IR-RAPPORT FINALI TAL-

Size: px
Start display at page:

Download "IR-RAPPORT FINALI TAL-"

Transcription

1 IR-RAPPORT FINALI TAL- 30 ta Novembru, 2013

2 WERREJ 1.0. Introduzzjoni għal dan ir-rapport L-EWWEL TAQSIMA: ĦATRA, KOMPOŻIZZJONI U TERMINI TA REFERENZA TAL-KUMMISSJONI 1.1. Il-Ħatra tal-kummissjoni 1.2. Il-Kompożizzjoni tal-kummissjoni 1.3. It-Termini ta Referenza 1.4. Il-Proċess ta Konsultazzjoni Pubblika 1.5. Il-Persuni Kkonsultati Konsultazzjoni mal-pubbliku inġenerali Konsultazzjoni Pubblika mal-istakeholders Laqgħat Oħra 1.6. Feedback għall-konsultazzjoni Pubblika Feedback bil-miktub minn Entitajiet tal-gvern Feedback bil-miktub mingħand Korpi Kostitwiti Feedback bil-miktub mingħand Membri tal-professjoni Legali Feedback bil-miktub mingħand Membri tal-pubbliku u Entatijiet Oħra Feedback bil-fomm 1.7. Eżami ta Dokumentazzjoni 1.8. Stqarrijiet għall-media 1.9. Riżultanzi Laqgħat tal-kummissjoni Ringrazzjamenti IT-TIENI TAQSIMA: TWETTIQ TAT-TERMINI TA REFERENZA TAL-KUMMISSJONI 2.0. Introduzzjoni 2.1. Eżami tas-sistema tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja 3.0. Tisħiħ tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja L-EWWEL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 1: Kompożizzjoni tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja MIŻURA 2: Tneħħija ta Membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja MIŻURA 3: Ħatra ta, u Każijiet meta Jinħatar, Membru Supplenti 2

3 MIŻURA 4: Kif Jinħatru l-membri Supplenti MIŻURA 5: Tneħħija ta Membru Supplenti MIŻURA 6: Funzjonijiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja MIŻURA 7: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ġudikanti MIŻURA 8: Rapport annwali mħejji mill-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja MIŻURA 9: Casting Vote MIŻURA 10: Rikuża u astensjoni tal-membri tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja MIŻURA 11: Website tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja 3.1. L-Awtoritajiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja IT-TIENI RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 12: Awtoritajiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja L-Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji IT-TIELET RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 13: Kompożizzjoni, terminu, ħatra u tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 14: Kif jintgħażlu l-membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 15: Ħatra ta membri supplenti Il-Ħatra tal-ġudikanti IR-RABA RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 16: Ħatriet proposti mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 17: Terminu ta żmien biex wieħed ikun eliġibbli għall-ħatra fil- Ġudikatura MIŻURA 18: Kriterji kwalitattivi għall-ħatra fil-ġudikatura MIŻURA 19: Preferenza fl-għażla tal-ġudikatura lil min hu munit bi prattika forensi MIŻURA 20: Kif issir l-għażla u l-promozzjoni tal-ġudikanti MIŻURA 21: Ħatra ta Esperti tal-qorti L-Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji IL-ĦAMES RAKKOMANDAZZJONI 3

4 MIŻURA 22: Funzjoni tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 23: Funzjoni dixxiplinarja tal-prim Imħallef MIŻURA 24: Dixxiplina tal-avukati u tal-prokuraturi Legali MIŻURA 25: Tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji Id-Dixxiplina tal-ġudikatura IS-SITT RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 26: Smigħ spedit MIŻURA 27: Proporzjonalità fil-pieni mogħtija għal infrazzjonijiet MIŻURA 28: Pieni għal infrazzjonijiet mill-ġudikanti MIŻURA 29: Xandir tal-pieni u rakkomandazzjonijiet tal-awtorità dwar id- Dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 30: Reġistru dwar id-dixxiplina MIŻURA 31: Sospensjoni ta ġudikant MIŻURA 32: Meta ġudikant ikun marid fit-tul MIŻURA 33: Ħatra ta Prosekutur Speċjali MIŻURA 34: Elenku ta infrazzjonijiet minuri MIŻURA 35: Proċeduri bil-magħluq u meta tingħata pubbliċità MIŻURA 36: Dixxiplina ta aġġudikaturi oħra It-Tneħħija tal-ġudikanti IS-SEBA RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 37: Kif għandha ssir it-tneħħija tal-ġudikanti L-Awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji IT-TMIEN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 38: Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 39: Tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 40: Funzjonijiet tal-awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji MIŻURA 41: Sorveljar tal-ħidma tal-ġudikanti MIŻURA 42: Konsultazzjoni wiesgħa MIŻURA 43: Għajnuna fil-qadi tad-doveri lill-ġudikanti MIŻURA 44: Performanċe benċhmarks għall-ġudikatura 4.0. Il-Ġudikatura ID-DISA RAKKOMANDAZZJONI 4

5 MIŻURA 45: Salarji u pensjonijiet tal-ġudikatura 4.1. Il-Promozzjoni tal-membri tal-ġudikatura L-GĦAXAR RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 46: Proċedura ta promozzjoni ta ġudikanti 4.2. It-Taħriġ tal-ġudikatura IL-ĦDAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 47: Twaqqif tal-judicial Studies Committee permezz tal-liġi MIŻURA 48: Attendenza obbligatorja għat-taħriġ MIŻURA 49: Termini ta referenza tal-judicial Studies Committee MIŻURA 50: Taħriġ tal-ġudikanti barra minn Malta MIŻURA 51: Librerija adegwata MIŻURA 52: Taħriġ tal-ġudikatura permezz tal-mentoring 4.3. Snelliment tad-doveri tal-ġudikatura: Iffukar fuq il-funzjoni Aġġudikattiva IT-TNAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 53: Tneħħija mingħand il-ġudikatura ta doveri mhux aġġudikattivi Fil-Qasam Kriminali: Tneħħija ta rwol ta Maġistrat Inkwirenti Tneħħija tal-kawżi tad-distrett minn quddiem il-maġistrati Konfiski Fil-Qasam Ċivili u Kummerċjali: Tneħħija mingħand il-ġudikatura ta inkjesti skont l-att dwar il- Bastimenti Merkantili, Kapitolu 234 tal-liġijiet ta Malta Ri-organizzazzjoni tal-esekuzzjoni ta titoli eżekuttivi Ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali Pre-trial hearing u l-istituzzjoni tal-istitut tal-ġurista Rikors għall-istitut tal-medjazzjoni Rikors għall-arbitraġġ Fil-Qasam Amministrattiv: Il-ġudikanti ma jibqgħux imexxu inkjesti skont l-att dwar l-inkjesti Tneħħija ta ħatriet amministrattivi oħra Ħatriet amministrattivi Doveri ta Uffiċjal Reviżur Safar mhux marbut ma taħriġ tal-ġudikanti 5

6 Tnaqqis ta xi wħud mid-doveri amministrattivi tal-prim Imħallef Kitba ta rapporti 5.0. Twaqqif tal-uffiċċju ta Ġurista IT-TLETTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 54: Abolizzjoni tal-kariga ta Assistent Ġudizzjarju MIŻURA 55: Twaqqif ta ħatriet ta Periti Legali MIŻURA 56: Ħatra ta Ġurist MIŻURA 57: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ġuristi MIŻURA 58: Funzjonijiet tal-ġurist MIŻURA 59: Istruzzjoni tal-proċess MIŻURA 60: Rwol tal-ġurist waqt il-pre-trial Hearing MIŻURA 61: Identifikazzjoni tal-punti ta Kontestazzjoni waqt il-pre-trial Hearing MIŻURA 62: Fejn għandhom ikunu d-dispożizzjonijiet dwar il-pre-trial hearing fil-liġi: MIŻURA 63: Abbozzar tas-sentenzi MIŻURA 64: Għażla tal-ġuristi MIŻURA 65: Pool ta Ġuristi MIŻURA 66: Tqassim tad-doveri ta Ġuristi MIŻURA 67: L-Andament tal-kawżi MIŻURA 68: Il-Ġuristi għandhom jiggwadanjaw minn esperjenza internazzjonali MIŻURA 69: Meta għandhom jiġu ingaġġati Ġuristi part-time 6.0. Id-Dewmien fi Proċeduri Ġudizzjarji 6.1. Il-Kawżi l-aktar Antiki MIŻURA 70: Kif għandhom jiġu deċiżi l-kawżi antiki 6.2. Kawżi ta Dewmien L-ERBATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: Miżuri biex Jevitaw id-dewmien MIŻURA 71: Kawżi kontra l-gvern MIŻURA 72: Korrezzjoni fl-atti u fl-iskritturi MIŻURA 73: Tibdil fl-okkju tal-kawża MIŻURA 74: Eċċezzjonijiet sollevati ex officio Notifika ta atti ġudizzjarji MIŻURA 75: Għażla tad-domiċilju għall-fini ta notifika MIŻURA 76: Għażla biex notifiki jsiru għand l-avukat MIŻURA 77: Kif issir in-notifika MIŻURA 78: L-użu tat-teknoloġija fil-qasam tan-notifika 6

7 MIŻURA 79: Disponibilità tar-reġistri Elettorali online MIŻURA 80: Aġenzija tal-gvern jew terzi persuni responsabbli għan-notifiki u l-esekuzzjonijiet MIŻURA 80: Ħinijiet u ġranet li fihom isiru n-notifiki MIŻURA 81: Pubblikazzjoni f Gazzetta ta Kuljum għall-fini ta Notifika MIŻURA 82: Taqsima tal-gazzetta tal-gvern fi fiha jiġu ppubblikati n-notifiki MIŻURA 83: Sentenzi li jdumu biex jingħataw MIŻURA 84: Digrieti li jdumu biex jingħataw MIŻURA 85: Kopji ta Sentenzi li ma jingħatawx mal-qari tal-ġudikat MIŻURA 86: It-Tassazzjoni tal-kawżi MIŻURA 87: Uniformità fit-termini Eżenzjoni mis-sigriet Professjonali u Bankarju MIŻURA 88: Awtorizzazzjoni awtomatika biex tiġi prodotta informazzjoni bankarja u finanzjarja dwar il-partijiet f kawża ċivili MIŻURA 89: Informazzjoni bankarja u finanzjarja li tolqot lit-terzi MIŻURA 90: Kif tiġi prodotta informazzjoni bankarja u finanzjarja MIŻURA 91: Kif għandha tinżamm l-informazzjoni bankarja, finanzjarja u personali MIŻURA 92: Awtentiċità tal-atti u reġistri tan-nutara pubbliċi Il-Medjazzjoni MIŻURA 93: Kif tibda l-medjazzjoni MIŻURA 94: Meta l-medjazzjoni tkun diġà saret MIŻURA 95: Meta l-medjazzjoni tfalli MIŻURA 96: Estensjoni tal-medjazzjoni għal tribunali oħra MIŻURA 97: Benefiċċji tal-medjazzjoni MIŻURA 98: Użu Aħjar tat-teknoloġija tal-informatika MIŻURA 99: Ħlasijiet permezz tal-internet MIŻURA 100: Remote aċċess għall-inkartament MIŻURA 101: Rekordjar b mezzi awdjo-viżivi MIŻURA 102: Notifika ta digrieti eċċ. bil-posta elettronika MIŻURA 103: Dettalji li jridu jitniżżlu fl-att promotur għal fini ta notifika elettronika MIŻURA 104: Notifika elettronika ta differiment MIŻURA 105: Database dwar persuni involuti fil-proċess ġudizzjarju kriminali MIŻURA 106: Sistema integrata kompjuterizzata MIŻURA 107: Kommunikazzjoni bejn il-qrati fil-gżejjer differenti MIŻURA 108: Teknoloġija li tgħin lil persuni b diżabilità jgawdu minn kapaċità legali fuq bażi ugwali ma oħra MIŻURA 109: L-Affidavit MIŻURA 110: Paragrafi enumerati fl-atti ġudizzjarji MIŻURA 111: Sfilzar tal-affidavit fin-nuqqas ta kontro-eżami MIŻURA 112: Il-ġurament jista jiġi amministrat minn avukat MIŻURA 113: Estensjoni tal-ċlass aċtion 7

8 Mandat ta Taħrik ta Xhud u/jew biex Jinġiebu Dokumenti MIŻURA 114: Xhieda fuq il-lista tax-xhieda jitħarrku bl-awtorizzazzjoni tar- Reġistratur MIŻURA 115: Xhieda mhux dikjarati MIŻURA 116: Piena għal meta xhud jonqos li jidher MIŻURA 117: Żmien li fih jitħarrek xhud MIŻURA 118: F każ ta differiment min-naħa tal-qorti, l-ispejjeż jiġu sopportati mir-reġistratur MIŻURA 119: Il-Proċedura tad-disċlosure MIŻURA 120: Ebda nullità ma tkun tista titqajjem fil-kumpilazzjoni Rikors Ġuramentat MIŻURA 121: Rikors promotur m għandux jiġi maħluf MIŻURA 122: Atti Ġjaċenti fir-reġistru jew fl-arkivju Tal-Qrati Ċivili MIŻURA 123: Kjarezza fl-azzjoni MIŻURA 124: Assenjazzjoni ta Kawżi MIŻURA 125: Ir-Ritrattazzjoni MIŻURA 126: Riappuntament ta subbasta MIŻURA 127: Traġitt ta proċessi bejn ir-reġistru u s-sigrieti MIŻURA 128: Termini MIŻURA 129: Differimenti maqbula bejn l-avukati jew il-prokuraturi legali talpartijiet MIŻURA 130: Sentenzi ex tempore MIŻURA 131: Prorogi ta atti eżekuttivi MIŻURA 132: Proċedura speċjali għar-rigward ta talbiet mhux opposti MIŻURA 133: Żieda fil-kompetenza tal-qorti tal-maġistrati (sede ċivili) u fit- Tribunal għal Talbiet Żgħar MIŻURA 134: Fast traċk speċjali għall-kawżi li jinċampaw xi proġett ta valur nazzjonali maġġuri jew fejn hemm riskju li jintilfu xi fondi, speċjalment minn barra MIŻURA 135: Lis alibi pendens MIŻURA 136: Non cumul MIŻURA 137: Interess ġuridiku, interess kollettiv u interess diffuż MIŻURA 138: Rikuża/astensjoni MIŻURA 139: Rimessjoni ta kawża minn Qorti u tribunal għal Qorti jew tribunal ieħor Lejn Simplifikazzjoni tal-proċedura Kriminali: MIŻURA 140: In-nuqqas ta formaliżmu fi proċeduri kriminali MIŻURA 141: Għoti ta xhieda għal aktar minn darba MIŻURA 142: Kawżi li jiġu deċiżi minn Maġistrat MIŻURA 143: Kawżi li jiġu deċiżi minn Imħallef MIŻURA 144: Akkużati liberati minħabba żball klerikali MIŻURA 145: Il-kunċett tan- ne bis in idem : MIŻURA 146: Diskrezzjoni tal-avukat Ġenerali dwar fejn tinstema kawża kriminali MIŻURA 147: Rinviji li jtawlu l-proċess kriminali MIŻURA 148: Separazzjoni tal-funzjonijiet tal-avukat Ġenerali 8

9 MIŻURA 149: Meta ma għandux ikun hemm il-ġurija MIŻURA 150: Kawża kriminali tista tinstema u tinqata fl-assenza talakkużat/imputat jew tal-parti ċivile purkè notifikati MIŻURA 151: Ammansjoni bikrija fil-kumpilazzjoni MIŻURA 152: Kawżi bl-appuntament MIŻURA 153: Xhud li ma jidhirx MIŻURA 154: Il-gradi ta pieni karċerarji MIŻURA 155: Użu ta provi diġà miġbura MIŻURA 156: Traskrizzjoni ta xhieda f kawża kriminali inferjuri għall-fini talappell MIŻURA 157: Talba għas-sospensjoni tas-sentenza Il-Patteġġjament MIŻURA 158: Kif għandu japplika l-patteġġjament għall-qrati kriminali MIŻURA 159: Terminu għar-risposta tal-appell MIŻURA 160: Sentenza Sospiża u r-reċidiva MIŻURA 161: Dipenalizzazzjoni u dekriminalizzazzjoni ta Reati MIŻURA 162: Sentencing Policy MIŻURA 163: Spostament tal-oneru tal-prova fil-kawżi kriminali MIŻURA 164: Approċċ ħolistiku istituzzjonali fil-ġustizzja kriminali 7.0. Korporazzjoni Pubblika biex Tamministra l-qrati IL-ĦMISTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 165: Twaqqif ta Servizz Ġudizzjarju MIŻURA 166: Servizz Ġudizzjarju distakkat mis-servizz pubbliku MIŻURA 167: Funzjonijiet tas-servizz Ġudizzjarju MIŻURA 168: Taħriġ ta Impjegati tal-qrati MIŻURA 169: Dispożizzjonijiet standard li japplikaw għall-korporazzjonijiet pubbliċi 8.0. Il-Benefiċċju tal-għajnuna Legali IS-SITTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 170: Twaqqif ta Dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 171: Taqsimiet tad-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 172: Assistenti għall-avukat tal-għajnuna Legali MIŻURA 173: Assistent Avukat tal-għajnuna Legali f Għawdex MIŻURA 174: Kif Jinħatru l-avukat għall-għajnuna Legali u l-assistenti tiegħu MIŻURA 175: Ħatra tal-avukati tal-għajnuna Legali tal-elenku MIŻURA 176: Awtonomija tad-dipartiment tal-għajnuna Legali mill-uffiċċju tal-avukat Ġenerali MIŻURA 177: Tip ta Ingaġġ tal-avukat għall-għajnuna Legali u tal-istaff legali tiegħu MIŻURA 178: Tqassim tal-elenki tal-avukati tal-għajnuna Legali 9

10 MIŻURA 179: Elenku tal-prokuraturi Legali MIŻURA 180: Kif issir il-ħatra tal-avukati tal-elenku MIŻURA 181: Qadi Kontestwalment ta Dmirijiet ta Kuraturi MIŻURA 182: L-Avukati għall-għajnuna full-timers ma jkunux jistgħu jaqdu dmirijiet ta Kuraturi MIŻURA 183: Redazzjoni ta Rapport Annwali MIŻURA 184: Diskussjoni dwar ir-rapport Annwali MIŻURA 185: Liġi speċjali biex tirregola l-għajnuna Legali MIŻURA 186: Uffiċċju tad-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 187: Setgħat tal-assistent tal-avukat għall-għajnuna Legali f Għawdex MIŻURA 188: L-Avukat tal-għajnuna Legali jiddeċiedi min jiġi ammess għall- Benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 189: Dritt ta Appell mid-deċiżjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali li jirrifjuta l-għoti tal-benefiċċju MIŻURA 190: Eżenzjoni mill-ħlas tar-reġistru għall-benefiċjarju MIŻURA 191: Deċiżjoni tal-appell MIŻURA 192: Termini sospiżi meta persuna tapplika għall-benefiċċju tal- Għajnuna Legali MIŻURA 193: Ħtiega li timtela formola biex tiġi ammessa għall-benefiċċju MIŻURA 194: Kontenut tal-formola biex tiġi ammessa għall-benefiċċju MIŻURA 195: Għajnuna fil-mili tal-formola MIŻURA 196: Database dwar l-għajnuna Legali MIŻURA 197: L-Applikazzjoni tapplika għal Kull Tip ta Għajnuna Legali MIŻURA 198: Żamma ta Database dwar kif tiġi Amministrata l-għajnuna Legali MIŻURA 199: Dmirijiet tal-amministratur u tal-iskrivan fid-dipartiment tal- Għajnuna Legali MIŻURA 200: Lista ta persuni ammessi għall-għajnuna Legali MIŻURA 201: Kontenut tal-applikazzjoni għall-għajnuna Legali MIŻURA 202: Għoti tal-benefiċċju għall-għajnuna Legali b mod Ġenerali MIŻURA 203: Rifużjoni tal-ispejjeż meta l-benefiċjarju ma jkunx intitolat għall- Benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 204: Għoti ta Ċertifikat għal min jiġi Ammess għall-benefiċċju tal- Għajnuna Legali MIŻURA 205: Ħtieġa li l-benefiċjarju Jirrapporta Bdil materjali fiċ-ċirkustanzi Finanzjarji tiegħu MIŻURA 206: Dmirijiet tal-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku MIŻURA 207: Kif Jinħatar Avukat tal-għajnuna Legali f każ ta Konnessjoni tal-kawżi MIŻURA 208: Il-Benefiċċju tal-għajnuna Legali għandu jingħata fil-konfront tal-benefiċjarju u mhux fil-konfront tal-qorti MIŻURA 209: Kif jingħata servizz personalizzat lill-benefiċjarju mill-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku MIŻURA 210: Min jamministra l-ġurament meta jintalab il-benefiċċju tal- Għajnuna Legali MIŻURA 211: Dikjarazzjoni li trid issir mill-benefiċjarju 10

11 MIŻURA 212: Lista ta Għajnuna kompriza fil-benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 213: Kriterji Adoperati biex jingħata l- Means Test MIŻURA 214: Ilmenti mis-servizz Mogħti minn Avukat tal-għajnuna Legali tal- Elenku MIŻURA 215: Bdil jew Tneħħija mill-elenku tal-avukat tal-għajnuna Legali MIŻURA 216: Kunflitt ta Interess jew Impediment Ieħor tal-avukat tal- Għajnuna Legali tal-elenku MIŻURA 217: Kif jiġi ttrattat intopp bejn l-avukat tal-għajnuna Legali tal- Elenku u l-benefiċjarju MIŻURA 218: Ħinijiet tal-ftuħ tad-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 219: Tħejjija ta leaflets dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 220: Meeting Rooms fid-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 221: Salarji tal-avukati tal-għajnuna Legali li Jaħdmu Full-Time MIŻURA 222: Il-Professjonijiet Legali li se jiġu inklużi fl-elenki MIŻURA 223: Nutar tal-gvern jaqdi dmirijiet ta Għajnuna Legali MIŻURA 224: L-Avukat tal-għajnuna Legali jiddiċiedi b mod finali minn għandu jingħata l-benefiċċju Legali MIŻURA 225: Ħlasijiet ta Perizji mid-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 226: Spejjeż inkorsi mid-dipartiment tal-għajnuna Legali in konnessjoni mal-għoti tal-għajnuna Legali MIŻURA 227: Means Testing f kawżi kriminali għandu jkun tassattiv MIŻURA 228: Avukat tal-għajnuna Legali ma jkunx jista jiġi nominat sakemm isir il-means Testing MIŻURA 229: Poter li l-avukat tal-għajnuna Legali jitlob informazzjoni mingħand Terzi dwar il-qagħda Finanzjarja tal-benefiċjarju MIŻURA 230: Reati Kriminali MIŻURA 231: Avukat tal-għajnuna Legali jinvestiga u japprova Talbiet għall- Għajnuna Legali MIŻURA 232: Minimu ta Avukati fl-elenki MIŻURA 233: Rati ta Ħlas għall-avukati tal-elenku MIŻURA 234: Meta ma għandux jiġi appuntat Avukat tal-elenku MIŻURA 235: Kostituzzjoni tad-dipartiment tal-avukat Legali bħala l-ewwel Kreditur li għandu jitħallas mill-benefiċjarju MIŻURA 236: Assistenza legali mogħtija fuq bazi Pro Bono MIŻURA 237: Possibilità ta Għoti ta Rebate mit-taxxa MIŻURA 238: Identifikazzjoni tal-każijiet meta l-benefiċċju tal-għajnuna Legali ma jingħatax sew MIŻURA 239: Għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali lil Persuni Arrestati MIŻURA 240: Gender sensitivity tal-istitut tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 241: Għajnuna Legali għall-vittmi ta Reati MIŻURA 242: Taħriġ tal-avukati tal-għajnuna Legali MIŻURA 243: Aġġornar tal-ħlasijiet MIŻURA 244: Tneħħija tad-distinzjoni bejn l-għoti tal-għajnuna Legali fil- Qrati Superjuri u l-qrati Inferjuri MIŻURA 245: Ħatriet ta Professjonisti Legali fil-qrati Inferjuri MIŻURA 246: Terminu tal-ħatra f Elenku MIŻURA 247: Applikazzjoni tal-għajnuna Legali MIŻURA 248: Emendi għall-kodiċi Kriminali 11

12 MIŻURA 249: Estensjoni tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali MIŻURA 250: Għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali lil Kumpaniji Indiġenti MIŻURA 251: Investigazzjoni ta Abbużi mill-għajnuna Legali MIŻURA 252: Rimborżar tal-ispejjeż inkorsi fl-għoti tal-għajnuna Legali MIŻURA 253: Għajnuna Legali tkopri spejjeż ta Interpreti u Tradutturi MIŻURA 254: Kompjuterizzazzjoni tad-dipartiment tal-għajnuna Legali MIŻURA 255: Għajnuna legali meta imputat isir akkużat MIŻURA 256: Għajnuna legali waqt ġuri MIŻURA 257: Miżuri li jridu jittieħdu biex jiffunzjona d-dipartiment tal- Għajnuna Legali 9.0 Riformi fil-qrati ta Għawdex IS-SBATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 258: Abbozz ta liġi dwar il-qrati t Għawdex 10.0 Miżuri biex jitħaffef is-smigħ tal-appelli fil-qorti tal-appell IT-TMINTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 259: Appelli li joriġinaw minn tribunali jinstemgħu mill-qorti tal- Appell, Kompetenza Inferjuri MIŻURA 260: Ħatra ta Ġudikant ieħor għall-qorti tal-appell, Kompetenza Inferjuri MIŻURA 261: Twaqqif tat-tielet Sezzjoni tal-qorti tal-appell MIŻURA 262: Rwol tal-prim Imħallef fil-qorti tal-appell MIŻURA 263: Żamma ta żewġ seduti fil-ġimgħa MIŻURA 264: Miżuri li jindirizzaw dewmien fil-qorti tal-appell 11.0 L-Aħjar Operat tal-qorti tal-familja ID-DSATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 265: Funzjoni ta Medjatur m għandhiex testendi għal dik ta Rikonċiljatur MIŻURA 266: Funzjoni ta Medjatur m għandhiex testendi għal dik ta Ġurist MIŻURA 267: Taħriġ u akkreditazzjoni tal-medjaturi MIŻURA 268: Ħatra ta Medjaturi MIŻURA 269: Nuqqas ta privatezza u riżorsi limitati għall-medjazzjoni fil- Qorti tal-familja MIŻURA 270: L-Avukat tat-tfal MIŻURA 271: Kodiċi tal-etika MIŻURA 272: Kompożizzjoni Ġdida għall-qorti tal-familja MIŻURA 273: Forum shopping MIŻURA 274: Produzzjoni ta Dokumenti Bankarji MIŻURA 275: Żvelar tal-assi tal-parti l-oħra MIŻURA 276: Żieda ta ġudikant ieħor biex jiġi rispettat il-vot tal-liġi 12

13 MIŻURA 277: Linji Gwida dwar kif Jinħadem il-manteniment MIŻURA 278: Minn fejn għandu jitħallas il-manteniment MIŻURA 279: Terminu li fih tiġi notifikata sentenza ta divorzju MIŻURA 280: Proċedura għad-divorzju MIŻURA 281: Seduta tal-qorti tal-familja f Għawdex MIŻURA 282: Fakultà li terġa ssir il-medjazzjoni MIŻURA 283: Meta jkun hemm qbil fuq ċerti punti in kontestazzjoni MIŻURA 284: Sentenzi tal-qorti tal-familja fuq il-website MIŻURA 285: Riċerka tal-paternità minn missirijiet minorenni 12.0 Is-Servizz ta Prosekuzzjoni L-GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 286: Twaqqif ta Servizz ta Prosekuzzjoni MIŻURA 287: Setgħat tal-prosekutur Ġenerali MIŻURA 288: Liġi Ordinarja li Tirregola l-operat tal-prosekutur Ġenerali MIŻURA 289: Protezzjoni Kostituzzjonali għas-servizz ta Prosekuzzjoni MIŻURA 290: Ħatra u Tneħħija tal-prosekutur Ġenerali MIŻURA 291: Kif Jinqasam is-servizz ta Prosekuzzjoni MIŻURA 292: Doveri tat-taqsima ta Servizzi ta Investigazzjoni MIŻURA 293: Doveri Investigattivi tal-pulizija MIŻURA 294: Doveri tat-taqsima tal-investigazzjonijiet MIŻURA 295: Investigazzjoni ta korruzzjoni MIŻURA 296: Rapport Annwali MIŻURA 297: Prosecution Unit fil-korp tal-pulizija MIŻURA 298: Koordinazzjoni mal-prosecution Unit MIŻURA 299: Mingħand min il-pulizija tieħu l-pariri legali tagħha MIŻURA 300: Spejjeż tas-servizz tal-prosekuzzjoni jitħallsu mill-fond Konsolidat MIŻURA 301: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-prosekutur Ġenerali MIŻURA 302: Dritt ta Appell mogħti lill-prosekutur Ġenerali 13.0 Ħatra tal-esperti tal-qorti IL-WIEĦED U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 303: Kif għandha tinħalef il-perizja MIŻURA 304: Intaxxar tar-rapporti peritali MIŻURA 305: Twaqqif ta Elenki ta Esperti MIŻURA 306: Lista tal-esperti MIŻURA 307: Kwalifiki tal-esperti MIŻURA 308: Database tal-esperti MIŻURA 309: Faċilitajiet għall-esperti MIŻURA 310: Ħatra tal-espert għandha ssir bil-miktub MIŻURA 311: Ħatra ta espert trid tkun indispensabbli biex issir MIŻURA 312: Twaqqif ta Dipartiment tal-esperti MIŻURA 313: Notifika tal-inkarigu lill-esperti għandha ssir bil-miktub 13

14 MIŻURA 314: Aċċess għall-inkartament mill-esperti MIŻURA 315: Taħriġ għall-esperti tal-qorti MIŻURA 316: Rimbors ta spejjeż inkorsi mill-esperti MIŻURA 317: Pubblikazzjoni ta lista ta esperti skont l-ispeċjalizzazzjoni MIŻURA 318: Esperti jkunu persuni fiżiċi biss MIŻURA 319: Ġbir ta spejjeż peritali MIŻURA 320: Spejjeż tal-esperti u irkantaturi MIŻURA 321: Projbizzjoni ta ħatra ta esperti legali MIŻURA 322: Iffrankar ta spejjeż MIŻURA 323: Ġbir ta provi mill-esperti MIŻURA 324: Periti m għandhomx jisimgħu x-xhieda ħlief fuq punt tekniku MIŻURA 335: Limitazzjoni tal-inkarigu ta espert għall-opinjoni esperta 14.0 Il-Prokuri, l-interdizzjonijiet, l-inabilitazzjonijiet u l-inibizzjonijiet 14.1 Il-Prokuri IT-TNEJN U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 336: Prokuri rtirati jew mibdula għandhom jiġu reġistrati MIŻURA 337: Notifika lir-reġistru Pubbliku MIŻURA 338: Effett ta bidla jew revoka ta prokura jibda wara r-reġistrazzjoni MIŻURA 339: Kopji ta prokuri ta pazjenti jingħataw lid-djar tal-anzjani 14.2 L-Interdizzjoni u l-inabilitazzjoni IT-TLIETA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 340: Ir-Reġistratur tal-qorti jkun obbligat jinnotifika l-interdizzjoni u l-inabilitazzjoni lir-reġistru Pubbliku MIŻURA 341: Kif issir ir-reġistrazzjoni MIŻURA 342: Isem tar-reġistru MIŻURA 343: Effett tar-reġistrazzjoni 14.3 Punt Komuni għall-prokuri, l-interdizzjonijiet u l-inabilitazzjonijiet L-ERBGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 344: Reġistru Pubbliku online 14.4 L-Inibizzjoni IL-ĦAMSA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 345: Ir-reġistrazzjoni tal-inibizzjoni ssir mir-reġistratur tal-qorti 15.0 Charter għaċ-ċittadini fil-qasam tal-ġustizzja 14

15 IS-SITTA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 346: Kawża tinstema fid-data appuntata MIŻURA 347: Kawżi ma jiġux differiti mingħajr raġuni valida MIŻURA 348: Kawżi jinqatgħu fi żmien raġonevoli MIŻURA 349: Xhud imħarrek għandu jinstema MIŻURA 350: Kawżi jibdew u jkomplu jinstemgħu sa ma jiġu deċiżi MIŻURA 351: Kawżi jinstemgħu fil-ħin u bl-appuntament MIŻURA 352: Tingħata aktar informazzjoni dwar il-proċess ġudizzjarju MIŻURA 353: Aktar aċċountability fin-notifiki u l-esekuzzjonijiet MIŻURA 354: Prim appuntament ta appell ikun mhux aktar tard minn tliet xhur MIŻURA 355: Meta kawża tiġi differita għas-sentenza tingħata fid-data pattwita MIŻURA 356: Verifika tal-operat tal-ġudikanti MIŻURA 357: Twaqqif ta Ċustomer Ċare Unit MIŻURA 358: Sistema effettiva u effiċjenti ta ilmenti MIŻURA 359: Faċilitajiet fil-bini tal-qrati MIŻURA 360: Iblies fis-sajf MIŻURA 361: Ftuħ tal-awli MIŻURA 362: Użu tal-awla meta ma jkunux qed jintużaw minn ġudikant MIŻURA 363: Sharing tal-awli 16.0 It-Tribunal għal Talbiet Żgħar IS-SEBGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 364: Ġudikaturi Aktar Speditezza fit-tribunal għal Talbiet Żgħar MIŻURA 365: Money claim MIŻURA 366: Sorveljar tal-operat tal-ġudikaturi MIŻURA 367: Divjet milli Ġudikatur joqgħod fuq il-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġugstizzja MIŻURA 368: Ħlasijiet tal-ġudikaturi 17.0 L-Arbitraġġ IT-TMIENJA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 369: Spejjeż għall-proċeduri ta arbitraġġ MIŻURA 370: Formoli li jintużaw għall-proċeduri ta arbitraġġ MIŻURA 371: Sentenzi konfliġġenti tal-qorti tal-appell dwar l-arbitraġġ Kostituzzjonalità tal-arbitraġġ mandatarju MIŻURA 372: Ġurisdizzjoni oriġinali liċ-ċentru tal-arbitraġġ fil-materji li jaqgħu fir-raba Skeda tal-att dwar l-arbitraġġ MIŻURA 373: Meta l-arbitraġġ ma jkunx mandatorju MIŻURA 374: Teħid ta miżuri meta l-arbitri li ma jkunux effiċjenti biżżejjed MIŻURA 375: Produzzjoni ta xhieda fil-proċeduri tal-arbitraġġ 15

16 MIŻURA 376: Website taċ-ċentru Malti tal-arbitraġġ 18.0 Kawżi Ċivili ID-DISGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 377: Emenda għall-artiklu 495A tal-kodiċi Ċivili MIŻURA 378: Irkupru ta spejjeż extra-ġudizzjarji MIŻURA 379: Reviżjoni tat-tariffi tal-avukati MIŻURA 380: Format tas-sentenzi 19.0 Kawżi Kriminali IT-TLETIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 381: Fondi għall-qorti t Għawdex MIŻURA 382: Meta tkun il-parti leża li ma tidhirx MIŻURA 383: Appuntamenti ta kawżi bil-ħin MIŻURA 384: Installazzjoni ta Metal Deteċtor ieħor MIŻURA 385: Dmir tal-pulizija li tiġbor il-provi qabel ma tressaq persuna akkużata b reat fil-qorti tal-maġistrati MIŻURA 386: Case Management fil-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali MIŻURA 387: Għeluq tal-proċessi verbali MIŻURA 388: Xhieda ta tobba, kirurgi, eċċ. MIŻURA 389: Xhieda ta rappreżentanti ta enti morali MIŻURA 390: Il-manteniment MIŻURA 391: Kawżi ta Drogi MIŻURA 392: Iffriżar tal-assi kollha tal-imputat MIŻURA 393: Storbju ġġenerat minn bars u stabbilimenti kummerċjali oħra MIŻURA 394: Tisħiħ tal-laboratorju Forensiku MIŻURA 395: Konverżjoni ta multi fi priġunerija MIŻURA 396: Ħelsien mill-arrest preventiv wara li persuna tkun skontat ilmassimu tal-piena li hija tista tingħata f każ ta sejbien ta ħtija MIŻURA 397: Proċedura għal meta persuna tkun taħt arrest preventiv MIŻURA 398: Għoti ta preferenza lil kawżi ta persuni taħt arrest preventiv MIŻURA 399: Meta persuna tirriforma ruħha MIŻURA 400: L-att tal-akkuża 20.0 Reviżjoni tas-sistema Legali IL-WIEĦED U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 401: Media Unit MIŻURA 402: Il-Qorti Amministrattiva u l-kodiċi Amministrattiv MIŻURA 403: Kawżi Misti MIŻURA 404: Simplifikazzjoni tal-proċedura kostituzzjonali MIŻURA 405: Twaqqif ta Qorti Kostituzzjonali b Imħallfin addetti biex jaqdu dmirijiet esklussivament f din il-qorti 16

17 MIŻURA 406: Esekuzzjoni tas-sentenzi tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem MIŻURA 407: Għażla tal-imħallef sostitut fuq il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem MIŻURA 408: Twettiq tal-obbligazzjonijiet erga omnes MIŻURA 409: Konverżjoni minn ċens temporanju għal wieħed perpetwu MIŻURA 410: Biex tiġi assikurata is-supremazija tal-kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem, u tiġi msaħħa ċ-ċertezza taddritt MIŻURA 411: Biex tiġi rrikonċiljata ġurisprudenza konfliġġenti MIŻURA 412: Il-ħtieġa ta Kodifikazzjoni u Konsolidazzjoni tal-liġi MIŻURA 413: Aġġornar tal-liġi dwar ħlasijiet lix-xhieda MIŻURA 414: Danni morali MIŻURA 415: Libelli kriminali MIŻURA 416: Assenjazzjoni ta doveri lil Ġudikanti ġodda MIŻURA 417: Ftuħ tar-reġistru 21.0 Implimentazzjoni tal-att dwar il-ġustizzja Riparatriċi IT-TNEJN U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 418: Addozzjoni ta Appendiċi IX MIŻURA 419: Victim offender mediation MIŻURA 420: Offenders Assessment Board (OAB) u Parole Board MIŻURA 421: Projeċt Leader MIŻURA 422: Parole Clerks MIŻURA 423: Fora MIŻURA 424: Kampanja ta Edukazzjoni u Informazzjoni 22.0 Rakkomandazzjonijiet Oħrajn IT-TLIETA U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 425: Emendi ta spiss għal-liġijiet tal-proċedura MIŻURA 426: Nuqqas ta sigurtà adegwata fil-bini tal-qrati MIŻURA 427: Prosecution Unit fil-korp tal-pulizija MIŻURA 428: L-Arkivji tal-qrati MIŻURA 429: Il-Librerija tal-qrati MIŻURA 430: Proċedura Ċivili u Kriminali aktar Uniformi MIŻURA 431: L-Abbozzar tal-liġijiet MIŻURA 432: Rounding up u rounding down taċ-ċifri MIŻURA 433: It-Tribunal ta Arbitraġġ dwar il-qsim ta Wirt MIŻURA 434: Vjolenza Domestika MIŻURA 435: Meta att ġudizzjarju jkun jista jiġi ppreżentat minn Avukat MIŻURA 436: M għandux ikun possibbli li membru tal-professjoni legali jżomm żewġ warrants MIŻURA 437: Sekwestru, iffriżar u konfiska tal-assi MIŻURA 438: Bejgħ bl-irkant 17

18 MIŻURA 439: Kawża bil-giljottina MIŻURA 440: Tħaddim tad-diary system MIŻURA 441: Ħlas tal-preżentata MIŻURA 442: Abbozzar ta liġijiet b lingwaġġ sempliċi MIŻURA 443: Irtirar tal-membri tal-ġudikatura MIŻURA 444: Tisħiħ tas-servizzi għall-vittmi ta reati MIŻURA 445: Deżerzjoni fl-appell MIŻURA 446: Prime note MIŻURA 447: Meta għandhom jibdew jiddekorru l-interessi MIŻURA 448: Spejjeż tal-qorti 21.0 Id-Dritt għall-assistenza Legali waqt l-arrest L-ERBGĦA U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 449: Tisħiħ tad-dritt għall-assistenza Legali waqt l-arrest 22.0 Konklużjoni 18

19 Appendiċijiet Appendiċi I: Minuti tal-laqgħa ta Konsultazzjoni mal-pubbliku miżmuma l-palazz, il-belt Valletta fl-14 ta Ġunju 2013 Appendiċi II: Abbozz ta Liġi li jipprovdi dwar it-twaqqif tal- Judicial Studies Committee Appendiċi III: Appendiċi IV: Appendiċi V: Appendiċi VI: Appendiċi VII: Appendiċi VIII: Appendiċi IX: Permanent Law Reform Commission, ʼlaw Relating to Legal Aid, Rapport Numru 1, 10 ta Diċembru 1991 Imħallef Emeritu Joseph David Ċamilleri, ʼlejn Riforma tal-uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali, 20 ta Mejju 2013 Abbozz ta liġi imsejjaħ Att dwar l-għajnuna Legali mħejji mill-avukat Dottor Mark Said Abbozz ta Liġi dwar il-qrati t Għawdex, Papers Laid 9464 Rapport tal-kummissjoni dwar l-esperti Abbozz ta Kodiċi Amministrattiv ippreparat mill-professur Kevin Aquilina, u l-lista ta Liġijiet li Jistgħu Jiġu Kkodifikati imħejjija mill-professur Kevin Aquilina Memorandum tas-sur Natalino Attard, Direttur tad-dipartiment tal-probation u l-parole 19

20 Rapport tal-kummissjoni għal Riforma Ħolistika fil-qasam tal-ġustizzja 1.0. Introduzzjoni għal dan ir-rapport Dan huwa r-rapport li ħejjiet il-kummissjoni għal Riforma Ħolistika fil-qasam tal-ġustizzja (minn hawn aktar il quddiem imsejħa il-kummissjoni ) wara li kienet ippubblikat żewġ dokumenti konsultattivi, l-ewwel wieħed fil-31 ta Mejju 2013 u t-tieni wieħed fid-29 ta Lulju Dan ir-rapport huwa maqsum f żewġ taqsimiet kif ġej:- L-Ewwel Taqsima tittratta l-ħatra, il-kompożizzjoni u t-termini ta referenza tal-kummissjoni kif ukoll iż-żewġ dokumenti konsultattivi ppubblikati, il-konsultazzjoni pubblika miżmuma kif ukoll issottomansjonijiet bil-miktub tal-istakeholders u persuni oħra li l- Kummissjoni rċeviet. It-Tieni Taqsima tittratta s-suġġerimenti tal-kummissjoni fir-rigward tattermini kollha ta referenza tagħha. Hemm ukoll għaxar Appendiċijiet li jinsabu annessi ma dan ir-rapport. 20

