ги стран ски бер зи (порт фо лио-ин вес ти ции): до го вор со СЕЕ линк" ДОО Скопје, ка ко и еден од сле дни ве че ти ри до кумен ти - из вод од смет ка за соп стве ност на хар тии од вред ност из да ден од со од вет ни от стран ски депо зи тар, или из веш тај за про даж ба на хар тии од вред ност изда ден од ов лас тен учес ник на стран ска та берза, или 38 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење до го вор за чу ва ње хар тии од вред ност (ста ра тел ски ус луги) склу чен ме ѓу ре зи дент и до маш на банка/брокер ска куќа, или до го вор за уп ра ву ва ње со порт фо лио (сред ства) склу чен ме ѓу ре зи ден тот и банка/бро кер ска куќа/друш тво за уп ра ву ва ње со ин вес ти цис ки фон дови; - нап ла та врз ос но ва на ди ви денди, ка ма ти и дру ги при носи од хар тии од вред ност, при вло жу ва ња на ре зи ден ти во слу чај на пов рзу ва ње и спо ју ва ње на Ма ке дон ска та бер за за хар тии од вред ност со дру ги стран ски бер зи (порт фо лио-ин вес ти ции): из вод од смет ка за хар тии од вред ност из да ден од со од ве тен стран ски депо зи тар или из вес ту вање/до ку мент за ис пла те на ди ви денда, ка ма та или дру ги при но си од хар тии од вред ност. Ако ко рис ни кот на нап ла та та и да де на лог на исплат на та бан ка за пре нос на сред ства та на не го ва та те ков на смет ка во стран ска ва лу та во дру га банка, бан ка та ја одоб ру ва те ков на та смет ка на дру га та бан ка со Об ра зе цот 746 нај доц на на ред ни от ден од де нот на при е мот на на ло гот, на на чи нот опи шан во при мерот бр. 3 од при ло гот бр. 8 Тран сак ции во де ви зи со по сре дство на две до маш ни банки". На по мена: Ако ко рис ни кот на нап ла та та во ут врдени от рок не и ги дос тави на бан ка та си те пот реб ни по да то ци и со од вет на до ку мен та ција, бан ка та не смее да му овоз мо жи на ко рис ни кот на нап ла та та рас по лага ње со при ли вот на сред ства. Нап ла та та од не ре зи дент, бан ка та мо же ди рек тно да ја одо бри на те ков на та смет ка на ко рис ни кот на нап лата, до кол ку рас по ла га со прет ход на писме на ин фор ма ци ја до би е на од ко рис ни кот за: ви дот на тран сак ци јата, бро јот на те ков на та смет ка на ко ја тре ба да се одо бри нап ла та та и со од ве тен до ку мент ако е пред ви ден. Во тој слу чај, бан ка та го по пол ну ва Об ра зе цот 743 во де ло ви те I и II. 2 ПЛА ЌА ЊЕ ВО СТРАН СТВО За пла ќа ње во стран ство или во ко рист на те ковна та смет ка на не ре зи дент во зем јата, на ло го да ва чот - ре зи дент и под не су ва на бан ката: - Oбра зец: Oбра зец 1450 - На лог за из вршу ва ње на дозна ка во стран ство/ис пла та по ак ре ди тив (во на та мош ни от текст: Oбра зец 1450); или Oбра зец 1451 - На лог за от во ра ње ак ре ди тив (во на тамош ни от текст: Oбра зец 1451). На ло го да ва чот со Oбра зе цот 1450 на бан ка та и дос та ву ва до ку мент врз ос но ва на кој мо же да се утврди ос но вот и об врската за пла ќа ње и тоа: - за пла ќа ња по те ков ни тран сак ции: ЕЦД за уве зе ни стоки, склу чен до го вор, фак тура, про фак ту ра или друг до ку мент со од ве тен за кон крет на та ра бота; - за пла ќа ње на ди ви ден ди и дру ги до бив ки од вло жу вање на не ре зи дент во Ре пуб ли ка Ма ке до нија, ка ко и за пре нос на ос та то кот од лик ви да цис ка та маса: до каз за из вршен упис во ре гис та рот на ди рек тни ин вес ти ции при Цен трал ни от ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја ако вло жу ва ње то има трет ман на ди рек тна ин вести ција, до каз за соп стве нос та на ак ци и те од нос но уде ли те и од лу ка од над ле жен ор ган на друш тво то за рас пре дел ба и ис пла та на до бив ката, суд ско ре ше ние за лик ви да ци ја или из вод од Цен трал ни от ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја за те ков на та сос тој ба и до каз од над ле жен ор ган де ка се на ми ре ни за кон ски про пиша ни те об врски врз ос но ва на да но ци и при до не си кон држа ва та за со од вет на та ка пи тал на тран сак ција; - за пов ле ку ва ње ка пи тал на не ре зи дент од про даж ба на ак ции во до маш но друш тво на ре зи дент: до каз за из вршен упис во ре гис та рот на ди рек тни ин вес ти ции при Цен тра лен ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја ако вло жу ва ње то има трет ман на ди рек тна ин вес ти ција; за пов ле ку ва ње ка пи тал на не ре зи дент од про даж ба на уде ли во до маш но друш тво на ре зи дент: до го вор за про дажба, и до каз за из вршен упис во ре гис та рот на ди рек тни ин вес ти ции при Цен трал ни от ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја ако вло жу ва ње то има трет ман на ди рек тна ин вес ти ција; - за вло жу ва ње од стра на на ре зи дент во ак ции и уде ли на стран ски друш тва, ка ко и дру ги об ли ци на зго ле му ва ње на ка пи та лот во стран ско то друш тво, со што ре зи ден тот се стек ну ва со учес тво над 10% од ка пи та лот на стран ско то друш тво: до го вор за вло жува ње ако друш тво то се ос но ва со ме шо вит ка пи тал или акт за ос но ва ње на друш тво то ако се ос но ва во це лос на соп стве ност на ре зи ден тот, пот врде ни од но тар или из веш тај за склу че на тран сак ци ја од бро кер ска та ку ќа сог лас но со член 17 од За ко нот за де виз но ра бо тење; - за пла ќа ње врз ос но ва на ку пе ни стран ски соп ственич ки и долж нич ки хар тии од вред ност од стра на на ре зи денти, кои се тр гу ва ат на стран ски те па зари, портфо лио-ин вес ти ции, сог лас но со член 14 од За ко нот за де виз но ра бо тење: из веш тај за склу че на тран сак ци ја од бро кер ска та куќа; за пла ќа ње врз ос но ва на ку пува ње на нед виж нос ти во стран ство, сог лас но со член 11 од За ко нот за де виз но ра бо тење: до го вор или друг до ку мент со кој се стек ну ва нед виж носта; REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 39

Девизно работење - за пла ќа ње врз ос но ва на ку пу ва ње нед виж ност во Репуб ли ка Ма ке до ни ја ко ја ја по се ду вал не ре зи дент, ка ко и за пла ќа ње на до ход од нед виж нос та во соп стве ност на не ре зи дент: до каз за из вршен упис во ре гис та рот на нед виж нос ти на не ре зи ден ти во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја при Цен трал ни от ре гис тар на Ре пуб ли ка Ма ке до нија; - за пла ќа ње на глав ни на и ка ма та по зе ме ни кре ди ти од не ре зи ден ти ко иш то сог лас но со Од лу ка та за на чи нот и ус ло ви те за еви ден ти ра ње и под не су ва ње из веш таи за склу че ни те кре дит ни ра боти" се пред мет на по е- ди неч но из вес ту вање: из вес ту ва ње за еви ден ти ра на кре дит на ра бо та во На род на та банка; а за ос та на ти те кре дит ни ра боти: до го вор со не ре зи ден тот; - за ед нос тра ни лич ни тран сфе ри на сред ства над 2500 ЕУР: за пла ќа ње врз ос но ва на се меј ни за еми, по да роци и ми раз - до го вор за ве рен на но тар; за пла ќа ње врз ос но ва на нас лед ство - суд ска или из вршна ис права; за пла ќа ње врз ос но ва на за веш та ни ја - за веш та ен теста мент за ве рен од над ле жен суд и пра ви ла (ста тут) за ко рис те ње на за веш та ни ето; за пла ќа ње врз ос но ва на на ми ру ва ње дол го ви на до се ле ник кон ма тич на та земја - до ку мент за не на ми рен долг из да ден од ма тич на та земја; за пла ќа ње врз ос но ва на пре нос на сред ства на исе ле ник во стран ство -исе ле нич ка виза; за пла ќа ње врз ос но ва на до бив ки од иг ри на сре ќа (во ко рист на ли ца кои не се ре зи денти) - ли ценца за при ре ду вање иг ри на сре ќа во ка зино, из да де на од Вла да та на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и днев на пресмет ка во ко ја се при ка жа ни си те об врски за пла ќа ње кон учес ни ци те во иг ри те и сос тој ба та на при хо ди те од иг ри те на среќа, пот врде на од од го вор но то ли це на друш твото; - за пре нос на сред ства од смет ка на ре зи дент кај домаш на бан ка на не го ва та смет ка кај стран ска банка: до ку мент сог лас но со Од лу ка та за на чи нот и ус ло ви те под кои ре зи ден ти те кои не се ов лас те ни бан ки мо жат да от во ра ат и да има ат смет ки во стран ство"; - за пла ќа ње по ос нов на из вршна ис права: из вршна та ис права; во слу чај на при сил но пла ќа ње по ис ти от ос нов: на лог за из вршу ва ње од ов лас тен из врши тел и из вршна та ис права. Кај пла ќа ња та за ка пи тал ни тран сак ции врз ос но ва на из вршна ис пра ва и при сил но пла ќа ње врз ос но ва на из вршна ис пра ва се дос та ву ва и до каз од над ле жен ор ган де ка се на ми ре ни за кон ски про пи ша ни те об врски врз ос но ва на да но ци и при доне си кон држа вата, ако за ос нов на та ра бо та за ко ја нас та на ла об врската за пла ќа ње е пред ви де но прило жу ва ње на та ков до каз; - за вло жу ва ње во хар тии од вред ност на стран ски берзи со кои Ма ке дон ска та бер за за хар тии од вред ност склу чи ла до го вор за пов рзу ва ње и спо ју ва ње (порт фолио-ин вес ти ции): до го вор со СЕЕ линк" ДОО Скопје. По ис клу чок, об врската за дос та ву ва ње до ку мент врз ос но ва на кој мо же да се ут врдат ос но вот и обврската за пла ќа ње во стран ство не се од не су ва за ко рис ник на тех но лош ка та ин дус трис ка раз вој на зо на ос но ва на сог лас но со за кон, кој што ќе и дос та ву ва на бан ка та спи сок на ли ца на кои ќе им ги врши пла ќа ња та во стран ство, нај мал ку ед наш во те кот на 12 ме сеци. За пла ќа ње на не ре зи дент, бан ка та мо же на писмено ба ра ње на на ло го да ва чот - ре зи дент во не го во име да из гот ви об ра зец 1450 до кол ку рас по ла га со: потреб ни те ин фор ма ции за не гово, со од ве тен до ку мент пред ви ден во точ ка та 41 од ова упат ство и обез бе де но пок ри тие, до би е ни од на ло го да ва чот. II ОБ РАС ЦИ И СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИИ Со Упат ство то е про пи ша на сод ржи на та и фор ма та на об рас ци те кои бан ки те и кли ен ти те ги ко рис тат при врше ње на плат ни от про мет со стран ство. Но ви те об рас ци са мо се пот пи шу ва ат од ов лас те но ли це и не се ста ва пе чат. Спо ред Упат ство то про пи ша ни се сле дни ве обрасци: Обра зец 743 - Из веш тај за нап ла та од стран ство; Обра зец 746 - Оп шт де ви зен на лог; Обра зец 1450 - На лог за из вршу ва ње на дозна ка во стран ство Из веш тај за ис