21 L-EWWEL TAQSIMA: ĦATRA, KOMPOŻIZZJONI U TERMINI TA REFERENZA TAL- KUMMISSJONI 1.1. Il-Ħatra tal-kummissjoni Il-Kummissjoni nħatret mill-prim Ministru l-onorevoli Dottor Joseph Muscat K.U.O.M., B. Com, B.A. (Hons.), M.A. (European Studies), Ph.D. (Bristol), M.P. fl-24 ta Marzu, Il-Kompożizzjoni tal-kummissjoni Il-Kummissjoni ġiet magħmula kif ġej: President: Membri: L-Imħallef Emeritu Dottor Giovanni Bonello, K.O.M., LL.D. L-Imħallef Emeritu Dottor Philip Sċiberras LL.D. Professur Kevin Aquilina LL.M. (I.M.L.I.), LL.D. (Melit.), Ph.D. (Lond.) (L.S.E.) L-Avukat Dottor Ramona Frendo M.Phil. (Ċrim.) (Ċantab.), LL.D. (Melit.) Segretarju Amministrattiv: Is-Sur Emanuel Sċiriha, Dip. Laws of Proċ. (Melit.), Assistent Reġistratur, Qrati tal-ġustizzja It-Termini ta Referenza Il-Kummissjoni ngħatat it-termini ta referenza t hawn taħt: (a) li tagħmel eżami tas-sistema tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja blgħan li jiddaħħlu aktar checks and balances u accountability, mill-ħatra saloperat tal-ġudikatura; 21

22 (b) li tipproponi kif għandha tissaħħaħ il-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja; (ċ) li tagħmel reviżjoni tas-sistema legali; (d) li tfassal Charter għaċ-ċittadini fil-qasam tal-amministrazzjoni talġustizzja; (e) li tħejji pjan għat-twaqqif ta Qorti Ċivili Amministrattiva; (f) li tagħmel proposti għar-riforma tas-sistema tal-għajnuna legali biex jiġi assigurat aktar għajnuna lil min hu fil-bżonn; (g) li tagħmel rakkomandazzjonijiet dwar metodi alternattivi dwar kif jiġu riżolti l-kawżi permezz tat-tisħiħ tal-medjazzjoni u l-arbitraġġ, mingħajr ebda xkiel ta dritt għal aċċess għall-qrati; (h) li tagħmel suġġerimenti dwar l-aħjar operat tal-qorti tal-familja; (i) li tfassal pjan dwar l-implimentazzjoni tal-att dwar il-ġustizzja Riparatriċi, inkluż il-parole; (j) li tabbozza liġi dwar kif għandhom jiġu riformati l-qrati t Għawdex; (k) li jiġi investigat kif jista jsir użu aħjar tat-teknoloġija tal-informatika biex jitħaffef aktar l-amministrazzjoni tal-ġustizzja; (l) li jitħejjew emendi għall-proċedura kriminali biex jiġu mgħaġġla s- smigħ tal-kawżi kriminali u li l-patteġġjament jiġi estiż quddiem il-qrati inferjuri; (m) li jitħaffu s-seduti quddiem it-tribunal għal Talbiet Żgħar; (n) li jsiru dawk ir-rakkomandazzjonijiet oħra li l-kummissjoni jidhrilha xieraq għall-aħjar amministrazzjoni tal-ġustizzja. F Lulju 2013, l-onorevoli Dr Owen Bonnici, Segretarju Parlamentari responsabbli mill-ġustizzja fl-uffiċċju tal-prim Ministru, talab lill-kummissjoni biex f dan ir-rapport il-kummissjoni tistħarreġ dwar id-dritt tal-assistenza legali fl-istadju tal-arrest u tressaq ukoll ir-rakkomandazzjonijiet tagħha Il-Proċess ta Konsultazzjoni Pubblika Il-Kummissjoni laqgħet suġġerimenti dwar iż-żewġ Dokumenti Konsultattivi sal- 15 ta Novembru Il-pubbliku seta jibagħt is-suġġerimenti tiegħu bil-posta jew permezz tal-website tal-kummissjoni kif ġej:- Bil-Posta: Il-korrispondenza ġiet indirizzata kif ġej: 22

23 Segretarju Amministrattiv Kummissjoni għal Riforma Ħolistika fil-qasam tal-ġustizzja Segretarjat Parlamentari għall-ġustizzja 30, Triq it-teżorerija Valletta. Permezz tal-website tal-kummissjoni: Il-korrispondenza ntbagħtet fl-indirizz li ġej:- Il-website tal-kummissjoni hija din li ġejja: mhas.gov.mt/mt/mhas-information/krhg/pages/krhg.aspx Għalkemm il-kummissjoni tat xahar żmien biss għas-suġġerimenti mill-pubbliku għal kull dokument konsultattiv, hija xorta baqgħet tilqa suġġerimenti oħra konnessi mar-riforma fil-qasam tal-ġustizzja sa ftit żmien qabel ma kkonkludiet dan ir-rapport. Ma kienx il-kompitu tal-kummissjoni li tistħarreġ dwar kawżi individwali li setgħu kienu pendenti quddiem it-tribunali u l-qrati peress li dawn ma kinux jaqgħu fil-kompetenza ta din il-kummissjoni. Madankollu, il-kummissjoni ppruvat tidentifika l-problema sabiex tkun tista tislet soluzzjoni ġenerali minn dawn is-sottomansjonijiet li hija rċeviet dwar kawżi partikolari Il-Persuni Kkonsultati Il-konsultazzjoni pubblika nqasmet fi tnejn: mal-pubbliku inġenerali; u mal-istakeholders fil-qasam tal-ġustizzja Konsultazzjoni mal-pubbliku inġenerali Il-Kummissjoni żammet laqgħa waħda, fl-14 ta Gunju 2013, meta hija ltaqgħet mal-pubbliku inġenerali u ħadet nota tal-feedback tal-pubbliku dwar titjib filqasam tal-ġustizzja. Sunt tal-feedback jinsab anness f Appendiċi I. Numru minn dawn il-proposti ġew inkorporati f dan ir-rapport Konsultazzjoni Pubblika mal-istakeholders Il-Kummissjoni żammet numru ta laqgħat mal-istakeholders fejn hija semgħet il-feedback tal-istakeholders kif jidher hawn taħt:- mal-ġudikatura fit-18 ta Ġunju 2013; mal-kamra tal-avukati fl-24 ta Ġunju 2013; mal-kamra tal-prokuraturi Legali fl-24 ta Ġunju 2013; 23

24 mal-kummissarju tal-pulizija fit-2 ta Lulju 2013; mal-viċi Kap tal-partit Nazzjonalista Dr Beppe Fenech Adami fit-2 ta Lulju 2013; mal-avukat Ġenerali Dr Peter Grech fit-12 ta Lulju 2013; mal-management tad-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja fit-12 ta Lulju 2013; maċ-chairperson tal-judicial Studies Committee l-imħallef Joseph D Camilleri fit-12 ta Lulju 2013; mad-direttur tad-dipartiment tal-probation u Parole fit-12 ta Lulju 2013; maċ-chairperson tal- Alternattiva Demokratika fis-26 ta Lulju 2013; mal-eċċellenza Tiegħu Dr George Abela, President ta Malta fit-22 ta Awissu 2013; u mal-onorevoli Dr Owen Bonnici, Segretarju Parlamentari responsabbli għall-ġustizzja fl-uffiċċju tal-prim Ministru fit-23 ta Settembru Laqgħat Oħra Il-Kummissjoni kellha żewġ laqgħat oħra li għenuha wkoll biex tirrediġi dan ir- Rapport: laqgħa minnhom saret mal-professur Nicholas Riċhard Cowdery, Konsulent tal-commonwealth Secretariat f Londra, nhar l-erbgħa, 9 ta Ottubru 2013; u laqgħa oħra nżammet ma żewġ Imħallfin Amerikani permezz ta digital video conference ġentilment organizzata mill-ambaxxata Amerikana f Malta, nhar il-ħamis 24 ta Ottubru F din il-konferenza pparteċipaw l-imħallfin Virginia Covington u Joanna Seybert Feedback għall-konsultazzjoni Pubblika Il-Kummissjoni rċeviet feedback bil-miktub mingħand is-segwenti:- a) entitajiet tal-gvern; 24

25 b) korpi kostitwiti; c) membri tal-professjoni legali; u d) membri tal-pubbliku u entitajiet oħra. Uħud minn dawn il-persuni msemmija fil-paragrafi (a) sa (d) t hawn fuq irrendew pubbliċi s-sottomansjonijiet tagħhom li huma bagħtu lill-kummissjoni Feedback bil-miktub minn entitajiet tal-gvern Il-Kummissjoni rċeviet sottomansjonijiet bil-miktub mingħand diversi entitajiet tal-gvern indikati hawn taħt: mill-ġudikatura; mill-avukat Ġenerali; mill-kummissarju tal-pulizija; mill-kummissarju tal-liġijiet; mill-kummissarju għat-tfal; miċ-chairperson tal-judicial Studies Committee; mid-direttur tad-dipartiment tal-probation u Parole; mill-management tad-dipartiment tal-qrati; mill-management Effiċienċy Unit (Dr Paul Debattista); mill-kummissjoni dwar Vjolenza Domestika; mill-kummissjoni Nazzjonali Persuni d Diżabilità; mill-assistenti Ġudizzjarji; mill-malta Arbitration Ċentre; mill-malta Mediation Ċentre; u mill-avukat tal-għajnuna Legali. 25

26 Feedback bil-miktub mingħand Korpi Kostitwiti Il-Kummissjoni rċeviet sottomansjonijiet bil-miktub mingħand diversi korpi kostitwiti indikati hawn taħt: mill-kamra tal-avukati; mill-kamra tal-prokuraturi Legali; mill-union Ħaddiema Magħqudin; mill-malta Bankers Assoċiation; mill-malta Ċhamber of Ċommerċe, Enterprise and Industry; mill-vodafone Malta; mill-malta Insuranċe Assoċiation; u mill-għaqda Studenti tal-liġi Feedback bil-miktub mingħand Membri tal-professjoni Legali Il-Kummissjoni rċeviet ukoll sottomansjonijiet oħra mingħand is-segwenti membri tal-professjoni legali: Dott. Tonio Azzopardi; Dott. Ingrid Bianco; Dott. Joseph Brincat; Dott. Kevin Camilleri Xuereb; Dott. Anton Felicċe; Dott. Lawrence Galea; Dott. Vincent Galea; Ganado Associates; Dott. Max Ganado u Dott. Anthony Cremona; Dott. Anna Mallia; 26

27 Professur Raymond Mangion; Dott. Anton Micallef; Dott. Paul Edgar Micallef; Dott. Anna Mifsud Bonnici; Dott. Stephen Tonna Lowell Feedback bil-miktub mingħand membri tal-pubbliku u entitajiet oħra Il-Kummissjoni rċeviet sottomansjonijiet bil-miktub mingħand diversi membri tal-pubbliku u entitajiet oħra indikati hawn taħt: * Fondazzjoni mid-dlam għad-dawl; * Fr Mark Montebello; * Fr Renè Micallef; * Is-Sur Alfred Mifsud; * Iċ-Chairperson tal-alternattiva Demokratika; u * Il-European Association of Judges. B kollox kien hemm 112-il membru tal-pubbliku li bagħtu s-suġġerimenti tagħhom. Peress li dawn is-suġġerimenti jikkontjenu informazzjoni ta natura prettament privata, il-kummissjoni, safejn setgħet, ħadet l-ideat li ngħatawlha minn dawn il-persuni iżda, biex tipproteġi l-privatezza tagħhom, mhux qed tippubblika f dan ir-rapport is-sottomansjonijiet tagħhom bil-miktub. Il-Kummissjoni rċeviet ħafna proposti li strettament ma jaqgħux fit-termini ta referenza tagħha u li speċifikatament huma aktar intiżi għal emendi ta natura sostantiva milli proċedurali, jew għar-riforma tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Għalkemm dawn il-proposti jistgħu jkunu relevanti f rapport jew studju ieħor li għad jista jsir, il-kummissjoni mhix qed tikkunsidrahom f dan ir-rapport għalkemm ma hemm xejn x jostakola li dawn il-proposti jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-gvern f eżerċizzju ieħor li jista jsir ʼil quddiem dwar issistema legali Malti mill-punto di vista tad-dritt sostantiv Feedback bil-fomm Varji kienu dawk in-nies li avviċinaw lill-membri tal-kummissjonji biex iressqu suġġerimenti bil-fomm minflok bil-kitba. 27

28 1.7. Eżami ta Dokumentazzjoni Il-Kummissjoni kellha l-opportunità li teżamina numru ta dokumentazzjoni li ntbagħatitilha jew li saret taf biha fil-kors tat-twettiq tat-termini ta referenza tagħha. Fost dokumenti li kienu ta utlità kbira għal din il-kummissjoni kien hemm: Permanent Law Reform Commission, Law Relating to Legal Aid, Rapport Numru 1, 1 ta Diċembru 1991; Imħallef Emeritu Joseph David Ċamilleri, Lejn Riforma tal-uffiċċju tal- Avukat tal-għajnuna Legali, 20 ta Mejju 2013; Avukat Dottor Mark Said, Abbozz ta Liġi msejjaħ Att dwar l-għajnuna Legali; Kamra tad-deputati, Abbozz ta Liġi dwar il-qrati t Għawdex, Papers Laid 9464; Kamra tad-deputati, Kumitat dwar ir-rikodifikazzjoni u l- Konsolidazzjoni tal-liġijiet, Abbozz ta Kodiċi Amministrattiv; Professur Kevin Aquilina, Lista ta Liġijiet li Jistgħu Jiġu Kodifikati, Kamra tad-deputati, Kumitat dwar ir-rikodifikazzjoni u l- Konsolidazzjoni tal-liġijiet; European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ), Report: Reduce Backlogs and Timeframes of Proceedings in the Maltese Judicial System, Strasbourg, 5 February 2012; Commonwealth Secretariat, How to Tackle Large Accumulated Backlogs in Criminal Cases Through Reforms to Criminal Justice Procedures and Rules of Evidence to Bring Systemic Efficiencies in the Context of Tight Fiscal Constraints; including Consideration of Measures and Programmes that May Provide a Template for Addressing Backlogs, Commonwealth Secretariat, London, May 2013; Professur N.C. Cowdery, Prosecution Guidelines of the Office of the Director of Public Prosecutions for New South Wales, Office of the Director of Public Prosecutions, Sydney, Australia, 1 June 2007; New South Wales, Judicial Offiċers Aċt 1986 No 100; u Federal Judicial Center, PowerPoint presentation on the U.S. Judicial System. 28

29 1.8. Stqarrijiet għall-media Kien hemm ħames stqarrijiet għall-media maħruġa mid-dipartiment tal- Informazzjoni li jikkonċernaw il-kummissjoni. Dawn kienu:- PR 445 tal-24 ta Marzu 2013, Titwaqqaf Kummissjoni dwar Riforma Ħolistika Fil-Qasam tal-ġustizzja; PR 1172 tal-5 ta Ġunju 2013, The Commission For The Reform Of The Justice System Publishes The First Documentation For Public Consultation; PR 1625 tal-29 ta Lulju 2013, The Holistic Reform of the Justice System: Presentation of the Second Document for Public Consultation; PR 2328 tal-21 ta Ottubru 2013, Feedback Qawwi mill-entitajiet u l- Pubbliku b Ideat għar-riforma Ħolistika fil-qasam tal-ġustizzja; u PR 2385 tas-26 ta Ottubru 2013, Il-Kummissjoni Bonello f Diskussjonijiet ma Membri tal-ġudikatura fl-istati Uniti Permezz tal-videoconferencing Riżultanzi B mod ġenerali jista jingħad li l-feedback għar-rakkomandazzjonijiet fiż-żewġ dokumenti konsultattivi mħejjija minn din il-kummissjoni kien wieħed pożittiv anke jekk, naturalment, kien hemm min ma qabilx neċessarjament ma kull miżura li din il-kummissjoni kienet qed tipproponi. Dan kien ta benefiċċju kbir għall-kummissjoni peress li hija setgħet tirrevedi wħud mill-miżuri minnha proposti għall-konsultazzjoni skont is-sottomansjonijiet li rċeviet. Fil-fatt, din il- Kummissjoni addottat numru ta proposti li hija rċeviet mingħand varji stakeholders u anke mill-pubbliku inġenerali li tħoss li kkontribwew biex itejbu l-prodott finali ta dan ir-rapport. Jidher li hemm qbil bejn l-istakeholders kollha li jinħtieġ li jittieħdu miżuri konkreti biex il-qasam tal-ġustizzja jitjieb u jitjieb sew Laqgħat tal-kummissjoni Il-Kummissjoni żammet il-laqgħat interni tagħha fil-bini tal-università l-qadima ta Malta, fi Triq San Pawl, il-belt Valletta u l-laqgħat ta konsultazzjoni pubblika jew fil-kamra tal-kumitati fil-parlament, il-belt Valletta, jew inkella għand l-istakeholders konċernati Ringrazzjamenti Il-Kummissjoni tixtieq tirringrazzja lil dawn il-persuni li ġejjin: 29

30 lill-onorevoli Dr. Owen Bonnici, Segretarju Parlamentari responsabbli għallġustizzja fl-uffiċċju tal-prim Ministru għall-assistenza amministrattiva kollha mogħtija minnu u mill-istaff tal-uffiċċju tiegħu fosthom Ms. Rita Sciberras u Dr Georgina Portelli; lir-rettur tal-università ta Malta, il-professur Juanito Camilleri, talli ppermetta lill-kummissjoni li tuża uffiċċju fl-università l-qadima fil-belt Valletta minn fejn din il-kummissjoni setgħet topera u lill-istaff tal- Università l-qadima fosthom lil Ms. Lucienne Buġeja u lis-sur Godfrey Monreal; lill-onorevoli Dr Anġlu Farrugia, Speaker tal-kamra tad-deputati, talli aċċetta t-talba tal-kummissjoni li hija tkun tista żżomm il-laqgħat tagħha pubbliċi f waħda mill-awli li solitament jintużaw mill-kumitati tal-kamra tad-deputati; lis-sur John W. Aquilina, Kap Eżekuttiv tal-management Efficiency Unit, u lil Dr Paul Debattista għall-preżentazzjoni li huma għamlu lill-kummissjoni dwar il-qrati tal-ġustizzja fl-24 ta Ġunju 2013; lill-persuni u entitajiet kollha li attendew għal-laqgħat ta konsultazzjoni pubblika li żammet l-kummissjoni; lill-persuni u entitajiet kollha li taw il-feedback tagħhom bil-miktub jew bilfomm lill-kummissjoni; lill-ambaxxata Amerikana tal-opportunità li organizzat għall-membri tal- Kummissjoni digital videoconferencing nhar il-ħamis 24 ta Ottubru 2013; lill-professor Nicholas Richard Cowdery, Konsulent tal-commonwealth Secretariat f Londra, li ltaqa mal-kummisjoni nhar l-erbgħa, 9 ta Ottubru 2013, biex jiddiskuti magħha riformi fis-settur tal-ġustizzja; lill-kontributuri fil-gazzetti li taw is-suġġerimenti tagħhom dwar kif issistema ġudizzjarja tista titjieb; lill-mezzi tal-media li taw pubbliċità liż-żewġ dokumenti konsultattivi ta din il-kummissjoni; u lil dawk il-persuni l-oħra kollha li għenu biex il-kummissjoni tkun tista tasal biex tikkonkludi dan ir-rapport. Fl-aħħarnett, u b mod partikolari, din il-kummissjoni trid tirringrazzja lis- Segretarju Amministrattiv tagħha, l-assistent Reġistratur is-sur Emanuel Sciriha, li mingħajr l-assistenza tiegħu din il-kummissjoni ma kinitx tkun f pożizzjoni li fit-terminu qasir li kellha biex tespleta l-inkarigu tagħha, tasal biex tirrediġi tliet dokumenti, torganizza numru ta laqgħat ta konsultazzjoni 30

31 pubblika u żżomm għexieren ta laqgħat ta diskussjoni, studji u analiżi ta dokumenti sottomessi, kif ukoll għas-sehem tiegħu fil-ġbir ta statistika u kull informazzjoni oħra li l-kummissjoni kellha bżonn biex tindirizza t-termini ta referenza tagħha. 31

32 IT-TIENI TAQSIMA: TWETTIQ TAT-TERMINI TA REFERENZA TAL-KUMMISSJONI 2.0. Introduzzjoni It-termini ta referenza li ngħataw lil din il-kummissjoni huma ħmistax b kollox. Dan peress li kien żdied terminu ieħor ta referenza wara li l-kummissjoni kienet diġà mbarkat fuq ix-xogħol tagħha. Dan it-terminu ta referenza jirreferi għallassistenza legali fil-perijodu tal-arrest. Mill-erbatax-il terminu ta referenza oriġinali, eskluż dak miżjud sussegwentement, l-ewwel tlettax huma termini speċifiċi ta referenza filwaqt li l-aħħar terminu ta riferenza oriġinali, mhux dak miżjud, huwa wieħed ġenerali li taħtu l-kummissjoni setgħet faċilment tidentifika materji oħra li setgħu jiġu indirizzati mill-gvern fir-riforma tassistema tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja f pajjiżna. F din it-taqsima ta dan ir- Rapport, il-kummissjoni se tindirizza t-termini ta referenza kollha mogħtija lilha fl-ittra tal-ħatra. Ħafna mir-rakkomandazzjonijiet ikunu jeħtieġu emendi fil-liġijiet u anke fil- Kostituzzjoni. Il-Kummissjoni ma jidhrilhiex li huwa fit-termini tar-referenza tagħha li tabbozza dawn l-emendi Eżami tas-sistema tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja M hemmx għalfejn jingħad li l-ġudikatura hija waħda mit-tliet organi tal-istat Malti mwaqqaf bil-kostituzzjoni. Huwa organu tal-istat li ċ-ċittadin jiġi f kuntatt miegħu mill-qrib sew bħala ġudikant, parti f kawża, espert tal-qorti, xhud, uffiċjal pubbliku li jipprovdi xi forma ta servizz lill-qrati, eċċ. Kuljum ikun hemm mijiet ta nies li jiffrekwentaw il-bini tal-qrati inkonnessjoni ma kawżi li jkunu għaddejjin jew proċeduri li jkunu jridu jsiru fir-reġistri tal-qrati. Minnatura tagħhom, il-qrati jattiraw lejhom ħafna nies u, għalhekk, l-aspettativa talpoplu li dawn ikunu effiċjenti hija kbira. Mill-banda l-oħra, il-qrati ma jistax jingħad li jattiraw l-ammirazzjoni tal-poplu fejn jidħol dewmien u xi nuqqasijiet oħra li din il-kummissjoni tixtieq tindirizza f dan ir-rapport. Fil-fehma tal- Kummissjoni, il-problemi fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja jinkludu dawn li ġejjin: Nuqqas ta spazju biex il-ġudikatura tkun tista twettaq il-funzjoni tagħha, kemm f Malta kif ukoll f Għawdex, addattat għall-uffiċini u dan peress li s- sigrieti mhumiex intiżi bħala uffiċini għall-ġudikanti imma biss bħala robing rooms; 32

33 Nuqqas ta riżorsi umani ġudizzjarji biex ilaħħqu max-xogħol kollu involut; Nuqqas ta riżorsi f termini ta support staff għall-ġudikatura; Dewmien fil-qtugħ tal-kawżi; Multipliċità ta kawżi fuq l-istess mertu; Nuqqas ta aderenza mill-ġudikanti mad-dispost tal-liġi, speċjalment fejn jikkonċerna l-ħatriet ta esperti legali, għoti tar-raġunijiet għal differimenti, u aktar dixxiplina fuq l-avukati biex jiġu evitati differimenti inutli, xhieda li jissejħu l-qorti għalxejn, eċċ.; Nuqqas ta appuntament ta kawżi bil-ħin, speċjalment fil-kawżi kriminali tad-distrett; Nuqqas ta użu tal-medjazzjoni; Nuqqas li kawża tibda u tispiċċa mingħajr il-bżonn ta differimenti; Malamministrazzjoni tal-kawżi mill-ġudikanti meta ma jsirx użu għaqli talgħodda tal-case management; Intoppi li l-qrati jiltaqgħu magħhom minħabba nuqqasijiet ta terzi esperti li ma jippreżentawx ir-rapport peritali fil-ħin; mandati ta arrest li ma jiġux esegwiti mill-pulizija; nuqqas ta staff amministrattiv li jintralċja ż-żamma ta seduti, eċċ. 33

34 3.0. Tisħiħ tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja Il-Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja twaqqfet fil-1994 permezz ta emendi kostituzzjonali li saru bl-att Nru. IX tal-1994 fejn iddaħħal l-artiklu 101A fil-kostituzzjoni ta Malta. Il-Kummissjoni għal Riforma Ħolistika fil- Qasam tal-ġustizzja (hawn aktar ʼl isfel f dan ir-rapport imsemmija il- Kummissjoni ) qed tipproponi li għandu jkompli jkun hemm Kummissjoni waħda għas-settur tal-ġustizzja li tibqa tissejjaħ Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja. Il-Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja għandu jkollha tliet awtoritajiet u ċjoè`: - l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji; l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji; l-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji. L-EWWEL RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 1: Kompożizzjoni tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja: Dwar il-kompożizzjoni tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja, din hija top heavy u jeħtieġ li tkun komposta minn anqas persuni. Din il-kummissjoni ma tarax lok li l-president ta Malta il-kap Kostituzzjonali tal- Eżekuttiv għandu jippresiedi l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja peress li l-president jista jiġi kif fil-fatt ġie fil-passat in kunflitt mal-organi l-oħra tal-istat l-eżekuttiv u l-parlament - meta l-istess President huwa wkoll parti minn dawn iż-żewġ organi l-oħra tal-istat. Lanqas ma tara l- ħtieġa li jkun hemm persuna appuntata mill-prim Ministru u oħra mill-kap tal- Oppożizzjoni, aktar u aktar meta skont il-proposti kontenuti f dan ir-rapport, ilfunzjonijiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja se jirrikjedu eżerċizzju aktar tekniku, u għalhekk għandhom ikunu n-nies ikkwalifikati f dan l-aspett li għandhom jagħmlu dan l-eżerċizzju. Din il-kummissjoni għalhekk tirrakkomanda li l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tinħatar mill-president ta Malta u tkun magħmula kif ġej: mill-prim Imħallef ex officio, bħala President tal-kummissjoni; minn Imħallef elett minn u magħżul minn fost l-imħallfin sedenti f Qorti fil-gżejjer Maltin; minn Maġistrat elett minn u magħżul minn fost il-maġistrati sedenti f Qorti fil-gżejjer Maltin; minn Imħallef irtirat magħżul mill-president ta Malta fuq l-inizjattiva tiegħu stess wara konsultazzjoni wiesgħa; 34

35 mill-prosekutur Ġenerali ex officio; minn avukat anzjan li ma jeżerċitax il-professjoni magħżul mill-president ta Malta fuq l-inizjattiva tiegħu stess wara konsultazzjoni wiesgħa; minn rappreżentant tal-poplu magħżul skont il-kriterji msemmija aktar ʼl isfel f dan ir-rapport. MIŻURA 2: Tneħħija ta Membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja: Membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jitneħħa wara vot ta żewġ terzi tal-membri tal-kamra tad-deputati għall-istess raġunijiet li dwarhom jista jitneħħa Imħallef skont l-artiklu 97(2) tal- Kostituzzjoni. MIŻURA 3: Ħatra ta, u każijiet meta jinħatar, Membru Supplenti: Għal kull wieħed minn dawn is-seba membri tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jinħatar membru supplenti jekk, f każ ta membru tal- Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja: ikun hemm lok għall-astensjoni jew rikuża tiegħu; jew imut waqt li jkun fil-kariga; jew ikun qed ibati minn mard fit-tul; jew jitneħħa mill-kariga skont il-liġi. ikun jista jattendi l-membru supplenti tiegħu għal-laqgħat tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. L-istess proċedura għandha wkoll tiġi addottata fil-każ tal-membri supplenti tat-tliet Awtoritajiet u għaż-żewġ Kumitati ta Dixxiplina tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja hawn aktar ʼl isfel imsemmija f dan ir-rapport. MIŻURA 4: Kif Jinħatru l-membri Supplenti: Il-membri supplenti, li jaġixxu minflok kull membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, għandhom: jew jiġu eletti mill-kategorija li huma jkunu membri tagħha fil-każ tal- Imħallfin sedenti u l-maġistrati sedenti; jew jinħatru mill-president ta Malta u jintgħażlu minn fost id-deputat tal-membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja jew, fin-nuqqas ta tali deputat, minn dak il-membru l-aktar anzjan wara l- membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja; jew jinħatru mill-president ta Malta wara konsultazzjoni wiesgħa bħal fil-każ tar-rappreżentant tal-poplu. 35

36 Fil-każ tal-imħallef sedenti elett u l-maġistrat sedenti elett, is-supplenti tagħhom għandhom ukoll jiġu eletti bl-istess mod li l-imħallef sedenti u l-maġistrat sedenti jiġu eletti. Għandu jkun hemm membri supplenti dejjem preżenti filkażijiet imsemmija f Miżura 6(a) sa 6(e). Il-memri supplenti ma jivvutawx meta jkun hemm il-prinċipal. Meta l-membru supplenti jibda jisma xi proċeduri huwa għandu jibqa involut fis-smigħ ta dawk il-proċeduri sakemm jinqatgħu. Is-supplenti tal-prim Imħallef ikun is-senior Administrative Judge jew, f każ li dan ukoll ma jkunx jista jservi, Imħallef elett minn u magħżul minn fost l- Imħallfin sedenti f Qorti fil-gżejjer Maltin. MIŻURA 5: Tneħħija ta Membru Supplenti: Membru supplenti tal- Kummissjoni għall-amministrazzjoni għall-ġustizzja għandu jitneħħa bl-istess mod li jitneħħa membru tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja (ara Miżura 2 hawn fuq). MIŻURA 6: Funzjonijiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja: Il-funzjonijiet li l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jkollha huma dawn li ġejjin: a) li tisma appelli mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji fejn tisma appelli mill-ġudikanti li jkunu nstabu ħatja minn dik l-awtorità, jew mill-prosekutur Speċjali meta jappella hu; b) li tisma appelli mill-kumitat ta Dixxiplina tal-avukati u mill-kumitat ta Dixxiplina tal-prokuraturi Legali fejn tisma appelli mill-avukati u prokuraturi legali li jkunu nstabu ħatja minn dawn il-kumitati; c) li tirrakkomanda lill-kamra tad-deputati t-tneħħija ta ġudikant (Prim Imħallef, Imħallef jew Maġistrat), Prosekutur Ġenerali u l-avukat Ġenerali; d) li tneħħi mill-kariga xi membru tal-kumitat ta Dixxiplina tal-avukati u tal- Kumitat ta Dixxiplina tal-prokuraturi Legali minħabba inkapaċità ppruvata li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu (kemm jekk minħabba mard korporali jew mentali jew għal xi raġuni oħra) jew imġiba ħażina ppruvata; e) li tibgħat lura, għal darba waħda biss, għal kunsiderazzjoni ulterjuri, irrapport imħejji mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji lil dik l-awtorità; f) li tfassal jew taġġorna Kodiċijiet tal-etika għall-ġudikatura, għall-prosekutur Ġenerali, għall-avukat Ġenerali, għall-ġuristi, għall-avukati, għallprokuraturi legali, għall-avukat tat-tfal, għall-persuni li jippresiedu tribunali 36

37 kważi-ġudizzjarji, għall-assistenti fil-qorti tal-familja, għall-assessuri tal- Qorti Kriminali u għall-esperti; g) li tħejji linji gwida, in konsultazzjoni mal-imħallfin tal-qorti tal-familja, firrigward tal-għoti tal-manteniment sabiex dawn il-linji gwida jiġu adoperati skont il-fatti speċi ta kull każ; h) li tagħti parir, li iżda ma jkunx jorbot, lill-ministru responsabbli għall- Ġustizzja dwar kull ħaġa li għandha x taqsam mal-organizzazzjoni talamministrazzjoni tal-ġustizzja; i) li tagħti parir, li iżda ma jkunx jorbot, lill-president ta Malta dwar l-għażla tal-membri u tal-membri supplenti tal-awtoritajiet tal-kummissjoni dwar l- Amministrazzjoni tal-ġustizzja, dejjem fil-każ ta dawk il-membri li l-ħatra tagħhom ma tkunx waħda ex officio; j) li teżerċita kull funzjoni oħra li tista tingħata lilha minn żmien għal żmien b kull liġi. Dawn il-funzjonijiet kollha għandhom jitwettqu b rispett sħiħ għall-prinċipju fondamentali tal-indipendenza tal-ġudikatura, liema prinċipju għandu jiġi enunċjat expressis verbis fil-kostituzzjoni ta Malta fil-kapitolu li jittratta dwar il-ġudikatura u, jekk hemm bżonn, definit u elaborat permezz ta liġi ordinarja. Naturalment, dan il-prinċipju għandu wkoll jiggwida lill-awtoritajiet u l- Kumitati tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja li qed jiġu proposti li jitwaqqfu skont dan ir-rapport. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi dan ilprinċipju filwaqt li tisħaq ukoll li l-ġudikatura min-naħa tagħha trid tirrikonċilja dan il-prinċipju mar-responsabilitajiet li hija għandha bħala organu tal-istat Malti lejn is-soċjetà fosthom id-dritt li tagħti smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli. MIŻURA 7: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ġudikanti: Din il-kummissjoni ma tarax skop li l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja jkollha bħala wieħed mit-terms of reference tagħha materji dwar il-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ġudikatura. Din il-kummissjoni tara li dik il-materja għandha tiġi diskussa bejn il-gvern u l-assoċjazzjoni li tirrappreżenta l-ġudikanti. MIŻURA 8: Rapport annwali mħejji mill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja: Jinħtieġ li l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja tissottometti rapport annwali dwar il-ħidma tagħha u tal-awtoritajiet u tal- Kumitati kollha tagħha, li jkun ferm aktar dettaljat minn dak li tippubblika llum il-ġurnata, u li dan jitqiegħed fuq il-mejda tal-kamra u jiġi diskuss mill-kamra tad-deputati f seduta allokata għal dan l-iskop. Il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha ta kull sena, fir-rapport annwali tagħha, tirrapporta dwar l-operat ta kull ġudikant, tipprovdi statistika dwar kemm ġew deċiżi kawżi minn kull ġudikant f dik is-sena partikolari, tidentifika fejn ġudikant ikun waqa lura fix-xogħol tiegħu u titolbu jieħu l-passi korrettorji li jkun hemm bżonn. Hija għandha wkoll tindirizza kull waħda mit-terms of reference tagħha elenkati f Miżura 6 ta dan ir-rapport u tirrapporta dwarhom 37

38 kif ukoll dwar kull wieħed mid-doveri li din il-kummissjoni qed tissuġġerixxi li l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, l-awtoritajiet u l-kumitati tagħha għandhom jiżvolġu. MIŻURA 9: Casting Vote: Iċ-Chairperson tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja jew is-supplenti tiegħu, meta dan ikun qed jaqdi d-doveri ta Chairperson, għandu jkollu l-casting vote. L-istess jgħodd għal kull Chairperson ta kull Awtorità u Kumitat tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja msemmija f dan ir-rapport. MIŻURA 10: Rikuża u astensjoni tal-membri tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja: Il-membri tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja, kif ukoll il-membri tal-awtoritajiet u tal- Kumitati kollha tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, ikunu jistgħu jiġu rikużati, jew għandhom jastjenu, fl-istess każijiet li jastjeni ġudikant. MIŻURA 11: Website tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja: Ilwebsite tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tiġi aġġornata, imtejba u timtela b aktar informazzjoni utli dwar l-operat u s-servizzi tagħha u tal-awtoritajiet u l-kumitati tagħha, inkluż il-mekkaniżmu kif ċittadin jilmenta quddiem il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. 38

39 3.1. L-Awtoritajiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja IT-TIENI RAKKOMANDAZZJONI MIŻURA 12: Awtoritajiet tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja: Il-Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jkollha numru ta Awtoritajiet li jispeċjalizzaw f qasam wieħed partikolari tal-ġustizzja, b funzjonijiet relatati għal dak il-qasam u b kompożizzjoni differenti minn awtorità għall-oħra, skont il-materja li dik l-awtorità tkun qed titratta. L- Awtoritajiet ikunu awtonomi waħda mill-oħra, u anke mill-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja salv għad-drittijiet tal-appell minn deċiżjoni tal- Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji u l-kumitati tagħha għal quddiem il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja L-Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji IT-TIELET RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 13: Kompożizzjoni, terminu, ħatra u tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji: l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tkun magħmula minn chairperson u ħames membri. Għallfini ta dan ir-rapport, il-kelma membru għandha tinftiehem li tinkludi wkoll liċ-chairperson. L-Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tkun awtonoma u tinħatar għal perijodu ta tliet snin mill-president ta Malta. Ilħatra tal-membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha ssir mill-president ta Malta wara konsultazzjoni wiesgħa kemm jista jkun. Ilmembri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji jistgħu jitneħħew mill-kamra tad-deputati b vot ta mill-anqas żewġ terzi tal-membri tal-kamra tad-deputati għall-istess raġunijiet illi għalihom jista jitneħħa Imħallef skont l- Artiklu 97(2) tal-kostituzzjoni. MIŻURA 14: Kif jintgħazlu l-membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji: Erbgħa mis-sitt membri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandhom ikunu nies midħla tal-professjoni legali u tal-qrati u jiġu magħżula minn fost ex-imħallfin, ex-maġistrati, ex-avukati Ġenerali, ex- Prosekuturi Ġenerali, u akkademiċi fil-qasam tal-liġi; u t-tnejn l-oħra għandhom ikunu nies kwalifikati u eminenti li jirrappreżentaw lill-pubbliku u li ma jkunux Membri Parlamentari, Sindki u Kunsilliera sedenti jew uffiċjali pubbliċi. La għandhom ikunu membri tal-eżekuttiv, lanqas tal-leġislattiv u lanqas ma għandhom ikunu qed jeżerċitaw xi professjoni legali. Dawn iż-żewġ membri għandhom jinħatru fuq il-bażi tal-kompetenza, esperjenza u għarfien tal-ħajja ġudizzjarja u l-kultura tal-indipendenza. Wieħed irid jiftakar li wara kollox, ilġudikanti qegħdin hemm biex jagħtu servizz lill-pubbliku u li l-pubbliku, permezz tar-rappreżentanti tiegħu fuq l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji, għandu jkun sodisfatt li l-għażla tal-ġudikanti qed issir above board u b rispett sħiħ tal-liġi u tal-proċeduri. B hekk, l-għażla tal-ġudikanti tkun 39

40 tinvolvi wkoll proċess demokratiku, għax anke l-poplu permezz tarrappreżentanti tiegħu fuq l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji, ikun parteċipi fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja u jkollu sehem dirett fl-għażla tal-ġudikanti. MIŻURA 15: Ħatra ta membri supplenti: Sabiex l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji tkun tista tiffunzjona ininterrottament għandhom jinħatru tliet membri oħra supplenti u għandu jinħatar ukoll Deputat Chairperson. Id-Deputat Chairperson għandu jissostitwixxi liċ-chairperson kull meta jkun hemm bżonn, u l-membri supplenti għandhom jissostitwixxu lillmembri tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji skont il-kategorija li fiha jiġu maħtura. Il-membri supplenti għandhom jinħatru f dawn iż-żewġ kategoriji kif ġej: żewġ membri biex jissostitwixxu lill-erba membri ġejjin mill-kamp legali (ossija l-kategorija tal-kamp legali), u membru wieħed biex jissostitwixxi liż-żewġ membri ġejjin mill-kamp tal-pubbliku (ossija l-kategorija tal-kamp tal-pubbliku). Membru supplenti għandu jissostitwixxi lill-membru prinċipali b mod awtomatiku f dawk il-materji li kien qed jittratta l-membru prinċipali meta jinqala l-każ, u l-membru supplenti jibqa jiffunzjona sakemm il-materja sub iudice tiġi ddeterminata. Mhix qed tiġi eskluża l-possibilità li l-membru supplenti jinħatar bħala membru prinċipali u wara jinħatar membru ieħor ġdid bħala membru supplenti Il-Ħatra tal-ġudikanti Il-Kummissjoni studjat bir-reqqa kif issir il-ħatra tal-ġudikanti barra minn Malta ħalli b hekk titgħallem minn esperjenzi ta pajjiżi oħra. B mod telegrafiku jista jingħad li hemm erba tipi ta sistemi ta kif jinħatru l-ġudikanti:- is-sistema kontinentali fejn persuni jistudjaw biex isiru ġudikanti u prosekuturi. Dawn isegwu kors għal tal-apposta li huwa differenti minn kors biex wieħed isir avukat; is-sistema anglo-sassona fejn avukati fil-prattika privata jintgħazlu minn fost l-avukatura u jinħatru ġudikanti wara li jkun sar proċess tal-għażla minn Kummissjoni indipendenti li tirrakkomanda l-ħatra ta ġudikant lill- Eżekuttiv; is-sistema Maltija fejn l-eżekuttiv jagħzel lil min irid jaħtar ġudikant mingħajr ebda sejħa għall-applikazzjonijiet, intervista jew skrutinju, u mingħajr ebda trasparenza fl-għażla; u 40