пла та по ак ре ди тив; Обра зец 1451 - На лог за от во ра ње на ак ре ди тив; Из веш тај ИСП - Из веш тај за сос тој ба та и про ме тот; Спе ци фи ка ци ја 53 - Спе ци фи ка ци ја на от ку пени ефек тив ни стран ски па ри и по ло же ни на де виз ни смет ки (при лив); Спе ци фи ка ци ја 54 - Спе ци фи ка ци ја на про да дени ефек тив ни стран ски па ри и ис пла те ни од де виз ни смет ки (од лив); Спе ци фи ка ци ја 55 - Спе ци фи ка ци ја на от ку пе ни стран ски че ко ви и одоб ре ни во ко рист на де виз ни сметки; Спе ци фи ка ци ја 56 - Спе ци фи ка ци ја за про мет на сметка. На по мена: Во елек трон ски от Р-Ре гис тар од 2016 го ди на во ДЕЛ IV да де ни се ши ф ри те кои се ко рис тат при по пол ну ва ње на об рас ци те за плат ни от про мет 40 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење со стран ство (ши ф ри на тран сак ции, ши ф ри на земји, ши ф ри на ме ѓу на род ни ор га ни за ции, ши ф ри на валути, ши ф ри на инстру мент на пла ќање, ши ф ри на на ло го да вач/ко рис ник). Во про дол же ние да де ни се упат ства за по пол ну вање и прак тич ни при ме ри на по пол не ти и тоа: Обра зец за нап ла та од стран ство (Обра зец 743); Обра зец за пла ќа ње во стран ство (Обра зец 1450, 1451); и Обра зец за пре нос на де ви зи од ед на во дру га бан ка (Обра зец 746). Обрас ци за нап ла та од стран ство 1 ПО ПОЛ НУ ВА ЊЕ НА ОБ РА ЗЕ ЦОТ 743 - ИЗ ВЕШ ТАЈ ЗА НАП ЛА ТА ВО СТРАН СТВО (ВС 60) Во ру бри ки те на овој об ра зец се вне су ва ат следни ве по да тоци: Пр ви от дел го по пол ну ва бан ка та (ру бри ки те од 1 до 14). 1 - На зив, ад реса, ма ти чен број на бан ка та ко ја ја при ма т.е. ја об ра бо ту ва нап ла тата; 2 - На зив, ад реса, број на те ков на сметка/ибан и ма ти чен број на ко рис ни кот на нап ла тата. До кол ку ко рис ни кот на нап ла та та е до маш но фи зич ко лице, бан ка та ја впи шу ва ши фра та за до маш ни фи зич ки ли ца - 1000000. Ако ко рис ни кот на нап ла та та е не рези дент, бан ка та ја впи шу ва ши фра та за стран ско ли це 9000ХХХ (ХХХ - зем ја на не ре зи ден тот од ши фрар никот на зем ји кој е сос та вен дел на Упат ството). Ако корис ни кот на нап ла та та е са мос тоен врши тел на деј ност кој не до бил нап ла та ка ко фи зич ко лице, бан ка та го впи шу ва не го ви от ма ти чен број од де лов ни от ре гис тар. Во по ле то на дес на та стра на под бро јот 60 се вне су ва ед но ци фре на та оз на ка на инстру мен тот на пла ќа ње од ши фрар ни кот на инстру мен ти на пла ќање; 3 - Бро јот под кој на ло гот е за ве ден во ре гис та рот на бан ката; 4 - На зив на стран ска та бан ка - во прво то осен ча но по ле се впи шу ва ши фра та на зем ја та од ши фрар ни кот на земји, а во вто ро то осен ча но по ле СВИ ФТ оз на ка та на стран ска та банка. 5 - На зив и ад ре са на не ре зи дент - на ло го да вач и во осен ча но то по ле ши фра та на зем ја та на не ре зи ден тот не за вис но од зем ја та од ко ја е прис тигната нап ла тата, или ши фра та на ме ѓу на род на та ор га ни за ција; 6 - На зив на стран ска та ко рес по ден тна банка, а во осен ча но то по ле СВИ ФТ оз на ка та на стран ска та банка (се по пол ну ва са мо во слу чај на ра бо те ње пре ку СВИФТ); 7 - Опис на нап ла та та од на ло гот на стран ска та бан ка (СВИ ФТ по рака), а во осен ча но то по ле ши фра та на ос но ва та од ши фрар ни кот на ос нови; 8 - Во прво то и вто ро то осен ча но поле: ши фра и скра тен на зив на ва лу та та од ши фрар ни кот на валути; во тре то то осен ча но по ле из нос во ва лу та со две де ци мал ни места; а во чет врто то по ле да тум на кој е одоб рен при ли вот на смет ка та на бан ка та во стран ство или за дол же на смет ка та на не ре зи ден тот кај бан ката; 9 - Из нос во стран ска ва лу та на бан кар ска про ви зија и тро шоци, кои се од би е ни во стран ство, ако е тоа на ве де но во на ло гот на стран ска та банка; 10-11 - По да то ци за кни же ње на за дол жу ва ња та и одоб ру ва ња та во бан ката; 12 - На зив и ма ти чен број на ис плат на та бан ка во слу чај на ло гот да го по пол ну ва при лив на та бан ка или на зив и ма ти чен број на при лив на та бан ка за на ло гот по пол нет од ис плат на та банка; 13 - Из нос во де на ри на пресме та ни от на до мест за ус лу га кој бан ка та го нап ла ту ва од ко рис ни кот на нап ла тата; 14 - Место, да тум на об ра бот ка на нап ла та та и завер ка на бан ката. Вто ри от дел го по пол ну ва ко рис ни кот на напла та та и ѝ го вра ќа на бан ка та за ра ди на та мош на об ра бот ка на на ло гот. 15 - При по пол ну ва ње то на оваа ру бри ка ко рис никот на нап ла та та по а ѓа од вкуп но то по ба ру ва ње кое го зат во ра со нап ла тата. Во прва та ко ло на се вне су ва ши фра та на ос но ва та од ши фрар ни кот на ос нови, во вто ра та ко ло на бро јот на до ку мен тот (кре дит на регис тра ција, број на до го вор итн.), во тре та та опис на тран сак ци ја та ка ко ос но ва за нап ла та на ко ја нас та нало по ба ру ва ње то од стран ство и во чет врта та ко лона, из но сот на по ба ру ва ње то во ва лута. Ако ко рис ни кот нап ла ту ва по ба ру ва ње по по ве ќе ос но ви ги спе ци фи ци ра по е ди неч но си те ос но ви во врска со кои нас та на ло тоа по ба ру ва ње (при мер: кама та и глав нина; сто ка и ус луга). Ако нап ла та та е по ма ла од по ба ру ва њето, се внесу ва вкуп ни от из нос на по ба ру ва ње то и из но сот за кој е на ма ле но тоа по ба ру ва ње (при мер: фак тур на та вредност на ца рин ски от до ку мент и до би е но то за дол же ние од не ре зи ден тот со кое е на ма ле но по ба ру ва њето). REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 41

Девизно работење Из но сот на на ма ле но то по ба ру ва ње се вне су ва со не га ти вен пред з нак. Вкуп ни от из нос на нап ла та та во де лот II, мо ра да е иден ти чен со из но сот во ва лу та од дел I ру бри ка та 8. До кол ку ко рис ни кот на нап ла та та не ја по полнил ко ло на та за ши фра на ос но вот, ши ф ри ра ње то го врши бан ка та до пол ни тел но сог лас но опи сот на тран сак ци јата. 16 - Во прво то по ле се вне су ва СВИ ФТ - оз на ка та на бан ка та во која, по на лог на ко рис ни кот на нап латата, се одоб ру ва ат сред ства та на не го ва та сметка. Во вто ро то поле, бро јот на те ков на та сметка/ ИБАН на ко рис ни кот на нап ла та та на ко ја се одоб рува ат сред ствата. Ако при ли вот се одоб ру ва на по ве ќе те ков ни сметки/ибан, во по ле то на ме не то за бро јот на сметка та се за пи шу ва "по спе ци фи ка ција", ко ја што се при ло жу ва во при лог на на ло гот. 17 - Место, да тум и за вер ка од стра на на ко рис никот на нап ла тата. Во про дол же ние да ден е при мер на сос та вен Oбра зец 743: Образец 743 42 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење На ло зи за пла ќа ње во стран ство 2. ПО ПОЛ НУ ВА ЊЕ НА ОБ РА ЗЕЦ 1450 - НА ЛОГ ЗА ИЗ ВРШУ ВА ЊЕ НА ДОЗНА КА ВО СТРАН СТВО (ВС 70) Пр ви от дел од об ра зе цот го по пол ну ва на ло го дава чот (ру бри ки те од 1 до 9 ос вен ру бри ка 3), втори от дел го по пол ну ва бан ка та (ру бри ки те од 10 до 15). Ако пла ќа ње то во стран ство се врши по на лог на до маш но фи зич ко ли це или не ре зи дент, Обра зе цот 1450 во це лост го по пол ну ва бан ката. Во ру бри ки те на овој об ра зец се вне су ва ат следни ве по да тоци: 1 - На зив, ад реса, број на те ков на та смет ка / ИБАН и ма ти чен број на под но си те лот на на ло гот (на ло го давач). Се впи шу ва бро јот на те ков на та смет ка / ИБАН на на ло го да ва чот кај бан ката. До кол ку на ло го да ва чот е до маш но фи зич ко лице, бан ка та ја впи шу ва ши фра та за до маш ни фи зич ки ли ца - 1000000. Ако на ло го да вач е не ре зи дент, бан ка та ја впи шу ва ши фра та за странско ли це 9000ХХХ (ХХХ - зем ја на не ре зи ден тот од ши фрар ни кот на зем ји кој што е сос та вен дел на ова упат ство). Ако на ло го да ва чот е са мос тоен врши тел на деј ност кој што не врши пла ќа ње ка ко фи зич ко лице, се впи шу ва не го ви от ма ти чен број од де лов ни от регис тар; 2 - На зив, ад ре са и ма ти чен број на бан ка та ко јаш то го врши пла ќа њето. Во по ле то на дес на та страна, под бро јот 70 се впи шу ва ед но ци фре на та оз на ка на инстру мен тот на пла ќа ње од ши фрар ни кот на инструмен ти на пла ќање; 3 - Број под кој е за ве ден на ло гот во ре гис та рот на бан ката; 4 - На зив, ад ре са и бро јот на сметка/ибан на не рези ден тот во чи ја ко рист тре ба да се из врши пла ќа њето, а во осен ча но то по ле се впи шу ва ши фра та на зем ја та на не ре зи ден тот од ши фрар ни кот на земји, не за вис но од тоа пре ку ко ја зем ја се врши пла ќа њето, или шифра та на ме ѓу на род на та ор га ни за ција; 5 - На зив и ад ре са на бан ка та на не ре зи ден тот, во прво то осен ча но по ле се впи шу ва ши фра та на зем ја та од ши фрар ни кот на земји, а во вто ро то осен ча но по ле СВИФТ-оз на ка та на бан ката. Ад ре са та на бан ка та на не ре зи ден тот се по пол ну ва са мо во слу чај ко га банка та не ма СВИФТ-оз нака; 6 - Во прво то и вто ро то осен ча но поле: ши фра и скра тен на зив на ва лу та та од ши фрар ни кот на валути; во тре то то осен ча но поле: из но сот во ва лу та во кој тре ба да се плати, со две де ци мал ни мес та и во чет врто то осен ча но поле: да ту мот на кој е из вршено пла ќа ње то од смет ка та на бан ка та во стран ство, од нос но од смет ка та на не ре зи ден тот кај бан ката. Да ту мот го по пол ну ва на ло го да ва чот, ако са ка пла ќање то да би де из врше но на точ но оп ре де лен да тум, во спро тив но ова по ле го по пол ну ва бан ката; 7 - При по пол ну ва ње на оваа ру брика, на ло го дава чот по а ѓа од вкуп на та об врска ко јаш то ја плаќа. Во прва та ко ло на се вне су ва ши фра та на ос но вот од шифрар ни кот на ос нови, во вто ра та ко ло на - бро јот на до ку мен тот (кре дит на при јава, одоб ре ние од На род ната бан ка итн.), во тре та та - опис на тран сак ци ја та врз ос но ва на ко ја нас та на ла об врската кон стран ство и во чет врта та ко ло на - из но сот на об врската во ва лута. Ако на ло го да ва чот пла ќа об врска за по ве ќе основи, ги спе ци фи ци ра по е ди неч но си те ос но ви за кои нас та на ла об врската (на при мер: ка ма та и глав нина; сто ка и ус луга). Ако пла ќа ње то е по ма ло од об врската, се впи шу ва вкуп ни от из нос на об врската и из но сот за кој е на мале на таа об врска (при мер: фак тур на та вред ност на ца рин ски от до ку мент и до би е но то одоб ре ние од не рези ден тот со кое е на ма ле на об врската). Из но сот на нама ле на та об врска се вне су ва со не га ти вен пред з нак. Вкуп ни от из нос за пла ќа ње мо ра да е иден ти чен со из но сот во ва лу та од ру бри ка 7. До кол ку на ло го да ва чот не ја по пол ни ко ло на та "ши фра на ос нов", ши ф ри ра ње то го врши бан ка та до пол ни тел но сог лас но со опи сот на тран сак ци јата. 8 - Се на ве ду ва на чиј то вар ќе се засме та ат трошо ци те на бан ки те за из вршу ва ње на пла ќа њето; 9 - Место, да тум и за вер ка од стра на на на ло года ва чот; 10 - Се вне су ва мес то то и да ту мот ко га бан ка та го при фа ти ла на ло гот за из вршу вање, ка ко и за вер ка од стра на на бан ката; 11-12 - По да то ци за кни же ње на за дол жу ва ње то и одоб ру ва ње то на бан ката; 13 - Во оваа ру бри ка бан ка та вне су ва по да то ци за смет ка та (смет ките) од ко ја се обез бе ду ва ат средства та за пок ри ти е то за из вршу ва ње на пла ќа ње то во стран ство (на при мер: пок ри тие од смет ка та 7000, 7001, 7053, 702, 80, 50, 51, 52...); 14 - За бе лешка, мес то и да тум на об ра бот ка на пла ќа ње то и за вер ка од стра на на бан ката. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 43