41 is-sistema Amerikan fejn, f xi stati, il-ġudikanti jiġu eletti fi proċess politiku u demokratiku. Il-Kummissjoni ma taqbilx mal-mod kif jinħatru l-ġudikanti f Malta u kif ilhom jinħatru mis-seklu dsatax sal-lum minn kull amministrazzjoni. Fl-ewwel lok, filkaż ta Malta, irid jiġi kkonstatat li s-sistema tagħna tal-ħatra tal-ġudikanti ma fiha ebda lok ta trasparenza fil-proċess tal-għażla. Fit-tieni lok ma jidhirx, kif intużat din is-sistema, li hemm xi kriterji fissi li ġew addottati mill-gvernijiet post-kolonjali ta kull żmien biex jiżguraw li l-ġudikant li jintgħażel ikun l-aktar persuna idoneja għall-kariga. Fit-tielet lok, din is-sistema ġiet skartata kważi filpajjiżi kollha tal-ewropa. Fl-aħħarnett, biex ikun hemm aktar separazzjoni talpoteri u aktar kontabilità, il-gvern għandu, kemm jista jkun, jieħu rwol sekondarju fejn tidħol il-ħatra tal-ġudikanti u jħalli f idejn Awtorità speċjalizzata biex tagħmel il-proċess tal-għażla, mentri l-gvern, kemm jista jkun, għandu jaġixxi fuq il-parir ta dik l-awtorità meta jieħu d-deċiżjoni finali. Il-Kummissjoni tara s-sistema kontinentali tal-għażla tal-ġudikanti bħala l-aħjar waħda għall-pajjiżi kbar fost l-erba għażliet. Iżda billi Malta mhix pajjiż kbir, il- Kummissjoni se tgħaddi biex tirrakkomanda s-sistema Ingliża li għandha tiġi addottata peress li hija flessibbli biżżejjed biex tiġi applikata f Malta. Dan minħabba ċ-ċokon tal-pajjiż fejn in-numru ta ġudikanti qatt ma eċċeda l-ħamsin f mument wieħed partikolari, u fejn rari jkollok aktar minn ġudikant wieħed li jirtira fl-istess żmien. Tajba kemm hija tajba s-sistema kontinentali għal pajjiżi kbar, irid jingħad, sfortunatament, li għal Malta mhix fattibbli. Id-dimensjoni ta pajjiżna hija dik li hi u allura m għandniex nilludu rwieħna b sistema li hija intiża għal pajjiżi kbar fejn ikun hemm turnover qawwi u allura jagħmel sens li jkollok korsijiet li jiftħu kull sena biex jipproduċu ġudikanti kwalifikati u mħarrġa sew. Pajjiżna għandu naturalment il-limitazzjonijiet tiegħu, u għalhekk ma jiflaħx iħaddem sistema ta din ix-xorta. Il-Kummissjoni lanqas ma tħoss li s-sistema elettorali Amerikana tista ssib applikazzjoni f Malta. Dan peress li jekk wieħed ikollu jaddotta dan il-mudell, l- elezzjoni tispiċċa miġġielda fuq linji ta partiti u mhux fuq bażi ta kompetenzi u mertu. M għandhiex għalhekk tiddaħħal il-politika partiġġjana fl-għażla talġudikatura. B hekk, it-tieni għażla hija l-aktar waħda li għandha taqdi l-eżiġenzi tal-pajjiż. Irid jingħad ukoll illi din il-proposta ta din il-kummissjoni mhix l-ewwel darba li saret f pajjizna għaliex din kienet ukoll l-għażla li addotta l-kumitat Magħżul tal-kamra dwar Rikodifikazzjoni u Konsolidazzjoni tal-liġijiet fiddeliberazzjonijiet tiegħu, u hija wkoll l-għażla li mar għaliha l-abbozz ta Kodiċi Amministrattiv approvat mill-imsemmi Kumitat. Il-vantaġġi ta din is-sistema huma ħafna: tista tiġi addattata faċilment għal pajjiż żgħir; tiggarantixxi li l-ġudikanti jintgħażlu wara sejħa kompetittiva għallespressjonijiet ta interess; 41

42 tiżgura li jekk il-gvern ma jaqbilx ma dik l-għażla, għal raġunijiet validi u li jkunu jridu jiġu espressi, huwa jkun jista jitlob lill-awtorità dwar l- Għażla għas-servizzi Ġudizzjarji li tirrikunsidra mill-ġdid il-parir tagħha; tippermetti skrutinju aħjar tal-kandidati li jkunu esprimew interess u tippermetti lill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji li tintervista l-kandidati prospettivi, issir tafhom aħjar, tistħarreġ sew ilkarattru, il-kompetenza professjonali u l-curriculum vitae tagħhom, u anke titlob għal riferenza dwarhom, inkluż kif sħabhom stess filprofessjoni jarawhom, u teżamina l-kondotta penali u l-komportament morali tagħhom; ikun hemm rapport bil-miktub li jkun jista jevalwa aħjar il-kandidati li jersqu għall-konkors; tagħti lok għal ippjanar aħjar għall-mili ta vakanzi fil-ġudikatura kif ukoll li jitħejja judicial succession plan biex b hekk, kull meta jkun se jirtira membru tal-ġudikatura, jibdew il-proċeduri għall-mili ta dik ilvakanza mill-anqas minn sentejn qabel ħalli l-għażla ssir bil-galbu u birreqqa kollha dovuta. Jagħti wkoll lok li kull applikant jiġi mistħarreġ sew u li jkun hemm żmien ukoll ta taħriġ (inkluż mentoring); f każ illi ma jkunx hemm applikanti jew ħadd ma jintgħażel, l-awtorità dwar l-għażla għas-servizz Ġudizzjarji tirriserva d-dritt li tirrakkomanda ġudikant hija stess skont il-kriterji mfasslin. IR-RABA RAKKOMANDAZZJONI: Il-Kummissjoni qed tipproponi tibdil fil-mod kif tinħatar il-ġudikatura (Prim Imħallef, Imħallfin, Maġistrati u ġudikanti fi Qrati u tribunali internazzjonali u Ewropej) fis-sens illi: MIŻURA 16: Ħatriet proposti mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji: Il-Kummissjoni dwar Riforma Ħolistika fil-qasam tal-ġustizzja hija tal-fehma illi l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jkollha awtorità fi ħdanha li tkun responsabbli li tirrakkomanda lill-gvern il-ħatra ta dawn l-uffiċjali: i. il-ġudikatura (li tinkludi ġudikanti f Qrati u tribunali Maltin, Ewropej u Internazzjonali u l-ġudikaturi fit-tribunal għal Talbiet Żgħar); ii. iii. iv. il-prosekutur Ġenerali; il-ġuristi; l-avukat għall-għajnuna Legali; 42

43 v. l-esperti tal-qorti. MIŻURA 17: Terminu ta żmien biex wieħed ikun eliġibbli għall-ħatra fil- Ġudikatura: jinżamm in-numru ta snin li avukat irid ikun ħadem fil-professjoni biex jilħaq fil-ġudikatura kif preskritt fil-kostituzzjoni ta Malta; MIŻURA 18: Kriterji kwalitattivi għall-ħatra fil-ġudikatura: għandhom jiżdiedu kriterji kwalitattivi għall-ħatra tal-ġudikatura li llum ma jeżistux fil- Kostituzzjoni bħal integrità, għarfien tal-liġi, onestà, rettezza, diliġenza, prattika tal-professjoni fil-qrati (soġġett għal dak li jingħad f Miżura 19 hawn taħt) u b riaffermazzjoni tal-artiklu 16 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kapitlu 12 tal-liġijiet ta Malta, u l-kodiċi ta Etika għall-ġudikatura l- assenza ta attività kummerċjali fin-negozju. L-Awtorità dwar l-għażla għas- Servizzi Ġudizzjarji għandha, apparti li tintervista lill-applikanti kollha, tara x pubblikazzjonijiet ta natura akkademika għamel l-applikant, jekk segwiex korsijiet oħra f livell post-graduate wara li sar avukat, kif ukoll teżamina atti li jkun ipprezenta l-qorti matul is-snin, il-karriera gudizzjarja bħala ġurist jekk ikun il-każ, u l-kwalità tas-sentenzi, deċiżjonijiet jew rapporti li jkun kiteb, fejn applikabbli. L-intervisti għandhom jiġu rrekordjati u jinżammu mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizz Ġudizzjarji. Il-Ġudikaturi tat-tribunal tat-talbiet Żgħar għandhom jinħatru bl-istess mod bħall-ġudikanti. MIŻURA 19: Preferenza fl-għażla tal-ġudikatura lil min hu munit bi prattika forensi: għandha tiġi emendata l-kostituzzjoni biex speċifikatament tagħti preferenza iżda mhux tassattivament u mingħajr ma teskludi l-avukati mhux eżerċenti fil-qorti lil dawk l-avukati li jeżerċitaw il-professjoni tagħhom fil- Qorti. Naturalment dan qed jingħad għal dak il-każ fejn żewġ avukati li juru interess għal kariga fil-ġudikatura wieħed eżerċenti l-qorti u l-ieħor eżerċenti barra l-qorti jingħataw l-istess punti. Ġudikant irid ikun jaf sewwa d-dritt proċedurali biex japplikah minnufih, speċjalment fil-kors tas-seduti, mingħajr ilbżonn li jkun irid jikkonsulta l-ktieb tal-liġi, sabiex b hekk, verament, ma jkunx hemm dewmien inutli minħabba titubanza jew dewmien proċedurali. Għalhekk ġudikant tajjeb bil-fors irid ikun imħarreġ sew fid-dritt proċedurali u tali esperjenza tinkiseb bil-prattika forensi; MIŻURA 20: Kif issir l-għażla u l-promozzjoni tal-ġudikanti: l-awtorità dwar l- Għażla għas-servizzi Ġudizzjarji (Judicial Services Appointment Authority) fi ħdan il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tirrakkomanda lill-ministru responsabbli għall-ġustizzja, persuni li jkunu jistgħu jinħatru fil-ġudikatura, u għandha tkun speċifikament inkarigata li tirrakkomanda lill-imsemmi Ministru l-ħatra ta ġudikanti, dejjem wara sejħa pubblika għallespressjoni ta interess u li tressaq ir-rakkomandazzjonijiet tagħha lill-ministru dwar kif għandu jsir dan il-proċess. Il-Gvern ma jkunx tenut li joqgħod fuq dik ir-rakkomandazzjoni u jkun jista jagħmel għażla oħra basta li jagħti raġunijiet espressi għal dan. Din l-awtorità għandha wkoll tieħu ħsieb il-promozzjonijiet tal-ġudikatura. Jiġifieri, jekk ikun hemm vakanza ta, ngħidu aħna, Prim Imħallef, ikunu jistgħu jesprimu interess f dik il-kariga wkoll Imħallfin sedenti u, jekk din l-awtorità tkun tal-fehma li għandu jintgħażel Imħallef sedenti u mhux 43

44 Maġistrat sedenti jew avukat minn barra, dak l-imħallef sedenti jkun jista jiġi promoss għal Prim Imħallef. Dak li ngħad hawn fuq dwar il-ħatra tal-ġudikatura għandu, per aequipollens, japplika wkoll għall-promozzjoni tal-ġudikanti, jiġifieri mill-maġistratura għall-ġudikatura, mill-korp tal-imħallfin għall-kariga ta Prim Imħallef, minn ġurist għal ġudikatura, u ġudikanti fi tribunali u Qrati internazzjonali u Ewropej. MIŻURA 21: Ħatra ta Esperti tal-qorti: l-awtorità dwar l-għażla għas- Servizzi Ġudizzjarji għandha tagħżel l-esperti li jiffurmaw il-lista li minnha l- ġudikanti jagħzlu l-esperti. Meta din l-awtorità tiġi biex taħtar l-esperti tal-qorti hija għandha jkollha l-fakultà li tingaġġa esperti tekniċi fil-kwalità ta konsulenti biex jgħinuha f dan l-eżerċizzju L-Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji IL-ĦAMES RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 22: Funzjoni tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji: Id-dixxiplina tal-ġudikatura għandha tiġi eżerċitata mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji. Id-dixxiplina għandha tinqasam kif ġej:- dixxiplina tal-ġudikanti, Prosekutur Ġenerali, Avukat Ġenerali u tal- Ġuristi; dixxiplina tal-avukati u tal-prokuraturi legali. Id-dixxiplina tal-ġudikanti, Prosekutur Ġenerali, Avukat Ġenerali u tal-ġuristi għandha ssir fl-ewwel lok mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji li tkun magħmula kif ġej:- Imħallef sedenti elett minn u magħżul minn fost l-imħallfin; Maġistrat sedenti elett minn u magħżul minn fost il-maġistrati; u Rappreżentant tal-poplu magħżul mill-president ta Malta wara konsultazzjoni wiesgħa, inkluż mal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Fit-tieni lok, għandu jkun hemm appell mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas- Servizzi Ġudizzjarji għall-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja fi grad ta appell. Fis-smigħ tal-proċeduri dixxiplinari, kemm il-kumitati tal-awtorità dwar id- Dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji u kif ukoll il-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja fl-istadju tal-appell għandhom jikkonformaw 44

45 mar-rekwiziti tal-artiklu 39 tal-kostituzzjoni ta Malta u mal-artiklu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem. MIŻURA 23: Funzjoni dixxiplinarja mill-prim Imħallef: Tkun ukoll il-funzjoni tal-prim Imħallef li jiġbed l-attenzjoni ta kull Imħallef, Maġistrat, ġudikatur tat- Tribunal ghal Talbiet Żgħar, jew ġurista, fuq kull ħaġa, fil-qorti jew tribunal li fihom hu jkun ipoġġi, li ma tkunx konduċenti għal funzjonament effiċjenti u xieraq ta dik il-qorti jew Tribunal, u li jiġbed l-attenzjoni ta kull wieħed millimsemmija persuni għal xi aġir li jista jolqot il-fiduċja li għandu minħabba l- kariga tiegħu, jew għal xi nuqqas min-naħa tiegħu li jimxi skont xi kodiċi jew kodiċijiet ta etika li jkun japplika għalih. Il-ġudikant konċernat għandu jkollu jedd għal risposta fi żmien raġjonevoli. Meta l-prim Imħallef jattira l-attenzjoni kif ingħad hawn fuq, huwa għandu jagħmel dan bil-miktub u kopja ta dik ilkorrispondenza (flimkien mar-risposta, jekk ikun hemm) għandha tintbagħat lis- Segretarju tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja u lill-awtorità dwar id-dixxiplina dwar is-servizzi Ġudizzjarji. F każijiet fejn il-prim Imħallef jagħmel dan għar-raġunijiet hawn fuq indikati, u jittieħdu proċeduri dixxiplinari quddiem l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji kontra dak ilġudikant li tkun inġibditlu l-attenzjoni tiegħu mill-prim Imħallef, u jkun hemm appell mid-deċiżjoni ta dik l-awtorità quddiem il-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja, il-prim Imħallef ma jkunx jista jippresiedi dik il-kummissjoni, u minflok għandu jippresiedi s-supplenti tiegħu. MIŻURA 24: Dixxiplina tal-avukati u Prokuraturi Legali:Id-dixxiplina tal- Avukati u tal-prokuraturi Legali għandha wkoll tiġi vestita fl-awtorità dwar id- Dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji li jkollha Kumitat għad-dixxiplina tal- Avukati u Kumitat ieħor għad-dixxiplina tal-prokuraturi Legali. Id-dixxiplina tal-avukati u tal-prokuraturi legali għandha tkompli tiġi eżerċitata kif jipprovdi l- Att dwar il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, b dan il-kumitat dwar id-dixxiplina tal-avukati jkun ppresedut mill-president tal-kamra tal- Avukati ex officio u jkun kompost minn żewġ avukati oħra eletti minn u magħżula minn fost l-avukati meta l-akkużat ikun Avukat, u mill-president tal- Kamra tal-prokuraturi Legali ex officio u minn żewġ prokuraturi legali oħra wkoll eletti minn u magħżula minn fost il-prokuraturi legali meta l-akkużat ikun Prokuratur Legali. Anke hawn jista jiġi eżerċitat dritt ta appell mid-deċiżjoni ta dawn iż-żewġ Kumitati lill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Kull wieħed mill-membri taż-żewġ kumitati ta dixxiplina hawn fuq imsemmija (tal-avukati u l-prokuraturi legali) jkollhom membru supplenti li jiġi elett minn u magħżul minn fost l-avukati u l-prokuraturi legali. MIŻURA 25: Tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas- Servizzi Ġudizzjarji: Il-membri tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji għandhom jitneħħew mill-kamra tad-deputati b vot ta mill-anqas żewġ terzi tal-membri tal-kamra tad-deputati għall-istess ragunijiet li għalihom jista jitneħħa Imħallef għat-termini tal-artiklu 97(2) tal-kostituzzjoni. 45

46 Id-Dixxiplina tal-ġudikatura Problema li teżisti fil-kamp tad-dixxiplina tal-ġudikatura hija n-nuqqas ta proporzjonalità bejn l-infrazzjoni u l-piena. L-unika piena ammissibbli llum ilġurnata fil-konfront ta ġudikant, tkun xi tkun in-natura tal-offiża, sew jekk gravi sew jekk minuri, hija dik ta tneħħija mill-kariga. M hemmx dubju li din il-piena hija waħda estrema u drastika u ma tistax tiġi applikata għall-każijiet kollha, speċjalment infrazzjonijiet ta natura minuri. Il-Ġudikaturi tat-tribunal għal Talbiet Żgħar għandhom jiġu ddixxiplinati bl-istess mod bħall-ġudikanti L-Awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji IS-SITT RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 26: Awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji: L- Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha tinħatar mill- President ta Malta u tkun komposta kif ġej:- is-senior Administrative Judge ex officio,li jippresiedi; il-maġistrat Anzjan ex officio; l-avukat Ġenerali ex officio; ir-reġistratur tal-qrati u Tribunali Ċivili ex officio; ir-reġistratur tal-qrati u Tribunali Kriminali ex officio; u il-president tal-kamra tal-avukati ex officio. Għal kull wieħed minn dawn is-sitt persuni għandu jinħatar membru supplenti ħalli jekk il-persuna nominata fuq din l-awtorità ma tkunx tista tattendi għal xi seduta, jew ikun hemm lok għall-astensjoni jew rikuża tagħha, ikun jista jattendi l-membru supplenti li jissostitwixxiha. Il-membri supplenti jinħatru minn fost iddeputat tal-prinċipal jew fin-nuqqas ta tali deputat, minn dak il-membru l-aktar anzjan wara l-membru ex officio. MIŻURA 27: Tneħħija tal-membri tal-awtorità dwar is-superviżjoni għas- Servizzi Ġudizzjarji: Il-membri u s-supplenti tagħhom tal-awtorità dwar is- Superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji għandhom jitneħħew mill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għall-istess raġunijiet li dwarhom jista jitneħħa Imħallef skont l-artiklu 97 (2) tal-kostituzzjoni. MIŻURA 28: Funzjonijiet tal-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji: Il-funzjoni prinċipali tal-awtorità dwar is-superviżjoni għas- Servizzi Ġudizzjarji għandha tkun dik li tkun responsabbli għas-sorveljanza tal- 46

47 operat tas-servizzi ġudizzjarji u, wara konsultazzjoni wiesgħa mal-pubbliku u mal-istakeholders, tipproponi lill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja tibdil leġislattiv u anke amministrattiv, skont il-każ. Is-servizzi ġudizzjarji ma jinkludux biss il-qrati u l-ġudikatura, imma t-tribunali ġudizzjarji varji (inklużi dawk li ma jkunux ppreseduti minn ġudikanti), il-ġuristi, l-esperti tal-qorti, is-servizz tal-prosekuzzjoni, id-dipartiment tal-għajnuna Legali, ilkorporazzjoni pubblika li qed tiġi proposta biex tipprovdi servizzi amministrattivi lill-ġudikanti, il-medjaturi, il-ġudikaturi, l-arbitri, l-avukati tattfal, l-aġenzija inkarigata min-notifiki u l-esekuzzjoni, u persuni, uffiċjali u entitajiet oħra li, direttament jew indirettament, joffru servizzi ġudizzjarji. Din ilfunzjoni għalhekk hija waħda konsultattiva u sta mbagħad għall-gvern talġurnata jekk jattwax jew le r-rakkomandazzjonijiet tagħha. Din l-awtorità li tkun qed tistħarreġ l-operat tas-servizzi kollha ġudizzjarji hawn fuq imsemmija tkun tista tistħarreġ ukoll ilmenti mill-pubbliku biex tagħmel rakkomandazzjonijiet għal titjieb fejn meħtieġa. L-ilmenti għandhom jinxtarru u jgħaddu minn għarbiel preliminari sabiex jiġi stabbilit jekk humiex bla bazi jew ammissibbli. MIŻURA 29: Sorveljar tal-ħidma tal-ġudikanti: Filwaqt li l-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja u l-ebda waħda mill-awtoritajiet tagħha m għandhom qatt jindaħlu fil-mod kif il-ġudikatura tiddeċiedi l-kawżi, peress li ħhux kompitu tagħhom li jagħmlu dan, il-kunċett tal-indipendenza tal-ġudikatura m għandu qatt jiġi interpretat li l-qrati ma jkunux responsabbli lejn iċ-ċittadin u li huma jistgħu jagħmlu li jridu bla ebda forma ta kontroll. L-Awtorità dwar is- Superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji, mill-banda l-oħra, għandha ssegwi kif ilġudikanti jkunu qed jamministraw il-kawżi, kemm kawżi jkunu qed jinqatgħu fuq medda ta żmien, x diffikultajiet il-pubbliku jkun qed jiltaqa magħhom filproċess ġudizzjarju, x diffikultajiet ikollhom il-ġudikanti biex jaqdu dmirhom u kif, ġeneralment, il-qrati għandhom jamministraw il-ġustizzja fi żmien raġonevoli skont il-kostituzzjoni ta Malta u l-att dwar il-konvenzjoni Ewropea. MIŻURA 30: Konsultazzjoni wiesgħa: L-Awtorità dwar is-superviżjoni tas- Servizzi Ġudizzjarji għandha regolarment tikkonsulta mal-operaturi tas-servizzi ġudizzjarji u tiltaqa magħhom kemm ikun hemm bżonn, biex tirrakkomanda titjib fil-proċeduri li jirregolaw dawk is-servizzi ġudizzjarji. MIŻURA 31: Għajnuna fil-qadi tad-doveri lill-ġudikanti: Jista jkun hemm każijiet fejn ġudikant, irrid u ma jridx, bil-fors jaqa lura fix-xogħol tiegħu (ngħidu aħna ġuri li jdum għaddej aktar milli jkun ippjanat jew jekk ikun hemm problemi ta saħħa). F dan il-każ, l-awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha tara kif dak il-ġudikant jista jingħata l-għajnuna jew assistenza meħtieġa sabiex ma jkunx hemm dewmien fl-amministrazzjoni talġustizzja. MIŻURA 32: Performance benchmarks għall-ġudikatura: l-awtorità dwar is- Superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha tapprova performance benchmarks tal-operat għal kull ġudikant. Permezz ta dawn il-performance benchmarks, l- Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha tistabbilixxi kemm għandhom ikunu id-disposal rates ta kawżi li kull ġudikant fuq medda ta 47

48 żmien, ngħidu aħna tliet snin, għandu jiddeċiedi, kif ukoll kull taħriġ li dak ilġudikant għandu jingħata fl-istess żmien. Din l-aħħar funzjoni ssir fuq irrakkomandazzjoni tal-judicial Studies Committee. L-Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha, kull sitt xhur, tiddiskuti statistika mogħtija lilha mid-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja (jew kull entità oħra li tista titwaqqaf minfloku) dwar il-prestazzjoni ta kull ġudikant ħalli tiżgura li dawn il-benchmarks qed jiġu onorati. Jekk hija ma tkunx sodisfatta b din il-prestazzjoni, l-awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha fl-ewwel lok titlob lill-ġudikant konċernat jagħti spjegazzjoni bil-miktub għalfejn ma jkunx aderixxa mal-benchmarks mogħtija lilu. L-imsemmija Awtorità għandha tikkunsidra dik l-ispjegazzjoni u jekk ma tkunx sodisfatta biha, għandha tibgħat għall-ġudikant konċernat biex tiddiskuti l- preokkupakazzjoni tagħha miegħu. Jekk, xorta waħda, il-ġudikant konċernat ma jagħtix spjegazzjoni sodisfaċenti, dik l-awtorità għandha tirreferixxi n-nuqqas ta aderenza mal-benchmarks lill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji. Din l-awtorità tal-aħħar għandha tinvestiga l-każ hija stess u tistabbilixxi jekk kienx hemm nuqqas ta raġuni tajba u biżżejjed jew le millġudikant konċernat biex jilħaq il-benċhmarks u, fin-nuqqas, tgħaddi biex tinfliġġi dik il-piena dixxiplinarja idonea skont iċ-ċirkustanzi ta kull każ wara smigħ xieraq skont ma jipprovdu l-kostituzzjoni ta Malta u l-att dwar il-konvenzjoni Ewropea. B hekk, wieħed jiżgura li l-ġudikatura, permezz tal-performance benċhmarks li jiġu approvati mill-awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji, tkun aktar responsabbli għal għemilha. Il-performance benchmarks ikunu jistgħu jiġu rievalwati u, jekk tinħass il-ħtieġa, mibdula kull sitt xhur mill- Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji, meta ċ-ċirkustanzi jkunu hekk jinħtieġu. Fit-tfassil tal-performance benchmarks, l-awtorità dwar is-superviżjoni tas- Servizzi Ġudizzjarji għandha dejjem tikkonsulta mal-ġudikant konċernat, u għandha tingħata kull informazzjoni u għajnuna li tkun teħtieġ mid-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja, inkluż fil-ġbir ta statistika. Għandu wkoll jiġi kkunsidrat li s-sistema tal-performance benchmarks, anke jekk mhux mill-bidu nett, tiġi estiża wkoll għat-tribunali li mhumiex ppreseduti mill-ġudikanti, bħat-tribunal għal Talbiet Żgħar, it-tribunal Industrijali u t-tribunal dwar Talbiet tal- Konsumatur, fost oħrajn, kif ukoll għall-ħidma tal-ġuristi u tal-esperti tal-qorti. Għandhom ukoll jiżdiedu l-performance indicators u objective parameters għallassessjar tal-prestazzjoni tal-ġudikatura. Dawn għandhom jinkludu: introduzzjoni ta żamma ta numru minimu ta seduti kull xahar; introduzzjoni ta numru kumulattiv ta seduta kull sena; introduzzjoni ta numru annwali ta kawżi li jkunu jridu jiġu deċiżi minn kull ġudikant, dejjem skont in-natura ta proċeduri pendenti quddiemu; introduzzjoni ta numru ta kawżi li jkunu jridu jinqatgħu fuq medda ta, ngħidu aħna, tliet snin. 48

49 4.0. Il-Ġudikatura Il-Ġudikatura hija waħda mit-tliet organi tal-istat Malti mwaqqfa bil- Kostituzzjoni ta Malta. Hija organu tal-istat li ċ-ċittadin jiġi f kuntatt miegħu mill-qrib sew bħala ġudikant, parti f kawża, espert tal-qorti, xhud, uffiċjal pubbliku li jipprovdi xi forma ta servizz lill-qrati, eċċ. Kuljum ikun hemm mijiet ta nies li jiffrekwentaw il-bini tal-qrati inkonnessjoni ma kawżi li jkunu għaddejjin jew proċeduri li jkunu jridu jsiru fir-reġistri tal-qrati. Min-natura tagħhom, il-qrati jattiraw lejhom ħafna nies u, għalhekk, l-aspettattiva tal-poplu li dawn ikunu effiċjenti hija kbira. Mill-banda l-oħra, il-qrati ma jistax jingħad li dejjem jattiraw l-ammirazzjoni tal-poplu fejn jidħol dewmien u xi nuqqasijiet oħra li din il-kummissjoni qed tindirizza f dan ir-rapport. Ma hemmx dubju li l-ġudikatura hija wieħed mit-tliet pilastri li jistrieħ fuqu l- istat Malti. Għalhekk huwa meħtieg li din il-kummissjoni tiffoka b aktar reqqa u dedikazzjoni fuq dan l-organu tal-istat Malti li huwa vitali għall-aħjar amministrazzjoni tal-ġustizzja. Din il-kummissjoni issa ser tistħarreġ dan issuġġett taħt is-segwenti titoli: il-promozzjoni tal-ġudikanti; u it-taħriġ tal-ġudikanti. IS-SEBA RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 33: Salarji u pensjonijiet tal-ġudikatura: illi s-salarji u l-pensjonijiet tal-ġudikanti għandhom jiżdiedu b mod li jirriflettu salarji u pensjonijiet ta ġudikanti Ewropej. Dwar il-pensjonijiet tal-ġudikatura għandu jiġi nnutat li, flaħħar Leġislatura, kien ġie ppreżentat abbozz ta liġi numru 121 tal-2012 dwar il- Pensjonijiet tal-ġudikatura (ara Gazzetta tal-gvern ta Malta tas-16 ta Ottubru, 2012, Ħarġa Numru 18,976, Taqsima Ċ, pp. Ċ557 sa Ċ572). Dan qed jingħad għax billi jiġu offruti salarji u pensjonijiet baxxi, mhux se jikkonkorru l-aħjar elementi fl-avukatura għall-ħatra, u l-għażla konsegwenzjali se tispiċċa limitata b dan il-mod. Jekk ma jingħatax pakkett finanzjarju adegwat jaf ikun hemm persuni, illi għalkemm għandhom il-kwalifiki kollha neċessarji sabiex iservu fuq il-bank tal-ġudikatura, ma jkunux disposti li jikkunsidraw jesprimu interess għall-ħatra ta ġudikant. Dan huwa fattur kruċjali biex din ir-riforma titwettaq b suċċess Il-Promozzjoni tal-membri tal-ġudikatura IT-TMIEN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 34: Proċedura ta promozzjoni ta ġudikanti: il-kummissjoni qed tipproponi illi kull darba li jkun hemm vakanza fil-bank tal-ġudikatura, jew meta 49

50 jkun previst vakanza fi żmien sentejn jew anqas, jew meta ġudikant jiġi assenjat dmirijiet f Qorti jew f tribunal Ewropew u internazzjonali, l-awtorità dwar l- Għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha toħroġ sejħa pubblika għallespressjonijiet ta interess u għandha tikkunsidra wkoll espressjonijiet ta interess mill-ġudikanti nfushom biex ikunu jistgħu javvanzaw fil-karriera tagħhom, dejjem wara konkors kompetittiv. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li sejħa għallespressjonijiet ta interess għandha ssir sentejn qabel ma sseħħ il-vakanza sabiex b hekk il-ġudikant li jkun se jirtira ma jibqax jieħu kawżi ġodda minn sentejn qabel ma jirtira u b hekk ikun jista jiffoka fuq il-kawżi li jkollu pendenti quddiemu bil-għan li huwa jiddeċidihom qabel ma jirtira. Il-ġudikant il-ġdid ikollu ċans għal mentoring qabel ma jiġu assenjati lilu l-kawżi li jkun se jisma. Il-konkors kompetittiv jikkonsisti f eżami li jieħu l-forma ta intervista orali li jinżamm għall-kandidati kollha u li ma jsirx fil-pubbliku għalkemm il-kandidati l-oħra li jkunu qed jikkonkorru jkunu jistgħu jattendu u dan għall-fini ta trasparenza u sabiex issir l-aqwa għażla. Il-kriterji tal-għażla li jkunu se jintużaw mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji, li jinkorporaw dawk imsemmija f Miżura 18, għandhom ikunu prestabbiliti u għandhom jiġu ppubblikati u jkunu magħrufa mill-kandidati kollha qabel ma ssir l-intervista orali. Bi promozzjoni, il-kummissjoni mhux qed tifhem l-assenjazzjoni taddmirijiet lill-ġudikanti mansjoni prettament afdata bil-liġi lill-prim Imħallef, inkluż meta ġudikant jiġi assenjat biex jaqdi doveri minn Qorti ta prim istanza għal Qorti fi grad ta appell jew viċiversa. Il-Kummissjoni ma tqisx din bħala promozzjoni imma bidla fin-natura tad-doveri. Għalhekk bi promozzjoni l- Kummissjoni qed tifhem meta Maġistrat jinħatar Imħallef jew Prim Imħallef u meta Imħallef jinħatar Prim Imħallef It-Taħriġ tal-ġudikatura Bħal f kull professjoni oħra, il-professjoni legali trid bilfors tkompli titħarreġ. Ilcontinuous professional development huwa indispensabbli biex avukat iżomm ruħu aġġornat mal-aħħar żviluppi leġislattivi, ġurisprudenzjali u duttrinali. Filfatt, il-kamra tal-avukati kontinwament torganizza dawn il-korsijiet għallmembri tagħha u ta dan hija għandha tiġi mfaħħra. Il-Kummissjoni ma tistax ma tirrikonoxxix kemm żviluppat il-liġi f dawn l-aħħar snin, kemm saret komplessa, kemm żdiedu n-numru tal-liġijiet u kemm hija diffiċli li wieħed jipprattika l- professjoni legali mingħajr ma jipprova jispeċjalizza. L-effett ta dan kollu narawh ukoll f kif inbidel l-eżerċizzju tal-professjoni. Huwa fattur soċjoloġiku ben assodat illi l-avukat tar-raħal ta ħamsin sena ilu, li kien jara u jaqdi l-klijenti għal kull bżonn ta natura legali li kellhom, illum spiċċa. Minflok l-avukati qed jingħaqdu f ditti fejn kulħadd jispeċjalizza f xi qasam partikulari tal-liġi. Għalhekk, il-ġudikatura bħall-avukatura għandha wkoll bżonn taġġorna ruħha maż-żminijiet tal-lum u mal-matassa ta liġijiet, sentenzi u kitbiet duttrinali li jfeġġu minn kullimkien u li jidher li qatt m hu se jispiċċaw. ID-DISA RAKKOMANDAZZJONI: 50

51 Il-Kummissjoni hija ferm konxja tax-xogħol utli li qed jagħmel il-judicial Studies Committee ppresedut mill-imħallef Emeritu Joseph David Camilleri. Apparti mis-seminars li dan il-kumitat jorganizza minn żmien għal żmien għall- Ġudikatura fuq temi partikolari u istruttivi ħafna, inkluż b kollaborazzjoni mal- Fakultà tal-liġi fl-università ta Malta u mal-kamra tal-avukati, is-sistema ta mentoring li dan il-kumitat nieda għall-benefiċċju ta ġudikanti ġodda, għandha tiġi mfaħħra. Madankollu, tajbin kemm huma tajbin dawn l-isforzi, dejjem jista jsir titjib ħalli ċ-ċittadin ikollu dritt għal ġudikant imħarreġ. Jiġifieri mhux biss ilġudikant għandu jaspira għal taħriġ għoli u ta kwalità iżda l-pubbliku wkoll għandu jkollu dritt għal ġudikant imħarreġ li jaqta l-kawża tiegħu għax huwa mħarreġ sew biex jagħmel dan. Għalhekk il-kummissjoni qed tirrakkomanda illi: MIŻURA 35: Twaqqif tal-judicial Studies Committee permezz tal-liġi: il- Judicial Studies Committee għandu jitwaqqaf b liġi. Abbozz f dan is-sens kien ġie redat xi snin ilu iżda qatt ma ġie leġislat. Dan għandu jsir permezz ta emenda għall-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kapitlu 12 tal-liġijiet ta Malta. Kopja ta dan l-abbozz ta Liġi aġġornat tinsab annessa ma dan ir- Rapport bħala Appendiċi II. Il-Kummissjoni taqbel ma dan l-abbozz; MIŻURA 36: Attendenza obbligatorja għat-taħriġ: hemm bżonn ukoll illi t- taħriġ li jsir mill-judicial Studies Committee jkun obbligatorju u n-nuqqas ta attendenza għal dawn is-seminars għandu jittieħed in kunsiderazzjoni fl-għoti ta allowanċes lill-ġudikanti u saħansitra fil-promozzjonijiet. Nuqqas inġustifikat ta attendenza għal dawn il-korsijiet għandu jammonta għal ksur tal-kodiċi tal-etika tal-ġudikatura u allura għandu jkun hemm il-possibilità ta teħid ta passi dixxiplinari fejn tali nuqqas ta attendenza ikun wieħed regolari. Il-Kodiċi tal- Etika tal-ġudikatura għandu jiġi emendat f dan is-sens; MIŻURA 37: Termini ta referenza tal-judicial Studies Committee: il-judicial Studies Committee għandu jħarreġ il-ġudikanti fil-judicial skills. Dan it-terminu ta referenza għandu, bil-liġi, jifforma parti mat-termini ta referenza tal- Judicial Studies Committee. B hekk, ġudikant jitgħallem kif jikteb sentenza, kif jissintetizza l-argumenti tal-partijiet, japplika l-liġi għall-fatti, jiddiskrimina bejn dak li hu relevanti u dak li mhux, u li, fil-qosor, ikun jaf kif għandu jikteb sentenza li tindirizza l-aggravji tal-partijiet, jillikwida d-danni, jiddeċiedi dwar imgħax u spejjeż, u jagħti rimedji oħra skont il-każ. Il-ġudikanti għandhom ukoll jiġu mħarrġa fl-użu tal-internet, software li huma jużaw fix-xogħol tagħhom, fl-użu ta databases ġuridiċi, kif ukoll f kull software li jista jiġi żviluppat mid-dipartiment tal-qrati għall-użu tal-ġudikatura, aktar u aktar fejn it-teknoloġija tal-informatika tiġi introdotta biex tħaffef il-proċeduri u għalhekk ikun jeħtieġ li l-ġudikanti jitgħallmu u jużaw dik it-teknoloġija fl-aħjar amministrazzjoni tal-ġustizzja; MIŻURA 38: Taħriġ tal-ġudikanti barra minn Malta: biex it-taħriġ ikun effettiv u utli, meta jkun se jsir taħriġ barra minn Malta, għandu jiġi żgurat li jmur għal dak it-taħriġ il-ġudikant li l-aktar jista jibbenefika minnu. Għalhekk għandu jintgħażel dak il-ġudikant illi jkun qed jittratta kawżi dwar is-suġġett tas-seminar, u t-taħriġ għandu jkun raġuni valida għal differiment. Għandu 51

52 għalhekk jintlaħaq ftehim bil-miktub bejn il-ġudikant konċernat li jkun se jirċievi taħriġ barra minn Malta u l-judicial Studies Committee, biex jiġi żgurat li dawk is-seduti li jkollhom bżonn jiġu differiti minħabba t-taħriġ, ikunu jistgħu jsiru f data viċina kemm jista jkun għal dik id-data tas-seduta li tkun se tiġi differita u li d-differiment għandu jingħata kmieni kemm jista jkun sabiex kemm il-partijiet kif ukoll id-difensuri legali tagħhom, u x-xhieda inġunti, ikunu informati illi ma għandhomx għalfejn jattendu fid-data meta s- seduta tkun se tiġi differita. F każ ta differimenti ta kawżi u proċeduri oħra għal skop ta taħriġ, l-awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha tiġi notifikata b dan. Id-distribuzzjoni tas-safar għandu jinfirex fuq ilġudikatura b mod ekwu u għandhom jattendu għal dak it-taħriġ dawk ilġudikanti li jkunu qed jipprestaw id-dmirijiet tagħhom fl-istess materja li tkun l- oġġett tat-taħriġ. MIŻURA 39: Librerija adegwata: taħriġ waħdu mhux biżżejjed. Dan irid ikun ikkomplimentat minn librerija adegwata. Illum il-ġurnata r-riċerka legali tista tiġi faċilment magħmula permezz tal-internet mill-kumdità tad-dar. Il-Ġudikatura għalhekk għandha tingħata, anke jekk hemm bżonn bl-intervent tal-fakultà tal- Liġi fl-università ta Malta, aċċess għal databases legali li l-akkademiċi għandhom aċċess għalihom, ħalli b hekk il-kwalità tal-issentenzjar togħla konsiderevolment. Dan l-aċċess ikun jista jingħata lill-membri tal-professjoni legali wkoll bi ħlas. MIŻURA 40: Taħriġ tal-ġudikatura permezz tal-mentoring: illi s-sistema ta mentoring tkun obbligatorja bil-liġi għal kull ġudikant li jilħaq. Ġudikant ġdid għandu jagħmel il-prattika tiegħu ta ġudikant fl-ewwel sitta sa disa xhur minn meta jieħu l-ħatra ma ġudikanti stabbiliti, bl-għan illi dak il-ġudikant il-ġdid ma jismax kawżi imma jgħaddi dawn ix-xhur ta apprendistat jitħarreġ fid-diversi Qrati. Ngħidu aħna, mhux l-ewwel darba li jinħatar bħala Maġistrat avukat li filkarriera tiegħu qatt ma jkun ħadem fil-kamp penali. Peress li ħafna mix-xogħol ta Maġistrat huwa ta natura kriminali ikun hemm bżonn ta approfondiment filproċedura kriminali. Din is-sistema ta mentoring, ladarba tkun mandatorja, għandha tgħin ħafna biex il-ġudikant il-ġdid jibda jara l-affarijiet mhux tant millottika ta avukat eżerċenti imma mill-perspettiva ta ġudikant prattikanti. Ilġudikant il-ġdid għandu wkoll jiġi addett ma dak il-ġudikant li jkun se jirtira u li l-ġudikant il-ġdid jiret il-kawżi tiegħu ħalli b hekk ikun hemm sistema ta handover u transizzjoni naturali u bla skossi biex il-kawżi jgħaddu għand ilġudikant il-ġdid bla tfixxkil lis-sistema ġudizzjarja Snelliment tad-doveri tal-ġudikatura: Iffukar fuq il-funzjoni Aġġudikattiva F diversi taqsimiet oħra ta dan ir-rapport, din il-kummissjoni pproponiet numru ta miżuri għar-riforma ħolistika tal-ġudikatura biex doveri li mhumiex ta natura strettament aġġudikattiva ma jibqgħux jiġi żvolti mill-ġudikatura. L-GĦAXAR RAKKOMANDAZZJONI: 52