Девизно работење 3 ПО ПОЛ НУ ВА ЊЕ НА ОБ РА ЗЕЦ 1451 - НА ЛОГ ЗА ОТ ВО РА ЊЕ АК РЕ ДИ ТИВ (ВС 71) На ло гот за от во ра ње на ак ре ди тив го из гот ву ва на ло го да ва чот и тој се сос тои од две стра ници. Прва стра ни ца На род на та бан ка не ја про пи шу ва сод ржи на та и фор ма та на Обра зе цот 1451 - На лог за от во ра ње на ак ре ди тив (прва стра ница), ко јаш то се од не сува на ак ре ди тив ни те ус лови. Фор ма та и сод ржина та на прва та стра ни ца на об ра зе цот 1451 ја из ра бо ту ва бан ка та сог лас но со соп стве ни те пот ре би и неа ја об ја ву ва и ја пра ви дос тап на за сво и те кли енти. Вто ра стра ни ца (ВС 71) Вто ра та стра на се од не су ва на по да то ци те од дого во рот со не ре зи ден тот и се по пол ну ва на иден ти чен на чин ка ко на ло гот 1450 при из вршу ва ње дозна ка во стран ство, со ис клу чок на ру бри ките: 2 - Во по ле то, под оз на ка та на об ра зе цот се впи шува ши фра та на инстру мен тот на пла ќа ње "5"; 3 - Број на от во ре ни от нос тро-ак ре ди тив од ре гиста рот на от во ре ни ак ре ди тиви; 9-10 - По да то ци за кни же ње на за дол жу ва ње то и одоб ру ва ње то на бан ката, ако со на ло гот за отво ра ње ак ре ди тив ед нов ре ме но се обез бе ду ва и пок ри тие; 11 - Прос то рот во оваа ру бри ка го ко рис ти бан ка та за вне су ва ње по да то ци за пок ри ти е то за от во ре ни от ак ре ди тив сог лас но со до го во рот со на ло го да ва чот: да тум на кој и смет ка од ко ја се обез бе ду ва пок рити е то (на при мер: пок ри тие на смет ка та 7000, 7001, 7053, 702, 80, 50, 51, 52...). Овој да тум не мо же да би де по доц на од да ту мот на пла ќа ње врз ос но ва на от во ре ни от ак ре ди тив. 12 - Мес то и да тум ко га бан ка та го при фа ти ла на ло гот за из вршу вање, ка ко и за вер ка од стра на на бан ката. 4 ОБ РА ЗЕЦ 1450 - НА ЛОГ ЗА ИЗ ВРШУ ВА ЊЕ НА ДОЗНА КИ ВО СТРАН СТВО, ИЗ ВЕШ ТАЈ ЗА ИС ПЛА ТА ПО АК РЕ ДИ ТИВ (ВС 70) Из веш та јот за ис пла та на ак ре ди ти вот - Обра зец 1450 го по пол ну ва бан ка та со ис ти те по да то ци од обра зе цот 1451 (вто ра стра на). Во про дол же ние се да де ни при ме ри на сос та ве ни об рас ци и тоа 1450 - На лог за из вршу ва ње на дозна ка во стран ство и Из веш тај за ис пла та по ак ре ди тив и 1451 - На лог за от во ра ње на ак ре ди тив: ^lenka na HLB International Следете не: 44 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење Образец 1450 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 45

Девизно работење Образец 1451 46 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Девизно работење 5 ПО ПОЛ НУ ВА ЊЕ НА ОБ РА ЗЕЦ 746 - ОП ШТ ДЕ ВИ ЗЕН НА ЛОГ (ВС 66/77) Ако со Упат ство то не е по и на ку пред ви дено, Образе цот 746 се ко рис ти за кни же ње на пре но сот на де ви зи од ед на на дру га де виз на смет ка во ме ѓу себни те од но си на бан ките, а мо же да се ко рис ти и ка ко ин те рен на лог во бан ката. Во ру бри ки те на овој об ра зец се вне су ва ат следни ве по да тоци: 1 - При из вес ту ва ње до На род на та бан ка за сос тојба та и про ме тот на од ре де на из веш тај на сметка, ВС 66 се упот ре бу ва за кни же ње на то вар (про мет должи), а ВС 77 за кни же ње во ко рист (про мет по ба рува). 2 - На зив, ад ре са и ма ти чен број на бан ка та ко јаш то го из да ва на ло гот на овој об ра зец; 3 - На зив, ад ре са и ма ти чен број на бан ка та до ко ја се упа ту ва на ло гот; 4 - Бро јот под кој е на ло гот за ве ден во ре гис та рот на бан ката; 5 - Да ту мот на кој е одоб рена, од нос но за дол же на смет ка та на бан ката, во за вис ност од ви дот на ра бота та за ко ја се ко рис ти на ло гот на овој об ра зец; 6-9 - Овие ру бри ки се ко рис тат за кни же ње во бан ки те во за вис ност од ви дот на ра бо ти те за кои се ко рис ти овој об ра зец. Ако сог лас но со Упат ството, се врши пре нос на сред ства по ме ѓу смет ки те на кли енти те кај ис та или дру га банка, во ко ло на та бр. 1 се на ве ду ва ма тич ни от број на кли ен тот. 10 - Го ко рис ти бан ка та за свои пот реби; 11 - За бе лешка, мес то и да тум на об ра бот ка и завер ка од стра на на бан ката. Во про дол же ние е да ден при мер на сос та вен Обра зец 746: Образец 746 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 47

Девизно работење 6 ИЗ ВЕШ ТАЈ ИСП - ИЗ ВЕШ ТАЈ ЗА СОС ТОЈ БА ТА И ПРО МЕ ТОТ (ВС 00) Бан ка та го из гот ву ва овој из веш тај за смет ки те од прило гот 3 од Упат ството, при што из но си те во из веш та јот ги вне су ва со две де ци мал ни места. Во нас ло вот на овој из веш тај се на ве ду ва да ту мот за кој се из вес тува, на зи вот и ма тич ни от број на бан ката, ка ко и бро јот на смет ка та за ко ја се дос та ву ва из веш та јот. Во ко ло ни те се вне су ва ат сле дни ве по да тоци: 1-2) скра тен на зив и ши фра на ва лу та та од ши фрар никот на ва лути; 3) из нос на по чет на та сос тој ба во ва лута; 4) из нос на за дол жу ва ње то на смет ка та во ва лута; 5) из нос на одоб ру ва ње то на смет ката; 6) из нос на но ва та сос тој ба во ва лута. Бан ка та го за ве ру ва из веш та јот со пот пис. Из но сот на по чет на та сос тој ба на из веш та јот во ва лута мо ра да е иден ти чен со из но сот на но ва та сос тој ба од прет ход ни от из веш тај. 7 СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА 53 - СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА НА ОТ КУ ПЕ НИ ЕФЕК ТИВ НИ СТРАН СКИ ПА РИ И ПО ЛО ЖЕ НИ НА ДЕ ВИЗ НИ СМЕТ КИ (ВС 53) Овој об ра зец се ко рис ти ка ко спе ци фи ка ци ја на за должу ва ње то на смет ка та 3000. Бан ка та ги по пол ну ва ко ло ни те, и тоа: за фи зич ко ли це - ре зи дент и не ре зи дент, збир но ка ко еден по да ток по ва лу ти за си те из врше ни тран сак ции со ис та ши фра на ос но вот и ис то кни жење; за прав но ли це ре зи дент и не ре зи дент, збир но по ва лу ти во ко ло на та "раз ни ос нови", при што е долж на да при ло жи при ме рок од об ра зе цот 743, 746 и 1450, сог лас но со од ред би те на Упат ството. Из но си те во ва лу ти од ко ло ни те по си те ос нови, вклу чител но и раз ни ос нови, мо ра ат да од го ва ра ат на про ме тот на то вар на смет ка та 3000 од из веш та јот ИСП. 8 СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА 54 - СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА НА ПРО ДА ДЕ НИ ЕФЕК ТИВ НИ СТРАН СКИ ПА РИ И ПО ДИГНА ТИ ОД ДЕ ВИЗ НИ СМЕТ КИ (ВС 54) Овој об ра зец се ко рис ти ка ко спе ци фи ка ци ја на одоб рува ње то на смет ка та 3000. Бан ка та ги по пол ну ва ко ло ни те, и тоа: за фи зич ко ли це - ре зи дент и не ре зи дент, збир но ка ко еден по да ток по ва лу ти за си те из врше ни тран сак ции со ис та ши фра на ос но вот и ис то кни жење; за прав но ли це - ре зи дент, збир но по ва лу ти во ко ло на та "раз ни ос нови", при што е долж на по е ди неч но да из вес ти за пода то ци те од оваа ко ло на сог лас но со од ред би те на Упат ството. Из но си те во ва лу ти во ко ло ни те по си те ос нови, вклу чител но и раз ни ос нови, мо ра ат да од го ва ра ат на про ме тот во ко рист на смет ка та 3000 од из веш та јот ИСП. 9 СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА 55 - СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА НА ОТ КУ ПЕ НИ СТРАН СКИ ЧЕ КО ВИ И ОДОБ РЕ НИ ВО КО РИСТ НА ДЕ ВИЗ НИ СМЕТ КИ (ВС 55) Овој об ра зец се ко рис ти ка ко спе ци фи ка ци ја на за дол жува ње то на смет ка та 3010, со ис клу чок на ко ло на та "пре носи" во ко ја се ис ка жу ва одоб ру ва ње на смет ката. Бан ка та ги по пол ну ва ко ло ни те, и тоа: за фи зич ко ли це - ре зи дент и не ре зи дент, збир но ка ко еден по да ток по ва лу ти за си те из врше ни тран сак ции со ис та ши фра на ос но вот и ис то кни жење; за прав но ли це ре зи дент и не ре зи дент, збир но по валу ти во ко ло на та "раз ни ос нови", при што е долж на по е динеч но да из вес ти за по да то ци те од оваа ко лона, сог лас но со од ред би те на Упат ството. Из но си те во ва лу ти во ко ло ни те по си те ос нови, вклу чител но и раз ни ос нови, мо ра ат да од го ва ра ат на про ме тот на то вар на смет ка та 3010 од из веш та јот ИСП (ос вен ко ло на та "пре но си во стран ство"). Из но си те во ва лу та во ко ло на та "пре но си во стран ство" (ос нов 620), ка де што се кни жат чеко ви те ис пра те ни во стран ство на нап ла та и нап ла ти те на че ко ви на то вар на при ме ни те пок ри тија, мо ра ат да од го вара ат на про ме тот во ко рист на смет ка та 3010. 10 СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА 56 - СПЕ ЦИ ФИ КА ЦИ ЈА ЗА ПРО МЕТ НА СМЕТ КА (ВС 56) Сог лас но со од ред би те на Упат ството, спе ци фи ка ција та 56 се упот ре бу ва за збир но ис ка жу ва ње на про ме тот на смет ка та 808 за по е ди неч ни те тран сак ции по ма ли од 100.000,00 де нари, за кои бан ка та из вес ту ва, бан ка та мо же да из вес ту ва збирно. Бан ка та по пол ну ва ед на спе ци фи ка ци ја 56 за про ме тот на то вар на смет ка та 808 и ед на спе ци фи ка ци ја за про ме тот во ко рист на смет ка та 808, ко иш то се при ло жу ва ат за ед но со из веш та јот ИСП на смет ка та 808. Бро јот 1 се за ок ру жува за из вес ту ва ње на то вар на смет ка та 808, а бро јот 2 за из вес ту ва ње во ко рист на смет ка та 808. Во ко ло ни те се вне су ва ат сле дни ве по да тоци: 1) Ре ден број на на и ме ну ва њата; 2) Ши фра на ва лу та та од ши фрар ни кот на ва лути: "807"; 3) Ши фра на ос но вот од ши фрар ни кот на ос нови; 4) Бро јот на вто ра та смет ка на ко ја се од ра зи ле про мени те од тоа кни жење; 5) Вкуп ни от из нос во де на ри на си те тран сак ции ко иш то има ат ист ос нов и ис то кни жење; 6) Тек сту а лен опис на ос но вот за кој се из врше ни напла тите, т.е. пла ќа њата. 48 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Осигурување ВРЕД НУ ВА ЊЕ НА СТАВ КИ ТЕ ВО БИ ЛАН СОт НА СОС ТОЈ БА КАЈ ОСИ ГУ РИ ТЕЛ НИ ТЕ И РЕ О СИ ГУ РИ ТЕЛ НИ ТЕ друш ТВА Ацо димитровски Оси гу ри тел ни те друш тва сог лас но За ко нот за тр гов ски друш тва и Ме ѓу на род ни те стан дарди за фи нан сис ко из вес ту ва ње (МСФИ), има ат об врска да вр шат ре дов но вред ну ва ње на став ки те од Би лан сот на сос тој ба (Из веш та јот за фи нан сис ка сос тојба) и за тоа да сос та ват Из веш тај за вред ну ва ње на став ки те во Би лансот на сос тој бата. При вред ну ва ње то на став ки те и из гот ву вање то на Из веш та јот, оси гу ри тел ни те друш тва се прид ржу ва ат кон од ред би те на Пра вилни кот за ме то дот за вред ну ва ње на став ки те од би лан сот на сос тој ба и из гот ву ва ње на де лов ни те ба лан си ("Служ бен вес ник на РМ", број 169/10...61/16) и Пра вил ни кот за фор ма та и сод ржи на та на из веш та јот за вред ну ва ње на став ки те во Би лан сот на сос тој ба ("Служ бен вес ник на РМ", број 67/11). При ме не ти те ме то ди за вред ну ва ње на ставки те во Би лан сот на сос тој ба (Из веш та јот за фи нан сис ка сос тојба) де тал но се обе ло де ну ваат во Бе леш ки те кон Фи нан сис ки те из веш таи. ИН ТЕ РЕН ПРА ВИЛ НИК ЗА ВРЕД НУ ВА ЊЕ НА СТАВ КИТЕ Оси гу ри тел ни те друш тва се долж ни да до не сат ин те рен акт (пра вил ник) со кој де тал но ќе ги ут врдат си те пра ви ла и кри те ри у ми за вред ну ва ње во став ки те во Би лан сот на сос тој ба (Из веш та јот за фи нан сис ка сос тојба), од нос но си те ме то ди што ќе би дат во приме на во по ста пката на вред ну ва њето. Ин тер ни от акт (вклу чи тел но и си те не го ви по доцнеж ни из ме ни и до пол ну вање) се дос та ву ва ат до Агенци ја та за су пер ви зи ја на оси гу рувње то (во ната мош ни от тек ст: Агенција) за да мо же ис та та да се за поз нае со ис ти от евен ту ал но да ба ра не го ва из мена. ПРИ МЕ НА НА МЕ ТО ДОТ ЗА вред НУ ВАЊЕ Оси гу ри тел но то друш тво при вред ну ва ње на ставки те во би лан сот на сос тој ба е долж но да се прид ржува до ме то ди те ут врде ни во ин тер ни от акт (пра вил ник), но до кол ку од од ре де ни при чи ни не го сто ри ис то то, то гаш ќе мо ра да го обе ло де ни и об јас ни во Бе лешки те кон фи нан сис ки от из веш тај, при што тре ба да нап ра ви и про цен ка на ефек тот од неп ри ме ну ва ње то на ме тодот врз фи нан сис ки от ре зул тат и фи нан сиска та сос тој ба на друш твото. КОИ СТАВ КИ СЕ ПРЕД МЕТ НА вред НУ ВАЊЕ Пред мет на вред нос но усог ла су ва ње се след ни те став ки од Би лан сот на сос тој ба (Из веш та јот за финан сис ка сос тојба): а) Фи нан сис ки те вло жу ва ња (смет ки те од гру пи те 03,04,05,06,07,08 и 09) за кои вред нос но то усогла су ва ње се врши нај мал ку квартал но (ис клу чок се вло жу ва ња та кои ја пок ри ва ат ма те ма тич ка та ре зер ва по до го во ри те за оси гу ру ва ње на жи вот ка де вред нос но то усог ла су ва ње е на днев на основа); б) Вло жу ва ња во не ко ти ра ни хар тии од вред ност (хар тии од вред ност што не ко ти ра ат на ор га ни заци о ни па за ри при што не е бит но ко га дос пе ваат), што се вред ну ва ат пре ку по е ди неч на про цен ка на фи нан сис ка та сос тој ба на из да ва чот на ис ти те и тоа врз ос но ва на след ни те кри те ри у ми (чи ја важност се на ма лу ва по след о ва телно): - сол вен тност, - лик вид ност, - па рич ни те ко ви (во прет ход ни от пе ри од и очеку ва ни идни), - про фи та бил ност, оп шти па зар ни ус ло ви (ид ни пер спек ти ви на из да ва чот и не го ва та по зи ци ја на па за рот), - нав ре ме но ис пол ну ва ње на об врските, и - ква ли тет и ек спер ти за на ра ко вод ството. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 49

Осигурување в) По ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру вање (смет ки од гру па та 12 - По ба ру ва ња од непос редни ра бо ти на оси гу ру вање) ка де нај би тен еле мент за кла си фи ка ци ја е вре ме то на доц не ње во ис полну ва ње то на об врските од стра на на долж ни кот, сме та но од де нот на дос пе ва ње на по ба ру ва њето; г) По ба ру ва ња по ос нов на рег рес (смет ка та 150 - По ба ру ва ња по ос нов на рег рес), а врз ос но ва на склу че ни спо год би за нап ла та на рег рес ни от долг по сти гна ти со рег рес ни от долж ник. УТ ВРДУ ВА ЊЕ ИС ПРАВ КА НА ВРЕД НОС ТА ПО СЕБ НА РЕ ЗЕР ВА Ко га долж ни кот по ос нов на пре мии за оси гу ру вање и рег ре си доц ни со пла ќа ња та по ве ќе од 30 де на сме та но од де нот на дос пе ва ње на по ба ру ва њето, оси гу ри тел но то друш тво врши ис прав ка на вред нос та на тие по ба ру ва ња во след ни те про центи: Гру па на по ба ру вање Пе ри од на доц не ње во нап ла та на по ба ру ва ње то од долж ни кот Исправ ка на вред нос та (во % од вкуп ното по ба ру вање) 1 2 3 А до 30 дена 0% Б 31-60 дена 10-30% В 61-120 дена 31-50% Г 121-270 дена 51-70% Д 271-365 дена 71-90% Ѓ над 365 дена 100% При ут врду ва ње то на про цен тот на ис прав ка на вред нос та од зна че ње за ут врду ва ње на ка те го рија та во ко ја ќе се ста ви да де но то по ба ру ва ње пок рај де но ви те на доц не ње во нап ла та та е и по е ди неч ната про цен ка на фи нан сис ка та сос тој ба на долж ни кот (што се врши сог лас но кри те ри у ми те на ве де ни во овој на пис под нас ло вот: "Кои став ки се пред мет на вред ну вање" и тоа во точ ка та под б). 100% ис прав ка на вред нос та се врши и во след ни те слу чаи: - ко га над долж ни кот кој е прав но ли це е по ве де на сте чај на по ста пка, - ко га во до го во рот за оси гу ру ва ње (по ли сата) или анек сот кон ис ти от е ут врден рок на дос пе ва ње по ис тек на ска денцата, па во тој слу чај до де нот на ис те кот на ска денца та ис прав ка та се врши спо ред про цен ти те да де ни во прет ход на та табе ла (гру пи те А, Б, В, Г, Д, Ѓ), а по тој рок 100%, - ко га во спо год ба та за нап ла та на рег рес ни от долг од рег рес ни от долж ник ро кот за нап ла та е ут врден по ис тек на 365 дена, па во тој слу чај до ис те кот на тој рок ис прав ка та на вред нос та се врши спо ред про цен ти те да де ни во прет ходна та та бе ла (гру пи те А, Б, В, Г, Д и Ѓ), а по тој рок 100%. Реп рог ра ми ра ни те по ба ру ва ња (за кои се склу че ни до го во ри со долж ни ците) се кла си фи ци ра ат спо ред прво бит ни от да тум на дос пе вање. Агенци ја та мо же да му на ло жи на друш тво то да из врши рек ла си фи ка ци ја на да де но по ба ру ва ње во дру га ка те го ри ја и со тоа да го из ме ни ут врде ни от из нос на ис прав ка та на вред ност за ис тото. РО КО ВИ НА ДОС ТА ВУ ВА ЊЕ НА ИЗ ВЕШ ТА И ТЕ ДО АГЕНЦИ ЈАТА От ка ко врз ос но ва на сос тој ба та во де лов ни те кни ги ќе се из врши кла си фи ка ци ја на по ба ру ва њата, се сос та ву ва по се бен тн. Из веш та ј за вред ну ва ње на став ки те во Би лан сот на сос тој ба и тоа на след ни те об расци: ВС-1(н.о): По ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру ва ње и по ос нов на рег рес, ВС-1(ж.о): По ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру ва ње и по ос нов на рег рес, и ВС-2: Про ме ни во ис прав ка на вред нос та на поба ру ва њата. Из веш та и те се из гот ву ва ат квартал но со сос тој ба на 31 Март, 30 Јуни, 30 Сеп тем ври и 31 Де кем ври, и се дос та ву ва ат до Агенци ја та во елек трон ска фор ма, нај кас но до кра јот на ме се цот што сле ду ва по ис те кот на се кој квартал. Во про дол же ние да ва ме прак тич ни при ме ри за попол ну ва ње на прет ход но на ве де ни те об расци. АКТУЕЛНО КОМПЛЕТНО ЕДНОСТАВНО ЗА ПРИМЕНА ЕЛЕКТРОНСКА ЗБИРКА НА ПРОПИСИ 50 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Осигурување ПРАК ТИ ЧЕН ПРИ МЕР ЗА НЕ ЖИ ВОТ НО ОСИ ГУ РУ ВАЊЕ При мер: Со сос тој ба та на 30.09.2016 го ди на оси гури тел но то друш тво Си гур ност АД Скопје, во де лов ни те кни ги ис ка жа ло по аба ру ва ња кон след ни те прав ни и фи зич ки лица: 1. По ос нов на кас ко оси гу ру ва ње на мо тор ни во зи ла, не нап ла те на пре ми ја во из нос од 1.000.000 де нари се по ба ру ва од прав ни те лица: - АД Ин лес - Скопје, по ос нов на из да де на по ли са АМ 41502/7.09.2016 го ди на со V a 01.10.2016 на из нос од 280.000 де нари; - АД Мла дост - Би тола, по по ли са на ВМ 302/20.01.2016 го ди на на из нос од 400.000 де нари; - АД "Три ше шира" - Ку ма ново, по по ли са ТУ 04219/17.12.2015 го ди на на из нос од 320.000 де нари. На ден 28.07.2016 го ди на над должни кот е по ве де на сте чај на по ста пка. 2. По ос нов на оси гу ру ва ње на ав то од го вор ност од зас тап ни кот во оси гу ру ва ње то Бро кер-м Скопје, по ос нов на пре ми ја за оси гу ру ва ње се по ба ру ва из нос од 14.700.000 де нари, од кое 10.600.000 де на ри се од не су ва ат за склу че ни 1.600 оси гу ру ва ња на мо тор ни во зи ла од физич ки ли ца во те кот на ме сец ав густ/2016 го ди на со V a 31.08.2016, и 4.1000.000 де на ри за склу че ни 742 оси гу ру ва ња во те кот на месец сеп тем ври/2016 го ди на со V a 01.10.2016 го дина. 3. По склу че ни до го во ри за со о си гу ру ва ње од друш тво то за оси гу ру ва ње МГМ АД - Скопје, а по ос нов на оп шта од го вор ност ис ка жа но е по ба ру ва ње на пре ми ја во из нос од 6.600.000 де нари. Дел од по ба ру ва ња та во из нос од 1.800.000 де на ри се од не су ва ат за склу чени до го во ри во ме сец јули/2016 го дина, со V a 31.07.2016 друг дел од из нос од 3.400.000 де на ра е за склу че ни до го во ри во ме сец септем ври/2016 го ди на со V a 01.10.2016 4. Од ре о си гу ри тел на та ку ќа Ду нав Ре - Беог рад ис ка жа но е по ба ру ва ње по ос нов на учес тво на на до мест на ште ти по до го вор 41521/31.03.2016 го дина, за нас та на ти штети од фи нан сис ки за гу би во из нос од 7.350.000 де на ри во те кот на ме сец јули/2016 го ди на со V a 30.08.2016. 