53 MIŻURA 41: Smigħ spedit: L-Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tisma proċeduri ta dixxiplina b mod spedit u għandha tiddeċiedi dawk il-proċeduri wkoll b mod spedit. Dan peress li dawn it-tip ta infrazzjonijiet huma meqjusa li jattiraw l-attenzjoni tal-pubbliku u jimminaw ilfiduċja li l-pubbliku għandu fil-ġudikanti kull darba li dawn jirrikorru l-qorti. MIŻURA 42: Proporzjonalità fil-pieni mogħtija għall-infrazzjonijiet: Il- Kummissjoni qed tirrakkomanda li jiddaħħal fil-kostituzzjoni l-kunċett talproporzjonalità fid-dixxiplina tal-ġudikatura ħalli jekk ikun hemm xi forma ta għemil ħażin min-naħa tal-ġudikant li huwa ta natura minuri, dan l-għemil ma jiġix punit bil-miżura estrema u barra minn lokha tat-tkeċċija mill-kariga imma minn piena dixxiplinarja li, filwaqt li tirrispetta l-indipendenza tal-ġudikatura fid-deċiżjonijiet tagħha, tiżgura li jekk ġudikant ma jkunx qed iġib ruħu sew u b mod dinjituż, kemm fl-awla u kemm barra, jew ikun qed jikser il-liġi jew il- Kodiċi tal-etika tal-ġudikatura, tiġi imposta fuqu piena proporzjonali għalloffiża inkwistjoni. MIŻURA 43: Pieni għal infrazzjonijiet mill-ġudikanti: Il-Kummissjoni hija talfehma li għandu jkun hemm żewġ pieni għal infrazzjonijiet minuri, u piena oħra distinta għal infrazzjonijiet maġġuri. Il-piena għal infrazzjoni minuri ripetuta għandha tieħu l-forma ta twiddiba għall-ewwel infrazzjoni u multa għat-tieni u għall-infrazzjonijiet sussegwenti. Il-Kostituzzjoni għandha tiġi emendata wkoll biex tipprovdi li l-multa għandha tinqata mis-salarju tal-ġudikant. Il-multa għandha tkun sa massimu ta Fil-każ ta piena għal infrazzjoni maġġuri, il-piena għandha tkun it-tkeċċija mill-kariga. Fil-każ ta infrazzjoni minuri ripetuta, fejn l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji tara li l- infrazzjonijiet minuri qed jiġu ripetuti u qed isiru b animu mhux korrett da parti tal-ġudikant, il-prosekutur Speċjali imsemmi f Miżura 33 għandu jieħu passi dixxiplinari ulterjuri quddiem l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji inkluż li jitlob li l-istess Awtorità tirrakkomanda lill-parlament, permezz tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, it-tneħħija tiegħu jew tagħha mill-kariga. MIŻURA 44: Xandir tal-pieni u rakkomandazzjonijiet tal-awtorità dwar id- Dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji: Meta tiġi inflitta piena ta twiddiba jew multa mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji lill-ġudikant, dik il-piena m għandhiex tiġi mxandra. Iżda meta l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji tirrakkomanda li ġudikant jitneħħa, dik irrakkomandazzjoni għandha tintbagħat lill-kummissjoni ghall-amministrazzjoni tal-ġustizzja li, fakoltattivament, u għal darba waħda biss, tkun tista tibgħat l- osservazzjonijiet tagħha għar-rikonsiderazzjoni lill-awtorita` dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji. Ladarba tiġi finalment determinata r- rakkomandazzjoni għat-tneħħija tal-ġudikant, dik ir-rakkomandazzjoni għandha tiġi kkomunikata lill-ispeaker tal-parlament. MIŻURA 45: Reġistru dwar id-dixxiplina: F kull każ għandu jinżamm Reġistru mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji fejn jiġu annotati dawn il-pieni kollha. 53

54 MIŻURA 46: Sospensjoni ta ġudikant: Fil-kors ta indaġni, ġudikant għandu jiġi sospiż mid-dmirijiet tiegħu jew tagħha mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji f dawn il-każijiet: i. meta ġudikant jikkommetti każ serju ta dereliction of duties għandu jkun hemm il-ftuħ tal-proċeduri għat-tneħħija mill-kariga kontra dak il-ġudikant, ii. meta l-ġudikant jitressaq il-qorti akkużat b delitt volontarju, anke jekk dak id-delitt ma jkunx konness mal-qadi tad-doveri tal-kariga ta ġudikant, wieħed ikun irid jistabilixxi l-eżitu ta dawk il-proċeduri u f każ li jkun hemm eżitu kontra l-ġudikant, l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji tirrakkomanda t-tneħħija tal-ġudikant mill-kariga. MIŻURA 47: Meta ġudikant ikun marid fit-tul: F każ ta ġudikant li jkun marid fit-tul u ma jkunx jista jaqdi d-doveri tal-kariga, huwa jew hija m għandhomx jitkeċċew mill-kariga minħabba l-marda tagħhom, iżda għandhom minflok jgħaddu biex jirċievu l-pensjoni li jkunu intitolati għaliha qabel iż-żmien. Filkażijiet fejn ikun hemm ġudikant li jkun jinħtieġlu l-għajnuna bħal f każijiet ta trattament mediku jew terapewtiku, l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji tkun tista tordna s-sospensjoni ta dak il-ġudikant bl-għan li huwa jieħu għajnuna medika jew terapewtika biex jerġa jirriabilita ruħu, ifiq u jkompli bil-qadi ta dmirijietu. F dawn il-każijiet, is-sospensjoni ma tiġix reża pubblika. Meta ġudikant ma jkunx jista jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu jew tagħha minħabba raġuni fiżika jew mentali, u dan wara li jkun ġie ċċertifikat f dan issens mill-bord Mediku maħtur skont l-artiklu 10 tal-att dwar il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, Kapitlu 369 tal-liġijiet ta Malta, ilġudikant għandu jgħaddi biex jirċievi l-pensjoni li jkun intitolat għaliha qabel iżżmien. MIŻURA 48: Ħatra ta Prosekutur Speċjali: Għandu jinħatar Prosekutur Speċjali mill-president ta Malta wara li huwa jżomm konsultazzjoni wiesgħa inkluż mal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Il-Prosekutur Speċjali għandu jkun inkarigat li jressaq il-każijiet ta dixxiplina kontra l- ġudikanti, il-prosekutur Ġenerali, l-avukat Ġenerali, il-ġuristi u l-gudikaturi tat- Tribunal ghal Talbiet Żgħar quddiem l-awtorità dwar id-dixxiplina għas- Servizzi Ġudizzjarji. B hekk il-funzjoni ta prosekutur ma ssirx mill-awtorità jew, fi grad ta appell, mill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja iżda mill-prosekutur Speċjali. Il-Prosekutur Speċjali għandu jinħatar preferibbilment minn fost ex-imħallfin, ex-maġistrati, ex-avukati Ġenerali, ex- Prosekuturi Ġenerali u avukati rtirati li ma jkunux qed jeżerċitaw il-professjoni tagħhom fil-qrati. Meta l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja tirċievi lment kontra l-persuni hawn fuq imsemmija, din ma għandhiex tiddiskutih u ma għandha tieħu ebda konjizzjoni tiegħu, ħalli hija ma tagħmel l- ebda appraisal of guilt. Minflok, is-segretarju tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja għandu jibagħt l-ilment minnufih lill-prosekutur Speċjali. Dan tal-aħħar ikollu s-setgħa li jinvestigah, joħroġ l-akkuża quddiem l- 54

55 Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji, itella x-xhieda u jressaq kull prova li jista jkollu kif ukoll li jappella quddiem il-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja, dejjem jekk jidhirlu li hemm każ. Fil-qadi taddmirijiet tiegħu l-prosekutur Speċjali għandu hu wkoll jiżgura li ma jiksirx iddritt tas-silenzju tal-ġudikant li jkun qed jiġi investigat minnu. Fl-awtonomija tiegħu, il-prosekutur Speċjali ma jkunx suġġett għall-awtorità jew kontroll minn xi persuna oħra jew awtorità oħra. MIŻURA 49: Elenku ta infrazzjonijiet minuri: Ladarba qed issir id-distinzjoni bejn offiża gravi li tista tagħti lok għat-tkeċċija mill-kariga (ngħidu aħna t- tixħim) u offiża ta natura minuri ripetuta jew abitwali, ikun irid isir elenku ta dawn l-offiżi. Dan l-elenku jista faċilment jiddaħħal fil-kodiċi tal-etika tal- Ġudikatura u fost dawk l-offiżi li mhumiex diġà inklużi fil-kodiċi tal-etika, jista jkun hemm l-offiżi minuri ripetuti jew abitwali li ġejjin: li ġudikant ma jġibx ruħu sew, fl-awla jew barra mill-awla, fil-ħajja inġenerali; li ġudikant jgħaddi kummenti mhux f lokhom fl-awla, jew fis-sentenza jew fid-digriet; li jikkommetti kontravenzjonijiet jew reati dipenalizzati (huma ta liema natura huma) b mod regolari illi jindika nuqqas ta rispett lejn il-liġi; li meta jissellef il-flus huwa ma jissellifx flus mingħand istituzzjoni ta kreditu liċenzjata mill-awtorità kompetenti għal dan l-iskop iżda mingħand terzi persuni; li juri nuqqas grossolan ta konoxxenza tad-dritt sostantiv u/jew dak proċedurali; li jgħix ħajja pubblikament riprensibbli u skandaluża; li jkollu kunflitt ta interess u ma jastjenix skont il-liġi jew li jastjeni missmigħ mingħajr raġuni valida jew ma jastjenix mis-smigħ meta jkun hemm raġunijiet validi ta astensjoni; li jdum esaġeratament biex jagħti sentenza, digriet jew provvediment ieħor; li ma jirrispettax termini preskritti mil-liġi; li jissoċjalizza abitwalment mal-avukati u mal-partijiet li jidhru f kawżi quddiemu; li regolarment jibda s-seduti tard; 55

56 li regolarment jonqos li jattendi għat-taħriġ organizzat mill-judicial Studies Committee; meta, wara li tkun inqrat sentenza (inkluż sentenza parzjali jew preliminari), jew inqara digriet jew provvediment ieħor fi proċeduri ġudizzjarji (ħlief fil-każ ta kawżi sommarji ta natura kriminali), ilġudikant jonqos, mingħajr raġuni valida, li jagħti kopja ta dik issentenza, digriet jew provvediment fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn mindu dik is-sentenza, digriet jew provvediment jinqara fl-awla jew jingħata in camera; li ma jagħtix is-sentenza fi żmien sitt xhur minn mindu l-kawża titħalla għas-sentenza. M għandux ikun aktar possibbli, wara li kawża titħalla għas-sentenza, li din tiġi rikjamata għas-smigħ ħlief għal darba waħda biss meta jkun hemm verament raġuni eċċezzjonali biex isir dan u tali raġuni tingħad fid-digriet relattiv; li ma jimxix mal-performance benchmarks lilu ffissati mill-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji; li ġudikant jirċievi mingħand terzi persuni xi tip ta rigal, ikun ta liema natura jkun, fil-kors tal-karriera tiegħu ta ġudikant; li ġudikant ripetutament jonqos milli juża d-diary system biex jappunta l- kawżi bil-ħin jew inkella biex jistagerja l-kawżi; li l-ġudikant ma jaqdix id-dmirijiet tiegħu skont il-liġi; li ġudikant jabbuża mill-kariga tiegħu jew tagħha; li jabdika mid-doveri ta ġudikant. Salv għal dak li jingħad fil-miżura 31, paragrafi (i) u (ii) tagħha, fir-rigward talparagrafi (r) sa (t), jista jagħti l-każ li dawn l-infrazzjonijiet mhux neċessarjament ikunu minuri iżda ta natura maġġuri. Dan ikun jiddependi miċċirkustanzi u l-gravità ta kull każ u, għalhekk, dawn l-infrazzjonijiet huma ta natura mista minuri jew maġġuri, skont iċ-ċirkustanzi ta kull każ. MIŻURA 50: Proċeduri bil-magħluq u meta tingħata pubbliċità: Il-proċeduri ta dixxiplina tal-avukati u prokuraturi legali, bħal dawk tal-ġudikanti, Prosekutur Ġenerali, Avukat Ġenerali u ġuristi, għandhom ikomplu jsiru bil-magħluq. Iżda hemm bżonn li l-identità ta dawk l-avukati u prokuraturi legali li jinstabu ħatja ta infrazzjonijiet gravi tkun magħrufa. Dan għandu japplika fil-każ ta telfien tal-warrant u kwalunkwe ksur ieħor li l-kumitat għad-dixxiplina tal-avukati u l- Kumitat għad-dixxiplina tal-prokuraturi Legali għandhom jidentifikaw għal dan l-iskop. Pieni għal infrazzjonijiet minuri m għandhomx jingħataw pubbliċità. Ilpubbliku imma għandu d- dritt li jkun jaf min huma dawn l-avukati u prokuraturi legali li qed jingħataw sanzjonijiet maġġuri bħal fil-każ ta kontijiet esaġerati. 56

57 Dan sabiex min hu onest ma jiġix imċappas bl-aġir ħażin ta professjonisti oħra mingħajr skrupli. MIŻURA 51: Dixxiplina ta aġġudikaturi oħra: Għalkemm il-kummissjoni ttrattat biss f dan ir-rapport id-dixxiplina ta ġudikanti, hija tal-fehma li jkun hemm ukoll sistema għad-dixxiplina ta aġġudikaturi oħra fuq tribunali kważiġudizzjarji li ma jkunux ippreseduti minn ġudikant, sew jekk dak l-aġġudikatur ikun membru tal-professjoni legali sew jekk le. Għalhekk, fl-ewwel lok, il- Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tħejji Kodiċi ta Etika għall-aġġudikaturi. Wara li jiġi approvat dan il-kodiċi għandhom jiġu estiżi t-termini ta referenza tal-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji biex din l-awtorità jkollha ġurisdizzjoni biex tisma każijiet ta dixxiplina fil-konfront ta dawn l-aġġudikaturi. Għaldaqstant ikun hemm ilpossibilità li jittieħdu passi dixxiplinari kontra aġġudikaturi li jippresiedu t- Tribunal Industrijali, it-tribunal tal-konsumatur, bordijiet tal-appell u bordijiet, Kummissjonijiet u tribunali oħra li huma ta natura kważi-ġudizzjarja It-Tneħħija tal-ġudikanti Is-sanzjoni aħħarija li tikkontempla l-kostituzzjoni ta Malta fil-każ ta ġudikant li ma jġibx ruħu sew hija t-tkeċċija mill-kariga. M hemmx dubju li din hija sanzjoni estrema u għalhekk hija sanzjoni of last resort. Id-deċiżjoni tal-kamra tad-deputati dwar it-tneħħija o meno ta ġudikant għandha tkompli tkun waħda finali. IL-ĦDAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 52: Kif għandha ssir it-tneħħija tal-ġudikanti: Il-Kummissjoni qed tirrakkomanda li t-tneħħija ta ġudikant jew tal-avukat Ġenerali (kif ukoll tal- Prosekutur Ġenerali kif suġġerit f dan ir-rapport) għandha ssir mill-kamra tad- Deputati skont kif tipprovdi llum il-ġurnata l-kostituzzjoni ta Malta, iżda bilmodifiki li ġejjin. It-tneħħija ta ġudikant, Avukat Ġenerali jew il-prosekutur Ġenerali għandha ssir wara li l-kamra tad-deputati tkun irċiviet rakkomandazzjoni f dan is-sens mill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja wara li l-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji tkun investigat sew il-każ, bis-salvagwardji kollha kostituzzjonali u konvenzjonali ta smigħ xieraq. Appena l-kamra tirċievi dan ir-rapport bir-rakkomandazzjoni tal- Kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, dan ir-rapport għandu jitqiegħed fuq il-mejda tal-kamra u jkun immedjatament aċċessibbli fuq ilwebpage tal-kamra tad-deputati. Terġa, jekk il-kamra tirċievi talba biex jitneħħa mill-kariga, ġudikant, l-avukat Ġenerali jew il-prosekutur Ġenerali dik it-talba għandha tintbagħat lill-awtorità għad-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji biex hija teżamina jekk hemmx raġunijiet biżżejjed għal dik ittneħħija. Apparti l-kamra tad-deputati, l-awtorità hawn fuq imsemmija għandha tinvestiga kull talba għal tneħħija ta ġudikant, l-avukat Ġenerali, il-prosekutur Ġenerali, ġudikatur tat-tribunal għal Talbiet Żgħar, jew ġurist, li hija tirċievi mill-pubbliku. 57

58 IT-TNAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 53: Tneħħija mingħand il-ġudikatura ta doveri mhux aġġudikattivi: F din it-taqsima ta dan ir-rapport il-kummissjoni se tagħmel sunt u elenku ta dawn id-doveri li mhumiex ta natura aġġudikattiva u li għandhom jitneħħew mingħand il-ġudikatura, ħalli b hekk il-ġudikatura tkun tista tikkonċentra unikament fuq ix-xogħol veru u propriju tagħha dak aġġudikattiv. Dawn ilmiżuri huma dawn li ġejjin: (i) Fil-Qasam Kriminali: Tneħħija ta rwol ta Maġistrat Inkwirenti: Dan ir-rwol investigattiv aktar milli aġġudikattiv għandu jgħaddi għand il-prosekutur Ġenerali. Dan ifisser li madwar elf (1,000) inkjesta Maġisterjali f Malta u erbgħin (40) inkjesta Maġisterjali oħra f Għawdex fis-sena (skont statistika għas-sena 2012) li llum isiru mill-maġistrati mhux se jibqgħu ta toqol fuq ilġudikatura; Tneħħija tal-kawżi tad-distrett minn quddiem il-maġistrati: ċerti reati kriminali jistgħu jew jiġu depenalizzati jew dekriminalizzati. Fejn hemm pieni karċerarji, ikun irid jiġi deċiż jekk dawn jiġux kkonvertiti f multi biex jinstemgħu mill-kummissarji għall-ġustizzja jew xi awtorità kompetenti oħra jew jekk jiġux addirittura dekriminalizzati. Dan ifisser li l-maġistrati jkunu jistgħu jikkonċentraw aktar fuq reati serji u mhux fuq il-kontravenzjonijiet u li jonqos drastikament l-użu tal-awli biex jinżammu s-seduti tad-distrett fihom ladarba dawn is-seduti jibdew jinżammu fit-tribunali reġjonali; Konfiski: proċeduri dwar l-esekuzzjoni ta konfiska ta assi wara li tkun ingħatat sentenza definittiva ma jibqgħux aktar fil-kompetenza talġudikatura, iżda jiġu vestiti fil-prosekutur Ġenerali. Wara li tingħata s- sentenza ta konfiska tal-assi, ir-realizzazzjoni ta dawn l-assi ssir bi proċedura amministrattiva, safejn possibbli, mill-prosekutur Ġenerali u fejn ikun hekk meħtieġ isir bejgħ bl-irkant (mhux neċessarjament bissubbasta). (ii) Fil-Qasam Ċivili u Kummerċjali: Tneħħija mingħand il-ġudikatura ta inkjesti skont l-att dwar il- Bastimenti Merkantili, Kapitolu 234 tal-liġijiet ta Malta: Din il-funzjoni ta żamma ta inkjesti marittimi wkoll għandha tgħaddi mingħand il- Maġistrati għal għand il-prosekutur Ġenerali; Ri-organizzazzjoni tal-esekuzzjoni ta titoli eżekuttivi: il-proċeduri ta esekuzzjoni ta sentenzi għandha tinbidel fis-sens li wieħed mill-imħallfin għandu jiġi assenjat mill-prim Imħallef sabiex jaqdi funzjonijiet ta Imħallef tal-atti (tal-għassa) u jkun megħjun minn Imħallfin oħra li jkunu wkoll assenjati dmirijiet mill-prim Imħallef ta Imħallef tal-atti fuq bazi 58

59 ta roster għal wara l-hinijiet tax-xogħol jew għal meta l-imħallef tal-atti jkun bil-leave jew indispost. Dan qed jintqal għall-qrati ta ġurisdizzjoni superjuri ċivili (u mhux kriminali fejn ikomplu għaddejjin l-arranġamenti eżistenti) u l-imħallef tal-atti għandu jaqdi dawn id-dmirijiet li ġejjin: dawk id-dmirijiet ta Imħallef fis-sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja tal-qorti Ċivili; ikun inkarigat mill-esekuzzjoni tas-sentenzi tal-prim Awla tal-qorti Ċivili kollha, inklużi subbasti superjuri, iżda mhux ta digrieti tal-prim Awla tal-qorti Ċivili jew esekuzzjoni ta mandati fejn ikun hemm diġà kawża pendenti (din il-funzjoni tkompli issir mill-imħallef li jkun qed jisma dik il-kawża); jakkorda jew jiċħad l-atti kollha kawtelatorji jew eżekuttivi u t-talba għarrevoka contrario imperio tal-atti kawtelatorji u eżekuttivi meta dawn l-atti ma jiġux ippreżentati fl-atti tal-kawża; ikun inkarigat mill-esekuzzjoni tas-sentenzi tat-tribunali amministrattivi kollha, inkluż dawk it-tribunali li llum il-ġurnata għandhom is-setgħa li jesegwixxu s-sentenzi tagħhom bħat-tribunal Industrijali skont l-artiklu 77(1) tal-att dwar l-impjiegi u r-relazzjonijiet Industrijali, Kapitlu 452 tal-liġijiet ta Malta, iżda din il-proposta ma tkunx applikabbli għall- Kummissjoni dwar l-impjiegi li għandha s-setgħat kollha tal-prim Awla tal-qorti Ċivili skont l-artiklu 3 tal-att dwar il-kummissjoni dwar l- Impjiegi, Kapitlu 267 tal-liġijiet ta Malta; ikun inkarigat mill-esekuzzjoni tas-sentenzi kollha tal-qorti tal-appell, Kompetenza Inferjuri; ikun inkarigat mill-esekuzzjoni tas-sentenzi tal-qorti tal-appell, Kompetenza Superjuri, irrispettivament jekk din tkunx ikkonfermat, varjat jew annullat is-sentenza tal-qorti tal-prim istanza jew tribunal ieħor; jisma l-appelli miċ-ċaħda mogħtija mill-avukat għall-għajnuna Legali għall-ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali; jesegwixxi s-sentenzi tal-bord dwar il-kontroll tal-kiri tar-raba u tal- Bord Li Jirregola l-kera inkluż meta jiġi ordnat żgumbrament; materji oħra li jistgħu jiġu assenjati bil-liġi lill-imħallef tal-atti biex jieħu ħsieb l-esekuzzjoni tagħhom; ma jkunx inkarigat mill-esekuzzjoni tas-sentenzi tal-qorti Kostituzzjonali u tal-qorti Amministrattiva fejn l-esekuzzjoni tas-sentenzi ta dawn il- Qrati tibqa vestita fl-istess Qrati; lanqas ma jkun jista jesegwixxi sentenzi tal-qorti tal-familja li għandhom ikomplu jiġu esegwiti minn dik il-qorti u l-imħallef tal-atti lanqas ma jkun jista jesegwixxi mandati fejn jidħlu t-tfal qabel, waqt jew wara li jiġu istitwiti jew deċiżi proċeduri quddiem il-qorti tal-familja inkluż rikors għal kura, kustodja u aċċess għat-tfal iżda jkun jista jieħu konjizzjoni ta talbiet għar-revoka ċontrario imperio ta atti kawtelatorji u eżekuttivi qabel ma tibda kawża, inkluż is-smigħ ta mandati ta inibizzjoni. 59

60 In kwantu għall-maġistratura, għandha tibqa s-sistema kif inhi llum il-ġurnata fejn tidħol l-esekuzzjoni tas-sentenzi u l-maġistrat tal-għassa fil-kamp ċivili. Ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali: provvedimenti dwar l- ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali ma għandhomx jibqgħu fil-kompetenza tal-imħallef tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, imma għandhom igħaddu fil-kompetenza tal-avukat tal-għajnuna Legali. Għandu jkun hemm appell miċ-ċaħda għall-ammansjoni tal-benefiċċju legali mogħtija mill-avukat tal-għajnuna Legali lill-imħallef tal-atti li joqgħod fil-prim Awla tal-qorti Ċivili; Pre-trial hearing u l-istituzzjoni tal-istitut tal-ġurista: l-artiklu 193A tal- Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jagħti s-setgħa li jsiru regoli tal-qorti biex jipprovdu għaż-żamma ta pre-trial hearing. Fil-fatt tali regoli saru skont ir-regola 13 tal-leġislazzjoni Sussidjarja intitolata Prattika u l-proċeduri tal-qorti u l-bon Ordni. Iżda minkejja li jeżistu dawn ir-regoli, mhux qed isir użu uniformi ta dan l-istitut tad-dritt proċedurali mill-imħallfin. Din il-kummissjoni tipproponi illi l-pre-trial hearing għandu jsir f kull każ. Din il-funzjoni m għandhiex tibqa vestita f Imħallef, iżda l-ġurist għandu jieħu f idejh iż-żamma tal-pre-trial hearing ħalli l-ġudikatura tkun tista tikkonċentra fuq is-smigħ proprju u ma jkollhiex għalfejn taħli ħin imprezzabbli biex toqgħod tamministra u tistruwixxi l-kawżi. Id-dispożizzjonijiet dwar il-pre-trial hearing li llum jinsabu fir-regoli tal-qorti għandhom jiddaħħlu fl-artiklu 193A tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u ma jibgħux aktar fir-regoli tal- Qorti u jiġi emendat ukoll l-artiklu 193 tal-istess Kodiċi. Fost il-ħwejjeġ li jistgħu jsiru f din il-fażi u li allura għandhom jiddaħħlu fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili huma dawn li ġejjin:- o l-identifikazzjoni tal-fatti kontestati u dawk li dwarhom hemm qbil, sabiex waqt is-smigħ ma tinġiebx xhieda fuq fatti li dwarhom ma hemmx kontestazzjoni; o l-identifikazzjoni tal-persuni li għandhom ikunu parti fil-kawża, sabiex ma tqumx il-ħtieġa ta sejħa fil-kawża, u l-ħtieġa li jsir kollox mill-ġdid, f nofs is-smigħ; o l-identifikazzjoni ta żbalji li jinħtieġu korrezzjonijiet; o il-produzzjoni tad-dokumenti meħtieġa, sabiex ma tqumx il-ħtieġa waqt is-smigħ ta differimenti biex parti teżamina d-dokumenti. Dan kollu jista jsir illum skont l-artiklu 173 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Kontroversji relatati mal-pre-trial hearing għandhom jiġu verbalizzati mill-ġurist u determinati fl-istadju opportun mill-imħallef li jkun se jisma dik il-kawża. Waqt il-pre-trial hearing, normalment il-ġurista ma jismax ix-xhieda. Il-pre-trial hearing għandu jsir fi żmien tliet xhur minn meta tiġi ppreżentata r-risposta. 60

61 Rikors għall-istitut tal-medjazzjoni: permezz tal-medjazzjoni bi qbil bejn il-partijiet numru ta kawżi lanqas biss ikun hemm għalfejn li jidhru quddiem il-ġurist għall-pre-trial hearing u wara quddiem ġudikant biex jismagħhom u jaqtagħhom għax dawn jistgħu jiġu konklużi quddiem medjatur; Rikors għall-arbitraġġ: l-arbitraġġ għandu jiġi msaħħaħ ħalli kemm jista jkun numru ta kawżi jiġu riferuti għal proċeduri ta arbitraġġ, u mhux jispiċċaw istitwiti fil-qrati. Il-Kummissjoni għalhekk qed tipproponi band oħra f dan ir-rapport miżuri konkreti għat-tisħiħ tal-istitut talarbitraġġ bl-għan li jitnaqqas ix-xogħol quddiem il-qrati. (iii) Fil-Qasam Amministrattiv: Il-ġudikanti ma jibqgħux imexxu inkjesti skont l-att dwar l-inkjesti: Filpassat, mhux neċessarjament f dawn l-aħħar snin, id-drawwa amministrattiva kienet li l-gvern jaħtar membru tal-ġudikatura biex jagħmel inkjesta ta natura amministrattiva. Għalkemm dik l-inkjesta kienet tingħata preġju minħabba l-persuna tal-ġudikant li tkun intgħażlet biex jippresiediha, dan kien ifisser li minflok ġudikant jiffoka fuq l- funzjoni ewlenija tiegħu dik aġġudikattiva jispiċċa jinħela jagħmel xogħol ieħor ta natura amministrattiva, utli kemm hu utli għall-pajjiż, iżda li jiżvijjah mix-xogħol ewlieni tiegħu. Għalhekk qed jiġi propost li ssir emenda fl-att dwar l-inkjesti li tipprekludi ġudikant milli jintgħazel biex jagħmel dawn l-inkjesti amministrattivi; Tneħħija ta ħatriet amministrattivi oħra: m għandux ikun hemm ħatriet ta membri tal-ġudikatura fuq bordijiet, Kummissjonijiet u kumitati li r- rwol tagħhom huma amministrattivi jew konsultattivi, u mhux aġġudikattivi. Fil-prinċipju, ġudikant m għandu jagħmel l-ebda xogħol jew negozju kummerċjali ieħor. Huwa għandu jiddedika ruħu għal: o doveri ġudizzjarji; o doveri oħra illi tista tipprovdi għalihom il-liġi; u o doveri ta lecturer/eżaminatur bla ħlas fl-università ta Malta għal dawk in-numru ta sigħat hekk kif pprovdut fil-linji Gwida annessi mal-kodiċi tal-etika għall-ġudikatura. Biex ġudikant jaqdi dawn id-doveri, ikun jinħtieġ l-approvazzjoni tal-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji. Għandha ssir tibdila f dan is-sens fl-imsemmija Linji Gwida. Ħatriet amministrattivi: idealment, persuni li jingħataw ħatriet fuq Qrati u/jew tribunali internazzjonali u/jew reġjonali m għandhomx jintgħażlu 61

62 minn fost il-ġudikatura sedenti, iżda jekk dawn il-ħatriet isiru minn fost il-membri tal-ġudikatura sedenti, dawk il-ġudikanti għandhom jiġu minnufih rimpjazzati b membri oħra tal-ġudikatura ħalli b hekk ma jkunx hemm vakanza fil-ġudikatura li ddum biex timtela għal ħafna żmien. L- approvazzjoni ta tali ħatriet għandha ssir mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji. Terġa, meta ġudikant jinħatar f xi kariga barra minn Malta, il-vakanza tiegħu trid tiġi mimlija biex ma jkunx hemm inċampar fil-funzjonijiet ġudizzjarji; Doveri ta Uffiċjal Reviżur: ix-xogħol ta Uffiċjal Reviżur skont l-att dwar l-elezzjonijiet Ġenerali, Kapitlu 354 tal-liġijiet ta Malta, m għandux isir aktar minn Maġistrat, iżda għandu jinħatar bord ad hoc għal dan l-iskop li jista jkun magħmul minn tliet avukati li ma jkunux Membri Parlamentari sedenti jew Sindki jew Kunsilliera sedenti, maqbula unanimament bejn it-tliet partiti politiċi biex jaqdu l-funzjoni ta uffiċjal reviżur skont il-liġi; f każ ma jkunx hemm tali qbil, ikun il-president ta Malta fuq l-inizjattiva tiegħu stess li jagħmel il-ħatra wara konsultazzjoni wiesgħa; Safar mhux marbut ma taħriġ tal-ġudikanti: m għandux ikun hemm safar li mhux relatat mal-funzjoni aġġudikattiva tal-ġudikatura jew mat-taħriġ tal-ġudikatura (ħlief ovvjament għall-vjaġġar personali tal-ġudikanti) u għal fora oħra intizi għall-parteċipazzjoni tal-ġudikanti. Fi kliem ieħor, ilġudikanti m għandhomx isiefru sabiex jirrappreżentaw lill-gvern ta Malta f xi forum politiku u mhux ġudizzjarju bħall-kunsill tal-ewropa, Kummissjoni Ewropea, eċċ. Fejn u jekk dan qed isir, dan ir-rwol għandu jsir mill-ministeru tal-affarijiet Barranin. M għandux ikun ir-rwol talġudikatura li tirrappreżenta lill-gvern f fora internazzjonali mhux ta natura ġudizzjarja. Mill-banda l-oħra, kull opportunità ta safar relatata mat-taħriġ m għandhiex tintilef għax it-taħriġ mhux biss ta benefiċċju għall-ġudikant li jkun qed jaqta l-kawżi fil-materja suġġett tat-taħriġ li jieħu barra minn Malta, iżda jsaħħaħ id-dritt li l-partijiet għandu jkollhom għal ġudikant imħarreġ fil-materja li huwa se jiddeċiedi dwarha; Tnaqqis ta xi wħud mid-doveri amministrattivi tal-prim Imħallef: illum il-prim Imħallef huwa mgħobbi b ħafna doveri amministrattivi li ma jippermettulux li jikkonċentra fuq il-kitba u l-għoti tas-sentenzi f dawk il- Qrati li jippresiedi. Għalhekk il-prim Imħallef m għandux jinħela u jkun involut: o fit-taħriġ tal-ġudikatura; o fl-approvazzjoni ta doveri extra-ġudizzjarji tal-ġudikanti; o fil-kitba ta rapporti dwar l-andament ta kawżi. Kitba ta rapporti: Din il-kummissjoni tapprezza li l-ġudikatura m għandhiex toqgħod tinħela tikteb rapporti dettaljati dwar l-andament 62

63 tal-kawżi, anke jekk dawn ikunu ilhom pendenti għal aktar minn ħames snin. Għalhekk, il-liġi għandha tiġi emendata biex tneħħi dan l-obbligu minn fuq il-ġudikatura. B hekk, il-ġudikanti jkunu jistgħu jkomplu jikkonċentraw fuq ix-xogħol aġġudikattiv tagħhom, anke in linea ma proposti oħra illi saru u qegħdin isiru minn din il-kummissjoni. Illum ilġurnata, bit-teknoloġija tal-informatika, għandu jkun is-software li jiġġenera l-informazzjoni dwar kawżi li ilhom pendenti. Tali informazzjoni mbagħad għandha tingħata lill-ġudikant konċernat u lill- Awtorità dwar is-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji biex din tal-aħħar tiżgura li l-ġudikanti qed iżommu mal-performance benchmarks imsemmija f dan ir-rapport, u fin-nuqqas tirrakkomanda li jittieħdu l- passi opportuni mill-awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji. Apparti minn dawn il-punti t hawn fuq, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh miżuri oħra li din il-kummissjoni qed tirrakkomanda biex tħaffef ix-xogħol talġudikatura u ċjoè: miżuri intizi biex inaqqsu d-dewmien; użu aħjar tat-teknoloġija tal-informatika; it-twaqqif tal-uffiċċju ta Prosekutur Ġenerali li se jieħu fuq spallejh ċerti funzjonijiet li llum isiru mill-ġudikatura; depenalizzazzjoni u dekriminalizzazzjoni ta reati kriminali; ir-rappreżentanza ta ġudikanti fuq bordijiet, kumitati u Kummissjonijiet tonqos kemm jista jkun ħalli minflok il-ġudikatura tinħela tattendi ħafna laqgħat ta bordijiet, kumitati u Kummissjonijiet oħra fejn ma jiġux deċiżi l-kawżi imma materji ta natura amministrattiva, hija tkun tista tikkonċentra fuq ix-xogħol proprju tagħha; il-prim Imħallef ma jibqax jinħela fuq materji amministrattivi iżda jiddedika l-ħin kollu tiegħu għall-funzjoni ewlenija tiegħu dik aġġudikattiva. Din il-miżura tgħin biex tnaqqas il-garr tal-pubbliku għaddewmien esaġerat fl-appuntament tal-appelli fil-qorti tal-appell; qed tiġi proposta żieda fil-kompetenza tat-tribunal għal Talbiet Żgħar u tal-qorti tal-maġistrati, sede ċivili u sede kriminali; qed tiġi proposta żieda fl-ammont tad-dejn ċert, likwidu u dovut biex issir il-proċedura speċjali skont l-artiklu 166A tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili; biex jiġi evitat it-telf ta ħin sabiex jiġi stabbilit jekk, fil-każ ta kawżi kontra l-gvern, tkunx ġiet segwita l-proċedura tal-ittra uffiċjali, din il- 63

64 Kummissjoni qiegħda tirrakkomanda illi kawża kontra l-gvern, tibda mill-ewwel u ma jkunx hemm għalfejn iċ-ċittadin jaħli l-ħin biex jistitwixxi proċedura bla bżonn u jonfoq flus żejda biex joqgħod jibagħt ittra uffiċjali lill-entità tal-gvern konċernata, sempliċement biex jinformaha li se jagħmel kawża kontra dik l-entità tal-gvern. Dan apparti l-fatt li din il-proċedura tpoġġi lill-gvern f pożizzjoni vantaġġjuża fuq iċċittadin, meta ċ-ċittadin m għandux l-istess equality of arms kontra l- gvern. Anzi, ħafna drabi, il-gvern jimxi skont l-artiklu 466 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u liġijiet oħra mingħajr il-ħtiega li jagħmel kawża kontra ċ-ċittadin; il-ġudikatura mhux se tkompli tibqa involuta fl-awtorizzazzjoni ta mandati ta skorta mitluba mill-arbitru li jkun qed jippresiedi l-arbitraġġ. 64

65 5.0. Twaqqif tal-uffiċċju ta Ġurista Il-liġi dwar l-assistenti Ġudizzjarji għaddiet mill-parlament fl-1980, u fil-1995 din il-liġi ġiet inkorporata fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili bi ftit li xejn tibdil. Issa li għadda aktar minn tletin sena minn mindu dawn iddispożizzjonijiet ġew fis-seħħ, wasal iż-żmien għal ripensament. Irid jingħad li din is-sistema kif imħaddma tul dan iż-żmien kollu minn mindu twaqqfet tat riżultati limitati u ċertament mhux kif mixtieqa mil-legislatur. L-iżvantaġġi ta din is-sistema kienu jinkludu: nuqqas ta Assistenti Ġudizzjarji ngaġġati fuq bażi full-time fil-fatt numru kbir ta Assistenti Ġudizzjarji huma part-timers; l-assistenti Ġudizzjarji mhux qed jintużaw fil-qrati kollha; l-użu tas-servizz tagħhom mhux wieħed uniformi u dak li jintalbu jagħmlu f termini ta doveri jvarja skont ma jiddeċiedi l-ġudikant li miegħu jkunu addetti b mod illi, f ċerti każijiet ma jsirx użu massimu tasservizzi tagħhom; jista jkun hemm lok ta kunflitt ta interess bejn l-assistent Ġudizzjarju u l-prattika privata li l-istess Assistent Ġudizzjarju jkollu meta jeżerċita l- professjoni tal-avukatura privatament; ir-rimunerazzjoni hija tant baxxa li din ċertament ma tħajjarx l-iprem membri tal-avukatura biex isiru Assistenti Ġudizzjarji; ir-rwol ambivalenti ta Assistent Ġudizzjarju fejn mhux ċar jekk dan jifformax parti mill-eżekuttiv jew mill-ġudikatura, speċjalment fejn jidħlu l-kundizzjonijiet tal-impjieg; u nuqqas ta kjarezza dwar min huwa finalment responsabbli mill- Assistenti Ġudizzjarji. IT-TLETTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: Qed jiġi għalhekk propost li l-kariga ta Assistent Ġudizzjarju tiġi abolita u li minflok tiġi kkrejata kariga ġdida dik ta Ġurista. Din il-kariga digà teżisti filliġi Maltija u hija riferuta bħala referendaire ara l-artiklu 35 tal-att dwar l- Awtorità ta Malta għall-kompetizzjoni u għall-affarijiet tal-konsumatur, Kapitlu 510 tal-liġijiet ta Malta. MIŻURA 54: Abolizzjoni tal-kariga ta Assistent Ġudizzjarju: il-kariga ta Assistent Ġudizzjarju għandha tiġi abolita b dan illi l-assistenti Ġudizzjarji fulltime eżistenti jiġu assorbiti fis-servizz pubbliku, fid-dipartiment tal-qrati tal- 65

66 Ġustizzja jew f xi dipartiment jew aġenzija oħra tal-istat mentri dawk l-assistenti Ġudizzjarji ngaġġati fuq bazi part-time jibqgħu hekk ingaġġati sakemm jintemmilhom il-kuntratt. MIŻURA 55: Twaqqif ta ħatriet ta Periti Legali: m għandhomx jinħatru aktar periti legali mill-qrati. Perizji għandhom jinżammu biss fuq punti tekniċi u mhux fuq punti ta dritt. Il-kawżi fejn diġà ġew appuntati periti legali għandhom ikomplu jinstemgħu quddiem l-istess Periti Legali, iżda ma jiġux nominati periti legali oħra fil-futur; MIŻURA 56: Ħatra ta Ġurist: għandha tinħoloq kariga ġdida, dik ta Ġurist. Idealment, il-ġuristi għandhom jinħatru għal perijodu ta erba snin fuq bażi fulltime, b dan illi dik il-ħatra tkun tista tiġi mġedda jekk il-persuni konċernati jkunu idoneji għall-kariga. Għalhekk, wara tliet snin, l-awtorità tal-għażla għas- Servizzi Ġudizzjarji għandha tagħmel proċess ta assessment tal-ġurist sabiex jiġi determinat jekk dan għandux jiġi kkonfermat fil-ħatra indefinittivament wara l- iskadenza tal-erba snin. Il-Ġurist jiġi assessed permezz ta kwestjonarju li jimtela darba kull sitt xhur mill-ġudikant li miegħu jkun assenjat, u mibgħut lir- Reġistraturi. F dan il-kwestjonarju wieħed jeżamina kemm il-ġurist huwa effiċjenti, kemm hu kapaċi jaħdem f tim, kemm għandu konoxxenza sew tal-liġi, kemm għandu legal drafting skills tajbin, kemm ikun kapaċi jissintetizza l- argumenti legali, kemm jagħmel riċerka profondita, kemm hu effiċjenti u effikaċi, kemm ikun rigoruż f xogħlu, eċċ. Dan in vista tal-fatt li l-guristi se jkollhom rwol ċentrali ħafna fl-andamenti tal-kawżi wara dik tal-ġudikant. Flewwel sena mill-ħatra tal-ġurist, liema sena tkun meqjusa bħala perjodu ta probation, il-ġurist għandu jingħata taħriġ, u ma jiġux assenjati lilu kawżi, ħalli jgħaddi dan iż-żmien jitħarreġ għar-rwol eventwali tiegħu, jiffamiljarizza ruħu mal-proċeduri, mal-ħtiġijiet tal-ġudikanti, mal-mod kif l-atti jimxu bejn irreġistru u l-awla, kif isiru l-listi tal-kawżi, eċċ. MIŻURA 57: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ġuristi: Il-kundizzjonijiet talimpieg tal-ġuristi għandhom jiġu mtejba meta paragonati ma dawk tal- Assistenti Ġudizzjarji in vista tar-rwoli li huma qed jingħataw b dawn il-proposti fl-istruzzjoni tal-kawża. Il-Ġuristi għandhom jiġu ingaġġati mill-awtorità dwar l- Għażla għas-servizzi Ġudizzjarji u jingħataw pakkett finanzarju tajjeb ħafna biex jirrinuzjaw għall-prattika privata tagħhom. MIŻURA 58: Funzjonijiet tal-ġurist: il-funzjoni ta ġbir tax-xhieda għandha titwettaq mill-ġudikant u mhux minn Ġurist. Madankollu, meta jkun hekk meħtieġ, il-ġurist għandu fuq istruzzjonijiet tal-ġudikant jisma x-xhieda ta dawk il-persuni li, għal xi raġuni meqjusa valida mill-ġudikant, ma jkunux jistgħu jattendu biex jixhdu fil-bini ta fejn il-qrati jżommu s-seduti tagħhom. Il- Ġurist ikun jista jisma wkoll, in via eċċezzjonali, dawk ix-xhieda illi jiġu millesteru u li jkun jinħtieġ illi jinstemgħu b urġenza, meta dan ma jkunx jista jsir mill-ġudikant innifsu. Is-servizz ta Ġurist għandu jintuża mill-ġudikanti: (i) biex jistruwixxi l-proċess; 66