5. Не нап ла те ни се рег рес ни по ба ру ва ња од 3 фи зич ки ли ца на вку пен из нос од 4.200.000 де на ри и тоа: Од ли це то Ан дон Теп ров ски по ос нов на спо год ба за нап ла та на рег ре сен долг бр.229/28.09.2015 го ди на со V a 28.09.2016 на из нос од 2.200.000 де нари; Од ли це то Му за фер Али оски по ос нов на спо год ба за нап ла та на рег ре сен долг бр.347/21.12.2015 го ди на со V a 21.12.2016 на из нос од 1.400.000 де нари; Од ли це то Ди ља вер Се ли ми по ос нов на спо год ба за нап ла та на рег ре сен долг бр.189/16.05.2016 го ди на со V a 16.05.2017 на из нос од 600.000 де нари. 6. Со анекс бр.1371/19.07.2016 го дина, из вршено е реп рог ра ми ра ње на дол гот во из нос од 5.300.000 денари кон фир ма та Ем брион ДОО - Те тово, а по ос нов на неп ла те на пре ми ја за из врше но оси гу ру ва ње на кре ди ти по до го вор бр.1371/20.11.2015 го дина. 7. По ос нов на до го вор бр.2923/07.08.2015 годи на друш тво то на име неп ла те на пре мија по ос нов на оси гу ру ва ње на га ранции за прав но ли це Атос - Скопје, по ба ру ва из нос од 1.500.000 де нари. Спо ред на ве де ни от до го вор ро кот на дос пе ва ње на нап ла та на пре ми ја та е по да ту мот на ис те кот на ска денца та ко ја е за пе ри од од 07.08.2015-23.03.2016 го дина. 8. Со од лу ка на ор га нот бр.417/3.09.2016 го ди на от пи ша но е рег рес но по ба ру ва ње од фи зич кото ли це Дра ган Ива нов ски во из нос од 170.000 де на ри. 9. По из вод бр.240/16.09.2016 го ди на из врше на е нап ла та на прет ход но от пи ша но по ба рува ње по по ли са АМ 4321/6.06.2015 го ди на за оси гу ру ва ње од ав то од го вор ност од прав ното ли це Аге Доо - Скоп је на из нос од 302.000 де нари. Врз ос но ва на прет ход но на ве де ни те сос тој би иска жа ни во де лов ни те кни ги на друш тво то за оси гу рување, се по пол ну ва об ра зе цот ВС-1 (н.о). REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 51

Осигурување (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Неживотно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 1(н.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес 1(3) Опис на позиција Недоспеани побарувања Вкупни побарувања Доспеани до 30 дена Доспеани од 31 до 60 дена Доспеани од 61 до 120 дена Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 по основ на премија A1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 незгода A101 0 0 0 здравствено A102 0 0 0 каско моторни возила A103 280.000 0 0 0 каско шински возила A104 0 0 0 каско воздухоплови A105 0 0 0 каско пловни објекти A106 0 0 0 карго A107 0 0 0 имот од пожар и др.опасн. A108 0 0 0 имот останато A109 0 0 0 АО (вкупно) A110 4.100.000 10.600.000 0 10.600.000 0 0 0 одговорност воздухоплови A111 0 0 0 одговорност пловни објекти A112 0 0 0 општа одговорност A113 1.400.000 3.400.000 0 3.400.000 0 0 1.800.000 558.000 1.242.000 0 кредити A114 0 0 0 гаранции A115 0 0 0 финансиски загуби A116 0 7.350.000 735.000 6.615.000 0 0 правна заштита A117 0 0 0 туристичка помош A118 0 0 0 по основ на регрес A2 0 0 0 ВКУПНО 5.780.000 0 14.000.000 0 0 14.000.000 0 7.350.000 0 735.000 0 6.615.000 0 1.800.000 0 558.000 0 1.242.000 0 Изработил: Контролирал: Одобрил: 52 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Осигурување (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Неживотно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 1(н.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес Доспеани од 121 до 270 дена Доспеани од 271 до 365 дена Доспеани над 365 дена Опис на позиција Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата 1 2 13 14 15 16 17 18 19 20 21 по основ на премија A1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 незгода A101 0 0 0 здравствено A102 400.000 240.000 160.000 0 0 320.000 320.000 0 каско моторни возила A103 0 0 0 каско шински возила A104 0 0 0 каско воздухоплови A105 0 0 0 каско пловни објекти A106 0 0 0 карго A107 0 0 0 имот од пожар и др.опасн. A108 0 0 0 имот останато A109 0 0 0 АО (вкупно) A110 0 0 0 одговорност воздухоплови A111 0 0 0 одговорност пловни објекти A112 0 0 0 општа одговорност A113 0 0 0 кредити A114 0 5.300.000 4.240.000 1.060.000 0 0 гаранции A115 0 0 1.500.000 1.500.000 0 финансиски загуби A116 0 0 0 правна заштита A117 0 0 0 туристичка помош A118 0 0 0 по основ на регрес A2 600.000 306.000 294.000 0 1.400.000 0 994.000 406.000 0 2.200.000 0 2.200.000 0 0 ВКУПНО 1.000.000 0 546.000 0 454.000 0 6.700.000 0 5.234.000 0 1.466.000 0 4.020.000 0 4.020.000 0 0 Изработил: Контролирал: Одобрил: REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 53

Осигурување (група) Неживотно осигурување (назив на друштво) Сигурност АД - Скопје (период) 1.07-30.09 (тековна година) 2016 ВС 1(н.о.): Побарувања ВС 1(н.о.): по основ на Побарувања премија за осигурување по основ на и премија по основ за на осигурување регрес и по Опис на позиција 1 2 по основ на премија A1 незгода A101 здравствено A102 каско моторни возила A103 каско шински возила A104 каско воздухоплови A105 каско пловни објекти A106 карго A107 имот од пожар и др.опасн. A108 имот останато A109 АО (вкупно) A110 одговорност воздухоплови A111 одговорност пловни објекти A112 општа одговорност A113 кредити A114 гаранции A115 финансиски загуби A116 правна заштита A117 туристичка помош A118 по основ на регрес A2 ВКУПНО Вкупни побарувања Вкупно доспеани побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Отпис на побарувања Вкупна (сегашна) вредност на побарувањата 22 23 24 25 26 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 720.0000 560.0000 160.0000 160.0000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 10.600.0000 0 10.600.0000 10.600.0000 0 0 0 0 0 0 0 0 5.200.0000 558.0000 4.642.0000 4.642.0000 5.300.0000 4.240.0000 1.060.0000 1.060.0000 1.500.0000 1.500.0000 0 0 7.350.0000 735.0000 6.615.0000 6.615.0000 0 0 0 0 0 0 0 0 4.200.0000 9.500.0000 700.0000 170.000 530.0000 34.870.0000 11.093.0000 23.777.0000 170.0000 23.607.0000 Изработил: Контролирал: Одобрил: (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Неживотно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 2: Промени во исправката на вредноста на побарувањата 1(1) Почетна состојба на исправката на вредноста Зголемување на вредноста на исправката Намалување на вредноста на исправката Отпис на побарувања Наплатени отпишани побарувања Состојба на исправката на вредност 1 2 3 4 5 6 7 8 Побарувања од осигуреници по основ на премија за осигурување 01 6.300.000 300.000 6.000.0000 Побарувања од застапници и посредници во осигурувањето осигуреници по основ на премија за осигурување 02 0 Останати побарувања од непосредни работи на осигурување 03 0 Побарувања по основ на премија за реосигурување 04 0 Побарувања по основ на премија за соосигурување 05 558.000 558.0000 Останати побарувања од работи на соосигурување и реосигурување 06 0 Побарувања по основ на учество во надомест на штети 07 735.000 735.0000 Побарувања по основ на регрес 08 3.500.000 170.000 3.670.0000 Останати побарувања од непосредни работи на осигурување 09 0 Побарувања по основ на финансиски вложувања 10 0 Останати побарувања 11 0 ВКУПНО 0 11.093.0000 0 170.0000 300.0000 10.963.0000 Изработил: Контролирал: Одобрил: 54 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Осигурување Врз ос но ва на сос тој ба та на ис прав ка та на вреднос та на по ба ру ва ња та ис ка жа на на об ра зе цот ВС-2: Про ме ни во ис прав ка та на вред нос та на по ба ру вањата, во де лов ни те кни ги на друш тво то за оси гу рува ње со сос тој ба на 30.09.2016 го ди на се спро ве ду ва след ното: КНИ ЖЕ ЊЕ 1: 4940 - За гу ба по ра ди обез вред ну ва ње на по ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру вање - по себ на ре зерва...6.000.000 4950- За гу ба по ра ди обез вред ну ва ње на ос та на ти те по ба ру ва ња ос вен по ба ру ва ња по со нов пре ми ја за оси гу ру вање... 4.793.000 1290 - Исправ ка на вред нос та на по ба ру ва ња та од непос ре дни ра бо ти на оси гу ру ва ње - ре зер ви ра ња (по себ на ре зерва)...6.000.000 139 - Исправ ка на вред нос та на по ба ру ва ња та по ос нов на ра бо ти на со о си гу ру ва ње и ре о си гу ру вање...4.793.000 Пресме та но обез вред ну ва ње на по ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру вање, пре ми ја за со о си гу ру вање, на до мест на ште ти и рег ре си со сос тој ба на 30.09.2016 КНИ ЖЕ ЊЕ 2: 4952 - За гу ба по ра ди обез вред ну ва ње на ос та на ти те по ба ру ва ња ос вен по ба ру ва ња по ос нов на пре ми ја за оси гу ру ва ње - от пис...170.000 1500 - По ба ру ва ња по ос нов на рег рес...170.000 От пис на рег рес но по ба ру ва ње од Дра ган Ша нов ски со Од лу ка бр. 417/3.09.2016 КНИ ЖЕ ЊЕ 3: 1290 - Исправ ка на вред нос та на по ба ру ва ња та од непос ре дни ра бо ти на оси гу ру ва ње - ре зер ви рања (по себ на ре зерва)...300.000 4943 - Нап ла те ни прет ход но от пи ша ни по ба ру вања...300.000 Нап ла те но прет ход но от пи ша но по ба ру вањепо по ли са АН 4321/6.06.2015, по из вод бр. 240/16.09.2016 За бе лешка: Друш тва та за оси гу ру ва ње во Образе цот ВС-2 тре ба да ја вне сат и по чет на та сос тој ба на ис прав ка та на вред нос та (ко ло на 3), ко јаш то се од не су ва на прет ход ни от пе риод. ПРАК ТИ ЧЕН ПРИ МЕР ЗА ЖИ ВОТ НО ОСИ ГУ РУ ВАЊЕ При мер: Ис то то оси гу ри тел но друш тво врши и живот но оси гу ру ва ње за кое во де лов ни те кни ги со сос тој ба на 30.09.2016 го ди на си ис ка жа ло следни те не нап ла те ни по ба ру ва ња спо ред де но ви те на кас не ње со нап ла та та на ис ти те сме та но од де нот на ста са носта: 1. Не нап ла те ни се след ни те ра ти од фи зич ки те ли ца сог лас но склу че ни те до го во ри за оси гуру ва ње на жи вот: - Да ни е ла Бо жи нов ска, II ра та со V a 1.10.2016, во из нос од 16.000 де нари, - Стојан Ан чев, III ра та со V a 1.09.2016, во из нос од 14.000 де нари, - Ди ља вер Крас ниќи, V ра та со V a 1.12.2015, и IV ра та со V a 4.01.2016. По е ди неч но ра ти те се по 15.000 де нари. 2. По ос нов на рег рес не нап ла те ни се след ни те из но си од рег рес ни те долж ни ци со кои се склуче ни по е ди неч ни спо годби: - Жар ко Са вов, по спо год ба бр. 1347/21.03.2015 го ди на и V a 21.03.2016 за из нос од 560.000 денари, - Или ја Нај де нов ски, по спо год ба бр. 494/8.08.2016 го дина, со V a 8.08.2017, за износ од 1.030.000 де нари. 3. Со од лу ка на ор га нот на друш тво то из вршен е от пис на по ба ру ва ње то од рег рес ни от должник Стан ко Пет ров ски ут врде но по спо год ба бр. 288/1.02.2016 го дина, по ра ди смрт на лицето. По ба ру ва ње то из не су ва 240.000 де нари. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 55

Осигурување (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Животно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 1(ж.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес 1(3) Опис на позиција Недоспеани побарувања Вкупни побарувања Доспеани до 30 дена Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Доспеани од 31 до 60 дена Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Доспеани од 61 до 120 дена Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 по основ на премија Б1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 вкупно осигурување на живот Б119 16.000 14.000 0 14.0000 0 0 брак или породување Б120 0 0 0 осигурување на живот кога инвест Б121 0 0 0 тонтина (здружение на рентиери) Б122 0 0 0 средства за исплата Б123 0 0 0 по основ на регрес Б2 0 1.030.000 103.000 927.0000 0 ВКУПНО 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Изработил: Контролирал: Одобрил: (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Животно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 1(ж.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес 2(3) Доспеани од 121 до 270 дена Доспеани од 271 до 365 дена Доспеани над 365 дена Опис на позиција 1 2 по основ на премија Б1 вкупно осигурување на живот Б119 брак или породување Б120 осигурување на живот кога инвест Б121 тонтина (здружение на рентиери) Б122 средства за исплата Б123 по основ на регрес Б2 ВКУПНО Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Вкупни побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата 13 14 15 16 17 18 19 20 21 0 0 0 0 0 0 0 0 0 15.000 7.650 7.3500 15.000 10.650 4.3500 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 560.000 560.000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Изработил: Контролирал: Одобрил: (група) (назив на друштво) (период) (тековна година) Животно осигурување Сигурност АД - Скопје 1.07-30.09 2016 ВС 1(ж.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес ВС 1(ж.о.): Побарувања по основ на премија за осигурување и по основ на регрес Опис на позиција 1 2 по основ на премија Б1 вкупно осигурување на живот Б119 брак или породување Б120 осигурување на живот кога инвест Б121 тонтина (здружение на рентиери) Б122 средства за исплата Б123 по основ на регрес Б2 ВКУПНО Вкупни побарувања Вкупно доспеани побарувања Износ на исправка на вредност Сегашна вредност на побарувањата Отпис на побарувања Вкупна (сегашна) вредност на побарувањата 22 23 24 25 26 0 0 0 0 0 44.0000 18.3000 25.7000 25.7000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1.590.0000 663.0000 240.000 927.0000 240.000 687.0000 1.634.0000 681.3000 952.7000 240.0000 712.7000 Изработил: Контролирал: Одобрил: За бе лешка: По пол ну ва ње то на Обра зе цот ВС-2 - Про ме ни во ис прав ка та на вред нос та на по ба ру ва ња та со со од вет ни кни же ња се спро ве ду ва аналог но ка ко во прет ход но прика жа ни от прак ти чен при мер за не жи вот но оси гу ру вање. 56 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Буџети и буџетски корисници СМЕТ КО ВОД СТВЕ НА ЕВИ ДЕНЦИ ЈА И ВО ДЕ ЊЕ НА ДЕ ЛОВ НИте КНИ ГИ КАЈ БУ ЏЕТ СКИ ТЕ КО РИС НИЦИ Бранислав ГУЛЕВ Пот ре ба та од ед но об раз ни еви денции кои обез бе ду ва ат сог ле ду ва ња за сос тој ба та и дви же ња та на сред ствата, об врските, при ходи те и рас хо ди те е ре гу ли ра на пре ку во де ње на де лов ни кни ги кои се про пи ша ни со За ко нот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те корис ни ци и Пра вил ни кот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници. За кон ска та ре гу ла ти ва во Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја овоз мо жу ва на ед на ков на чин да се вос поставу ва смет ко вод стве на та еви денци ја во ко ја се при ка жу ва ат смет ко вод стве ни те тран сак ции. Од ед на страна, За ко нот за смет ко вод ство за бу џе ти те и буџет ски те ко рис ни ци и Пра вил ни кот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ни ци ги про пи шу ва ат де лов ни те кни ги кои обез бе ду ва ат ед но об раз ни евиденции за сос тој ба та и дви же ње то на сред ствата, об врските, при хо ди те и рас хо дите, но од дру га стра на Пра вил ни кот за смет ков ни от план за бу џе ти те и буџет ски те ко рис ници, Пра вил ни ци те за сод ржи на та на од дел ни те смет ки во смет ков ни от план за бу џе ти те и за бу џет ски те ко рис ници, овоз мо жу ва ат ед но об ра зен на чин на еви ден ти ра ње на тран сак ци и те во со од ветни те смет ки од де лов ни те книги. Од ред би те од За ко нот за смет ко вод ство за буџе ти те и бу џет ски те ко рис ни ци и Пра вил ни кот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ни ци про пи шу ва ат од ре де ни смет ко вод стве ни принци пи и на че ла кои има ат вли ја ние врз пра вил нос та и точ нос та во вос поста ву ва ње на смет ко вод стве на та еви денција. Оп шти те принци пи ба ра ат од си те од го вор ни смет ково ди те ли да вос поста ват смет ко вод стве на еви денција во ко ја точно, вис ти нито, се оп фат но и ажур но ќе ги ис ка жу ва ат си те тран сак ции во пресмет ков ни от пе ри од кои има ат вли ја ние врз об јек тив но и ре ал но ис ка жу ва ње на би лан сни те по зи ции, од нос но сос тојба та на по стоја ни те и те ков ни те сред ства, об врските и ка пи та лот. Де лов ни те кни ги тре ба да се во дат во сог лас ност со за кон ска та ре гу ла тива, при фа те на та смет ко водстве на прак ти ка и смет ко вод стве ни те стан дарди, за ра ди вос поста ву ва ње на ед но об раз ни еви денции кои ќе овоз мо жат да се из врши спо ре ду вање/ана ли за на трен дот на дви же ње на од дел ни сос тој би и да се спро ве де кон со ли да ци ја кај од дел ни един ки ко рис ни ци кои се во сос та вот на бу џет ски те ко рис ници. Де лов ни те кни ги обез бе ду ва ат сог ле ду ва ње за сос тој ба та и за дви же ња та на сред ствата, об врските, из во ри те на сред ствата, при хо ди те и дру ги те при ливи, рас хо ди те и дру ги те од ливи. Ка ко под дршка на ед нооб раз нос та на смет ко вод стве на та еви денци ја про пиша ни се Пра вил ник за смет ков ни от план за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници, Пра вил ник за сод ржи на та на од дел ни те смет ки во смет ков ни от план за бу џет ски те ко рис ни ци и Пра вил ник за сод ржи на та на од дел ни те смет ки во смет ков ни от план за бу џе тите, со кои се врши точ на кла си фи ка ци ја на се ко ја смет ко вод стве на тран сак ци ја во де лов ни те книги. На ве де ни те пра вилни ци овоз мо жу ва ат на сис те мат ски на чин еви ден тира ње на би лан сни те по зи ции, при хо ди те и рас хо дите. Исклу чо кот од об врската за вос поста ву ва ње на еви денци ја та за сос тој ба та и дви же ње то на сред ства та се од не су ва на смет ко вод ство то на Бу џе тот на Ре пуб ли ка Ма ке до ни ја и смет ко водство то на бу џе ти те на еди ни ци те на ло кал на та са мо уп рава. Пок рај ед но об раз носта, де лов ни те кни ги да ва ат инфор ма ции при пла ни ра ње и из вршу ва ње на сред ствата од Бу џе тот, ка ко и при из гот ву ва ње и до не су ва ње на фи нан сис ки пла нови, ин фор ма ции за хро но лош ко сле де ње на си те тран сак ции во пресмет ков ни от период. Вне се ни те тран сак ции во де лов ни те кни ги тре ба да се зас но ва ат на ве ро дос тојни, вис ти ни ти и уред ни смет ко вод стве ни до ку менти. Овие до ку мен ти претста ву ва ат писмен до каз за нас та на та та фи нан сис ка REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 57

Буџети и буџетски корисници тран сак ција, а до ку мен тот е уре ден ко га од ис ти от мо же да се ут врди мес то то и вре ме то на не го во то сос та ву ва ње и не го ва та ма те ри јал на сод ржина. Смет ко вод стве ни те до ку менти: фак тури, вре ме на си ту а ција, смет ко вод стве на пот врда, асигна ција, компен за ција, раз лич ни до го вори, се сос та ву ва ат пред или во мо мен тот на нас та ну ва ње на фи нан сис ка та тран сак ција, при што ис ти те за дол жи тел но тре ба да се кон тро ли ра ат пред вне су ва ње то во смет ко водстве на та еви денција. Овлас те но то ли це за кон тро ла на се кој од де лен вид смет ко вод ствен до ку мент врши кон тро ла и ис то то го пот врду ва со пот пис. На ве де ната кон тро ла на фи нан сис ки те до ку мен ти е сог лас но од ред би те од За ко нот за јав на внат реш на фи нан сиска кон трола, спо ред кои во рам ки те на бу џет ски те ко рис ни ци е пот реб но фор ми ра ње на еди ни ца за фи нан сис ки пра ша ња ко ја е над леж на за врше ње на ра бо ти те од об лас та на фи нан сис ко то уп ра ву ва ње и кон трола. Кои се ос нов ни те смет Ко вод стве ни принци пи и на че ла за во де ње на де лов ни те кни ги? При во де ње на де лов ни те кни ги пот реб но е да се во ди смет ка на след ни те на чела: - Пра вил но и точ но пре не су ва ње на би лан сни те сос тој би од прет ход на та го дина; - Це лос но и нав ре ме но усог ла су ва ње на фак тичка та со смет ко вод стве на та сос тој ба на по че токот и на кра јот на пресмет ков ни от пе риод; - Одржу ва ње на би лан сна рам но те жа по ме ѓу оддел ни смет ки кои ме ѓу себ но ко рес пон ди раат. На ве де но то под раз бира: - Си те сос тој би од би лан сни те по зи ции (ма тери јал ни и не ма те ри јал ни сред ства, па рич ни сред ства, по ба ру вања, дол го роч ни вло жу вања, за лихи, об врски и ка пи тал) кои се ис ка жа ни под 31 де кем ври од прет ход на та го дина, тре ба да се пре не сат ка ко по чет ни сос тој би во но ви те де лов ни книги, од при чи на што ис ти те прет ставу ва ат ку му ла тив на сос тој ба во кои се вклу че ни тран сак ци и те од ми на ти те го дини. Се ка ко де ка на ве де но то не се од не су ва за при хо ди те и