67 (ii) jżomm il-pre-trial hearing; (iii) jgħin fir-riċerka; u (iv) jgħin fl-abbozzar tas-sentenzi. MIŻURA 59: Istruzzjoni tal-proċess: bħal fil-każ ta ġudikant, il-ġurist għandu jkun familjari sew mal-proċess ħalli b hekk jiżgura li l-atti jiġu istruwiti kif suppost u mhux jispiċċaw jiddaħħlu ħafna provi li jkunu irrelevanti għal dik ilkawża. Jekk il-ġurist jinnota li jkun hemm xhieda ossija affidavits ippreżentati mar-rikors promotur, illi huma irrelevanti, għandu jkollu s-setgħa bil-liġi li jordna l-isfilz ta provi irrelevanti għall-mertu tal-kawża u jammetti in atti dawk biss li jkunu relevanti. MIŻURA 60: Rwol tal-ġurist waqt il-pre-trial Hearing: waqt il-pre-trial hearing, il-ġurist għandu jkun assistit minn Deputat Reġistratur ħalli dan talaħħar iżomm il-prime note. Dawn is-seduti għandhom jibdew jinżammu wara li l-ġurist ikun ingħata t-taħriġ neċessarju mill-judicial Studies Committee, preferibbilment mhux aktar tard minn sitt xhur mill-ħatra tiegħu fil-kariga. Għandu jkun il-kompitu tal-ġurist illi waqt il-pre-trial hearing jiżgura li l-punti ta dritt in kontestazzjoni jiġu identifikati u li l-provi li jiġu eventwalment prodotti jkunu limitati biss għal dawk il-punti ta fatt jew ta dritt. Meta l-ġurist iżomm il-pre-trial hearing għandu jkun ċert li huwa jagħti d-data għas-smigħ ta kawża relattivament fit-tul, ngħidu aħna, għal tliet xhur mid-data tal-pre-trial hearing, ħalli jkun hemm biżżejjed żmien sabiex kull prova jew taħrika meħtieġa ssir qabel id-data tas-smigħ. It-taħrikiet f dan il-każ għandhom jiġu ppreżentati fi żmien mhux aktar tard minn tliet ġimgħat minn meta tingħata (waqt il-pre-trial hearing) id-data tas-smigħ tal-kawża, fejn tingħata data waħda għall-provi attriċi u data oħra jew aktar għall-provi tal-konvenut jew konvenuti, u l-kjamat filkawża jew intervenut fil-kawża jekk jew meta jkun il-każ. F każ ta kontestazzjoni mill-partijiet quddiem il-ġurist, dan tal-aħħar ikollu l-fakultà li jirreferi l-punt ta kontestazzjoni lill-ġudikant li, min-naħa tiegħu għandu jiddeċiedi dwar dik il-kontestazzjoni kemm kameralment kemm wara smigħ talpartijiet, skont kif il-ġudikant jidhirlu opportun fiċ-ċirkustanzi. MIŻURA 61: Identifikazzjoni tal-punti ta Kontestazzjoni waqt il-pre-trial Hearing: billi l-pre-trial hearing tista tintuża b mod għaqli biex tnaqqas iddewmien iżda dan mhux neċessarjament qed isir, il-kummissjoni hija tal-fehma illi wara li jiġu identifikati l-punti ta kontestazzjoni bejn il-partijiet waqt il-pretrial hearing, il-parti għandha tkun obbligata li tipprova biss dak li huwa kontestat. Fejn hemm qbil dwaru bejn il-partijiet, m għandhomx jinġiebu provi, u kull prova li tinġieb f dan is-sens m għandhiex tiġi aċċetta jew jekk tkun ġiet ippreżentata għandha tiġi sfilzata mill-proċess. B hekk il-partijiet jikkonċentraw biss fuq dak li huwa kontestat u ma jinħielix żmien fuq dak li diġà hemm qbil dwaru. Terġa, il-proċedura tal-pre-trial għandha tkun awtomatika ħlief f dawk il-każijiet li jkunu di faċile spedizione. F dawn il-każijiet, il-ġurist għandu jirreferihom lill-ġudikant għas-smigħ mingħajr il-ħtieġa li ssir il-pre-trial. 67

68 MIŻURA 62: Fejn għandhom ikunu d-dispożizzjonijiet dwar il-pre-trial hearing fil-liġi: Id-dispożizzjonijiet dwar il-pre-trial hearing għandhom jiffurmaw parti mill-kodiċi ta Organizzazzjoni Proċedura Ċivili u mhux mir-regoli tal-qrati. MIŻURA 63: Abbozzar tas-sentenzi: għandu jkun ir-rwol primarju tal-ġurist li jabbozza s-sentenzi għall-ġudikant. B hekk, il-ġudikant ma jkollux għalfejn jinħela jagħmel ix-xogħol preparatorju tas-sentenza imma jgħaddi minnufih biex jikteb ir-raġunijiet motivati tas-sentenza. Dan jiffranka ħafna ħin għall-ġudikant li minflok ikun jista jiddedika l-ħin tiegħu għax-xogħol li huwa inkarigat li jagħmel dak li jaqta s-sentenzi. Għalhekk, il-ġurist għandu, wara li l-ġudikant jiddifferixxi l-kawża għas-sentenza, jabbozza s-sentenza fuq struzzjonijiet talġudikant liema abbozz imbagħad imur għand l-ġudikant biex dan jikteb il-parti operattiva tas-sentenza, jiġifieri l-motivazzjonijiet u d-decide. Fl-istesura tassentenza, ir-rakkont tal-fatti jsir mill-ġurista. Il-ġudikant għandu wkoll jitlob lill- Ġurist biex jippreparalu r-riċerka fuq id-duttrina u l-ġurisprudenza. Il- Judicial Studies Committee għandu jħarreġ lill-ġuristi fl-abbozzar tas-sentenzi. MIŻURA 64: Għażla tal-ġuristi: wieħed irid jiżgura li l-ġuristi li jintgħażlu jkunu fost l-aktar elementi validi fl-avukatura. L-eżami ta Ġurist għandu jkun maqsum fi tnejn: eżami skritt u eżami orali. Biex wieħed jinħatar Ġurist, wieħed irid igħaddi miż-żewġ eżamijiet li jsiru mill-awtorità dwar l-għażla għas- Servizzi Ġudizzjarji. L-eżami skritt ikun jitratta kemm il-liġi sosttantiva u proċedurali, ċivili u kriminali. Kandidat jiġi ammess għall-eżami jekk ikun jafu jitkellem bl-ilsien Malti u bl-ingliż, ikollu l-warrant ta avukat u jkollu millanqas ħames snin prattika legali. MIŻURA 65: Pool ta Ġuristi: illum il-ġurnata, mhux il-qrati kollha qed jibbenefikaw mill-użu ta Assistent Ġudizzjarju. Għandu għalhekk ikun hemm pool ta Ġuristi li jaqdu l-qrati kollha. Il-Ġuristi għandhom ukoll jintużaw fil- Qrati ta ġurisdizzjoni kriminali, superjuri u inferjuri, u jabbozzaw is-sentenzi li jingħataw minn dawn il-qrati, kif ukoll sentenzi tal-qorti tal-appell Kriminali (kemm superjuri kemm inferjuri), sentenzi minn eċċezzjonijiet preliminari u sentenzi tal-qorti Kriminali wara li jkun ingħata l-verdett tal-ġurija. MIŻURA 66: Tqassim tad-doveri ta Ġuristi: il-ġuristi għandhom jiġu addetti ma ġudikant speċifiku iżda wara erba snin għandu jkun hemm rotazzjoni tal- Ġuristi ħalli b hekk huma jakkwistaw gamma wiesgħa ta għarfien legali u dan b riserva għall-esiġenzi tas-servizz ġudizzjarju kif jiġi determinat mir-reġistratur tal-qrati u Tribunali Ċivili jew mir-reġistratur tal-qrati u Tribunali Kriminali, skont il-każ. MIŻURA 67: L-Andament tal-kawżi: meta tiġi ppreżentata kawża ċivili u wara li jkun intemm il-proċess ta medjazzjoni fejn il-partijiet ikunu għażlu li jmorru għall-medjazzjoni, id-deputat Reġistratur inkarigat mir-reġistru għandu jibagħt dik il-kawża lill-ġurist biex jagħmel il-pre-trial hearing u jiżgura li l-atti jiġu istruwiti kif meħtieg. Meta dan l-eżerċizzju kollu jkun sar, il-kawża għandha tintbagħat lill-ġudikant li jkun jista jismagħha mill-bidu sal-aħħar. Għal dan ilgħan ġudikant għandu jisma numru zgħir ta kawżi f kull seduta, minn waħda sa 68

69 ħamsa, skont kemm ikun hemm xhieda, il-kumplessità tagħhom, jekk humiex impoġġija fuq il-lista biex jiġu determinati eċċezzjonijiet preliminari, eċċ. Dawn il-kawżi għandhom jinstemgħu dejjem bl-appuntament. MIŻURA 68: Il-Ġuristi għandhom jiggwadanjaw minn taħriġ minn ġurist ta esperjenza internazzjonali: Billi s-sistema tal-ġuristi ser tkun ġdida għal Malta, iżda ilha titħaddem b suċċess f ġurisdizzjonijiet oħra, il-gvern għandu jikkonsidra li jistieden ġurist b esperjenza internazzjonali diġà stabbilita, sabiex fl-ewwel żminijiet tar-riforma, jaqsam l-esperjenza tiegħu mal-ġuristi l-ġodda. MIŻURA 69: Meta għandhom jiġu ingaġġati Ġuristi part-time: Eċċezzjonalment, f każ li ma jinstabux jew ma jinstabux biżżejjed Ġuristi ta kwalità, allura jistgħu wkoll jiġu ingaġġati Ġuristi part-time. Il-Ġuristi part-time jkunu addetti ma ġudikant wieħed biss ħalli kull konflitt ta interess li jista jkollhom l-ġuristi jkun jista jiġi kkontrollat sew mill-ġudikant li miegħu jaqdu d-doveri tagħhom. Dan il-ġurist part-timer qatt ma jkun jista jidher quddiem ilġudikant li jkun addett miegħu, u lanqas jistgħu jidhru quddiem dak il-ġudikant persuni illi jaħdmu fl-istess ditta ta avukati bħall-ġurist part-time. 69

70 6.0. Id-Dewmien fi Proċeduri Ġudizzjarji 6.1. Il-Kawżi l-aktar Antiki X inhu l-istat preżenti tal-kawżi ċivili fil-qrati tagħna? Bla dubju l-ewwel osservazzjoni li temerġi għandha rabta ma tliet fatturi speċifiċi ossija: in-numru ta kawżi; id-durata tagħhom; u l-kawżi li l-aktar waqgħu lura. Kategorizzati dawn it-tliet fatturi, x aktarx is-soluzzjoni l-aktar konsiljabbli hi dik tal-ħolqien ta proġett organiku ambizzjuż li jirrikjedi l-parteċipazzjoni armonika u attiva tal-ġudikanti, avukati u tal-istaff kollu addett fil-qrati. Fittfassil ta dan il-proġett, huwa essenzjali illi qabel xejn jittieħed kont ta dawn ilkonsiderazzjonijiet primarji, jiġifieri (a) l-individwar tal-obbjettivi li wieħed jixtieq li jintlaħqu, u (b) l-għodod neċessarji għall-konsegwiment spedit ta dawn l-istess obbjettivi. Mingħajr l-iċken dubju, għall-eliminazzjoni tal-immaġini ħazina li, sija ċ- ċittadini, sija l-organizzazzjonijiet internazzjonali, għandhom fir-rigward tassistema ġudizzjarja ta pajjiżna (ara, b mod partikolari r-rapport tal-european Commission For The Efficiency Of Justice [is-cepej] imsemmi aktar il fuq f dan ir-rapport), l-obbjettiv l-aktar pressanti hu dak li fl-immedjat, wieħed jaffronta l-kawżi l-aktar antiki. Hemm raġuni għal dan. Fil-ħsieb tal-bosta, huma proprju dawn il-kawżi li jipproġettaw stat gravi ta ineffiċjenza tal-ġustizzja, li jassoġġettaw lill-istat għal sanzjonijiet Kostituzzjonali u Konvenzjonali, li jistgħu wkoll jkunu kostużi, u, fuq kollox, li jnaffru l-investiment. MIŻURA 70: Kif għandhom jiġu deċiżi l-kawżi antiki: Huwa għalhekk deżiderabbli li, bi ftehim konkordi, jiġu assenjati/appuntati ġudikanti ta ħeġġa bl-inkarigu appożitu li f terminu qasir jiddeċiedu dawk il-kawżi li ilhom pendenti ʼl fuq minn għaxar snin, u kawżi illi ilhom imħollija għas-sentenza għal aktar minn sentejn Kawżi ta Dewmien Ma dan l-obbjettiv u dan igħodd ukoll għal kawżi ġodda hemm l-obbjettiv ġenerali tal-programmazzjoni aħjar u aktar rigoruża tal-udjenzi. Il-Kodiċi tal- Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili tagħna diġà jikkontjeni bosta dispożizzjonijiet għall-evitar ta dewmien (kompriz l-allokazzjoni tal-ħin għassmigħ), rinviji kapriċċjużi, u skoraġġiment/sanzjonijiet ta kull min jittanta, għax hekk jaqbillu, li jtawwal il-kawża, u dan b detriment għall-aħjar andament talproċess. Wisq raġonevolment, jokkorri dejjem aġġornament tan-normi proċedurali għall-iskansar ta telf ta żmien. Per eżempju, in vista tal- 70

71 ġurisprudenza konfliġġenti, għandu jiġi ċċarat leġislattivament illi l- korrezzjonijiet fl-iskritturi jistgħu jsiru f kull waqt sal-istadju tad-differiment talkawża għas-sottomansjonijiet finali jew għat-trattazzjoni. L-istess jingħad għallużu ta notifikazzjoni telematika, emendi konċernanti n-nullitajiet, u, għaliex le, ir-ritrattazzjoni li l-kawżi dwarhom tkattru bil-bosta f dawn l-aħħar żewġ deċenji, eċċ. Ma hemmx dubju li wieħed mill-aktar suġġetti ta kritika għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja huwa d-dewmien. M hemmx raġuni waħda għad-dewmien, imma hemm numru ta raġunijiet li jikkawżaw id-dewmien. Mhux l-iskop ta din il- Kummissjoni li tagħmel lista eżawrenti biex tidentifika l-kawżi kollha taddewmien. Minflok, il-kummissjoni ser tipproponi numru ta miżuri li huma intiżi biex inaqqsu, kemm jista, jkun id-dewmien. Finalment, huma l-ġudikanti biss, li għandhom kontroll sħiħ fuq l-andament tal-kawżi, li għandhom jiżguraw li l- proċeduri ma jtulux bla bżonn u li l-kawżi jimxu bi speditezza kif jitolbu l-artiklu 6, paragrafu 1, tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem u l-artiklu 39(1) u (2) tal-kostituzzjoni ta Malta. L-ERBATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: Miżuri biex Jevitaw id- Dewmien MIŻURA 71: Kawżi kontra l-gvern: Illum il-ġurnata kawżi kontra entitajiet pubbliċi qed idumu biex jiġu dibattuti fil-mertu sempliċement għax l-ewwel ikun irid jiġi stabbilit minn huwa l-leġittimu kontradittur. Għalhekk qed jiġi propost illi, meta s-servizz pubbliku huwa l-konvenut, għandu dejjem jiġi mħarrek biss l- Avukat Ġenerali u ma jkunx hemm għalfejn li jitħarrek Ministru jew Kap ta Dipartiment jew Aġenzija tal-gvern, sakemm ma jkunx hemm bżonn li dan jitħarrek personalment. Dan igħodd ukoll għall-kumpaniji u fondazzjonijiet tal- Gvern. Meta l-konvenut jkun enti morali mwaqqaf bil-liġi, il-konvenut għandu jkun dak l-enti morali. F każ li s-servizz pubbliku jew l-enti morali tqabbad kuntrattur, xorta waħda s-servizz pubbliku jew l-enti morali tibqa titqies ilkonvenut fir-rigward tal-attur b dan illi s-servizz pubbliku u/jew l-enti morali jkun jista jikjama fil-kawża lil terzi persuni bħal ma huma, per eżempju, ilkuntratturi waqt l-istadju tal-pre-trial hearing, sakemm in-neċessità ma tirriżultax fi stadju ulterjuri. Peress li l-avukat Ġenerali ma jkunx edott mill-fatti li jkunu taw lok għall-proċeduri kontra l-gvern, huwa għandu jiżgura li jottjeni kull informazzjoni mid-dipartiment kompetenti għall-aħjar istruzzjoni talkawża u fejn ma jsibx il-koperazzjoni mid-dipartiment konċernat għandu minnufih jinforma lis-segretarju Ewlieni Prinċipali ħalli dan jiżgura, anke jekk hemm bżonn bl-istituzzjoni ta proċeduri dixxiplinari, li l-avukat Ġenerali jkollu kull informazzjoni li jkollu bżonn. Fejn fiddipartimenti jkun hemm diġà avukati li jipprestaw is-servizz tagħhom magħhom, l-avukat Ġenerali jkun jista jiddelega l-funzjoni tiegħu lil dawk l-avukati fi ħdan id-dipartiment stess, filwaqt li jżomm il-kontroll u s-superviżjoni tal-operat ta dawk l-avukati. Fejn jidħlu danni li l- Uffiċċju tal-avukat Ġenerali jista jiġi mitlub li jħallas, dawn id-danni 71

72 għandhom jinħarġu mill-fond Konsolidat mingħajr il-ħtieġa ta ebda appropjazzjoni mill-kamra tad-deputati. MIŻURA 72: Korrezzjoni fl-atti u fl-iskritturi: Billi jinħela ħafna ħin waqt isseduti biex jiġi determinat jekk għandhomx ikunu permessi korrezzjonijiet ta żbalji fl-atti ġudizzjarji u fl-iskritturi, kull att u kull skrittura għandhom ikunu jistgħu jiġu korretti, tkun xi tkun in-natura tal-korrezzjoni, sa qabel ilpreżentata tan-nota ta Sottomansjonijiet finali jew it-trattazzjoni finali. Għandha għalhekk issir emenda fl-artiklu 175 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili f dan is-sens. Jekk dik il-korrezzjoni tkun se tippreġudika lill-parti l-oħra, il-parti l-oħra għandu jkollha l-fakultà awtomatika, mingħajr ebda ħtieġa li ssir talba għall-awtorizzazzjoni, illi tippreżenta nota ta eċċezzjonijiet ulterjuri u li tingħata l-istess awtorizzazzjoni mill-qorti f dan is-sens li tagħmel id-difiża tagħha f terminu ta tletin jum mid-data li l-qorti tordna l-korrezzjoni u li tressaq provi ġodda jekk ikun il-każ. Meta l- korrezzjoni ssir fl-assenza tal-parti li tista tkun se tiġi preġudikata, bħal meta l-korrezzjoni ssir in ċamera u mhux waqt is-seduta, it-tletin jum jibdew jiddekorru mid-data illi l-parti li tista tiġi ppreġudikata bil-korrezzjoni tiġi notifikata bil-provvediment inkwistjoni. Dan kollu jimporta wkoll tibdil konsegwenzjali fl-artikli 789 u 790 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. M għandux ikun hemm limitu ta kemm jistgħu jsiru korrezzjonijiet qabel jew waqt il-pre-trial stage, basta illi kull spejjeż inkorsi f dawn il-korrezzjonijiet jitniżżlu fil-kap tal-ispejjeż skont kif tiddeċiedi l- Qorti meta tkun qed tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. MIŻURA 73: Tibdil fl-okkju tal-kawża: Billi kull meta jsir tibdil fl-okkju ta kawża, il-kawża qed tispiċċa b okkju twil ħafna, qed tinħass il-ħtieġa li l- okkju għandu dejjem jiġi aġġornat billi jidħlu fih biss l-ismijiet tal-partijiet kollha fil-kawża, inkluż dawk miżjuda, mingħajr ebda bżonn li jingħataw dettalji oħra fl-okkju bħalma jsir illum bħalma huma d-data tad-digriet jew tas-sentenza li awtorizzat il-korrezzjoni fl-okkju u li dan it-tibdil sar b ordni tal-qorti. Terġa, Qorti fi grad ta appell għandha tiġi awtorizzata bil-liġi illi tbiddel l-okkju tas-sentenza u li tagħmel il-korrezzjonijiet meħtiega fl-atti tal- Qorti tal-prim istanza li jkunu jinsabu pendenti quddiemha, hekk kif ikun hemm bżonn. Peress li din il-kummissjoni aktar ʼil fuq qed tirrakkomanda li l-kawżi kontra Gvern jiġu istitwiti unikament kontra l-avukat Ġenerali, għandu jkun hemm klawsola transitorja li tipprovdi li għall-finijiet u għalleffetti kollha tal-liġi, fejn hemm pendenti kawżi kontra l-gvern, il-konvenut għandu jkun l-avukat Ġenerali li għandu jassumi l-atti f isem il-gvern bħala l-konvenut f dawk il-kawżi. L-istess igħodd fejn il-gvern ikun l-attur. Fir-rigward tal-proċeduri kriminali, hemm il-prassi mhux neċessarjament legalment korretta adoperata fil-preżent illi mal-korrezzjoni l-proċeduri jerġgħu jibdew mill-ġdid, u sa kemm ma jkunx hemm eżenzjoni tal-partijiet, il-qorti terġa tibda tisma l-provi mill-ġdid. Għalhekk, il-kummissjoni qed tipproponi li fil-kamp kriminali, din l-imsemmija prassi ta dubja legalità għandha titwaqqaf milli tkompli, in kwantu hija intiża biex ittawwal ilproċeduri u żżid l-ispejjeż inutilment u, wara li tiġi ordnata l-korrezzjoni, il- 72

73 kawża tkompli mill-istadju li tkun waslet fiha mingħajr il-ħtieġa li terġa tibda mill-ġdid, b dan illi għandhom jiġu salvagwardjati l-interessi tal-akkużat f każ li tali korrezzjoni tippreġudikah avversament u l-qorti għandha tippermetti skont il-liġi li huwa jkun jista jirregola ruħu biex tkun tista titkompla dik ilkawża skont il-korrezzjoni ordnata. MIŻURA 74: Eċċezzjonijiet sollevati ex officio: Proċeduri jistgħu jkunu jew avversarjali jew inkwiżitorji. Fl-ewwel każ, il-qorti toqgħod lura ħafna filproċedimenti u tħalli f idejn il-partijiet li jġibu l-provi huma stess quddiemha. Fit-tieni każ, il-qorti tieħu sehem attiv fil-proċeduri. Din il-kummissjoni hija tal-fehma li r-rwol tal-qorti huwa wieħed newtrali u l-qorti fl-ebda stadju, anke fil-ġudizzju, m għandha tiġi perċepita li qed iżżomm ma xi parti a skapitu ta oħra. Meta Qorti tissolleva di sua sponte eċċezzjonijiet ex officio, skont kif lilha permess mil-liġi proċedurali ċivili u kriminali eżistenti, dan xorta waħda jista jagħti lok għal ksur tad-dritt kostituzzjonali u konvenzjonali għal smigħ xieraq. Din il-kummissjoni tirriżentixxi d-dispożizzjonijiet attwali fil-kodiċijiet ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u dak Kriminali fejn il- Qorti tista, ex officio, tissolleva hija stess, normalment fis-sentenza, xi eċċezzjoni li lanqas tkun ġiet sollevata u wisq anqas dibattuta in open court mill-partijiet. Sintendi, meta l-partijiet jaqraw is-sentenza u jsibu li l-qorti tkun issollevat dik it-tip ta eċċezzjoni, huma jinħasdu sew b dak ilkomportament tal-qorti li jċaħħdilhom id-dritt ta smigħ xieraq għax ma jkunux ingħataw l-opportunità li jressqu l-provi tagħhom fuq dik l-eċċezzjoni u/jew li jitrattawha fil-mori tas-smigħ tal-kawża. Għalhekk din il- Kummissjoni, konformament mad-dritt għal smigħ xieraq, qed tissuġġerixxi tibdil fil-proċedura fis-sens li ġudikant qatt ma jkun jista jissolleva eċċezzjoni fis-sentenza. Mill-banda l-oħra jekk il-ġudikant ikun tal-fehma li hemm xi eċċezzjoni li tkun tapplika fil-kawża li jkun qed jisma u li tista, skont il-liġi, tiġi sollevata ex officio, il-ġudikant ikun jista jissollevaha in open court jew anki kameralment, purkè l-partijiet kollha jiġu notifikati b dak id-digriet u jingħataw id-dritt li jressqu kull prova li jidhrilhom rilevanti, kif ukoll li jittrattaw dik l-eċċezzjoni. B hekk, wara li l-qorti tieħu konjizzjoni tal-provi u tat-trattazzjoni, tkun tista tiddeċiedi dik l-eċċezzjoni. Notifika ta atti ġudizzjarji: Ħafna kawżi qed idumu biex jinstemgħu għax l- atti ġudizzjarji ma jiġux notifikati, jew jiġu notifikati tard, b mod li jġib dewmien bla bżonn fis-smigħ tal-kawżi, kif ukoll spejjeż żejda lill-partijiet. Għalhekk, qed jiġu suġġeriti dawn il-miżuri biex jitħaffu n-notifiki: MIŻURA 75: Għażla tad-domiċilju għall-fini ta notifika: Il-partijiet flewwel att tal-proċess, għandhom jeleġġu domiċilju għall-fini ta notifika u dan jibqa jiġi kunsidrat bħala l-lok ta notifika legali sakemm il-parti ma tavżax formalment b nota ppreżentata fl-atti, u notifikata lill-avukati talpartijiet, b xi bidla fid-domiċilju elett. Ir-Reġistratur għandu jiġi prekluz milli jilqa l-att promotur u r-risposta għalih b nuqqas ta elezzjoni tad-domiċilju mill-parti li tkun qed tippreżenta dak l-att. F każ li jkun hemm tibdil taddomiċilju pendente lite, huwa obbligu ta tali parti li tinforma bil-bdil taddomiċilju lill-qorti u lill-kontro-parti permezz ta nota, għajr fil-każ ta forza 73

74 maġġuri. Jekk dik il-parti ma tindikax dan il-bdil tad-domiċilju, affissjoni magħmula fid-domiċilju oriġinali għandha titqies valida għall-finijiet u l- effetti kollha tal-liġi. MIŻURA 76: Għażla biex notifiki jsiru għand l-avukat: Wara li l-konvenut (jew intimat) ikun irrisponda għall-att promotur, in-notifika tista, bi qbil bejn l-avukat u l-klijent, issir lill-avukati tal-partijiet. Din ma tapplikax għall-fini ta esekuzzjoni ta sentenzi. Il-Kummissjoni tifhem li f dawn il-każijiet, l- avukati jista jkollhom bżonn iħallsu għall-preżentata ta ċerti atti u li għalhekk it-tariffa għandha tiġi emendata b konsultazzjoni mal-kamra tal- Avukati biex tippermetti lill-avukati li jitolbu depożitu biex ikunu jistgħu jħallsu tal-ispejjeż li jistgħu jiġu inkorsi. In-notifika ma għandhiex ssir għand l-avukat fil-każ tan-notifika lill-konvenut tal-att promotur, kontro-talba, appell u appell inċidentali. F dan il-każ, dawn l-atti għandhom jiġu notifikati lillkontro-parti. MIŻURA 77: Kif issir in-notifika: L-ewwel notifika għandha ssir bilprekawzjonijiet kollha meħtieġa biex tassikura li l-parti li għandha tiġi notifikata, tkun tassew irċeviet l-att. Imbagħad ikun dmir ta dik il-parti li tagħti indirizz fejn isiru notifiki sussegwenti. L-ewwel att ta parti f kawża (irrikors u t-tweġiba) ma għandux jiġi aċċettat mill-attwarju jekk ma jkunx fih l- indirizz għan-notifika tal-parti stess li tippreżenta. Meta jiġi ppreżentat att ġudizzjarju, is-sistema għandha tkun tali li jibqgħu jsiru attentati ta notifika b mod awtomatiku u mingħajr il-ħtieġa ta rikorsi ulterjuri, sakemm effettivament jiġi notifikat l-individwu kkonċernat. In-notifika ssir bil-mod segwenti: - notifika fil-ħinijiet legali jekk din tkun pożittiva, l-uffiċjal eżekuttiv għandu jinforma b dan minnufih bil-miktub lill-avukat u/jew prokuratur legali tal-parti; jekk in-notifika ma sseħħx fil-ħin legali, l-uffiċjal eżekuttiv għandu jagħmel tentattiv ieħor wara l-ħinijiet legali, wara li jsir il-ħlas appożitu. Jekk f dan l-istadju, ma ssirx in-notifika, l-uffiċjal eżekuttiv igħaddi minnufih għall-affissjoni, bla ħtieġa ta proċeduri jew ħlas ulterjuri; f dan l-istadju, l-uffiċjal eżekuttiv għandu jinforma bil-miktub lill-avukat u/jew il-prokuratur legali tal-parti bin-notifika jew bl-affissjoni. F każ illi tkun saret affissjoni, il-parti tkun trid tieħu ħsieb illi tipproċedi bilpubblikazzjoni skont il-liġi, u dik titqies notifika valida sakemm ilpersuna ma tkunx mietet; Il-persuna tkun tista tiġi nnotifikata fi kwalunkwe post meta n-notifika ssir lilha personalment, u dan isir awtomatikament mill-uffiċjal eżekuttiv, mingħajr ebda ħtieġa ta awtorizzazzjoni minn ġudikant; 74

75 L-uffiċjal eżekuttiv għandu dejjem ikollu l-poter li jitlob informazzjoni meta persuna ser tkun preżenti fil-post tax-xogħol, jekk taħdem bix-xift, jekk tkunx imsiefra jew bil-leave, u meta tkun se tirritorna lura x-xogħol; Salv għall-premess, ikomplu japplikaw il-prinċipji dettati fl-artiklu 187 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. In-notifika ssir bil-proċedura t hawn fuq għall-iskritturi kollha f dak l-indirizz li jkun mogħti mill-parti tul il-proċeduri kollha sas-sentenza u anke wara, ħlief f dawk il-mandati illi min-natura tagħhom stess jirrikjedu li jiġu esegwiti f post speċifiku. MIŻURA 78: L-użu tat-teknoloġija fil-qasam tan-notifika: Idealment tinħoloq sistema biex in-notifika tkun tista ssir b mod verifikabbli bil-posta elettronika. Barra minn hekk, it-teknoloġija tal-informazzjoni għandha tipprovdi li d-data dwar notifiki negattivi li diġà teżisti fil-kompjuter tal-qorti, tiġġenera awtomatikament posta elettronika lill-avukat u prokuratur legali konċernati, ħalli b hekk dawn jiġu avzati bir-riferta negattiva immedjatament hekk kif din l-informazzjoni tiddaħħal fil-kompjuter, u jkunu jistgħu jagħtu struzzjonijiet dwar notifiki ulterjuri wara li jkun sar il-ħlas relattiv fir-reġistru, bħal per eżempju li n-notifika ssir wara l-ħinijiet legali jew permezz tal-affissjoni u pubblikazzjoni mingħajr ebda ħtieġa li jsir rikors biex il-ġudikant ikun jista jawtorizza mezz ieħor ta notifika skont il-liġi meta l-ewwel jew l-attentati sussegwenti jfallu. Ilum il-ġurnata s-sistema komputerizzata tal-qorti tagħti l-isem tal-avukat iżda mhux tal-prokuratur legali u, għalhekk, sabiex dan ikun jista jirċievi l-posta elettronika, ismu jkun irid jiddaħħal fis-sistema wkoll. Din il-proċedura għandha tapplika mhux biss għan-notifika ta att ġudizzjarju f kawża iżda iktar u iktar għan-notifika ta ittra uffiċjali, protest ġudizzjarju, ċedola, mandat (fejn ikun hemm bżonn ta notifika) u atti oħra mhux speċifikatament relatati ma kawżi. Fl-aħħar nett, fis-sistema elettronika tal-kompjuter tal-qorti għandha tintuża l- field eżistenti sabiex tiddaħħal id-data meta att jiġi notifikat u mhux biss meta l- att ġie ritornat ir-reġistru. B hekk jiġi evitat ħafna telf ta ħin biex il-prokuratur legali jfittex l-att relattiv u jassigura ruħu bid-data eżatta ta meta l-att ġie effettivament notifikat. MIŻURA 79: Disponibilità tar-reġistri varji online: Ir-reġistri elettorali kollha għandhom jkunu disponibbli f format online fir-reġistru u għall-ġudikanti kollha sabiex b hekk issir il-verifika neċessarja tal-ismijiet u l-indirizzi talpersuni li jkun jinħtieġ li jiġu notifikati fil-każ ta atti ġudizzjarji. Il- Kummissjoni Elettorali għandha għalhekk tkun obbligata bil-liġi li tipprovdi r- registri elettorali kollha online lir-reġistraturi. L-istess igħodd għall-malta Financial Services Authority fejn jidħol ir-reġistru tal-kumpaniji, u reġistri oħra ta korpi morali, volontarji u koperattivi. 75

76 Fejn jidħol in-numru tal-karta tal-identità, dan m għandux ikun protett mid- Data Protection Act u bejn pubblikazzjoni ta reġistru elettorali u ieħor, avukati u prokuraturi legali għandhom ikollhom aċċess għall-common database biex jottjenu l-aħħar indirizz tal-persuna li jkun jinħtieġ li tiġi notifikata b att ġudizzjarju. MIŻURA 80: Aġenzija tal-gvern jew terzi persuni responsabbli għan-notifiki u l-esekuzzjonijiet: Għandha wkoll tiġi mistħarrġa l-għażla li l-proċess tannotifiki ta atti ġudizzjarji u tal-esekuzzjoni tal-mandati kawtelatorji u eżekuttivi tiġi vestita f aġenzija tal-gvern li titwaqqaf speċifikament għal dan l- iskop. Din l-aġenzija għandha taħdem id f id mal-korporazzjoni Pubblika li qed tiġi suġġerita aktar ʼl isfel f dan ir-rapport biex tamministra l-qrati. Jidher li n- notifika permezz tal-posta mhux qed tagħti r-riżultati mixtieqa. Qed ikun hemm dewmien min-naħa tal-posta biex il-pink card tasal lura fir-reġistru u tiddaħħal fl-atti. Bit-twaqqif ta din l-aġenzija tal-gvern, hija għandha tkun responsabbli għal kull notifika u esekuzzjoni ta atti ġudizzjarji, skritturi u kull ordni tal- Qrati. Din l-aġenzija għandha tikkunsidra li ma tirrikorrix aktar għas-servizz tal-posta minħabba d-dewmien li din iġġib magħha u li t-taħrikiet tax-xhieda jsiru bil-purtier u mhux bil-posta. Għandu jkun possibbli wkoll li l-gvern joħroġ liċenzji lil terzi persuni li jkunu jridu jaħdmu ta process servers. Dan ifisser li n-notifika tista ssir jew mill-aġenzija tal-gvern hawn fuq imsemmija jew minn terzi persuni li jkunu liċenzjati bil-liġi li jinnotifikaw l-atti u jeżegwixxu s- sentenzi skont il-liġi. Dan ma jfissirx li m għandux isir dak it-titjib li hemm bżonn li jsir fis-sistema li tintuża llum, iżda jinħass il-bżonn ta alternattivi bħal ma hemm f pajjiżi oħra bħall-ingilterra. L-esperjenza tal-ingilterra turi illi l-użu ta alternattivi mis-settur privat wassal għal titjib fin-notifiki u flesekuzzjonijiet. Din l-aġenzija tista wkoll tkun il-contact point biex tieħu ħsieb notifiki meħtieġa skont ir-regolamenti Ewropej u l-hague Conventions, b dana li tali responsabilità strettament dwar notifiki ma tibqax aktar f idejn l-uffiċċju tal-avukat Ġenerali iżda l-uffiċċju jkun jista jintalab jagħti pariri. Dan ikun ifisser li l-aġenzija għandu jkollha nies ippreparati biex jiddistingwu għall-inqas prima facie bejn dak li jaqa taħt ir-regolamenti Ewropej u dak li ma jaqax. Jiġifieri, l-aġenzija ma tkunx biss entità ta posta. MIŻURA 80: Ħinijiet u ġranet li fihom isiru n-notifiki: Il-ħinijiet tan-notifika ta atti ġudizzjarji għandhom jinbidlu biex ikopru mis-7.00 a.m. sas-7.00 p.m. bħala l-ħinijiet legali u mbagħad sal p.m. wara l-ħinijiet legali, għalkemm wara l-ħin legali m għandux għalfejn isir rikors talba orali tkun biżżejjed. Ittalba orali tkun tista ssir lir-reġistratur jew lill-uffiċjal eżekuttiv li għandu jaċċettaha. Ikunu jistgħu jsiru wkoll notifiki s-sibt, il-ħadd u fil-festi pubbliċi u nazzjonali u dan ukoll mingħajr il-ħtiega ta rikors u fuq talba orali, purkè li t- terminu jibda jiddekorri mill-jum tax-xogħol sussegwenti. B hekk ma jkunx hemm għalfejn li jsir rikors biex att jiġi notifikat wara l-ħinijiet legali jew filġranet hawn fuq imsemmija. Għandu jkun hemm sistema ta shift ħalli jippermetti din is-sistema estiża ta notifiki. Dan peress li qed ikun diffiċli biex tinnotifika lil xi ħadd (apparti banek u negozji li dejjem ikun hemm xi ħadd fihom waqt il-ħinijiet tax-xogħol), peress li l-maġġor parti tan-nies tkun qed 76

77 taħdem barra mid-dar ta abitazzjoni fil-ħin meta tkun se ssir in-notifika jew l- esekuzzjoni. MIŻURA 81: Pubblikazzjoni f Gazzetta ta Kuljum għall-fini ta Notifika: Innotifika permezz ta pubblikazzjoni f gazzetta waħda jew f aktar ta kuljum skont ma jiddeċiedi l-ġudikant ai termini tal-artiklu 187(3) tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, għandha tinżamm iżda peress li huwa kostuż li jiġi ppubblikat estratt tal-att li jrid jiġi notifikat f gazzetta waħda jew aktar, għandu jkun biżżejjed li jiġi ppubblikat avviż f gazzetta waħda ta kuljum li jkun fih l-isem, indirizz u n-numru tal-karta tal-identità (jew numru ta dokument uffiċjali ieħor ta identifikazzjoni), tal-persuna li tkun trid tiġi notifikata, b talba biex dik il-persuna tiġbor personalment l-att ġudizzjarju inkwistjoni mir-reġistru tal-qorti u, fin-nuqqas li dan isir fi żmien sebat ijiem mid-data tal-pubblikazzjoni tal-avviż, dik il-persuna titqies li ġiet notifikata għall-fini tal-liġi. MIŻURA 82: Taqsima tal-gazzetta tal-gvern li fiha jiġu ppubblikati n- Notifiki: Meta n-notifika ssir permezz tal-gazzetta tal-gvern, din il-gazzetta għandha jkollha taqsima oħra (bħalma għandha għall-abbozzi, Atti tal- Parlament, Avviżi Legali u Bye-Laws) li tkun iddedikata biss għall-avviżi tal- Qrati (Taqsima E) u li toħroġ ma kull ħarġa tal-gazzetta tal-gvern u li tkun disponibbli online immedjatament. MIŻURA 83: Sentenzi li jdumu biex jingħataw: Sfortunatament, jiġri spiss illi ġudikant jiddiferixxi l-kawża għas-sentenza, iżda mbagħad jonqos ripetutament milli jagħti s-sentenza, u dan bi ksur tal-obbligu li l-ġustizzja tiġi amministrata fi żmien xieraq. Meta kawża titħalla għas-sentenza, ma għandux ikun permessibbli li ġudikant joqgħod jiddifferixxi l-kawża għall-ġranet oħra, u dik is-sentenza xorta tibqa ma tingħatax f dawk il-ġranet l-oħra. Kawża li titħalla għas-sentenza għandha tingħata fi żmien sitt xhur mill-aħħar seduta, u għandu jkun possibbli, wara li kawża titħalla għas-sentenza u qabel ma jiskadi t- terminu ta sitt xhur, li parti tagħmel rikors darba biss biex titlob is-sospensjoni tal-prolazzjoni ta sentenza għal raġunijiet speċjali li għandhom jitniżżlu fiddigriet jekk il-qorti takkorda t-talba. Fejn ġudikant ma jagħtix is-sentenza fi żmien it-terminu ta sitt xhur hawn fuq imsemmi, huwa jkun passibbli għallproċeduri ta dixxiplina. Is-sitt xhur jibdew igħaddu minn meta ssir ittrattazzjoni finali, jew minn meta jagħlaq it-terminu għall-preżentata tal-aħħar nota ta osservazzjonijiet. In-noti għandhom jiġu ppreżentati f perijodu perentorju ta xahrejn kull wieħed, ħalli s-sentenza tingħata fi żmien sitt xhur mill-iskadenza tat-terminu ta xahrejn għan-nota risponsiva, jew mittrattazzjoni finali jekk il-qorti jidhrilha illi għandha takkorda lill-partijiet ilpossibilita` ta trattazzjoni orali wara l-iskambju tan-noti. Id-data għall-finali trattazzjoni għandha tingħata fl-istess data meta tingħata l-fakultà għallpreżentata tan-noti ta Osservazzjonijiet, u m għandha fl-ebda każ tkun aktar tard minn xahrejn wara l-iskadenza tal-aħħar terminu għall-preżentata tan-nota ta Osservazzjonijiet. Il-Qorti tkun prekluza milli tieħu konjizzjoni ta nota tardiva. F każ li parti tippreżenta nota tard, il-qorti għandha tordna l-isfilz tagħha. Fejn il-qorti ma tkunx tista tgħaddi għas-sentenza bħal fil-każ ta telf 77