расхо ди те би деј ќи ис ти те на кра јот на пресмет ковни от пе ри од се зат во раат, а во од дел ни слу чаи мо же да ис ка жат ви шок на при хо ди над рас ходи, кој се пре не су ва во на ред на та го дина; - Це лос но спро ве ду ва ње на од лу ка та на ор ганот на уп ра ву ва ње за усог ла су ва ње по ме ѓу фак тич ка та сос тој ба (ут врде на со по пи сот) и смет ко вод стве на та сос тојба. Нес про ве де но то усог ла су ва ње ќе пре диз ви ка неп ра вил но прене су ва ње на сос тој би те на од дел ни би лан сни по зи ции во на ред ни от пе риод; - Би лан сна та рам но те жа по ме ѓу од дел ни би лансни по зи ции кои ме ѓу се бе ко рес пон ди раат, што под раз би ра ед нак ва би лан сна сос тој ба по меѓу: Постоја ни те сред ства (кла са 0) со смет ка та 900 - Држа вен - ја вен ка пи тал, За ли ха та на ма те ри ја лите, сит ни от ин вен тар, ре зерв ни де лови, тр гов ска сто ка (кла са 3 и кла са 6) со смет ка та 901 - Оста нат ка пи тал, По ба ру ва ња та (кла са 1) со смет ка та 298, Об врските (кла са 2) со смет ка та 198, Ви шо кот на при хо ди над рас хо ди (смет ка 296) со гру па смет ки 10. Се кој од го во рен смет ко во ди тел тре ба да во ди делов ни кни ги и тоа: днев ник, глав на книга, кни га на бла гај на (бла гај нич ки из веш тај), кни га на по стоја ни сред ства и по мош ни книги. Во рам ки те на по мош ни те кни ги се: кни ги на влез ни фак тури, кни ги на из лез ни фак тури, кни ги за на бавки, по пис ни лис ти и кни га на по ба ру ва ња и об врски. Имај ќи во пред вид зна чај нос та на уред но то воде ње на де лов ни те книги, за ко но да ве цот про пи шал со од вет ни сан кции кон оние смет ко во ди те ли кои непро фе си о нал но се од не су ваат, пред се во де лот на: - Неп рид ржу ва ње на смет ко вод стве ни те принципи и на че ла про пи ша ни со За ко нот за смет ковод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници; - Во де ње на смет ко вод стве на еви денци ја врз осно ва на не у ред ни и не ве ро дос тој ни до ку менти; - Про це ну ва ње на би лан сни те по зи ции спро тив но на принци пи те и на че ла про пи ша ни со За ко нот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те корис ници. На кој на чин тре ба да се ис пра ват смет Ко вод стве ни те греш Ки? Ко га се ра бо ти за смет ко вод стве ни греш ки кои при па ѓа ат на би лан сни те по зи ции тре ба да се ис так 58 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Буџети и буџетски корисници не де ка ис ти те мо жат да би дат ис пра ве ни во би ло кој пе риод. Но, до кол ку смет ко вод стве ни те греш ки се од несу ва ат на пог реш но ис ка жа ни те при хо ди и рас хо ди то гаш ова пра ша ње тре ба да се раз гле да од ас пект, да ли се ра бо ти за вис тин ска смет ко вод стве на грешка, од нос но пресмет ков но приз на ва ње на при хо ди те и рас хо ди те или за не на мен ско и не за кон ско ко рис те ње на бу џет ски те сред ства. Во први от слу чај се ра бо ти за смет ко вод стве ни греш ки кои со со од вет ни смет ковод стве ни кни же ња мо жат да би дат ис пра вени, но во вто ри от слу чај смет ко во ди те лот не ма мож ност до полни тел но да из врши ко рек ци ја на дел од нив, би деј ќи се ра бо ти за од ле а ни па рич ни сред ства од смет ка та на бу џет ски от ко рис ник. При спро ве ду ва ње на ис прав ка на смет ко вод ствени те греш ки тре ба да се има ат во пред вид од ред бите од Пра вил ни кот за смет ко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ници. Имено, спо ред Пре од ни те и зав ршни те од ред би од Пра вил ни кот за сметко вод ство за бу џе ти те и бу џет ски те ко рис ни ци до кол ку бу џет ски от ко рис ник има ис ка жа но при ходи и рас хо ди на пресмет ков на ос нова, то гаш при из ми ру ва ње на об врските, од нос но нап ла та та на при хо ди те не ма да се ис ка жат рас ходи, од нос но при ходи, ту ку ис ти те ќе пре диз ви ка ат са мо "затво рање" на смет ки те за об врски, од нос но по ба рува ња со ис тов ре ме но на ма лу ва ње на сос тој бата, од нос но зго ле му ва ње на сос тој ба та на па рич ни те сред ства. Смет ко вод стве ни те греш ки мо жат да би дат ко ри ги ра ни во ис ти от пресмет ко вен пе ри од ко га наста на ле или во на ред ни от пе ри од ко га се от кри е ни од над во реш ни ли ца (ре ви зори) или до пол ни тел но од стра на на од го вор ни от смет ко во ди тел. При мер 1: КНИ ЖЕ ЊА: 423110 - Канце ла рис ки ма те ри ја ли...312.400 220 - Об врски спре ма до ба ву ва чи во зем ја та...312.400 Во при ме рот смет ко во ди те лот не ос но ва но ис ка жал рас хо ди на пресмет ков на ос но ва по ос нов на из вршена та на бав ка и при ем на канце ла рис ки от ма те ри јал, а сог лас но смет ко вод стве ни те принци пи и на чела, при при е мот на фак ту ра та тре ба да се при ме ни смет ка та 198 - Дру ги ак тив ни вре мен ски разгра ни чу вања, за ради вре мен ско од ло же но при ка жу ва ње на рас хо ди те ко га ќе има од лив на па рич ни сред ства. Исправ ка та на смет ко вод стве на та греш ка ќе се спро ве де на тој на чин што во мо мен тот ко га бу џет скиот ко рис ник ќе ја из ми ри об врската не ма да се при каже рас ход, од при чи на што би се ис ка жал рас ход два па ти за ед на ис та фак тура, при што ќе се спро ве де след но то кни жење: КНИ ЖЕ ЊА: 220 - Об врски спре ма до ба ву ва чи во зем ја та...312.400 100 - Смет ка...312.400 При мер 2: Бу џет ски от ко рис ник има из врше но ус лу га на друг суб јект во из нос од 144.700 де на ри и за ис то то има из да де но фак ту ра ко ја е еви ден тира на на след ни от на чин: Из врше на е на бав ка на канце ла рис ки ма те ријал од еко ном ски от опе ра тор во из нос од 312.400 де на ри и до би е но е фак ту ра ко ја е еви ден ти ра на след ни от на чин: КНИ ЖЕ ЊА: 122 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та...144.700 725 - Дру ги не да ноч ни при хо ди...144.700 При спро ве ду ва ње на оваа тран сак ци ја пресметков но е ис ка жан при ход и не е ко рис те на смет ка та 298 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 59

Буџети и буџетски корисници - Дру ги па сив ни вре мен ски разгра ни чу вања, за ра ди вре мен ско од ло же но при ка жу ва ње на при хо ди те ко га ќе има при лив на па рич ни сред ства. Исправ ка та на смет ко вод стве на та греш ка ќе се спро ве де на тој на чин што во мо мен тот ко га бу џет скиот ко рис ник ќе го нап ла ти оваа по ба ру ва ње не ма да ис ка же при ход, од при чи на што би се ис ка жал при ход два па ти за ед на ис та фак тура. КНИ ЖЕ ЊА: 100 - Смет ка...225.800 122 - По ба ру ва ња од ку пу ва чи во зем ја та...225.800 При мер 2: Кон ста ти ран е ку сок на ма те ри ја ли те на за лиха, при што од го вор ни от смет ко во ди тел пресмет ков но ис ка жал рас ход по ос нов на конста ти ра ни от ку сок во из нос од 88.900 де нари. КНИ ЖЕ ЊА: 423110 - Канце ла рис ки ма те ри ја ли... 88.900 310 - Ма те ри ја ли на за ли ха...88.900 На ве де на та смет ко вод стве на греш ка тре ба да се ко ри ги ра на след ни от на чин: КНИ ЖЕ ЊА: 901 - Оста нат ка пи тал...88.900 296 - Дел од ви шок на при хо ди за пре нос во на ред на го дина...88.900 Со из врше на та ко рек ци ја се до ве ду ва ат смет ки те 901 и 296 во вис тин ска сос тојба. Зак лу чок: - Смет ко вод стве ни те греш ки кои се од не су ваат при про це ну ва ње на би лан сни те по зи ции тре ба да се ко ри ги ра ат ди рек тно пре ку билан сни те по зи ции; до дека - Смет ко вод стве ни те греш ки кои се од не сува ат на пресмет ков но ис ка жа ни при хо ди и рас хо ди тре ба да се ко ри ги ра ат пре ку сметка та 296. На кра јот на пресмет ков ни от пе ри од де лов ни те кни ги се зак лу чу ваат, при што днев ни кот и глав на та кни га ги пот пи шу ва ов лас те но то ли це и од го вор ни от смет ко во ди тел. Со пот пи сот се пот врду ва точ нос та и усог ла се нос та со за кон ски те од редби. Ова е зна чај но од ас пект на заш ти та та на вне се ни те по да то ци заклуч но со 31 Де кем ври. ^lenka na HLB International Следете не: 60 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Прашања и одговори ПРАШАЊА И ОДГОВОРИ ПРАШАЊЕ 1. Фирмата А е основач на фирмата Б. Фирмата А како основачки влог користи автобус и комбе набавени во 2012 година и бидејки таа година не беше ДДВ обврзник не го има одбиено ДДВ за автобусот и комбето. Во 2013 година фирмата А станува ДДВ обврзник и во 6-ти месец ги отуѓува (ги става како основачки влог во фирмата Б) комбето и автобусот. Што се случува со ДДВ-то? Дали треба да се одбие ДДВ од фирмата Б? Во истиот контекст фирмата В сака да биде вториот основач во фирмата Б и да стави како основачки влог автобус кој го купува оваа година. Фирмата В е ДДВ обврзник. Каде треба да се одбие ДДВ-то? ОДГОВОР Вашата фирма (А) како мал даночен обврзник, кој не бил регистриран за целите на ДДВ кога ги набавил автобусот и комбето не можел да изврши одбивка на данокот содржан во набавката. Во тој период, бидејќи не сте биле регистрирани, вие сте имале третман на краен потрошувач. Со регистрирањето, состојбата се менува, вие се стекнувате со правото на одбивка на претходниот данок за набавките кои ќе ги вршите, доколку и останатите услови од Законот за ДДВ се исполнети - набавката де е од регистриран даночен обврзник, да се поседува фактура со посебно искажан ДДВ, да се користи доброто за стопанската дејност која дава право на одбивка и да не е исклучено правото на одбивка. Вложувањето на автобусот и комбето како основачки влог во друштвото Б претставува промет кој ги исполнува условите од ставот 1 на членот 2 од Законот за ДДВ: вие со вложувањето на стварите како основачки влог сте ги ставиле на располагање на друштвото Б, вложувањето сте го извршиле за надоместок - вие добивате удел, вложувањето е извршено во земјата, вложувањето сте го извршиле вие како даночен обврзник и вложувањето сте го извршиле во рамките на вршењето на стопанската дејност. Со оглед на исполнетоста на условите овој промет е предмет на оданочувањето и истиот сте морале да го оданочите со општата стапка. Фирмата Б како примател на исполнувањето (вложувањето е во неа), може да го одбие овој данок, само доколку ги исполнува условите за одбивка: да е регистриран за целите на ДДВ, да извршува стопанска дејност која дава право на одбивка (на пример, ако врши меѓународен превоз на патници со автобусот, не се остварува право на одбивка) и да поседува фактура со посебно искажан ДДВ од вашата фирма. Ова што погоре го изнесовме, се однесува и за фирмата В. Доколку се исполнети условите од членот 2 на Законот ДДВ, фирмата В треба да го оданочи вложувањето на автобусот, а фирмата Б ќе може да го одбие тој данок, доколку ги исполнува погоре наведените услови. ПРАШАЊЕ 2. Производствена фирма за производство на машини произведува машина која ќе ја користи за сопствено производство. Производите потоа ќе се продаваат. Дали на документот би имало ДДВ? ОДГОВОР Се она што го извршувате како активност во фирмата - како дејности, припаѓа на вашата стопанска дејност, односно на вашиот претриемачки потфат. Во рамките на таквата единствена стопанска дејност, за машината која вие ја произведувате и ја користите за сопственото производство, не треба да пресметате ДДВ. REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 61