78 ta proċess jew nuqqas ta inserzjoni ta traskrizzjoni tax-xhieda, il-ġudikant konċernat għandu jinforma lill-prim Imħallef b dan u jkun jista jingħata estensjoni qasira mingħandu. F każ li għal xi raġuni eċċezzjonali bħal fil-każ ta mard, is-sentenza ma tingħatax fiż-żmien ta sitt xhur iżda tingħata aktar tard, dik is-sentenza ma tkunx nulla iżda dan ikun jista jagħti lok għal proċeduri ta dixxiplina fejn it-tardività fl-għoti tas-sentenza ma tkunx ġustifikata. MIŻURA 84: Digrieti li jdumu biex jingħataw: Rikorsi m għandhomx idumu ġranet jekk mhux ġimgħat sħaħ fis-sigrieti tal-ġudikanti biex jingħata digriet dwarhom. Meta jkun hemm rikorsi għall-manteniment jew aċċess, dawn ma għandhomx jistennew l-eżitu tal-medjazzjoni qabel ma jiġu ddekretati. Kull digriet għandu jingħata fi żmien ħmistax-il ġurnata mill-preżentata tar-risposta għar-rikors, jew mis-smigħ jekk ikun il-każ. F każ illi l-qorti jidhrilha illi għandha tappunta xi espert qabel ma tiddekreta, bħal, per eżempju, social worker jew child psychologist, allura għandha takkorda terminu ta mhux aktar minn xahrejn sabiex l-espert nominat jirrelata, u l-qorti tkun imbagħad obbligata illi tagħti d-digriet tagħha fi żmien ħmistax-il ġurnata mill-preżentata tar-rapport. Fin-nuqqas li ġudikant jagħti d-digriet fit-terminu hawn imsemmi, huwa għandu jinforma bir-raġuni għad-dewmien lill-awtorità dwar is- Superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji, li min-naħa tagħha għandha tikkunsidra jekk id-dewmien huwiex ġustifikat jew le u, f każ li ma jkunx, tinforma lill- Awtorità dwar id-dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji dwar dan għal kull passi li din tista tieħu fil-konfront tal-ġudikant kkonċernat. MIŻURA 85: Kopji ta Sentenzi li ma jingħatawx mal-qari tal-ġudikat: Ħafna drabi ta spiss jiġri illi meta tingħata s-sentenza, il-partijiet ikollhom jistennew ġranet sħaħ biex jieħdu kopja tas-sentenza li tkun iddisponiet mill-kawża tagħhom. Dan huwa gravi speċjalment fil-każ ta Qorti tal-ewwel grad meta jista jkun hemm bżonn li jsir appell minn dik is-sentenza. Għalhekk il- Kummissjoni qiegħda tipproponi illi kopja ta kull sentenza fil-kawżi ċivili għandha dejjem tingħata waqt is-seduta lill-partijiet u, fejn dan ma jkunx possibbli, sa massimu ta jumejn wara l-għoti tas-sentenza. Jekk is-sentenza ma tkunx għadha lesta minħabba xi korrezzjonijiet ta żbalji tal-kitba li jkunu għadhom iridu jsiru, ir-reġistratur għandu jagħti fotokopja informali tassentenza mhux ikkorreġuta lill-avukati tal-partijiet ħalli b hekk ma jiġix preġudikat l-appell li jkun irid isir f terminu qasir. Din għandha wkoll tapplika fil-każ tal-kawżi kriminali fejn tkun intalbet is-sospensjoni tal-esekuzzjoni tassentenza għall-fini tal-appell, ħlief fil-każ ta sentenzi tal-appell fejn il-kopja għandha tingħata fi żmien jumejn tax-xogħol wara li tkun ingħatat is-sentenza. Bil-proposta tal-kummissjoni għad-depenalizazzjoni u dekriminalizazzjoni ta reati kriminali, in-numru ta sentenzi ta natura sommarja se jonqos u wieħed irid jiftakar li ftit ikunu dawk is-sentenzi f kawżi sommarji tad-distrett li jsir appell minnhom. Kopja elettronika ta dik is-sentenza għandha tittella fuq ilwebsite fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn meta tkun ingħatat. Id-dewmien ripetut tal-għoti tas-sentenza fit-terminu stabbilit jista jagħti lok għal proċeduri ta dixxiplina. Għandha wkoll tkun ksur 78

79 tad-dixxiplina li Deputat Reġistratur ma jpoġġix b mod ripetut is-sentenza online fit-terminu hawn fuq preskritt. MIŻURA 86: It-Tassazzjoni tal-kawżi: billi mhux qed ikun hemm konsistenza biżżejjed fl-intaxxar u billi qed jinħolqu problemi bit-taxxi li ma jinħadmux sew u wara jkunu jridu jiġu korretti, jinħtieġ li jkun hemm uniformità sħiħa fittassazzjoni tal-kawżi. Qed jiġi propost li, bħalma kien jeżisti fil-passat, ikun hemm sezzjoni fid-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja li tkun inkarigata biss mit-tassazzjoni tal-kawżi. Ukoll, meta jsir żball ovvju fit-tassazzjoni ta kawża bħal, ngħidu aħna, meta deputat Reġistratur ma jindunax illi kien hemm ammont likwidat fis-sentenza u għalhekk it-taxxa appożita ma tinħariġx abbażi ta tali ammont, ikun hemm mezz li din it-taxxa tiġi kkoreġuta awtomatikament mingħajr bżonn illi ssir kawża għar-ritassa. Din is-sezzjoni għandha toħroġ ukoll taxxi come ceduta u din it-tip ta taxxa għandha tinħadem mingħajr dewmien peress illi ħafna drabi tkun il-fattur li żżomm żewġ partijiet milli jaslu għal ftehim u li l-kawża tiġi ċeduta. Għandu jsir użu tal-ict biex it-taxxi jkunu jistgħu jinħadmu b mod kompjuterizzat. Din is-sistema għandha tiġi żviluppata b mod li l-klijenti jkollhom idea tal-ispejjeż inkorsi man mano li l-kawża tkun għaddejja. MIŻURA 87: Uniformità fit-termini: billi jeżistu termini differenti li jikkomplikaw il-ħajja ta kulħadd għalxejn, għandha ssir reviżjoni tal-liġijiet kollha, speċjalment tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u l- Kodiċi Kriminali, iżda wkoll fil-liġijiet speċjali, sabiex jiġi żgurat li t-termini kollha, sa fejn huwa possibbli, ikunu l-istess. Anke t-termini għal twegibiet għal rikorsi pendente lite għandhom, kemm jista jkun, jiġu uniformi. Din il- Kummissjoni jidhrilha illi ħamest ijiem utli huma addattati għal dan il-għan dejjem bil-fakultà tal-qorti li tabbrevja t-termini jekk ikun hemm raġuni valida u gravi għal dan. Jekk se jkun hemm appell minn deċiżjoni ta awtorità pubblika jew minn tribunal jew Qorti, it-terminu t appell għandu jkun ta tletin jum dejjem salv fejn ikun jista jiġi abbrevjat it-terminu skont il-liġi. F dan il-każ, meta t- terminu jkun wieħed impost mill-ġudikant u jkun qasir t anqas minn ħamest ijiem, għandu jkun wieħed utli u mhux running days. B aktar uniformità fittermini, ikun hemm anqas ċans li jsiru żbalji, ikun hemm anqas konfużjoni u aktar atti li jiġu salvati milli jiġu ddikjarati fuori termine. Dan għandu wkoll japplika fi Qrati u tribunali ta natura kriminali. Eżenzjoni mis-sigriet Professjonali u Bankarju: billi s-sigriet professjonali u bankarju ġieli jintuża biex jintralċja r-retta amministrazzjoni tal-ġustizzja, speċjalment fejn id-dokumenti mitluba jkunu jikkonċernaw unikament lillpartijiet fil-kawża, il-kummissjoni qed tagħmel numru ta rakkomandazzjonijiet dwar is-sigriet professjonali u bankarju: MIŻURA 88: Awtorizzazzjoni awtomatika biex tiġi prodotta informazzjoni bankarja u finanzjarja dwar il-partijiet f kawża ċivili: Filwaqt li l-kummissjoni mhux qed tirrakkomanda xi tibdil fejn jidħol is-sigriet tal-qrar jew is-sigriet 79

80 professjonali tal-avukati u tal-prokuraturi legali, mill-banda l-oħra l- Kummissjoni tħoss illi fil-każ tas-sigriet bankarju hemm bżonn li jkun hemm dispożizzjoni fil-liġi li tawtorizza lill-banek u lill-istituzzjonijiet finanzarji li jixhdu u jipprovdu dokumenti bankarji u finanzjarji dwar il-partijiet fil-kawża. F dan il-każ, il-produzzjoni ta din l-informazzjoni bankarja u finanzjarja għandha tkun soġġetta għal dispensa ġenerali fid-digriet li jappunta l-kawża għas-smigħ, u għalhekk jingħata digriet fil-bidu nett meta tiġi appuntata l- kawża. Din id-dispensa tingħata biss għar-rigward ta proprjeta tal-partijiet konċernati u, salv għal dak li jingħad fil-miżura ta wara din, ma tiġix estiża għall-proprjetà ta terzi persuni. Jekk tali dispensa ġenerali ma tingħatax, din għandha tintalab. Kemm din il-miżura kif ukoll it-tliet miżuri sussegwenti għal din, għandhom japplikaw ukoll għal operaturi tal-mezzi tat-telekomunikazzjoni. MIŻURA 89: Informazzjoni bankarja u finanzjarja, jew altrimenti sensittiva, li tolqot lit-terzi: Naturalment jekk l-informazzjoni li tkun qed tintalab tkun tikkonċerna lil terzi persuni, allura dik hija kwistjoni oħra u s-segretezza bankarja u finanzjarja, kif ukoll dik li torbot lill-fornituri tas-servizzi tattelekomunikazzjoni, għandha titneħħa biss b ordni espressa tal-ġudikant dejjem jekk jidhirlu li dan għandu jkun il-każ għall-aħjar istruzzjoni tal-kawża. MIŻURA 90: Kif tiġi prodotta informazzjoni bankarja, finanzjarja u personali: Tali informazzjoni tista tiġi esebita permezz ta affidavit jew nota ġuramentata u ma jkunx hemm għalfejn li jiġu prodotti r-rappreżentanti talbanek u istituzzjonijiet finanzjarji fil-qorti sempliċement biex jippreżentaw xi dokumenti u tagħrif ieħor dwar l-assi tal-partijiet. L-istess dispożizzjoni tgħodd ukoll għal dipartimenti tal-gvern bħalma huma dawk tal-income Tax u tal-vat. MIŻURA 91: Kif għandha tinżamm l-informazzjoni bankarja, finanzjarja u personali: Meta tingħata informazzjoni ta din ix-xorta hawn fuq imsemmija, jiġifieri bankarja u/jew finanzjarja, jew mill-fornituri ta servizzi tattelekomunikazzjoni, dik l-informazzjoni tinżamm f envelope siġillat u tkun aċċessibbli biss għall-partijiet u għall-avukati u prokuraturi legali tagħhom, u mhux għall-pubbliku. L-istess igħodd ukoll fil-każ ta xi dokument kopert bid- Data Protection Act, Kapitolu 440 tal-liġijiet ta Malta. Il-ġudikant għandu jkun awtorizzat li jordna l-produzzjoni ta dak id-dokument. Iżda terzi persuni estraneji għall-kawża m għandhomx ikollhom aċċess għalih. MIŻURA 92: Awtentiċità tal-atti u reġistri tan-nutara pubbliċi: Fil-każ tannutara pubbliċi, dawn m għandhomx jitħarrku awtomatikament mill-qorti biex skont l-artiklu 629(ċ) tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, Kapitolu 12 tal-liġijiet ta Malta, jippruvaw l-awtentiċità tal-atti u r-reġistri tagħhom, sakemm il-qorti ma tkunx tal-fehma li dik it-taħrika tan-nutara pubbliċi tkun bżonnjuża. Fil-każ ta dawk id-dokumenti li llum il-ġurnata jkunu jridu jiġu konfermati bil-ġurament minn xi ħadd, ir-regola għandha tiġi invertita fis-sens li persuna għandha tkun produċibbli biex tixhed dwar l-awtentiċità ta dawk id-dokumenti biss fejn jitqajjem id-dubju dwar l-awtentiċità tagħhom per eżempju, fil-każ ta ċertifikati tal-insurance, trade licences u kopji ta dokumenti maħruġa mill-mfsa. 80

81 Il-Medjazzjoni: billi l-medjazzjoni hija għodda effikaċi ħafna f idejn ilġudikatura biex tirrisolvi l-kawżi mingħajr il-ħtieġa li dawn jiġu deċiżi millġudikanti, hemm bżonn rikors aktar spiss għal din l-għodda ta case management. Fil-fatt, il-medjazzjoni ftit li xejn qed tintuża mill-ġudikatura ħlief fejn hija mandatorja bħalma hija fil-każ tal-qorti tal-familja. Il-Kummissjoni se tkun qed titratta l-qorti tal-familja aktar ʼl isfel f dan ir-rapport, iżda hawn kulma se tgħid dwar il-qorti tal-familja hu illi s-sekwenza tal-proċedura quddiem din il-qorti għandha tibqa kif inhi fejn tidħol il-medjazzjoni. Jekk ilkawżi l-oħra wkoll jintbagħtu għall-medjazzjoni, numru minnhom għandhom jiġu riżolti f dak l-istadju bikri tal-proċeduri mingħajr il-ħtieġa li jidhru quddiem ġudikant. Il-medjazzjoni għalhekk tgħin biex tnaqqas in-numru ta kawżi pendenti quddiem l-ġudikanti u hija għodda tajba ħafna ta case management. Il-proposti tal-kummissjoni dwar il-medjazzjoni huma dawn li ġejjin: MIŻURA 93: Kif tibda l-medjazzjoni: Wara li jingħalqu l-iskritturi, il-kawża għandha tiġi assenjata lill-ġurista biex qabel ma jsir il-pre-trial hearing, huwa jikteb lill-partijiet fejn jistedinhom jiddikjaraw, anke b sempliċi Nota, jekk iridux imorru għall-istadju ta medjazzjoni miċ-ċentru Malti tal-medjazzjoni bl-għan li jintlaħaq ftehim bonarju bejn il-partijiet, ħalli b hekk ma jkunx hemm bżonn ta proċeduri ġudizzjarji ulterjuri. F każ affermattiv, il-medjazzjoni tkun tista ssir fi żmien xahar sakemm il-partijiet, bi qbil bejniethom, ma jaslux li jestendu dan il-proċess b massimu ta xahar ieħor. Naturalment, il-medjazzjoni m għandhiex issir fil-każ ta kawżi kostituzzjonali u konvenzjonali, u fil-każ ta kawżi urġenti fejn l-urġenza tiġi determinata b digriet tal-qorti kompetenti. MIŻURA 94: Meta l-medjazzjoni tfalli: Jekk il-medjazzjoni tfalli mbagħad isir il-pre-trial hearing u wara l-kawża titqiegħed fuq il-lista tal-kawżi tal-ġudikant, sakemm il-kawża ma tkunx waħda urġenti jew waħda li ma tistax tiġi medjata skont ma jiddeċiedi l-ġudikant li lilu tiġi assenjata dik il-kawża. MIŻURA 95: Meta l-medjazzjoni tkun diġà saret: F każ illi l-partijiet qabel ma tkun ġiet ippreżentata l-kawża jkunu diġà għamlu proċess ta medjazzjoni quddiem iċ-ċentru Malti tal-medjazzjoni, il-ġurista għandu jgħaddi millewwel għall-pre-trial hearing. MIŻURA 96: Estensjoni tal-medjazzjoni għal tribunali oħra: Għandu jiġi serjament ikkunsidrat li l-medjazzjoni tiġi estiża għal tribunali oħra (u ma tibqax biss limitata għall-qrati) bħat-tribunali li jirregolaw il-kera, il-qbiela, l- impjiegi u oħrajn. MIŻURA 97: Benefiċċji tal-medjazzjoni: Ċertament, il-medjazzjoni tista sservi ta strument alternattiv sabiex jitħaffef il-litiġju. Ngħidu aħna, fl- Ingilterra, meta l-medjazzjoni kienet volontarja, kien hemm biss 160 kawża li marru quddiem medjatur minn 4,500 kawża. F Malta s-sitwazzjoni hija ferm agħar minn hekk minkejja li teżisti l-infrastruttura appożita biex kawża tiġi medjata: minn tagħrif li din il-kummissjoni rċeviet mir-reġistratur taċ-ċentru 81

82 Malti dwar il-medjazzjoni, mill-2004 sal-2012 kien hemm biss 24 kawża li ntbagħtu għall-medjazzjoni u minn Imħallef wieħed biss, jiġifieri tliet kawżi fis-sena. Dan huwa ammont irriżorju li ma jimmeritax li l-pajjiż ikollu struttura ta medjazzjoni! Il-medjazzjoni hija mezz effikaċi ħafna biex tnaqqas il-kawżi ċivili u kummerċjali minn quddiem il-ġudikatura u fl-istess ħin tikkontribwixxi għat-tnaqqis ta spejjeż kif ukoll tnaqqas ħafna d-dewmien għax lanqas biss ikun hemm għalfejn li jsir il-pre-trial hearing mill-ġurist u tinstema l-kawża mill-ġudikant. Għalkemm il-kummissjoni mhux qed tirrakkomanda li l- medjazzjoni tkun obbligatorja, il-partijiet għandhom kemm jista jkun jiġu inkuraġġuti illi jirrikorru għaliha għax hija fl-interess tagħhom. Użu Aħjar tat-teknoloġija tal-informatika: Billi t-teknoloġija tal-informatika għandha benefiċċji kbar biex tħaffef il-proċeduri ġudizzjarji, l-kummissjoni tara ħafna lok li jsir rikors għal din it-teknoloġija u għalhekk għandha tintuża għal dawn l-iskopijiet. MIŻURA 98: Użu tal-posta elettronika għall-preżentata tal-atti u tal-iskritturi: Biex l-iskritturi u atti ġudizzjarji oħra jkunu jistgħu jiġu ppreżentati bil-posta elettronika ( ) jew permezz ta transactional website suġġett għall-miżuri ta sigurtà neċessarji, li tkun foolproof minn hacking u tbagħbis u li tagħti riċevuta istantaneja. Il-Kummissjoni tifhem li jekk immorru għal notifika permezz tal-posta elettronika, din se tinvolvi bidla radikali u għalhekk ikun irid jiġi żgurat illi teknikament ikun possibbli li tipprova li n-notifika tkun effettivament saret bil-posta elettronika. Peress li din hija materja teknika li teżorbita mill-kompetenza ta din il-kummissjoni, huwa ssuġġerit li jsir studju minn nies tekniċi u intiżi fit-teknoloġija tal-informatika dwar il-vijabilità o meno tal-posta elettronika bħala mezz ewlieni ta notifika fil-proċess ġudizzjarju. MIŻURA 99: Ħlasijiet permezz tal-internet: Biex il-ħlasijiet għal preżentata ta skritturi u atti ġudizzjarji jkunu jistgħu jsiru permezz ta transactional website. MIŻURA 100: Remote access għall-inkartament: Biex l-avukati u l- prokuraturi legali jkollhom aċċess għall-inkartament ta kawżi ċivili b mod elettroniku mill-kumdità tal-uffiċċju tagħhom (remote access). B dan il-mod ilproċessi ma jkollhomx għalfejn jingħataw fl-idejn u b hekk tonqos drastikament il-possibilità li dawn jinsterqu, jitqattgħu jew jintilfu. Anke l- partijiet ikunu jistgħu jingħataw user name u password illi jippermettulhom aċċess għall-każ tagħhom biss. Fil-każ ta kawżi kriminali, l-aċċess b mod elettroniku jkun irid jingħata biss skont ma jipprovdi l-kodiċi Kriminali, jiġifieri lill-partijiet u lill-avukati/prokuraturi legali tagħhom. MIŻURA 101: Rekordjar b mezzi awdjo-viżivi: Biex fi proċeduri kriminali, x- xhieda jkunu jistgħu jiġu rekordjati b mezzi awdjo-viżivi, ħalli jekk ix-xhud imut, jaħrab jew ma jkunx jista jiġi prodott f ġuri jew fi proċeduri oħra, ixxhieda li huwa jkun ta, ngħidu aħna, fil-kumpilazzjoni jew quddiem il- Prosekutur Ġenerali (li dan ir-rapport qed jissuġġerixxi aktar ʼl isfel li għandu jwettaq il-funzjoni ta dak illi llum huwa l-maġistrat Inkwirenti), tkun tista tiġi 82

83 prodotta wara li jsiru l-emendi meħtiega fil-kodiċi Kriminali waqt il-ġuri jew quddiem il-qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta Ġudikatura Kriminali. MIŻURA 102: Notifika ta digrieti eċċ. bil-posta elettronika: Biex ir-rapporti tal-esperti tekniċi, digrieti u provvedimenti oħra u dawk tal-ġuristi, jiġu notifikati lill-partijiet u l-avukati tagħhom permezz tal-posta elettronika, fejn titħalla wkoll riċevuta tan-notifika. MIŻURA 103: Dettalji li jridu jitniżżlu fl-att promotur għall-fini ta notifika elettronika: Wieħed jista jikkonsidra xenarju fejn kull notifika għandha safejn ikun possibbli tibda ssir permezz tal-posta elettronika u tkun biss eċċezzjonalment li n-notifika tibqa ssir bil-posta jew bil-purtier jew bil-mezzi l-oħra provduti fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Biex dan ikun jista jsir fl-att promotur, u fir-risposta għall-istess att promotur ikun irid jitniżżel l-indirizz elettroniku fejn tkun trid issir in-notifika sussegwenti flimkien mal-indirizz postali jekk ma jkunx jeżisti indirizz postali elettroniku. Sta għall-parti li tbiddel l-indirizz/i li tinnotifika lir-reġistru u lill-partijiet kollha b dak it-tibdil. Parti li ma jkollhiex indirizz elettroniku jew ma tkunx taf tuża l- posta elettronika tkun tista teżimi ruħha min-notifiki elettroniċi jekk tieħu ġurament biex tikkonferma dan. Iżda dan kollu huwa suġġett għall-istudju tekniku dwar l-użu tas-sistemi elettroniċi għall-fini tan-notifika, kif imsemmi wkoll aktar ʼil fuq dwar il-preżentata ta atti ġudizzjarji. MIŻURA 104: Notifika elettronika ta differiment: F każ illi xi kawża tkun se tiġi differita, il-partijiet jiġu infurmati b dan permezz ta text message, jiġifieri permess ta SMS, hekk kif isir id-differiment. In-numru tal-mowbajl talpartijiet, tal-avukati tagħhom u tal-prokuraturi legali tagħhom għandhom ikunu inkluża fl-att promotur. F dan ir-rigward il-kummissjoni tinnota illi l- amministrazzjoni tal-qorti ffinalizzat tliet proġetti ta utlità kbira għall-utenti tas-servizzi ġudizzjarji u ċjoè: (a) notifikazzjoni ta differimenti ta seduti permezz tal-sms, liema notifikazzjoni għandha wkoll issir lill-partijiet involuti; (b) għoti ta kopji ta digrieti permezz tal- ; u (ċ) traskrizzjoni ta xhieda mibgħuta bl- (ara DOI Press Release 2372 tal-25 ta Ottubru 2013). MIŻURA 105: Database dwar persuni involuti fil-proċess ġudizzjarju kriminali: Għandu jinżamm database dwar persuni involuti fil-proċess ġudizzjarju kriminali li jkopri informazzjoni mid-data li persuna tkun ġiet arrestata u interrogata mill-pulizija jew mill-prosekutur Ġenerali, sad-data ta meta tiskonta l-piena, f każ ta sejbien ta ħtija. Ċerti partijiet minn din iddatabase għandhom ikunu aċċessibli għal min ikun qed jieħu kura ta dawn ilpersuni, inkluż għaqdiet volontarji li jaħdmu f dan il-kamp biex jgħinuhom jirriabilitaw minn xi vizzji partikolari (bħad-droga, alkoħol, eċċ.) u minn problemi oħra (nuqqas ta residenza meta joħorġu mill-ħabs; nuqqas ta impjieg, eċċ). Għandu għalhekk jitwaqqaf Common Offender Database. Din iddatabase għandha tal-anqas ikollha wkoll l-ismijiet tal-persuni akkużati u d- data tas-sentenza ħalli wieħed ikollu għajn ta informazzjoni biex imbagħad ikun jista jintraċċa s-sentenza inkwistjoni. Din il-parti tal-informazzjoni rigwardanti sentenzi mogħtija anke fil-kamp penali, għandha tkun aċċessibbli 83

84 għall-avukati u l-prokuraturi legali suġġett għall-att dwar il-protezzjoni tad- Data. Din tgħodd l-aktar għall-kawżi tad-distrett u kawżi kriminali oħra ta natura sommarja li ma jkunux ġew appellati, fejn allura, bis-sistema preżenti, ikun ferm diffiċli illi tfittex biex tottjeni l-informazzjoni meħtieġa biex taċċessa s-sentenza relattiva. Tali database għandha tinżamm biss ai fini ta speditezza għall-entitajiet tal-gvern konċernati fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja iżda m għandux ikun aċċessibbli għal terzi. MIŻURA 106: Sistema integrata kompjuterizzata: Biex ikun hemm sharing ta informazzjoni bejn law enforcement agecċies, għandu jkun hemm sistema integrata kompjuterizzata fejn ċerti entitajiet tal-gvern ikollhom aċċess għal databases elettroniċi fejn ikun hemm information sharing bejn dawn l- entitajiet. Ngħidu aħna, il-pulizija għandhom jagħtu aċċess, b mod elettroniku, għad-data tagħhom dwar il-kondotti lill-prosekutur Ġenerali; li r-rapporti dwar reati li l-pulizija jibagħtu lill-prosekutur Ġenerali jinżammu f database mill- Pulizija, b aċċess jingħata lill-prosekutur Ġeneraliu l-istaff tiegħu. Il-ġudikatura m għandux ikollha aċċess għal dan id-database in vista tal-prinċipju li l- ġudikant irid jibbaża ruħu fuq dak li jirriżulta mill-atti proċesswali biss. Fejn tidħol il-kondotta ta persuna, għandha tkun il-fedina penali tal-akkużat li għandha tkun disponibbli għall-qorti u l-partijiet, anke fis-sistema integrata kompjuterizzata, peress li mhux l-ewwel darba li tul il-proċeduri kriminali kemm il-prosekuzzjoni kif ukoll il-qrati jitolbu fedina penali aġġornata talakkużat sabiex wieħed ikun jista jirregola lilu nnifsu aħjar dwar il-karattru refrattarju o meno tal-akkużat. MIŻURA 107: Komunikazzjoni bejn il-qrati f Gżejjer differenti: Biex atti u proċessi bejn il-qrati ta Malta u dawk ta Għawdex jintbagħtu bil-posta elettronika. MIŻURA 108: Teknoloġija li tgħin lil persuni b diżabilità jgawdu minn kapaċità legali fuq bażi ugwali ma oħrajn: biex jiġi żgurat id-dritt imnaqqax fl-artiklu 12 tal-konvenzjoni tan-nazzjonijiet Uniti għad-drittijiet tal-persuni b Diżabilità liema konvenzjoni ġiet ratifikata minn Malta fl-2012 il- Kummissjoni qed tipproponi li biex persuni b diżabilità jkollhom l-istess rikonoxximent quddiem il-liġi, u li jgawdu minn kapaċità legali fuq bażi ugwali ma persuni oħra, għandu jsir użu tat-teknoloġija tal-informatika aħjar billi: fil-konfront ta persuni b nuqqas intellettwali li jkunu qegħdin jiġu mtellgħin il-qorti jew ikunu xhieda, tintuża s-sistema tal-video conferencing bħalma jsir fil-konfront tat-tfal; li persuni b nuqqas ta vista jew tas-smigħ ikollhom aċċess għall-qari tas-sentenzi u għall-proċessi li jikkonċernawhom direttament; li fil-każ ta notifika ta att ġudizzjarju din issir b mod li jkun aċċessibbli għall-persuna b diżabilità konċernata, speċjalment għal persuni b nuqqas ta smigħ jew persuni b nuqqas ta vista; li dawn il-miżuri t hawn fuq u oħrajn li jagħtu aċċess għall-ġustizzja lill-persuni b diżabilità għandhom jiġu implimentati wara konsultazzjoni mal-kummissjoni Nazzjonali Persuni b Diżabilità. 84

85 MIŻURA 109: L-Affidavit: L-affidavit jista jintuża tajjeb, bħalma jiġri llum ilġurnata fi proċeduri kriminali mit-tobba u mill-pulizija u fiċ-ċivil. L-affidavit jista jintuża wkoll mill-banek u minn istituzzjonijiet finanzarji jew dawk filqasam tat-telekomunikazzjoni, meta dawn jesebixxu dokumenti. Billi l-użu talaffidavit jista jiġi abbużat, il-qrati għandhom kemm jista jkun jisimgħu x- xhieda viva voce salv fil-każijiet provduti diġà mill-liġi bħal fil-każ ta pulizija, tobba, eċċ., jew f każijiet illi qegħdin jiġu proposti f dan ir-rapport, bħax-xhieda bankarja jew tal-fornituri ta servizzi ta telekomunikazzjoni. Għal xhieda oħra, ir-regola għandha tkun illi xhud jinstema viva voe, għalkemm jista jkun hemm eċċezzjonalment każijiet fejn ix-xhieda tingħata permezz ta affidavit. Għandu jkun il-ġudikant li jidderieġi liema xhieda għandha tittieħed bl-affidavit fuq punti kontestati, u liema jrid jisma viva voce. MIŻURA 110: Paragrafi enumerati fl-atti ġudizzjarji: Jinħtieġ li l-ministru responsabbli għall-ġustizzja jingħata s-setgħa li jagħmel regolamenti dwar: (a) kif għandu jiġi redatt affidavit u li dan ikun enumerat sabiex jiffaċilita r-referenza għalih, speċjalment f każ ta kontro-eżami; (b) x għandu jkun fih; (ċ) jiġi regolat it-tul tiegħu ħalli ma jiddaħħalx fih materjal li ma jkunx rilevanti u attinenti għall-kawża jew għall-proċeduri li fih jiġi ppreżentat, jew li jkun eżaġeratament twil; u (d) jiżdiedu pieni għal materjal irrelevanti f affidavit jew fejn ikun hemm trattazzjoni minflok xhieda. Jekk l-affidavit ma jiġix redatt bl-użu tal-paragrafi enumerati, il-ġudikant għandu jordna l-isfilz tal-affidavit monk u jagħti terminu biex fih jiġi ppreżentat affidavit enumerat bil-paragrafi. Dak li qed jingħad għallaffidavit fir-rigward tal-enumerazzjoni tiegħu, paragrafu b paragrafu, għandu japplika għal kull rikors promotur u għal kull risposta għal rikors promotur, kif ukoll għal kull appell quddiem kull Qorti u tribunal, u għar-risposta għall-appell li tiġi ppreżentata f kull Qorti u tribunal. Anke f dawn il-każijiet, il-ġudikant għandu jagħti terminu biex l-att ġudizzjarju jiġi sostitwit b wieħed enumerat kif ingħad hawn fuq. MIŻURA 111: Sfilzar tal-affidavit fin-nuqqas ta kontro-eżami: F każ illi xhud ma jippreżentax ruħu mingħajr raġuni suffiċjenti għall-kontro-eżami meta mitlub li jagħmel dan, l-affidavit għandu jiġi sfilzat. L-obbligu li tiġi prodotta persuna li tkun għamlet affidavit għall-fini ta kontro-eżami, għandu jkun ta min ikun ippreżenta l-affidavit u mhux tal-kontro-parti. MIŻURA 112: Il-ġurament jista jiġi amministrat minn avukat: Għandu jkun possibbli wkoll illi avukat jamministra l-ġurament lid-deponent li jkun għamel affidavit u qabel ma jamministra l-ġurament, l-avukat jispjega lill-istess deponent il-kontenut ta dak l-affidavit. Fl-affidavit stess id-deponent għandu jagħmel dikjarazzjoni fis-sens li l-kontenut tal-affidavit ġie spjegat lilu mill-avukat li jkun ħa l-affidavit u amministra l-ġurament. MIŻURA 113: Estensjoni tal-class action: meta ġiet introdotta l-class action fissistema legali Maltija permezz tal-att dwar Proċedimenti Kollettivi, Kapitlu 520 tal-liġijiet ta Malta, din l-azzjoni ġiet limitata fil-portata tagħha għal ċerti tipi ta kawżi hemmhekk imsemmija. Il-Kummissjoni jidhrilha illi l-class ation ma 85

86 għandhiex tibqa limitata kif inhi llum, iżda din il-proċedura għandha tkun miftuħa għal kull forma ta kawża li tkun tista tiġi istitwita fuq bażi kollettiva. Mandat ta taħrik ta xhud u/jew biex jinġiebu dokumenti: Qed jiġi propost dan li ġej dwar il-mandat ta taħrik ta xhud u/jew biex jinġiebu dokumenti. MIŻURA 114: Xhieda fuq il-lista tax-xhieda jitħarrku bl-awtorizzazzjoni tar- Reġistratur: il-proċeduri jistgħu jitħaffu fejn jidħol it-taħrik ta xhieda, billi meta tkun ser tiġi mħarrka persuna, il-mandat ta taħrik ta xhud u/jew biex jinġiebu dokumenti għandu jinħareġ taħt il-firma tar-reġistratur jew delegat tiegħu bħalma huwa d-deputat Reġistratur tar-reġistru purke isem ix-xhud ikun fuq illista tax-xhieda u l-ġudikant ma jkunx eskluda dik il-persuna milli titħarrek. Ilformola tal-mandat tat-taħrik ta xhieda u/jew biex jinġiebu d-dokumenti tkun trid tiġi emendata f dan is-sens. MIŻURA 115: Xhieda mhux ddikjarati: Jekk ikun hemm xhieda mhux ddikjarati allura f dak il-każ biss ikun il-ġudikant li jiddeċiedi dwar il-produċibilità tagħhom. MIŻURA 116: Piena għal meta xhud jonqos li jidher: Il-Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u l-kodiċi Kriminali għandhom jipprovdu għall-piena tassattiva u mandatorja ta 500 f każ li xhud debitament inġunt, ma jidhirx meta jissejjaħ. Din il-multa ma tkunx tista tinħafer ħlief f każ ta forza maġġuri bħal meta x-xhud kien prekluż milli jidher minħabba raġunijiet serji bħall-mewt fil-familja, mard debitament iċċertifikat minn tabib bil-ġurament, jew safar ippjanat u mħallas qabel is-seduta stess. MIŻURA 117: Żmien li fih jitħarrek xhud: xhud għandu jiġi mħarrek imqar tliet ġimgħat qabel is-smigħ tal-kawża iżda, fil-kamp kriminali, tali terminu jista jinżel għal erbat ijiem. MIŻURA 118: F każ ta differiment min-naħa tal-qorti, l-ispejjeż jiġu sopportati mir-reġistratur: Meta jkun hemm differiment min-naħa tal-qorti, l- ebda waħda mill-partijiet m għandha tiġi mitluba li terġa tħallas biex issir taħrika ġdida. Tali taħrika għandha ssir a spejjeż tar-reġistratur. MIŻURA 119: Il-Proċedura tad-disclosure: billi l-proċedura tad-disclosure mhux qed isir użu minnha b mod li din tgħin fit-tħaffif tal-kawżi, għandha tidħol il-proċedura tad-disclosure waqt l-istadju tal-pre-trial hearing ħalli b hekk ma jkunx possibbli, fl-aħħar mument, li parti tipproduċi xi prova mingħajr mal-parti l-oħra jkollha l-ebda ħjiel tagħha u ftit li xejn ikollha ċans li tikkontradixxiha, salv il-każ fejn il-parti tkun ġiet a konoxxenza tal-fatt jew ta xi dokument filkors tas-smigħ tal-kawża. B hekk l-ebda parti ma tipprova tabbuża mill-proċess ġudizzjarju biex taħsad lill-parti l-oħra b sorpriza ta din ix-xorta. MIŻURA 120: Ebda nullità ma tkun tista titqajjem fil-kumpilazzjoni: Filkriminal għandha tiddaħħal emenda fis-sens li ebda nullità ma tkun tista titqajjem fil-kumpilazzjoni, u l-ebda nullità ma tkun tista titqajjem dwar xi 86

87 nuqqas, ħlief jekk xhieda importanti għad-difiza tkun inħbiet mill-prosekuzzjoni. Kull nullità għandha tkun sanabbli jew ex officio mill-qorti tal-maġistrati jew fuq talba tal-prosekutur Ġenerali jew tad-difiża. Rikors Ġuramentat: jeżistu ċerti proċeduri li qegħdin iwasslu sabiex iġibu ħafna nies fir-reġistri tal-qorti meta wieħed ikun jista jgħaddi mingħajr il-preżenza tagħhom. Ngħidu ahna, fil-każ tal-artiklu 815 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, talba għal ritrattazzjoni quddiem Qorti ta prim istanza ssir b rikors ġuramentat filwaqt li fil-każ ta talba għal ritrattazzjoni f Qorti tat-tieni grad, it-talba ssir b rikors mhux ġuramentat. Il-Kummissjoni hija għalhekk talfehma li jistgħu jsiru emendi fil-liġi bl-għan li dawn il-proċeduri żejda jitneħħew. Każ tipiku huwa meta l-liġi teħtieg li persuna taħlef rikors biex tkun tista tiftaħ kawża meta, fil-prattika, ir-rikors ġuramentat ma jżid xejn ta valur probatorju fil-proċeduri ċivili, tenut kont tal-fatt li normalment il-parti titla tixhed bilġurament u li normalment il-qrati jistrieħu aktar fuq ix-xhieda mogħtija viva voce jew bl-affidavit milli fuq ir-rikors ġuramentat. Bit-tneħħija tal-ġurament jonqos ukoll il-bżonn li membru tal-pubbliku jitlef ġurnata xogħol biex jitla r- reġistru sempliċement biex jaħlef rikors, meta dan mhux neċessarjament ta utlità għall-proċess ġudizzjarju. Terġa, hemm numru ta rikorsi oħra li ma jeħtiġux jiġu ġuramentati, fosthom rikorsi biex tinfetaħ kawża ta natura kostituzzjonali, kawża dwar il-jeddijiet tal-bniedem, avviż fil-qrati inferjuri, rikors quddiem Maġistrat Reviżur, eċċ. u għalhekk it-tneħħija tal-ġurament sabiex jiġi pprezentat l-att promotur iġġib ukoll aktar uniformità. Għalhekk qed jiġi propost dan li ġej. MIŻURA 121: Rikors promotur m għandux jiġi maħluf: Salv għalleċċezzjonijiet hawn taħt imsemmija, għall-fini ta uniformità l-ebda rikors promotur m għandu għalfejn jiġi maħluf. L-avukat jew il-prokuratur legali għandu jispjega li huwa jkun fiehem lill-klijent il-kontenut ta kull att promotur jew risposta għal kull att promotur, inkluż fil-każ ta kontro-talba u tali dikjarazzjoni għandha wkoll titniżżel fl-atti hawn fuq imsemmija u tiġi ffirmata mill-avukat jew il-prokuratur legali. L-uniċi eċċezzjonijiet għal dak li hawn ingħad ikunu s-segwenti każijiet: - l-ittra uffiċjali skont l-artiklu 166A tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili li għandha tkompli tiġi maħlufa stante li din eventwalment tista twassal għal titolu eżekuttiv mingħajr ebda intervent ġudizzjarju; l-atti kawtelatorji li xorta għandhom jibqgħu jiġu maħlufa; u dawk ir-rikorsi fejn il-ġudikant stess jordna li jinħalfu. MIŻURA 122: Atti Ġjaċenti fir-reġistru jew fl-arkivju tal-qrati Ċivili: billi jinħela ħafna ħin biex jiġi prodott dak li l-qorti diġà jkollha aċċess għalih (bħal per eżempju atti ġjaċenti fir-reġistru u arkivju tal-qrati ċivili, pubblikazzjonijiet uffiċjali bħar-reġistru elettorali u bħall-gazzetta tal-gvern), ma għandux ikun hemm bżonn li ssir il-prova tagħhom ladarba dawn huma disponibbli għall-qorti. 87

88 Dan peress li l-ġudikant jista faċilment jieħu konjizzjoni ta ittri uffiċjali, protesti ġudizzjarji, digrieti, provvedimenti, verbali, mandati u sentenzi li jkunu depożitati fir-reġistru jew fl-arkivju tal-qrati ċivili. Ma jkunx hemm għalfejn li, bi spejjeż żejda, joqogħdu jiġu prodotti kopji awtentiċi ta dawk l-atti, digrieti, sentenzi, eċċ. B danakollu, f każ li r-reġistratur, għal xi raġuni jew oħra, ma jirnexxilux jirrintraċċa dan id-dokument, għandu jinforma b dan lill-parti illi tkun intitolata li tressaq dawk il-provi li tista, dwar l-istess, kif ukoll lill-qorti li, minnaha tagħha, għandha tipprefiġġi terminu qasir u perentorju lill-parti biex tippreżenta l-att ġudizzjarju inkwistjoni. MIŻURA 123: Kjarezza fl-azzjoni: billi mhux l-ewwel darba li ssir kawża iżda ma jiġux ċitati l-artikli tal-liġi jew il-prinċipji tad-dritt li fuqhom dik il-kawża tkun qed tiġi arġinata, mhux l-ewwel darba li wieħed jaqra sentenza u ma jkunx jaf eżattament taħt liema artiklu tal-liġi jew prinċipju tad-dritt dik il-kawża jew dawk il-proċeduri ġew istitwiti, wisq anqas deċiżi. Ngħidu aħna, ġieli jkollok kawża kontra l-gvern u ma jkunx ċar jekk dik hijiex kawża ta stħarriġ ġudizzjarju skont l-artiklu 469A tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, jew hijiex kawża dwar leżjoni tad-drittijiet tal-bniedem, jew hijiex kawża għall-ħlas ta danni, jew hijiex kawża ta natura dikjaratorja, eċċ. Biex ikun hemm dejjem kjarezza fl-azzjoni u għalhekk il-kawża tkun tista tiġi stradata aħjar u mmexxija bil-ħeffa dovuta, dejjem għandu jiġi dikjarat b mod ċar l- artiklu tal-liġi jew il-prinċipju tad-dritt li a bażi tiegħu dik il-kawża tkun ġiet istitwita. Jekk ma jiġux ċitati tali artikli tal-liġi jew prinċipji tad-dritt, għandu jingħad b mod espliċitu li mhux qed issir referenza għal xi dispost partikolari talliġi jew għal xi prinċipju tad-dritt iżda minflok qed issir referenza għall-każistika li tkun ikkrejat rimedju ġdid jew għall-konswetudini, jew sors ieħor tad-dritt li l- attur ikun qed jistrieħ fuqu. Filwaqt li n-nuqqas ta kwotazzjoni tal-artiklu tal-liġi jew tal-prinċipju tad-dritt qatt m għandu jagħti lok għan-nullità tal-att promotur, il-ġurista għandu waqt il-pre-trial hearing jiżgura li dan l-artiklu tal-liġi jew prinċipju tad-dritt jiġi identifikat għall-aħjar ekonomija tal-ġudizzju. Għandu għalhekk ikun possibbli li ssir id-debita korrezzjoni f dan is-sens fl-att promotur fis-sens ta dak li ngħad hawn fuq taħt l-intestatura korrezzjoni fl-atti u fliskritturi. Dan li qed jiġi ssuġġerit mill-kummissjoni f din il-miżura mhux intiz, u m għandux jinftiehem, li joħloq kawżali ġdid għan-nullità tal-att. MIŻURA 124: Assenjazzjoni ta Kawżi: billi l-assenjazzjoni tad-doveri talġudikanti tista tintuża aħjar bħala għodda ta case management, il-kummissjoni taqbel li l-assenjazzjoni tad-doveri tal-ġudikanti għandha tibqa ssir mill- President ta Malta fuq il-parir tal-prim Imħallef, wara konsultazzjoni mal-bank tal-imħallfin u tal-maġistrati, skont il-każ. Il-kawżi għandhom jibqgħu jiġu assenjati skont is-suġġett in materja. B hekk l-eżekuttiv qatt ma għandu jkun involut fl-assenjazzjoni tad-doveri tal-ġudikanti. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li sabiex ikun hemm organizzazzjoni aħjar fl-assenjazzjoni tad-doveri tal-ġudikanti, għandu jkun hemm sistema ta rotazzjoni bejn il-ġudikanti fejn ġudikant jagħmel erba snin jisma kawżi fl-istess sezzjoni tal-qorti iżda wara li jgħaddi dan iżżmien, jgħaddi biex għal perjodu ieħor ta erba snin oħra, jisma kawżi ta natura differenti. B danakollu, meta tkun ser issir din ir-rotazzjoni: - 88

89 il-ġudikant illi jkun beda jisma l-kawża għandu jkompli jismagħha sakemm tingħata s-sentenza, u dan sabiex ma jkunx hemm ċaqliq inutli ta kawżi bejn ġudikant u ieħor; fl-aħħar sena ta qabel ir-rotazzjoni, il-ġudikant m għandux ikompli jiġi assenjat kawżi fl-istess materja li kien qiegħed jiddeċiedi s issa, imma għandu jiġi assenjat kawżi fuq il-materja li fuqhom ser jibda jaħdem wara r-rotazzjoni. MIŻURA 125: Ir-Ritrattazzjoni: Billi l-istitut tar-ritrattazzjoni huwa wieħed straordinarju, il-kawżi ta ritrattazzjoni m għandhomx iservu ta motiv għal dewmien esaġerat. Għalhekk, il-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandu jiġi emendat biex jipprovdi li qabel ma tkun tista tiġi ritrattata kawża, l- ewwel irid isir rikors sabiex jintalab il-permess tal-qorti (leave of court) jekk irritrattazzjoni tistax issir jew le. Dan għandu jsir fi żmien tletin ġurnata skont iddiversi ipoteżijiet illi hemm elenkati fl-artiklu 818 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Ir-rikors għandu jiġi notifikat lill-kontroparti illi jkollu tletin ġurnata żmien sabiex jirrispondi, mentri l-qorti mbagħad ikollha tletin ġurnata żmien minn meta tiġi ppreżentata r-risposta jew minn meta jagħlaq it-terminu għall-preżentata tar-risposta, sabiex tiddeċiedi jekk għandux jingħata l-leave of court jew le. Id-deċiżjoni dwar il-leave of court tingħata permezz ta digriet. M għandux ikun hemm appell fiż-żewġ istanzi. Meta r-ritrattazzjoni tintalab fil-prim istanza, m għandux ikun l-istess ġudikant li jkun tal-ewwel sentenza, li jagħti jew jiċħad il-permess tal- Qorti, iżda l-ġudikant tal-atti. Meta r-ritrattazzjoni tintalab fi stadju ta appell, m għandhomx ikunu l-istess ġudikanti li jkunu taw is-sentenza tattieni istanza li jiddeċiedu dwar il-permess tal-qorti, iżda kompożizzjoni differenti ta dik il-qorti; Jekk il-qorti tammetti r-ritrattazzjoni, il-parti li tkun talbet irritrattazzjoni jkollha terminu ta tletin ġurnata sabiex tippreżenta l-kawża għar-ritrattazzjoni. MIŻURA 126: Riappuntament ta subbasta: Meta jkun hemm bżonn li subbasta terġa tiġi riappuntata, ir-riappuntament għandu jsir, anke fuq talba verbali talkreditur, lir-reġistratur li min-naħa tiegħu dan ikun jista jipproċedi għallappuntament ex novo tas-subbasta mingħajr il-ħtieġa ta awtorizzazzjoni tal-qorti f dak is-sens. MIŻURA 127: Traġitt ta proċessi bejn ir-reġistru u s-sigrieti: Mhux l-ewwel darba li l-proċessi jkunu jinsabu għal bosta ġranet fis-sigrieti, kemm qabel jew wara s-seduti b mod li l-proċessi ma jkunux disponibbli. Sakemm il-proċessi jiġu scanned u jkunu disponibbli b mod elettroniku, meta avukat, prokuratur legali jew parti titlob biex tara l-proċess, dik il-persuna għandha titlob lill-iskrivan firreġistru tal-ġudikant konċernat biex jagħmel aċċessibbli l-proċess fir-reġistru. Dak il-proċess għandu jkun disponibbli fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa utli. 89

90 MIŻURA 128: Termini: Meta digriet li jordna n-notifika ta rikors b erbgħa u għoxrin siegħa żmien għar-risposta li jkun ġie notifikat nhar ta Ġimgħa, irrisposta tkun tista tiġi ppreżentata sa erbgħa u għoxrin siegħa oħra utli wara li jkun skada t-terminu mogħti fid-digriet, sakemm ma jkunx hemm l- abbrevjazzjoni tat-terminu. Din il-miżura għandha tapplika wkoll meta d-digriet jiġi notifikat lejliet btala pubblika. Termini li jingħataw f digriet dejjem għandhom jitqiesu bħala jiem utli, sakemm il-kuntrarju ma jiġix espressament speċifikat mill-ġudikant. MIŻURA 129: Differimenti maqbula bejn l-avukati jew il-prokuraturi legali talpartijiet: ħafna drabi differimenti jintalbu minn avukat, fl-interess tal-parti filkawża li, għal raġunijiet ta kortesija bejn l-avukati, ma humiex opposti middifensur tal-kontroparti u l-qorti tkun rinfaċċjata bi qbil bejn il-partijiet fuq talba għal differiment li forsi ma tkunx oġġettivament ġustifikata. Jinħtieġ għalhekk li jkun hemm aktar responsabbilità da parti tal-avukati u prokuraturi legali dwar talbiet simili li għandhom jiġu sostanzjati u jsiru biss f każijiet inevitabbli, anki permezz ta emendi fil-kodiċi tal-etika tal-avukati u Prokuraturi Legali. Millbanda l-oħra, peress li huwa l-ġudikant u mhux l-avukati jew il-prokuraturi legali li jamministraw il-kawżi jibqa dejjem fid-diskrezzjoni tal-ġudikant jekk jakkordax tali differiment, ukoll jekk mitlub u maqbul konġuntament bejn l- avukati jew il-prokuraturi legali. MIŻURA 130: Sentenzi ex tempore: hija l-prassi, speċjalment fil-kawżi kriminali tad-distrett, li l-qrati jirrikorru għal sentenzi ex tempore. Filwaqt li din il-proċedura hija intiża biex tħaffef il-proċeduri u meta wżata tajjeb tkun ta benefiċċju għall-amministrazzjoni spedita tal-ġustizzja, huwa importanti li meta tingħata sentenza ex tempore hija tkun motivata skont ma jipprovdi l-artiklu 218 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, anke jekk ir-raġunijiet għallġudikat ikunu qosra. MIŻURA 131: Prorogi ta atti eżekuttivi: billi l-validità ta sentenzi hija qasira u għalhekk qed ikun hemm bżonn li dawn joqogħdu jiġu prorogati minn żmien għal żmien, l-artiklu 258 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandu jiġi emendat fis-sens li sentenza għandha dejjem tibqa esegwibbli għallperijodu ta tletin sena mingħajr il-ħtieġa għal ebda proċedura biex din tiġi prorogata b dan illi jekk l-eżekutant jipprova jesegwixxi dik is-sentenza meta din tkun diġà ġiet esegwita anke in parte, u l-kreditu jkun sodisfatt, l-eżekutat ikollu dritt ta azzjoni kontra l-eżekutant biex iwaqqaf dik l-esekuzzjoni kontra l- eżekutant, anke in parte u jitlob ukoll id-danni. MIŻURA 132: Proċedura speċjali għar-rigward ta talbiet mhux opposti: illum il-ġurnata l-artiklu 166A tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jipprovdi għal proċedura speċjali għar-rigward ta talbiet mhux opposti. Il-valur ta dejn li jista jinġabar b din il-proċedura huwa sa massimu ta 23, Dan id-dejn madankollu jrid ikun ċert, likwidu u dovut. Mill-2005 sal-2012 ġew ippreżentati 28,806 ittra uffiċjali skont l-artiklu 166A. Kien hemm, fl-istess snin, 4,152 risposti b oppożizzjoni. Ittri li ġew reżi eżekuttivi fl-istess żmien kien hemm 11,587. Kien hemm ukoll 4,454 ittri li qed jistennew li jiġu reżi eżekuttivi 90

91 u 8,613 ittri b riferta negattiva. Skont l-artiklu 166A(1), il-ministru responsabbli għall-ġustizzja jista jirrevedi l-ammont ta kreditu li għalih tista tapplika din ilproċedura. Din il-proċedura speċjali ħadmet sew u kkontribwiet għall-ispeditezza ta dawk il-proċeduri di facile spedizione, u jidher ukoll li qed ikun hemm kontestazzjoni mid-debitur għal din il-proċedura fil-każijiet kongruwi. Għalhekk il-kummissjoni qed tirrakkomanda fl-interess tal-ispeditezza tal-proċeduri illi l- Ministru responsabbli għall-ġustizzja għandu jirrevedi l-ammont li għalih tista tapplika din il-proċedura illi ilu hekk stabbilit mill Peress li għaddew tmien snin minn mindu dak l-ammont ġie stabbilit, il-kummissjoni qed tirrakkomanda lill-ministru biex jirrevedi dak l-ammont għal 50,000. Il-Kummissjoni qed tirrakkomanda wkoll illi l-proċedura preskritta fl-artiklu 57 tal-kapitlu 65 tal-liġijiet ta Malta għandha tiġi konformi ma dik stipulata flartiklu 166A tal-kap 12. Preżentement, meta ssir il-proċedura speċjali indikata fil-kap. 65 u d-debitur ikun irid jikkontesta l-kreditu pretiż, ikollu jipproċedi b kawża quddiem il-qorti tal-maġistrati. Il-Kummissjoni tipproponi illi din l- oppożizzjoni tkun tista ssir billi l-intimat jippreżenta nota fl-atti tal-ittra ppreżentata mill-awtorità tat-trasport stess, u b hekk ma jibqax jinkombi fuq l- intimat illi huwa jipproponi l-azzjoni kontra l-awtorità tat-trasport meta huwa joġġezzjona għal avviż biex iħallas kull ammont li dik l-awtorità titolbu jħallas skont l-imsemmi artiklu. Din il-proposta qiegħda ssir sabiex ma jkunx hemm l- inverżjoni tal-oneru tal-prova mill-awtorità rikorrenti għal fuq l-intimat. MIŻURA 133: Żieda fil-kompetenza tal-qorti tal-maġistrati (sede ċivili) u fit- Tribunal għal Talbiet Żgħar: qed jiġi suġġerit ukoll li jkun hemm żieda filkompetenza tal-qorti tal-maġistrati minn 11,646.87ċ għal 50,000 u żieda filkompetenza tat-tribunal għal Talbiet Żgħar minn 3,494.06ċ għal 10,000. Bħala emenda transitorja għall-kawżi pendenti, qed jiġi suġġerit illi, bħal fil-każ ta kawżi ġodda, dawk il-kawżi pendenti li jkunu għandhom ma ġewx appuntati, għandhom jiġu trasferiti lill-qorti kompetenti filwaqt li dawk il-kawżi li diġà ġew appuntati u bdew jinstemgħu għandhom jibqgħu quddiem il-qorti li tkun qed tieħu konjizzjoni tagħhom. MIŻURA 134: Fast track speċjali għall-kawżi li jinċampaw xi proġett ta valur nazzjonali maġġuri jew fejn hemm riskju li jintilfu xi fondi, speċjalment minn barra: jista jiġri li xi fondi ma jkunux jistgħu jintużaw minħabba proċeduri fil- Qorti jew quddiem xi tribunal ta appell bil-perikolu li l-proġett nazzjonali jiġi inċampat, jew il-fondi barranin jintilfu. F dan il-każ, fl-interess tal-kollettività, għandu jkun possibbli li dawn it-tip ta kawżi li jinċampaw dawn il-proġetti, jiġu fast-tracked u jiġu trattati bl-urġenza dovuta. Tkun trid issir emenda fir- Regolamenti dwar il-kuntratti Pubbliċi biex il-gurist ikun jista minnufih jidentifika dawn il-kawzi u jirreferihom immedjatament lill-qorti tal-appell. MIŻURA 135: Lis alibi pendens: mhux l-ewwel darba li kawża tkun ġiet ippreżentata quddiem ġudikant imbagħad tidħol oħra li tkun sostanzjalment simili u bejn l-istess partijiet iżda din tiġi assenjata lil ġudikant ieħor, u l-ewwel ġudikant ma jkunx irid jaċċetta t-tieni kawża jew jitlob li jsir rikors quddiemu jew quddiem l-ġudikant l-ieħor biex jiġi deċiż min minn dawk il-ġudikanti 91

92 għandu jisma dik il-kawża. Il-prinċipju għandu jkun ċar illi t-tieni kawża trid tinstema wkoll mill-ġudikant li jkun qed jisma l-ewwel kawża mingħajr ebda ħtieġa ta formaliżmi żejda. Wara li t-tieni ġudikant jaċċerta ruħu li dik il-kawża hija sostanzjalment simili għall-ewwel kawża u tikkonċerna l-istess partijiet u li diġà teżisti kawża oħra ppreżentata quddiem ġudikant ieħor, it-tieni ġudikant għandu, permezz ta digriet reġistrat waqt is-seduta jew kameralment jekk ikollu din l-informazzjoni qabel is-smigħ, jirrinvija t-tieni kawża għas-smigħ malewwel kawża quddiem l-ewwel ġudikant. Fl-att promotur għandu jkun hemm nota biex tattira l-attenzjoni tar-reġistratur dwar il-konnessjoni tal-kawżi, iżda jekk il-qorti tkun tal-fehma li dan huwa każ ta forum shopping u mhux ta konnessjoni tal-kawżi, hija għandha tagħti l-provvediment opportun billi tibgħat l-atti lura lir-reġistratur sabiex jassenja l-kawża lil min imissu. Dan ikun jirrekjedi emenda għall-artiklu 792 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili biex il-kliem fuq l-istess oġġett jiġu jaqraw fuq oġġett sostanzjalment simili. Ġieli jiġri wkoll li l-lis alibi pendens tkun bejn Qorti u tribunal. F dan ilkaż tal-aħħar, il-liġi għandha tipprovdi li f każ li żewġ kawżi fuq l-istess meritu u bejn l-istess partijiet tkun pendenti quddiem Qorti u tribunal rispettivament, ittribunal għandu jirrimetti l-kawża li tkun ġiet quddiemu lill-qorti li tkun qed tisma l-kawża. L-istess għandu japplika bejn Qrati inferjuri u dawk superjuri, b mod illi l-kawżi konnessi jinstemgħu dejjem kontestwalment mill-qorti l-aktar superjuri. B hekk jiġu evitati duplikazzjoni ta proċeduri u dewmien inutli. MIŻURA 136: Non cumul: għandu jkun possibbli li fl-istess kawża ssir azzjoni għal danni ex contractu u għal danni ex deliċto. Dan il-punt ġie diġà kkodifikat fl-abbozz ta liġi dwar il-kodiċi Amministrattiv. MIŻURA 137: Interess ġuridiku, interess kollettiv u interess diffuż: dejjem suġġett għall-artiklu 116 tal-kostituzzjoni ta Malta, għalkemm fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili m hemmx dispożizzjoni espliċita li tirregola l-interess ġuridiku, u din id-duttrina hija l-prodott tal-każistika, għall-fini ta kjarezza, id-duttrina tal-interess ġuridiku għandha tiġi kodifikata fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Dan il-kodiċi għandu jiġi aġġornat biex jirrikonoxxi wkoll, apparti mill-interess ġuridiku, l-interess kollettiv u l-interess diffuż. L-interess kollettiv huwa dak li jappartjeni lil entità li hija formazzjoni soċjali identifikata jew identifikabbli li għandha struttura organizzata li taħdem favur il-protezzjoni ta drittijiet kollettivi, mentri l-interess diffuż jikkorrelata ma dawk l-entitajiet li għandhom interess kollettiv iżda mhumiex organizzati. MIŻURA 138: Rikuża/astensjoni: għandhom jiżdiedu bħala bażi oħra ta rikuża jew astensjoni fl-artiklu 734 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili dawn li ġejjin: f każ ta ħbiberija bejn il-ġudikant u l-parti li tidher quddiemu, jew forsi anke jekk tali ħbiberija tkun bejn il-parti u xi membru tal-familja talġudikant, b mod illi jista jqajjem suspett illi mhux ser issir ġustizzja kif suppost; 92

93 f każ fejn l-indipendenza tal-ġudikant tista titpoġġa in dubju bħal fejn ilġudikant ikollu konflitt ta interess jew ikun hemm dubju raġjonevoli dwar l-indipendenza ta dak il-ġudikant; fejn qraba tal-ġudikant sat-tielet grad ikunu se jiġu eżaminati f kors fl- Università ta Malta, u l-avukat jew parti f kawża li tkun qiegħda tinstema minnu jkun membru tal-bord tal-eżaminaturi tal-qraba tiegħu; fejn ikun hemm parentela bejn il-ġudikant u qraba tiegħu sat-tielet grad u jidher xi ħadd mill-uffiċċju legali tal-qraba hawn fuq imsemmija quddiem dak il-ġudikant; fejn hemm raġuni ta astensjoni ta ġudikant skont l-artiklu 734 (1)(f) u (g), dawn ir-regoli tal-astensjoni għandhom jestendu għal kullmin ikun sieħeb jew membru tad-ditta ta avukati ta dak l-avukat; ir-raġunijiet għall-astensjoni jew rikuża ai termini tal-artiklu 734 tal-kap. 12 għandhom jiġu estiżi għaliex, f pajjiż żgħir bħal ma huwa Malta, u f ċirkustanzi fejn żdiedu t-tribunali b ġudikanti part-time illi jkunu għadhom ukoll fil-prattika privata, dawn m għadhomx suffiċjenti. B hekk, per eżempju, ġudikant tat-tribunal għal Talbiet Żgħar jew arbitru fi proċeduri ta Arbitraġġ għandu jastjeni jekk xi waħda millpartijiet tkun klienta tiegħu (minkejja l-fatt illi qatt ma jkun ta parir dwar il-kwistjoni mertu tal-proċeduri). Hekk ukoll arbitru għandu jastjeni f każ illi xi wieħed mill-partijiet illi jidher quddiemu huwa assigurat ma soċjetà ta assigurazzjoni illi hija klienta tal-arbitru, għal darb oħra, anke jekk huwa qatt ma jkun ta parir dwar il-kwistjoni mertu tal-proċeduri. L- istess għandu jgħodd għall-ġurista part-time illi m għandux jidher sabiex jiddefendi kawżi quddiem ġudikanti illi huwa jaħdem magħhom bħala ġurista. MIŻURA 139: Rimessjoni ta kawża minn Qorti u tribunal għal Qorti jew tribunal ieħor: meta tribunal jew Qorti tiddikjara lilha nnifisha inkompetenti, hija għandha tagħmel dan u fl-istess ħin tirrimetti l-istess atti lill-qorti jew lit-tribunal kompetenti, u mhux tagħti deċiżjoni billi tiċħad it-talba. B hekk ma jkunx hemm bżonn li jinfetħu proċeduri ġodda quddiem il-qorti jew tribunal kompetenti. Ovvjament, dan għandu jsir mingħajr preġudizzju għal kull eċċezzjoni oħra illi tkun inġiebet mill-konvenut jew mill-intimat u għall-aġġustament tad-dritt tarreġistru jekk dan ikun il-każ. Tali rimessjoni għandha tkun finali u inappellabbli. F każ li t-tieni Qorti jew tribunal jiddikjaraw li anke huma m humiex kompetenti, l-inkartament għandu jintbagħat lill-qorti tal-appell biex hija tiddeċiedi liema Qorti jew tribunal għandu jisma dik il-kawża. Il-Qorti tal- Appell għandha tiddeċiedi dawn il-kawżi b urġenza. Lejn Simplifikazzjoni tal-proċedura Kriminali: MIŻURA 140: In-nuqqas ta formaliżmu fi proċeduri kriminali: ir-riġidità filproċess kriminali għadha ma tneħħietx għal kollox. Għalkemm huwa minnu li l- 93

94 artiklu 175 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili ġie reż applikabbli għall-proċeduri kriminali permezz ta emenda introdotta fl-artiklu 520 tal-kodiċi Kriminali bl-att XXII tal-2005, xorta waħda għad hemm ċerti formaliżmi filkamp penali. Il-Kummissjoni jidhrilha illi, kemm jista jkun, dan għandu jiġi evitat sabiex il-proċeduri jiġu salvati. MIŻURA 141: Għoti ta xhieda għal aktar minn darba: ħafna drabi jiġri li xhud jixhed quddiem il-maġistrat Inkwirenti, waqt il-kumpilazzjoni u quddiem ilġurati. Din il-proċedura qed tikkawża dewmien żejjed. MIŻURA 142: Kawżi li jiġu deċiżi minn Maġistrat: kawżi li l-piena tagħhom hija priġunerija ta anqas minn tnax-il sena, u li jsibu riskontru fil-gradi skont l- artiklu 31(1)(b) tal-kodiċi Kriminali, għandhom jinstemgħu u jinqatgħu minn Maġistrat. B hekk, fejn il-piena għar-reat tkun taħt it-tnax-il sena ħabs, ma jkunx hemm għalfejn li ssir kumpilazzjoni, stante li dik il-kawża titmexxa bi proċedura sommarja mill-bidu nett. Il-kumpilazzjoni għandha ssir biss meta l-piena ta priġunerija teċċedi t-tnax-il sena. Meta l-piena tkun taħt it-tnax-il sena ħabs, ilprosekuzzjoni jkollha d-dritt li tbiddel l-akkuża jew iżżid akkużi oħra sa qabel ma tagħlaq il-provi tagħha. Jekk l-prosekuzzjoni tiġi biex tibdel l-akkuża u żżid il-piena għal aktar minn tnax-il sena, il-qorti tal-maġistrati ta Ġudikatura Kriminali jkollha tikkonverti ruħha f Qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta Inkjesta. MIŻURA 143: Kawżi li jiġu deċiżi minn Imħallef: kawżi li l-piena tagħhom hija priġunerija ta bejn tnax-il sena ħabs u l-għomor jinstemgħu u jinqatgħu mill- Qorti Kriminali, wara li tkun saret il-kumpilazzjoni mill-qorti tal-maġistrati bħala Qorti Istruttorja. MIŻURA 144: Akkużati liberati minħabba żball klerikali: ġieli jiġri li akkużat jiġi lliberat minħabba żball ta dettall klerikali erroneju fl-akkuża jew fl-att talakkuża. Per eżempju l-ħin li fih jew il-post fejn ikun sar ir-reat jkunu mniżżla ħżiena fl-akkuża jew fl-att tal-akkuża għalkemm mis-sustanza tal-provi jkun jirriżulta l-ħin u l-post eżatt meta u fejn sar ir-reat. Dan jagħti lok għallperċezzjoni fil-pubbliku ta inġustizzja. L-ebda persuna m għandha tiġi liberata fuq żball klerikali bħal dan għax, altrimenti, ma tkunx qed issir ġustizzja. Għandha għalhekk issir distinzjoni bejn tibdil fl-akkuża fejn tinbidel in-natura ġuridika tal-akkuża (fejn jinbidel l-artiklu tal-liġi li fuqu qed tiġi bbażata l- akkuża u allura tinbidel totalment in-natura tal-akkuża bħal fil-każ ta reat ta omiċidju involontarju għal reat ta omiċidju volontarju) u tibdil fiċ-ċirkustanzi fattwali tal-każ bħal, ngħidu aħna, tibdil fil-ħin jew fil-ġurnata meta sar ir-reat jew il-post fejn sar ir-reat. Fejn ikun hemm tibdil fiċ-ċirkustanzi fattwali, dan m għandux jitqies bħala tibdil fl-akkuża u l-akkużat ma jkollux għalfejn jagħti ruħu b notifikat jew li l-kawża jkollha terġa tibda mill-ġdid. MIŻURA 145: il-kunċett tan-ne bis in idem: wieħed irid ukoll jikkunsidra dawk il-każijiet fejn akkużat jiġi liberat u jerġa jitressaq il-qorti akkużat b reat kriminali ieħor simili għal dak li minnu kien ġie liberat minħabba żball fattwali fl-akkuża kif ingħad hawn fuq (ngħidu aħna, fl-ewwel akkuża, il-ħin jew il-post fejn sar ir-reat ġie indikat ħażin fl-akkuża). Biex wieħed jikkjarifika sew il- 94

95 kunċett tan- ne bis in idem, qed issir referenza għall-artiklu 4 ta Protokoll 7 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem (li, illum il-ġurnata, huwa inkorporat fl-ewwel Skeda għall-att dwar il-konvenzjoni Ewropea, Kapitlu 319 tal-liġijiet ta Malta) li, filwaqt li jinkorpora l-prinċipju fundamentali ta dritt penali tan- nes bis in idem, għandu jiġi inkorporat fil-kodiċi Kriminali dan iddritt kif ukoll iż-żewġ kwalifiċi magħmula għalih bl-istess Artiklu 4 ta Protokoll 7 u ċjoè meta jkun hemm evidenza ta fatti ġodda jew ta fatti ġodda li jkunu għandhom kemm instabu kif ukoll meta jkun hemm difett fundamentali fl-ewwel proċeduri li jistgħu jaffettwaw id-deċiżjoni tal-każ. Żball ta ċirkustanza materjali fl-actus reus fl-akkuża jew fl-att tal-akkuża għandu jitqies bħala difett fundamentali. MIŻURA 146: Diskrezzjoni tal-avukat Ġenerali dwar fejn tinstema kawża kriminali: Id-diskrezzjoni tal-avukat Ġenerali li jiddeċiedi quddiem liema Qorti persuna akkużata għandha tiġi ġudikata, bħal fil-każ ta traffikar tad-drogi, ħasil tal-flus u logħob tal-azzard, qed toħloq sproporzjonalità fil-pieni fil-każ ta persuni akkużati bl-istess reat iżda li jingħataw piena differenti peress li l-kawżi tagħhom jinstemgħu quddiem Qrati ta ġurisdizzjoni kriminali diversi. Anke l- Qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem ikkundannat din il-prattika bħala li tikser id-drittijiet tal-bniedem (ara s-sentenza riċenti ta Camilleri vs. Malta, applikazzjoni numru 42931/10, ). Għalhekk din id-diskrezzjoni għandha titneħħa u minflok għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-kodiċi Kriminali li japplikaw għar-reati kollha l-oħra. Għalhekk il-kummissjoni qed tissuġġerixxi illi peress li l-entità u l-gravità tar-reati hawn fuq imsemmija jvarjaw, għandha, għal skop ta ċertezza, tkun il-liġi stess li tiddetermina liema hija l-qorti ta ġurisdizzjoni kriminali li tkun kompetenti li tisma dawk il-kawżi. MIŻURA 147: Rinviji li jtawlu l-proċess kriminali: Preżentement ir-rinviji rikjesti mill-avukat Ġenerali ġieli jinfirxu fuq numru ta snin u dan jikkontribwixxi biex jitwal il-proċess kriminali, ġieli b mod irraġjonevoli. Jiġri wkoll li l-qorti tkun għamlet seduta waħda biss meta fiż-żmien mogħti lilha, hija tkun tista tagħmel aktar seduti. Mentri huwa intwittiv illi meta l-każ jitressaq il- Qorti, mhux neċessarjament il-prosekuzzjoni ser tkun identifikat ix-xhieda kollha tagħha, jew illi dawn ikunu jistgħu lkoll jiġu prodotti f seduta waħda, lanqas ma huwa aċċettabli illi x-xhieda jinġabru ftit ftit, b mod mill-aktar spezzettat, fuq perijodu ta xhur jew snin għaliex il-prosekutur joqgħod jidentifika x-xhieda wieħed wieħed. Għalhekk, il-kummissjoni hija tal-fehma illi l-kodiċi Kriminali għandu jipprovdi li, f kawżi fejn il-piena teċċedi t-tnax-il sena ħabs u kwindi tenħtieġ il-kumpilazzjoni, il-prosekutur Ġenerali jkun intitolat sa massimu ta disa xhur biex f dan il-perjodu ssir il-kumpilazzjoni, jintalbu r-rinviji kollha li jista jkun hemm bżonn, u jinħareġ ukoll l-att tal-akkuża. Meta jsir ir-rinviju, tingħata data speċifika tad-differiment sabiex b hekk tiġi evitata l-ħtieġa illi l- imputat u/jew il-parte civile, jerġgħu jiġu notifikati mill-ġdid. MIŻURA 148: Separazzjoni tal-funzjonijiet tal-avukat Ġenerali: Peress li llum il-ġurnata l-avukat Ġenerali jilbes ħafna kpiepel, minn dak ta avukat tal-gvern, għal dak ta Prosekutur, minn dak li jikteb il-liġijiet għal dak li jservi fuq numru ta bordijiet, il-kummissjoni tħoss illi hemm bżonn illi l-funzjoni prosekutorjali 95

96 tal-avukat Ġenerali tinfatam minnu u tiġi vestita f uffiċjal ieħor, il-prosekutur Ġenerali. B hekk, dan tal-aħħar ikun jista jikkonċentra biss fuq il-proċess kriminali u ma jkollux affarijiet oħra li jfixkluh f xogħlu bħal, per eżempju, li jkun irid jiddefendi kawżi kostituzzjonali urġenti, jiġbor il-flus dovuti lill-gvern, jagħti pariri lill-ministri u lis-servizz pubbliku, jabbozza l-liġijiet inkluż legislazzjoni sussidjarja, u fejn din ma ssirx mill-uffiċċju tiegħu, jivvettja tali liġijiet, eċċ. Din il-miżura tkun teħtieġ emenda fil-kostituzzjoni ta Malta fissens li filwaqt li l-kariga ta Avukat Ġenerali tibqa kariga kostituzzjonali u li l- Avukat Ġenerali jibqa jżomm l-istatus, il-funzjonijiet u l-kundizzjonijiet talimpjieg li jgawdi llum il-ġurnata, il-funzjoni imsemmija fl-artiklu 91(3) tal- Kostituzzjoni tiġi vestita fil-prosekutur Ġenerali. Ikun hemm bżonn ukoll emendi konsegwenzjali fil-liġijiet ordinarji għat-twettiq ta dan il-miżura. Il-Prosekutur Ġenerali għandu jkollu dawk il-garanziji legali u kostituzzjonali meħtieġa sabiex l-indipendenza tiegħu mill-eżekuttiv tkun garantita. Mill-banda l-oħra, l-avukat Ġenerali u l-avukati fl-uffiċċju tiegħu għandhom ikollhom l-istess kundizzjonijiet tal-impjieg tal-prosekutur Ġenerali u tal-impjegati tal-uffiċċju tal- Prosekutur Ġenerali. MIŻURA 149: Assessuri tekniċi f materja kriminali: Ir-reati kriminali llum saru aktar diversi u ħafna drabi kkomplikati, fejn ġieli jkollok materja li hija altament teknika bħalma jiġri f reati ta natura finanzjarja (white collar crimes) fejn ilġurati jintilfu fid-dokumenti kollha ppreżentati tant li tkun diffiċli ħafna għalihom li jsegwu dak li jkun għaddej. Għalhekk, il-kummissjoni hija tal-fehma illi f dawn il-każijiet, il-qorti Kriminali għandha tkun magħmula mill-ġurati, mill-imħallef u minn żewġ assessuri tekniċi. F dawn it-tipi ta każijiet, il-ġurati għandhom ikunu assistiti tul is-smigħ tal-proċeduri kollha fil-qorti Kriminali minn dawn iż-żewġ assessuri tekniċi, li ma jkollhomx vot, u li l-ġurati jkunu jistgħu jitolbu l-parir tekniku ta dawn l-assessuri. L-għażla tal-assessuri għandha ssir bil-polza minn fost lista ta esperti tekniċi, skont in-natura tal-akkuża. Iżżewġ assessuri jvarjaw minn kawża għall-oħra dejjem skont il-materja teknika li tkun qed tiġi aġġudikata. F każi ta reati tekniċi bħal dawk imsemmija hawn fuq, fejn l-akkużat jagħżel illi ma jiġix ġudikat minn ġurija, l-imħallef sedenti xorta waħda jkun assistit minn assessuri tekniċi. MIŻURA 150: Kawża kriminali tista tinstema u tinqata fl-assenza talakkużat/imputat jew tal-parti ċivile purkè notifikati: fil-qorti Istruttorja huwa diġà permessibli illi l-provi jkomplu jinstemgħu anke jekk l-imputat ma jidhirx ai termini tal-artiklu 405(4) tal-kap. 9 tal-liġijiet ta Malta. Din għandha tapplika wkoll f kull każ ieħor. Ladarba l-akkużat ikun ġie notifikat validament, ilproċeduri jkunu jistgħu jsiru fl-assenza tiegħu. Għal dan il-għan, il-kodiċi Kriminali għandu jiġi emendat biex jipprovdi li kawża kriminali tkun tista tinstema u tinqata anke fl-assenza tal-akkużat/imputat jew parte civile, purkè li huma jkunu ġew notifikati. Jekk l-akkużat/imputat/parte civile jiġi notifikat personalment, in-notifika tkun tista ssir f kull post; jekk l-akkużat/imputat/parte civile ma jiġix notifikat personalment, in-notifika tkun tista ssir sew firresidenza sew fil-post tax-xogħol tiegħu. B hekk jiġi żgurat illi l- 96

97 akkużat/imputat/parte civile jkun verament notifikat. Meta l-qorti tkun sodisfatta illi n-notifika tkun saret validament, tkun prerogattiva tal-imputat/ akkużat/parte civile li jiddeċiedi jekk jattendix jew le għas-seduti u għall-issentenzjar. La darba l-akkużat/imputat/parte civile jiġi notifikat biċ-ċitazzjoni u d-data tal-ewwel smigħ, tkun ir-responsabbiltà tiegħu li jibqa jsegwi d-dati tad-differimenti, u ma jkunx hemm ħtieġa ta notifiki ulterjuri. L-istess għandu jgħodd għall-parte civile li ma tidhirx għas-seduta purkè tkun notifikata. Jekk tinqala diffikulta` dwar l-identita` tal-imputat/akkużat assenti, il-prova talidentifikazzjoni ssir permezz ta ritratti jew kull forma ta identifikazzjoni oħra bħall-karta tal-identità, passaport u dokumenti uffiċjali oħra li l-qorti tista, fiddiskrezzjoni tagħha, tammetti għal dan l-iskop. MIŻURA 151: Ammansjoni bikrija fil-kumpilazzjoni: hekk kif l-imputat jwieġeb li huwa ħati tal-akkużi dedotti fil-konfront tiegħu, kemm fl-interrogatorju kif ukoll fi kwalunkwe stadju wara, quddiem il-qorti tal-maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, il-kumpilazzjoni għandha tieqaf u l-qorti Istruttorja tikkonverti ruħha f Qorti ta Ġudikatura Kriminali b kompetenza estiża u tkun tista tagħti s- sentenza anke jekk il-piena tkun teżorbita mill-kompetenza ta dik il-qorti u tkun taqa fil-kompetenza tal-qorti Kriminali. F każ li l-akkużat ikun irid jappella mill-piena, ikun jista jagħmel dan quddiem il-qorti tal-appell, Kompetenza Superjuri. Naturalment, in vista tal-ammansjoni, l-appell ikun limitat biss fuq ilpiena. MIŻURA 152: Kawżi bl-appuntament: Hemm bżonn sistema ta appuntament fil-kawżi kriminali, għajr għal dawk sommarji, fejn għandu jsir staggering talħinijiet. Din il-miżura għandha tkun obbligatorja fuq il-maġistrati u n-nuqqas ta aderenza għaliha għandu jitqies bħala ksur tad-dixxiplina. Ma tagħmilx sens illum il-ġurnata li fil-kawżi tad-distrett jew sommarji, kulħadd jitħarrek fid- 9.00a.m. meta l-kawżi jistgħu jiġu spazjati kull nofs siegħa jew tal-anqas jiġu staggered, per eżempju, tliet kawżi kull nofs siegħa. MIŻURA 153: Xhud li ma jidhirx: F każ li xħud ma jidhirx minkejja li jkun debitament notifikat u ma jkollux raġuni valida għala ma jkunx attenda l-qorti għandha timmultah piena ta 500. Terġa, qed ikun hemm differimenti għax ixxhud ma jkunx notifikat jew inkella l-ispettur ikun sprovvist mir-riferti. F dawn il-każijiet, il-ġudikant għandu jinnotifika lill-kummissarju tal-pulizija u jitolbu biex jinvestiga għalfejn ix-xhud ma jkunx ġie notifikat jew ir-riferta ma waslitx lura għand l-uffiċjal Prosekutur, li terġa tinħareġ taħrika ġdida u li r-rapport tal- Kummissarju dwar dawk il-mankanzi amministrattivi u kull proċeduri li jkunu ttieħdu, jekk ikun il-każ, ta dixxiplina jiġu komunikati lill-ġudikant konċernat għall-informazzjoni tiegħu, lill-prosekutur Ġenerali u lill-awtorità dwar is- Superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji. MIŻURA 154: Il-gradi ta pieni karċerarji: Minħabba li l-kodiċi Kriminali ilu jiġi emendat tul iż-żmien, ġieli jiġri li l-aggravju waħdu jkun biżżejjed biex ibiddel il-ġurisdizzjoni tal-qorti. Għalhekk għandu jsir studju tal-gradi kollha ta pieni karċerarji u tal-pieni għall-aggravanti biex jiġi stabbilit illi jekk jiġi applikat 97

98 l-aggravanti dan ma jbiddilx il-ġurisdizzjoni tal-qorti kompetenti u lanqas ma jiddevja mill-gradi skont l-artiklu 31(1) tal-kodiċi Kriminali. MIŻURA 155: Użu ta provi diġà miġbura: Għandu jkun possibbli li provi diġà miġbura quddiem Qorti, tkun ta liema ġurisdizzjoni tkun (ċivili jew kriminali), għandhom ikunu ammissibbli bħala prova quddiem Qorti ta ġurisdizzjoni differenti purkè jkun hemm qbil bejn il-partijiet u l-kontro-parti jkollha d-dritt illi tagħmel kontro-eżamijiet u tiddefendi ruħha b kull mod xieraq f dan ir-rigward. Ir-reġistrazzjoni oriġinali tkun trid tiġi miżmuma f każ li tqum kontestazzjoni dwarha. Xhieda f kawża ċivili għandhom ikunu estendibbli għal kawża ċivili oħra, mingħajr il-ħtieġa li dik ix-xhieda terġa tinstema u xhieda f kawża kriminali għandhom ikunu estendibbli għal kawża kriminali oħra, mingħajr ilħtieġa li dik ix-xhieda terġa tinstema. F dawk iż-żewġ każijiet għandu jkun possibbli li apparti li tiġi ammessa dik ix-xhieda, isiru domandi supplementari jekk ikun hemm bżonn minħabba ċ-ċirkustanzi speċifiċi ta kull każ. B mod ġenerali, għandu jiġi studjat jekk jistax jiġi leġislat li xhieda li tingħata f Qorti ta ġurisdizzjoni ċivili tkunx tista tintuża f Qorti ta ġurisdizzjoni kriminali u viċeversa tenut kont tal-fatt illi filwaqt li fil-qrati ċivili l-affidavit għandu applikazzjoni wiesgħa fil-qrati kriminali l-affidavit għandu applikazzjoni ferm aktar ristretta (ara artikli 360A u artiklu 646(7) tal-kodiċi Kriminali). MIŻURA 156: Traskrizzjoni ta xhieda f kawża kriminali inferjuri għall-fini talappell: peress li fil-kawżi sommarji mhux dejjem tiġi reġistrata x-xhieda u għalhekk fl-istadju tal-appell l-inkartament ikun priv minn tali provi, il- Kummissjoni qed tissuġġerixxi illi x-xhieda quddiem il-qorti tal-maġistrati f kawżi sommarji tiġi reġistrata sabiex f każ illi jiġi preżentat appell millpartijiet, din ix-xhieda tkun faċilment tista tiġi traskritta bil-għan illi fl-istadju tal-appell ma jkunx hemm il-ħtieġa li l-qorti terġa tisma x-xhieda mill-ġdid. Dan jevita wkoll iċ-ċirkostanza, li ġieli tiġri, fejn xhud jibdel ix-xhieda tiegħu mill-ewwel istanza għal quddiem il-qorti tal-appell b mod illi, fil-preżent, ma jista jkun hemm ebda kontroll dwar dan proprju minħabba l-fatt illi x-xhieda ma tiġix traskritta jew reġistrata. MIŻURA 157: Talba għas-sospensjoni tas-sentenza: Għandu jiġi emendat l- Artiklu 416 tal-kodiċi Kriminali sabiex jiġi ċċarat li, fil-każ li wieħed ikun irid jappella, it-talba għas-sospensjoni tas-sentenza tkun tista ssir jew immedjatament wara li tinqara s-sentenza u tingħata l-garanzija tal-appell jew inkella anke wara permezz ta rikors fil-mori tal-appell u tingħata l-garanzija talappell fl-istess rikors. Il-Patteġġjament: Il-patteġġjament iddaħħal fil-kodiċi Kriminali permezz ta emendi li saru fil Madankollu, il-patteġġjament iddaħħal biss quddiem il- Qorti Kriminali u limitatament għal patteġġjament dwar sentenzi. Fil-każ tal- Qorti tal-maġistrati l-patteġġjament huwa limitat għal dak li jipprovdi l-artiklu 392A(5) tal-kodiċi Kriminali u għalhekk għandu jiġi estiż għall-kawżi kollha u mhux biss fil-każ ta ammansjoni waqt l-interrogatorju tal-imputat fejn l-piena ma teċċedix l-għaxar snin priġunerija. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l- patteġġjament, biex ikun aktar effikaċi fir-riżoluzzjoni tal-kawżi kriminali fi 98