Информации КРАТКИ ИНФОРМАЦИИ 1НОВ ПРАВИЛНИК ЗА ЗАПИШУВАЊЕ ВО РЕГИСТАРОТ НА ОТКУПУВАЧИ НА ЗЕМЈОДЕЛСКИ ПРОИЗВОДИ ("Службен весник на РМ", број 155/16) ЗАКОН ЗА ЗЕМЈОДЕЛСТВО И РУРАЛЕН РАЗВОЈ Донесен е нов Правилник за формата и содржината на барањето за запишување во регистарот на откупувачи на земјоделски производи, како и потребната документација за утврдување за исполнетоста на условите за откуп на земјоделски производи ("Службен весник на РМ", број 155/16) кој е во сила од 17.08.2016 година. Со овој Правилник престанува да важат членовите 2 и 3 од Правилникот за образецот на барањето за упис во регистарот на откупувачи и регистарот на увозници на одделни земјоделски производи и потребната придружна документација. Со новиот Правилник поедноставена е постапката за поднесување на пропратната документација кон барањето за запишување во регистарот на откупувачи. Согласно усогласувањето со Законот за управната постапка Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство дел од потребните документи по службена должност ги прибавува од сопствената евиденција и од другите институции. Откупувачот на земјоделски производи должен е да ја прибави само следната документација: Решение за регистрирање во Регистарот на објекти и оператори со храна издадено од Агенција за храна и ветеринарство - ако е регистриран за вршење на соодветна дејност; Склучени договори за трговија на големо за понатамошна продажба на планираните количини за откуп - за правни лица; Записник од Државен инспекторат за земјоделство за докажување на условот дека откупувачот располага со соодветни објекти и опрема; Одобрение од надлежниот орган на општината и општините на градот Скопје за локацијата на која ќе се врши откуп; Заверена пријава за исполнување на минимално техничките услови за вршење на трговија и за почнување со работа на продажен или друг деловен објект од Државниот пазарен инспекторат, ако откупот на земјоделски-те производи се врши на постојано откупно место; и Документ за расположливи финансиски средства и намирени обврски за откуп на земјоделски производи и тоа: 1. писмо на интерес од деловна банка за докажување на расположливи финансиски средства за откуп за тековната година, или 2. информација за економско финансиска состојба издадена од ЦРМ, или 3. ревизорски извештај од независна ревизорска куќа. Во новиот Правилник во прилог е дадено Барањето за запишување во регистарот на откупувачи на земјоделски производи. 2ИЗЕДНАЧУВАЊЕ НА ЗАКОН ЗА МАЖИТЕ И ЖЕНИТЕ ПРИ РБОТНИТЕ ПРОДОЛЖУВАЊЕ НА ОДНОСИ РАБОТНИОТ ВЕК ПО БАРАЊЕ НА РАБОТНИКОТ - УСТАВЕН СУД ("Службен весник на РМ", број 134/16) Со одлука на Уставниот суд на РМ укинати се ограничувањата во однос на возраста на мажите и жените за продолжување на работниот век, најмногу до 65 годишна возраст за работник жена. Па така сега без оглед на полот, работникот со писмена изјава до работодавачот може да побара да му се продолжи договорот за вработување најмногу до 67 години возраст доколку со закон поинаку не е утврдено. Писмената изјава работникот ја дава најдоцна до 31 Август во тековната година за продолжување на договорот за вработување, а за секое натамошно продолжување на договорот за вработување изјавата ја дава еднаш годишно, а најдоцна до 31 Aвгуст. Работодавачот е должен по дадената изјава да го продолжи договорот за вработување најмногу до 67 години возраст. 62 REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016

Информации 3ПРОДОЛЖЕН РОК ЗА ПРИМЕНА ("Службен весник на РМ", број 142/16) Со измените на Закон за извршување и Закон за нотаријат продолжена е примената на овие закони. Закон за извршување и Закон за нотаријат ќе започнат да се применуваат од 1 Јануари 2017 година. До започнување со примена на овие закони сеуште важат стариот Закон за извршување и стариот Закон за нотаријат. 4ДОПОЛНУВАЊЕ НА ОДЛУКАТА ЗА ОПРЕДЕЛУВАЊЕ НА ДОБРАТА И УСЛУГИТЕ ЗА КОИ ДАНОЧЕН ДОЛЖНИК Е ДАНОЧНИОТ ОБВРЗНИК КОН КОГО Е ИЗВРШЕН ПРОМЕТ ОД СТРАНА НА ДРУГ ДАНОЧЕН ОБВРЗНИК ("Службен весник на РМ", број 160/16) Со дополнувањето на оваа Одлука која е донесена согласно член 32-а став (2) од Законот за данокот на додадена вредност, добрата и услугите за кои даночен должник е даночниот обврзник кон кого е извршен промет од страна на друг даночен обврзник се однесуваат и за "гасоводи и системи за снабдување со гас". 5ПРАВИЛНИК ЗА ЗДРАВСТВЕНА КАРТИЧКА ("Службен весник на РМ", број 82/16) ЗАКОН ЗА ИЗВРШУВАЊЕ И ЗАКОН ЗА НОТАРИЈАТ ЗА КО Н ЗА ДА НО КОТ НА ДО ДА ДЕ НА ВРЕД НОСТ ЗАКОН ЗА ЗДРАВСТВЕНО ОСИГУРУВАЊЕ Со измените на Правилникот за формата и содржината на картичката за здравственото осигурување и за начинот на нејзиното издавање, водење, користење и доказот за платен придонес за задолжително здравствено осигурување уредено е дека: 1. За децата до 3 годишна возраст нема да се поднесува барање за издавање на електронска здравствена картичка. Децата здравственото осигурување ќе го користат врз основа на картичката на родителот; 2. Фондот на осигуреното лице му издава нова картичка кога: рокот на важноста на картичка е истечен без поднесување на ново барање, картичката е загубена или оштетена или блокирана со доказ за извршена уплата на трошоците за издавање и потпишана потврда за подигање на картичката (нов образец ППК), картичката на која и истекол рокот за важење се смета дека е неважечка. 6ПРЕВОЗ ЗА СОПСТВЕНИ ПОТРЕБИ ("Службен весник на РМ", број 71/16) ЗАКОН ЗА ПРЕВОЗ ВО ПАТНИОТ СООБРАЌАЈ Со из ме ни те на За ко нот за пре воз во пат ни от со обра ќај из врше ни се след ни те из ме ни и до пол ну вања: За пре воз на пат ни ци за соп стве ни пот ре би за кои не е пот реб на ли ценца, во ве ден е ус лов - во зи лата да има ат нај мно гу осум се диш та сме тај ќи го и се диш те то на во за чот. При из вршу ва ње на внат реш ни от и ме ѓу на род ни от пре воз на пат ни ци за соп стве ни пот ре би во во зило то тре ба ше да има по пол нет па тен лист на пропи шан об ра зец, пот пи шан и за ве рен од пре воз ни кот и за ве рен од Ца рин ска уп рава. Сега пат ни от лист се заменува со спи сок на пат ни ците. Со оваа из ме на се олес ну ва по ста пката за при би ра ње на до ку менти те кои за дол жи тел но тре ба да ги има во во зи ло то за пре воз на пат ни ците. Во во зи ло то мо ра да се на оѓа: - до каз за иден ти фи ка ци ја за се кој пат ник кој се пре ве зу ва из да ден од оној кој го из вршу ва прево зот за соп стве ни пот реби, - из вод од ли ценца во ори ги нал, ако во зи ло то има над 8 се дишта, - па тен на лог, и - спи сок на пат ници. За ме ѓу на род ни от пре воз на пат ни ци за соп стве ни пот ре би во за чот мо ра да има сер ти фи кат за учес тво на во за чи те во ме ѓу на род ни от па тен со об ра ќај. Да пот се ти ме за пре воз на сто ки за соп стве ни пот ре би без по се ду ва ње на ли ценца, ус лов е: - но си вос та на во зи ло то да не над ми ну ва 3.500kg вклу чу вај ќи ја и при кол ката, - во зи ло то да е адап ти ра но за по себ на на ме на (под виж на биб ли о тека, кан тина, ра бо тил ница, под виж ни об јек ти за спи е ње и слично). REPREZENT SEPTEMVRI 9/2016 63

Content accounting Vera Rafajlovska OFF BALANCE SHEETS OBLIGATION FOR KEEPING RECORDS AND ITS SIGNIFICANCE...3 Jasmina Rafajlovska ASSIGNATION AND DEBT ASSUMPTION...12 Taxes Olivera Tasevska PAYMENT OPERATIONS WITH A TAXPAYER RESIDENT ABROAD IN TERMS OF VAT...17 PhD. Goran Rafajlovski PROPERTY INCOME TAX AND PROPERTY RIGHTS (LEASE) IN TERMS OF PERSONAL INCOME TAX...24 salaries and compensations Ivan Stojanov SALARY BASED ON WORK AND BUSINESS PERFORMANCE...33 LABOUR RELATIONS Biljana Nikolovska NATURAL DISASTERS EMPLOYEE AND EMPLOYER S RIGHTS AND OBLIGATIONS....35 FOREIGN CURRENCY OPERATION Jasmina Rafajlovska NEW GUIDELINES ON FOREIGN PAYMENT OPERATIONS...37 INSURANCE Aco Dimitrovski VALUATION OF ITEMS IN BALANCE SHEETS AT INSURANCE AND REINSURANCE COMPANIES...49 BUDGETS AND BUDGET BENEFICIARIES Branislav Gulev ACCOUNTING RECORDS AND BUSINESS BOOKS AT BUDGET BENEFICIARIES...57 QUESTIONS AND ANSWERS....61 BRIEF INFORMATION....62 ACCOUNTING OFF BALANCE SHEETS oligation FOR KEEPING RECORDS AND ITS SIGNIFICANCE The obligation for keeping off balance records arises from the basic accounting principles for objective and fair presentation of the assets and liabilities that are located in the company. The off balance records usually include business events that do not result in change of the basic accounting categories in the moment when they occur (assets, liabilities, capital, revenues and expenses)...3 assignation AND DEBT ASSUMPTION Besides non-cash and cash payments, debtors and creditors can collect their liabilities, i.e. receivables by: compensation, cession, assignation and debt assumption...12 TAXES PROPERTY INCOME tax AND PROPERTY RIGHTS (LEASE) IN TERMS OF PERSONAL INCOME tax The income that the natural person realizes from lease of land, residential and business premises, garages, holiday buildings, equipment and transportation means is subject to personal income tax...24 salaries and compensations SALARY ON THE BASIS OF WORK AND BUSINESS PERFORMANCE One of the employee s basic rights arising from the work relation which is established with conclusion of the employment contract, is the right to salary for performed work. The salary is consisted of three parts: basic salary, part of salary forwork performance and allowances...33 64 REPREZENT SEPTEMBER 9/2016