99 żmien qasir, għandu jkun applikabbli fl-ewwel lok għal patteġġjament dwar l- akkuża u, sekondarjament, għal patteġġjament dwar il-piena. Għalhekk il- Kummissjoni qed tipproponi dan li ġej: MIŻURA 158: Kif għandu japplika l-patteġġjament għall-qrati kriminali: Ilpatteġġjament għandu japplika fil-qrati kollha ta ġurisdizzjoni kriminali iżda m għandux japplika fil-qorti tal-appell Kriminali (Kompetenza Superjuri u Kompetenza Inferjuri). Fil-każ ta kawżi ġodda, il-patteġġjament għandu jibda mill-bidu nett tal-kawża u mhux bħalma jsir illum fejn jibda fl-aħħar stadju tal-kawża għax, altrimenti, l- iskop tiegħu li jħaffef fil-qtugħ tal-kawżi fi stadju bikri tal-proċess, jiġi fix-xejn. Dan ifisser li f dan l-istadju bikri l-patteġġjament isir fuq l-akkuża mhux fuq issentenza kif ġej:- (i) (ii) Fejn ikun hemm qbil bejn l-akkużat u l-prosekutur Ġenerali, wara konsultazzjoni wkoll mal-parte civile li jitwaqqgħu jew jinbidlu l- akkuzi f akkuzi anqas serji, dejjem jekk ikun hemm qbil dwar dan bejn l-akkużat u l-prosekutur Ġenerali, il-ġudikant ikun marbut bilpiena massima li tkun tista tingħata għar-reat imnaqqas; Meta jkun hemm qbil fuq akkuża minuri minn dik oriġinarjament maħruġa, allura l-ġudikant jiddeċiedi l-kawża skont il-piena għal dik l-akkuża mingħajr ebda forma ta patteġġjament fuq il-piena; (iii) Mill-banda l-oħra, fil-każ tal-patteġġjament fuq is-sentenza, tkun il- Qorti (u mhux il-partijiet) li jkollha d-deċiżjoni finali fuq il-piena. Ilpatteġġjament fuq is-sentenza japplika kif ġej:- (a) fil-każ ta kawżi sommarji, il-patteġġjament għandu jsir sa mhux aktar tard minn tletin ġurnata minn meta jingħalqu l- provi kollha tal-prosekuzzjoni u, anke jekk, il-prosekutur f dawn il-kawżi jkun Uffiċjal tal-pulizija, il-patteġġjament ikun irid isir mal-uffiċċju tal-prosekutur Ġenerali u l-uffiċjal tal-pulizija li jkun qed jaġixxi ta Prosekutur għandu jikkomunika bil-miktub il-qbil dwar il-patteġġjament jew le lill-qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta Ġudikatura Kriminali; (b) li l-patteġġjament ikun jista jsir fil-qorti Kriminali sa mhux aktar tard minn tletin ġurnata min-notifika lill-akkużat tal-att tal-akkuża, jew minn meta tkun ingħatat is-sentenza dwar l-eċċezzjonijiet ta natura preliminari fejn dawn ikunu ġew sollevati. Il-Qorti Kriminali mbagħad tkun trid tikkunsidra tali patteġġjament mingħajr ma jiġi appuntat ilġuri. Fil-każ ta kawżi li jkunu pendenti meta tidħol fis-seħħ din l-emenda, ilpatteġġjament fuq is-sentenza għandu jiġi regolat kif ġej: 99

100 (i) fil-każ ta kumpilazzjonijiet fl-istadju ta rinviju, il-patteġġjament ikun jista jsir fi żmien tletin ġurnata minn meta l-atti jkunu rimessi lura lill-prosekutur Ġenerali; (ii) meta l-prosekutur Ġenerali jkun irrinvija l-atti tal-kumpilazzjoni lill- Qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta Ġudikatura Kriminali bl-artikli li fuqhom l-akkużat għandu jinstab ħati jew le, il-patteġġjament għandu jsir fi żmien tletin ġurnata minn meta n-nota bl-artikli tal-prosekutur Ġenerali tiġi ppreżentata fil-qorti; (iii) meta l-prosekutur Ġenerali jkun ippreżenta l-att tal-akkuża, ilpatteġġjament għandu jiġi konkluż sa massimu ta tletin ġurnata minnotifika tal-istess att ta akkuża lill-akkużat, jew minn meta tkun ingħatat is-sentenza dwar l-eċċezzjonijiet ta natura preliminari fejn dawn ikunu ġew sollevati; (iv) f dawk il-kawżi li jkunu pendenti quddiem il-qorti Kriminali iżda jkunu għadhom ma ġewx appuntati għas-smigħ, il-patteġġjament għandu jsir sa mhux aktar tard minn sitt xhur mid-data li tidħol fisseħħ din l-emenda; (v) meta l-ġuri jkun diġà ġie appuntat għas-smigħ meta tiġi emendata l- Liġi, il-patteġġjament għandu jiġi konkluż sa tlett ijiem qabel jibda s- smigħ tal-ġuri; (vi) f każ fejn ikun hemm vittma involuta, il-vittma għandu jinstema u leħnu jingħata l-piż meħtieġ. Il-vittma, speċjalment meta jkun ikkostitwixxa ruħu bħala parte civile għandu jkun verament parti filproċess u r-rwol li jiżvolġi fl-istess proċess penali għandu jiġi rikonoxxut anke fil-patteġġjament. Direttiva li tipproteġi d-drittijiet tal-vittmi, li se tidħol fis-seħħ fil-2015, timponi obbligi versu l- vittma, li mhux biss ikollhom dritt għall-għajnuna legali iżda se jingħataw leħen aktar b saħħtu fil-proċedimenti penali li jikkonċernawhom. Għalhekk il-kummissjoni hija tal-fehma li l- vittma għandha tiġi konsultata mill-prosekutur Ġenerali meta jkunu qed isiru t-trattativi għal patteġġjament, u l-prosekutur Ġenerali għandu jżomm lill-vittma aġġornata bl-andament ta dawn ittrattativi. MIŻURA 159: Terminu għar-risposta tal-appell: ta min jinnota illi fil-prattika preżentement hemm disparità bejn il-prosekuzzjoni u d-difiza għaliex mentri hemm terminu fiss mogħti lid-difiża biex tappella lill-qorti tal-appell Kriminali, Kompetenza Superjuri, minn sentenza mogħtija f ġurijiet ma hemmx terminu għar-risposta tal-prosekutur. Fil-prattika qed jiġri illi l-qorti qiegħda tiffissa terminu għar-risposta permezz ta digriet u dan it-terminu qiegħed ikun wieħed ta għaxart ijiem ossija nofs iż-żmien mogħti lill-appellant. Għalhekk, il- 100

101 Kummissjoni qed tipproponi li ż-żewġ termini għandhom ikunu mniżżla fil- Kodiċi Kriminali u għandhom ikunu tal-istess durata. MIŻURA 160: Sentenza Sospiża u r-reċidiva: kif inhi l-liġi llum, min ikun reċidiv fit-termini tal-artiklu 50 tal-kodiċi Kriminali, ma jistax jingħata sentenza sospiza. Però jista jingħata piena taħt l-att dwar il-probation. Is-sentenza sospiza, għal diversi raġunijiet, hija sentenza iżjed serja mill-pieni kontemplati flimsemmi Att u għalhekk il-liġi għandha tinbidel fis-sens li min ikun reċidiv fittermini tal-artiklu 50 ma jkunx jista jingħata piena taħt l-att imsemmi iżda jkun jista jingħata sentenza sospiza. MIŻURA 161: Dipenalizzazzjoni u dekriminalizzazzjoni ta Reati: metodu effettiv biex jitnaqqsu l-kawżi kriminali huwa billi jsir eżerċizzju biex reati kriminali jiġu jew dipenalizzati jew dekriminalizzati. Id-dekriminalizzazzjoni tfisser li reat jitħassar kompletament mil-liġi kriminali u ma jibqax aktar reat filwaqt li d-dipenalizzazzjoni tfisser li reat ma jibqax reat kriminali imma jittrasforma ruħu f reat amministrattiv. Il-kontravenzjonijiet kollha li m għandhomx piena ta ħabs għandhom jiġu dipenalizzati filwaqt li kontravenzjonijiet oħra li għandhom piena ta detenzjoni għandhom jiġu studjati biex jiġi stabbilit jekk dawn ukoll jistgħux ikunu soġġetti għal piena mhux karċerarja u għalhekk ikunu jistgħu jiġu depenalizzati. Meta jsir dan u kwindi dawn ir-reati jiġu trasformati f reati amministrattivi, allura dawn ikunu jistgħu faċilment jinstemgħu u jiġu deċiżi minn awtoritajiet amministrattivi bi dritt ta appell quddiem tribunal, purkè wieħed jikkonforma mad-drittijiet tal-bniedem, ovvjament. B hekk, in-numru ta kawżi għal reati kriminali jonqsu u jonqos ukoll l-affollament li jkun hemm fil-kuriduri tal-qrati tal-maġistrati u ssir aktar faċli wkoll is-sistema ta appuntament bil-ħin f kull kawża kriminali. Għandu għalhekk isir eżerċizzju biex jiġu identifikati dawk ir-reati li jistgħu jiġu depenalizzati u dawk li jistgħu jiġu dekriminalizzati. Bħala prinċipju, meta jiġu applikati pieni għal reati amministrattivi, dawn għandhom ikunu moderati u mhux esaġerati. Jinħtieġ ukoll li ċerti pieni amministrattivi jiġu capped ukoll speċjalment meta tiġi applikata piena għal kull jum li l-aġir illegali jibqa fisseħħ, jew inkella l-interessi bil-1% fix-xahar, peress li dawn il-pieni għal kull jum u l-interessi jispiċċaw jissormontaw bil-kbir il-piena amministrattiva propja u b hekk tant jikbru d-daily fines u l-interessi li wieħed jispiċċa jkun qed jillegalizza l-użura favur il-gvern! Jinħtieġ għalhekk li dawn il-pieni amministrattivi kollha jiġi mistħarrġa mill-ġdid u capped. MIŻURA 162: Sentencing Policy: sfortunatament mhux qed ikun hemm konsistenza fost il-ġudikanti fl-amministrazzjoni tal-pieni f każijiet ta fatti speċi relattivament simili għal xulxin, u lanqas konsistenza fil-pieni bejn reat u ieħor (ngħidu ahna, reat li huwa minuri igib pieni għolja u reat li huwa serju jġib piena iżgħar mir-reat minuri). Dan qiegħed iwassal sabiex il-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali jiġu kkritikati mill-pubbliku u fil-media dwar kif japplikaw kejl differenti f termini ta pieni f każijiet fejn il-fatti speċi tagħhom ikunu simili jekk mhux identiċi għal xulxin. Il-Kummissjoni għalhekk jidhrilha illi punt li għandu jiġi kkunsidrat bis-serjetà huwa li tiġi abbozzata Sentencing Policy għall-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali. Permezz ta din is-sentencing policy, il-ġudikatura tkun 101

102 tista tapplika b mod aktar konsistenti l-politika dwar il-pieni li għandhom jingħataw mill-qrati Maltin u Għawdxin. Mill-banda l-oħra, pieni mandatorji billiġi għandhom kemm jista jkun jiġu evitati u d-diskrezzjoni titħalla f idejn ilġudikant ta liema piena għandha tkun l-aktar idoneja għaċ-ċirkustanzi ta kull każ u dan dejjem skont is-sentencing policy. F dawn il-każijiet, il-liġi kemm jista jkun m għandhiex torbot idejn il-ġudikant li jinfliġġi bilfors forma waħda biss ta piena. Għal dan il-għan għandha titwaqqaf Kummissjoni għat-tħejjija ta Sentencing Policy. Din il-kummissjoni għandha tkun magħmula minn ex- Imħallef b esperjenza fil-kamp kriminali bħala President, ex-maġistrat b esperjenza fil-kamp kriminali bħala Viċi-President, persuna li tirrapreżenta s- servizz tal-probation, persuna esperta fis-social work, persuna esperta filkriminoloġija u persuna li tirrapreżenta l-faċilità Korrettiva ta Kordin. Din il- Kummissjoni għandha wkoll tikkonsidra t-tnaqqis fil-marġini li jeżisti bejn ilpieni minimi u massimi għar-reati individwali, it-tnaqqis ukoll fid-diskrezzjoni assoluta fl-applikazzjoni ta ċerti provvedimenti bħal ma huma l-liberazzjoni kundizzjonata, il-probation, u l-applikazzjoni tas-sentenza sospiża. Il-prinċipju li għandu jiggwida lill-kummissjoni għat-tħejjija ta Sentencing Policy hu li, filwaqt li jitħarsu d-drittijiet għal smigħ xieraq tal-persuna akkużata, il-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali għandhom ikollhom ukoll id-dmir li jittutelaw lis-soċjetà mill-attività kriminuża billi japplikaw is-sanzjonijiet f waqthom mingħajr ħruxija żejda però wkoll mingħajr ma jinkorru l-istmerrija tas-soċjetà bl-applikazzjoni ta pieni jew provvedimenti li jkunu manifestament mhux idoneji għall-każ. MIŻURA 163: Spostament tal-oneru tal-prova fil-kawżi kriminali: meta persuna jkollha fil-pussess tagħha ċertu tagħrif dwar fatt partikolari, dik il-persuna għandha tipprova dak il-fatt. Ngħidu aħna, in linea ma dak diġà eżistenti, jekk persuna li tiġi akkużata kriminalment li ma kellhiex xi forma ta liċenzja valida jew permess bħal fil-każ ta liċenzja għall-kaċċa, liċenzja ta catering establishment, ta negozju, tal-iżvilupp, eċċ, sta għal dik il-persuna li tipproduċi kopja tal-permess, liċenzja, awtorizzazzjoni, eċċ. L-istess igħodd fil-każ ta pussess ta arma fejn ikun irid jiġi ppruvat illi persuna għandha liċenzja valida, għandha tkun hi illi tipprova illi effettivament hija għandha tali liċenzja. MIŻURA 164: Approċċ ħolistiku istituzzjonali fil-ġustizzja kriminali: Il- Kummissjoni tisħaq li fil-kamp tal-ġustizzja kriminali jinħtieġ li jkun hemm kooperazzjoni, koordinazzjoni u anki tmexxija konġunta bejn l-aġenziji u l- organizzazzjonijiet li qed jaħdmu f dan il-qasam, mhux biss dawk governattivi imma wkoll dawk fis-settur tal-volontarjat, sew tal-knisja, sew lajk. L- integrazzjoni tal-priġunieri fis-soċjetà tirrekjedi li jkun hemm partnership bejn dawn l-entitajiet kollha ħalli la jkun hemm replikazzjoni u dupplikazzjoni ta servizzi u lanqas mankanza ta għoti ta servizzi lill-priġunieri. Irid jiġi rikonoxxut li għadda ż-żmien fejn aġenzija waħda jew dipartiment wieħed talgvern seta jsolvi l-problema ta persuni b komportament kriminali jew antisoċjali. 102

103 7.0. Korporazzjoni Pubblika biex Tamministra l-qrati Naturalment, biex l-eżekuttiv tabilħaqq jilħaq l-aspirazzjonijiet tiegħu, irid ikun pront li jakkorda aktar riżorsi, sija ekonomiċi, sija umani, fil-qasam tal-ġustizzja, anke għaliex dawn, preżentement, huma karenti. Biżżejjed wieħed jinnota n- nuqqas ta personell b esperjenza, u l-fatt li ħaddiema mħarrġa jitilqu band oħra jew jiġu liċenzjati għaliex ikun għalqilhom il-perjodu tas-servizz. Il- Kummissjoni tħoss li wasal iż-żmien illi l-qorti jsir closed department jekk wieħed jistenna u jittama li jkollu mmaniġġjar aħjar u tiżdied l-effiċjenza. Id-Dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja m għandux jibqa jifforma aktar parti misservizz pubbliku, iżda jinqata għalih waħdu bl-istess mod li l-iskrivan tal-kamra u l-istaff tiegħu/tagħha, taħt it-tmexxija tal-ispeaker, se jiġu żviluppati f servizz parlamentari għal kollox awtonomu mill-gvern. L-istess igħodd għad- Dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja li għandu jingħata kemm jista jkun awtonomija mill-eżekuttiv, anke fejn tidħol it-tmexxija amministrattiva ta dan id-dipartiment, dejjem f rispett sħiħ lejn il-liġijiet tal-pajjiż. Huwa ċar li s- servizz pubbliku, iċ-ċivil, żgur f dawn l-aħħar erbgħin sena, ma kienx qed jaqdi b diliġenza xierqa l-ħtiġijiet amministrattivi tal-qrati fejn jidħol numru adegwat u mħarreġ ta impjegati biex jaħdmu fil-qrati u għalhekk għandhom jinstabu soluzzjonijiet oħra. IL-ĦMISTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 165: Twaqqif ta Servizz Ġudizzjarju: Għandu jitwaqqaf b liġi servizz ġudizzjarju li jkun awtonomu mill-gvern. Dan is-servizz ġudizzjarju jkun immexxi minn korporazzjoni pubblika li tkun awortità amministrattiva tal-qorti li jkollha l-funzjoni li tmexxi u tamministra l-qorti. Il-bord tat-tmexxija talkorporazzjoini pubblika għandu jinħatar mill-president ta Malta wara konsultazzjoni wiesgħa mal-istakeholders konċernati. Il-membri tal-bord għandhom jintgħazlu minn fost persuni mħarrġa fil-management, fil-liġi u flamministrazzjoni pubblika. Ex-Imħallef għandu jippresiedi dan il-bord. MIŻURA 166: Servizz Ġudizzjarju distakkat mis-servizz pubbliku: Is-servizz ġudizzjarju m għandux jibqa parti mis-servizz pubbliku. MIŻURA 167: Funzjonijiet tas-servizz Ġudizzjarju: L-ingaġġ, promozzjonijiet, dixxiplina u tkeċċija ta impjegati ġodda għandu jsir direttament mis-servizz ġudizzjarju. MIŻURA 168: Taħriġ ta Impjegati tal-qrati: It-taħriġ tal-impjegati tal-qrati flaġġornamenti fil-liġijiet tal-proċedura għandu, minn żmien għal żmien, jingħata mill-fakultà tal-liġi tal-università ta Malta. MIŻURA 169: Dispożizzjonijiet standard li japplikaw għall-korporazzjonijiet pubbliċi: Għandhom japplikaw ukoll dawn il-miżuri kollha li ġejjin bħalma dejjem jiġri meta titwaqqaf korporazzjoni pubblika u ċjoè:- 103

104 (i) l-impjegati kollha jiġu detailed għal mal-korporazzjoni Pubblika għall-perjodu ta sena, u wara huma jkunu jistgħu jew jibqgħu detailed mal-istess Korporazzjoni, inkella jiġu trasferiti f dipartiment jew aġenzija tal-gvern jekk ma jkunux iridu jkomplu jaħdmu mal- Korporazzjoni Pubblika, jew jagħżlu li japplikaw għas-sejħiet għallapplikazzjoni li l-korporazzjoni Pubblika toħroġ minn żmien għal żmien biex jiġu impjegati direttament mill-korporazzjoni Pubblika minflok jibqgħu impjegati maċ-ċivil u sempliċiment detailed mal- Korporazzjoni; (ii) qabel ma titwaqqaf il-korporazzjoni Pubblika jsir Manpower Plan biex jitħejjew id-dmirijiet tal-impjegati ta dik il-korporazzjoni inkluż jiġu ffissati s-salarji li jkunu jieħdu in konsiderazzjoni d-dmirijiet li jkunu se jitwettqu mill-impjegati tal-korporazzjoni Pubblika; (iii) fiż-żmien li dawk l-uffiċjali jiġu detailed mal-korporazzjoni Pubblika għandhom ikomplu jitqiesu li huma uffiċjali pubbliċi u allura regolati bil-kundizzjonijiet kollha tal-impjeg ta uffiċjali pubbliċi, inkluż kull ftehim kollettiv li jista jkun hemm fis-seħħ minn żmien għal żmien kif ukoll li jkunu jistgħu jkomplu japplikaw għal kull sejħa għall-applikazzjoni li tista toħroġ mis-servizz pubbliku li għaliha jistgħu jkunu eliġibbli matul il-perjodu tad-detailing tagħhom mal- Korporazzjoni Pubblika; (iv) jekk uffiċjal pubbliku jirriżenja mis-servizz pubbliku u jingħaqad mal-korporazzjoni Pubblika, huwa xorta jkompli jgawdi minn kull dritt li seta kellu mas-servizz pubbliku fejn tidħol pensjoni; (v) il-korporazzjoni tagħmel l-ingaġġ tal-personell hija stess skont dawk il-kundizzjonijiet li l-bord ta Tmexxija tal-bord jiddetermina, skont kull ftehim kollettiv li jkun hemm fis-seħħ minn żmien għal żmien, skont kull liġi li tista tkun applikabbli u skont direzzjonijiet li jagħti l-kap Eżekuttiv għat-tmexxija tal-korporazzjoni Pubblika minn żmien għal żmien; (vi) il-korporazzjoni Pubblika għandha tikkummissjona studju, qabel ma tibda bil-proċess ta reklutaġġ biex tistabilixxi x għandhom ikunu l-gradi tal-impjegati tagħha. Wara li jitlesta dan l-istudju u jkunu saru l-konsultazzjonijiet mal-istakeholders (unions tal-ħaddiema, Management and Personnel Offiċe fl-uffiċċju tal-prim Ministru, eċċ.), il-korporazzjoni għandha tapprova l-gradi konċernati u tgħaddi biex timlihom skont il-liġi li tirregola l-impjiegi fil-każ ta korporazzjonijiet pubbliċi; (vii) fil-każ ta impjegati tad-dipartiment tal-qorti li jagħzlu li ma jingħaqdux mal-korporazzjoni Pubblika u li jkollhom gradi dipartimentali (mhux general service grades), sew jekk dawk il-gradi 104

105 dipartimentali jkunu ġew ikkrejati mid-dipartiment tal-qorti jew għandhom gradi dipartimentali oħra peress li fil-passat kienu jaħdmu ma xi entità tal-gvern u ġew redeployed fid-dipartiment tal-qorti (per eżempju, mid-dipartiment tal-gvern li kien jissejjaħ l-uffiċċju tal-posta jew mill-korporazzjoni Pubblika tat-tarzna), dawn għandhom jiġu assimilati fis-servizz pubbliku fl-iskala tas-servizz pubbliku li tkun l-aktar viċin għas-salarju tagħhom wara li jsiru negozjati bejn il-gvern u l-unions tal-ħaddiema u, jekk hemm bżonn ukoll, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni fatturi oħra relevanti bħannumru ta snin li jkunu ilhom jaħdmu fid-dipartiment tal-qorti kif ukoll ir-responsabilità li jkunu qed iwettqu f dan id-dipartiment; (viii) kull min qiegħed attwalment f kuntratt ta impjieg mad- Dipartiment tal-qorti jkompli għaddej b dak il-kuntratt sakemm ilkuntratt jiġi fi tmiemu skont il-kundizzjonijiet ta dak il-kuntratt, iżda jekk tali impjegat jagħzel li jinħall minn dak il-kuntratt qabel iż-żmien biex jingħaqad mal-korporazzjoni Pubblika, il-gvern għandu jippermetti li dan isir bla ebda tfixkil u bla ebda ħtieġa li l-impjegat ikollu jħallas xi penali għax ikun temm il-kuntratt qabel ma jkun għalaq iż-żmien tal-kuntratt; (ix) l-istruttura amministrattiva li għandha titwaqqaf hija korporazzjoni pubblika u mhux aġenzija tal-gvern. Dan peress li l-kummissjoni qed tipproponi awtorità awtonoma mill-gvern. Aġenzija tal-gvern li titwaqqaf skont l-att dwar l-amministrazzjoni Pubblika mhix awtonoma mill-gvern u, bħal fil-każ ta dipartiment tal-gvern, tiddependi għal kollox fuq il-gvern u fuq il-ministru li taqa taħtu; (x) il-mekkaniżmu ta dixxiplina u ta progression ikun irid jiġi negozjat bejn l-unions u l-management tal-korporazzjoni Pubbliku filftehim kollettiv; (xi) il-liġi stess, bħalma jiġri meta titwaqqaf korporazzjoni pubblika ġdida, tkompli tirrikonoxxi l-għoti ta pensjonijiet lil dawk il-ħaddiema li daħlu mal-gvern qabel il-1979 u jkomplu jibqgħu intitolati għassomma tat-teżor u kull benefiċċju li llum il-ġurnata jistgħu jkunu intitolati għalih; (xii) dwar is-salarji, performance bonus u allowances, dawn ikunu jridu jiġu maqbula bejn il-bord tal-korporazzjoni Pubblika u l-union (jew unions) li jirrapreżentaw il-ħaddiema bħalma jiġri llum il-ġurnata fis-servizz pubbliku meta jiġi negozjat u approvat ftehim kollettiv ġdid. 105

106 8.0. Il-Benefiċċju tal-għajnuna Legali Il-Kummissjoni kellha l-opportunità li tistudja żewġ rapporti u abbozz ta liġi li nkitbu dwar l-għajnuna legali. Dawn huma:- Permanent Law Reform Commission, ʼlaw Relating to Legal Aid, Rapport Numru 1 ta Diċembru 1991 (ara Appendiċi III anness ma dan ir-rapport, għat-test sħiħ tiegħu); Imħallef Emeritu Joseph David Camilleri, ʼlejn Riforma tal-uffiċċju tal- Avukat tal-għajnuna Legali, 20 ta Mejju 2013 (ara Appendiċi IV anness ma dan ir-rapport, għat-test sħiħ tiegħu); u Abbozz ta liġi imsejjaħ Att dwar l-għajnuna Legali mħejji mill-avukat Dottor Mark Said (ara Appendiċi V anness ma dan ir-rapport, għat-test sħiħ tiegħu). Minn dawn iż-żewġ rapporti u l-abbozz ta liġi, kif ukoll minn sottomansjonijiet oħra li rċeviet il-kummissjoni, huwa ċar li l-istitut tal-għajnuna legali għandu bżonn jiġi rivedut bil-għan li: jsiru t-tibdiliet meħtieġa biex dan l-istitut tad-dritt proċedurali jiġi aġġornat għaż-żminijiet tal-lum; proċeduri arkajiċi jitneħħew; il-proċess ikun aktar spedit fl-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna legali, meta dan ikun dovut; ikun hemm aktar accountability fl-għoti ta dan il-benefiċċju; ikun hemm proċedura ta appell meta dan il-benefiċċju jiġi miċħud; il-benefiċċju jiġi estiż għal servizzi oħra li llum il-ġurnata mhux qed jingħataw mill-avukat tal-għajnuna Legali bħal dak ta pariri, meta persuna tkun arrestata u qed tiġi interrogata mill-pulizija u jkollha bżonn tikkonsulta avukat, u biex jiġi estiż ukoll għall-parte civile fi proċeduri kriminali; ikun hemm struttura dipartimentali organizzata li tamministra dan ilbenefiċċju filwaqt li jinżammu rekords, inkluż statistika, aktar dettaljati minn tal-lum; ikun hemm Assistent tal-avukat tal-għajnuna Legali f Għawdex responsabbli minn dan is-servizz; 106

107 ikun hemm żewġ elenki ta avukati għall-għajnuna legali ħalli b hekk jidħol element ta speċjaliżazzjoni fl-għoti tal-għajnuna legali, u mhux avukat wieħed tal-elenku jrid jagħti servizz fil-kampijiet kollha talgħajnuna legali ċivili, amministrattiv, cross-border cases, u kriminali; ikun hemm sistema ta għoti ta għajnuna legali minn avukati fi prattika privata fuq bażi ta pro bono, fejn l-avukati li jeżerċitaw il-professjoni legali privatament ikunu jistgħu joffru s-servizzi tagħhom b xejn lillbenefiċċjarji; l-aċċess għall-qrati, tribunali u servizzi extra-ġudizzjarji għal persuni bla mezzi ma jiġix ostakolat; tingħata aktar informazzjoni dwar il-benefiċċju tal-għajnuna legali permezz ta fuljett u website tad-dipartiment tal-għajnuna Legali u l- pubblikazzjoni ta rapport annwali dwar l-operat tal-istess Dipartiment; li l-means test jiġi amministrat minn entità waħda fil-gvern u ċjoè mid- Dipartiment tas-sigurtà Soċjali jew entità fi ħdanu ħalli jiġi mwaqqaf mekkaniżmu wieħed integrat li bih jiġi stabbilit test tal-mezzi wieħed marbut ma kull persuna li tagħmel xi talba għal benefiċċju mhux kontributorju. B hekk, l-avukat għall-għajnuna Legali flimkien ma dipartimenti u entitajiet oħra jużaw dan il-mekkaniżmu bħala sors ewlieni ta informazzjoni dwar is-sitwazzjoni finanzjarja tal-persuni li jkunu għamlu talba għal xi tip ta benefiċċju li jkun marbut mal-mezzi ta dawk il-persuni. F każ ta abbuż minn dan il-benefiċċju talgħajnuna legali, ikunu jistgħu jittieħdu l-passi opportuni mid-direttorat tal-frodi ta Benefiċċji u Investigazzjoni fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali. IS-SITTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: Biex jintlaħqu dawn l-għanijiet t hawn fuq, il-kummissjoni qed tipproponi t- twettiq ta dawn il-miżuri li ġejjin:- MIŻURA 170: Twaqqif ta Dipartiment tal-għajnuna Legali: għandu jitwaqqaf Dipartiment tal-għajnuna Legali li jkun immexxi mill-avukat tal-għajnuna Legali. L-Avukat għall-għajnuna Legali jkun inkarigat mill-amministrazzjoni tad-dipartiment u minn kawżi kriminali u ċivili li jibbenefikaw mill-għajnuna legali. MIŻURA 171: Taqsimiet tad-dipartiment tal-għajnuna Legali: dan id- Dipartiment ikollu żewġ taqsimiet, waħda f Malta u oħra f Għawdex. MIŻURA 172: Assistenti għall-avukat tal-għajnuna Legali: l-avukat tal- Għajnuna Legali għandu jkollu tliet Assistenti biex jgħinuh, tnejn f Malta u ieħor f Għawdex. 107

108 MIŻURA 173: Assistent Avukat tal-għajnuna Legali f Għawdex: l-assistent Avukat tal-għajnuna Legali fit-taqsima tad-dipartiment tal-għajnuna Legali ta Għawdex għandu jmexxi t-taqsima tad-dipartiment f Għawdex. MIŻURA 174: Kif Jinħatru l-avukat għall-għajnuna Legali u l-assistenti tiegħu: l-avukat tal-għajnuna Legali u ż-żewġ Assistenti tiegħu f Malta għandhom ikunu ingaġġati fuq bażi full-time u għandhom jinħatru wara sejħa pubblika. L-Avukat tal-għajnuna Legali għandu jinħatar mill-awtorità għall- Għażla għas-servizzi Ġudizzjarji, filwaqt li ż-żewġ Assistenti jinħatru mill- Avukat tal-għajnuna Legali wkoll wara sejħa pubblika. L-Assistent Avukat tal- Għajnuna Legali f Għawdex għandu jkun ingaġġat fuq bażi part-time wara sejħa pubblika mill-awtorità għall-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji. L-Avukat tal- Għajnuna Legali u ż-żewġ Assistenti tiegħu li jaħdmu full-time ma jkunux jistgħu jeżerċitaw il-professjoni legali privatament. MIŻURA 175: Ħatra tal-avukati tal-għajnuna Legali tal-elenku: il-ħatra tal- Avukati tal-għajnuna Legali tal-elenku ssir mill-ministru responsabbli għall- Ġustizzja wara sejħa pubblika għall-applikazzjonijiet, iżda t-tneħħija tagħhom, għal raġuni valida u ġusta, għandha ssir mill-avukat tal-għajnuna Legali jew, f każ ta appell mid-deċiżjoni tiegħu, mill-awtorità għad-dixxiplina għas- Servizzi Ġudizzjarji. MIŻURA 176: Awtonomija tad-dipartiment tal-għajnuna Legali mill-uffiċċju tal-avukat Ġenerali: l-avukat tal-għajnuna Legali u d-dipartiment tal-għajnuna Legali m għandhomx ikomplu jitqiesu li huma parti mill-uffiċċju tal-avukat Ġenerali, iżda d-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jkun dipartiment governattiv separat u distint minn dak tal-avukat Ġenerali u jkun immexxi mill- Avukat tal-għajnuna Legali. Id-Direttur tad-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jkun, ex officio, min ikun qed jokkupa l-kariga ta Avukat tal-għajnuna Legali. MIŻURA 177: Tip ta Ingaġġ tal-avukat għall-għajnuna Legali u tal-istaff legali tiegħu: filwaqt li l-avukat tal-għajnuna Legali u ż-żewġ Assistenti tiegħu f Malta għandhom ikunu impjegati fuq bażi full-time, l-avukati l-oħra li jipprestaw is-servizz tagħhom f dan id-dipartiment għandhom ikunu ingaġġati part-time fis-sens li isimhom ikun imniżżel f wieħed miż-żewġ elenki ta avukati proposti f Miżura 178 t hawn taħt. MIŻURA 178: Tqassim tal-elenki tal-avukati tal-għajnuna Legali: id- Dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jkollu żewġ elenki ta Avukati għall- Għajnuna Legali (hawn aktar ʼl isfel imsejħa Avukati għall-għajnuna Legali talelenku ): elenku ta avukati għall-kawżi ċivili, amministrattivi u cross-border cases; u elenku ta avukati għall-kawżi kriminali. 108

109 MIŻURA 179: Elenku tal-prokuraturi Legali: l-istess għandu jgħodd għallelenki tal-prokuraturi Legali b dan illi fil-każ tal-prokuraturi Legali għandu jkun hemm wieħed ingaġġat Malta fuq bażi full-time, u ieħor ingaġġat f Għawdex fuq bażi part-time. MIŻURA 180: Kif Issir il-ħatra tal-avukati tal-elenku: il-ħatra ta Avukat tal- Għajnuna Legali tal-elenki għal kull benefiċjarju għandha ssir mill-avukat tal- Għajnuna Legali skont l-elenku u dejjem skont it-turn sakemm: (a) ma jkunx hemm xi impediment legali biex isir dan bħal, ngħidu aħna, kunflitt ta interess kif ikkontemplat aktar ʼl isfel f dan ir-rapport; (b) ma jkunx hemm bżonn li jiġu istitwiti kawżi fi Qrati jew tribunali oħra dejjem konnessi mal-mertu tal-ewwel kawża kif ikkontemplat aktar ʼl isfel f dan ir-rapport; (ċ) ma jkunx hemm każ ta konnessjoni ta kawżi (lis alibi pendens) kif ikkontemplat aktar ʼl isfel f dan ir-rapport; (d) il-benefiċjarju tkun gender sensitive kif ikkontemplat aktar ʼl isfel f dan ir-rapport; jew (e) ma jkunx inqala xi ntopp bejn l-avukat tal-elenku u l-benefiċjarju kif ikkontemplat aktar ʼl isfel f dan ir-rapport. MIŻURA 181: Qadi Kontestwalment ta Dmirijiet ta Kuraturi: l-avukati għall- Għajnuna Legali tal-elenku ċivili u kriminali għandhom ikomplu jaqdu dmirijiet ta kuraturi. MIŻURA 182: L-Avukati għall-għajnuna full-time ma jkunux jistgħu jaqdu dmirijiet ta Kuraturi: peress li l-avukat għall-għajnuna Legali u ż-żewġ Assistenti tiegħu se jkunu full-time, dawn ma jkunux jistgħu jinħatru kuraturi ex officio u dan konformi mal-prinċipju li bħala full-timers, ma jkunux jistgħu jeżerċitaw il-professjoni legali privatament. MIŻURA 183: Redazzjoni ta Rapport Annwali: peress li l-avukat tal-għajnuna Legali mhux se jkompli jaqa taħt l-avukat Ġenerali iżda se jmexxi dipartiment separat u distint, dan id-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu, darba kull sena, jippreżenta rapport dwar il-ħidma tad-dipartiment għas-sena kalendarja li tkun għaddiet. Dan ir-rapport annwali għandu jitlesta sa mhux aktar tard mill-31 ta Marzu tas-sena ta wara u għandu jiġi mqiegħed fuq il-mejda tal-kamra tad- Deputati mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja u kopja tiegħu tintbagħat ukoll lill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja u lit-tliet Awtoritajiet tagħha. Fir-rapport annwali għandu jkun hemm statistika dwar:- in-numru ta persuni ammessi għall-benefiċċju għall-għajnuna legali; 109

110 in-numru ta persuni li ma ġewx ammessi għal dan il-benefiċċju u r- raġunijiet għalfejn it-talba ma ntlaqgħetx; in-numru ta appelli mid-deċiżjonijiet tal-avukat tal-għajnuna Legali fejn ma jkunx ammetta tali persuna għall-benefiċċju; in-numru ta appelli minn persuni li ma jkunux ġew ammessi għallbenefiċċju tal-għajnuna legali li jkunu ntlaqgħu u dawk li ġew miċħuda; o fil-każ it-tip ta servizzi offruti maqsuma skont in-numru ta pariri mogħtija fil-kamp ċivili qabel ma nbdew proċeduri ġudizzjarji, u wara li jkunu ntemmu l-proċeduri ġudizzjarji permezz ta sentenza favur il-benefiċjarju; o in-numru u l-għamla ta proċeduri ġudizzjarji ta natura ċivili, amministrattivi u cross-border istitwiti mid-dipartiment tal- Għajnuna Legali; o in-numru ta kawżi kriminali difiżi permezz tal-għajnuna legali; o in-numru ta każijiet fejn tingħata l-għajnuna legali waqt li persuna tkun arrestata mill-pulizija; o in-numru ta każijiet fejn l-għajnuna legali tingħata waqt li l- benefiċjarju jkun qed jiskonta piena ta priġunerija; o in-numru ta każijiet fejn għajnuna legali tingħata lill-parte civile; o in-numru ta kawżi skont l-elenku, jiġifieri n-numru ta kawżi ċivili, amministrattivi, cross-border u kawżi kriminali; o in-numru ta kawżi fejn tingħata l-għajnuna legali quddiem medjatur; o in-numru ta kawżi fejn tingħata l-għajnuna legali f każ ta arbitraġġ. tal-appelli li jkunu ntlaqgħu mill-qorti, ir-raġunijiet għalfejn dawn intlaqgħu; statistika dwar: o informazzjoni dwar minn min kienu komposti l-elenki (ismijiet); o in-numru tal-ilmenti kontra l-avukati tal-għajnuna legali tal-elenku, u kif dawn ġew riżolti (mingħajr il-ħtieġa li jissemmew l-ismijiet talavukati tal-elenku jew jingħataw dettalji ulterjuri); o statistika dwar it-tneħħija jew miżuri oħra ta dixxiplina li jkunu ttieħdu mill-avukat tal-għajnuna Legali fil-każ tal-avukati dwar l- Għajnuna Legali tal-elenku; o in-numru ta appelli quddiem l-awtorità għad-dixxiplina għas- Servizzi Ġudizzjarji meta l-avukat tal-għajnuna Legali jieħu miżuri ta dixxiplina, wara ilment jew sua sponte, fil-konfront ta Avukat tal- Għajnuna Legali tal-elenku; 110

111 o in-numru ta każijiet fejn avukat li jeżerċita l-professjoni legali privatament (mhux tal-elenku) jaġixxi pro bono u joffri servizzi ta għajnuna legali bla ħlas, min kienu dawn l-avukati (ismijiet tagħhom jew tad-ditta jekk is-servizz huwa offrut bħala ditta) u kemm kien innumru tal-applikanti li bbenefikaw minn dan is-servizz; o l-ispejjeż inkorsi biex jitħaddem l-istitut tal-għajnuna legali komprizi salarji u onorarji tal-avukati għall-għajnuna legali kollha, kemm dawk full-time u dawk tal-elenku, spejjeż tal-amministrazzjoni tad- Dipartiment tal-għajnuna Legali, salarju ta amministratur (ngħidu aħna Principal fis-settur pubbliku) u skrivan, spejjeż inkorsi biex jitħallsu periżji, nutara u spejjeż anċillari oħra; o statistika dwar in-numru ta appelli, referenzi kostituzzjonali u kawżi ta ritrattazzjoni u rikonvenzjonali li jkunu saru mid-dipartiment tal- Għajnuna Legali f isem benefiċċjarji għall-għajnuna legali; o numru ta każijiet fejn l-avukat tal-għajnuna Legali jkun irrifjuta li jistitwixxi l-proċedura li jkun qed jitlob l-applikant peress li l-avukat tal-għajnuna Legali jkun tal-fehma li m hemmx każ jew li l-azzjoni qatt ma tista tirnexxi; o informazzjoni oħra li l-avukat tal-għajnuna Legali jħoss li hi pertinenti u li għandha tiddaħħal fir-rapport annwali tiegħu. L-operat tal-uffiċċju tal-għajnuna Legali f Għawdex jiġi kopert f dan l-istess rapport. MIŻURA 184: Diskussjoni dwar ir-rapport Annwali: ir-rapport annwali tad- Dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jintbagħat f April ta kull sena lill- Awtorità tas-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji biex jiġi diskuss minnha. L- Awtorità għas-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandha, fi żmien tliet xhur minn mindu tirċievi dak ir-rapport, u wara li tkun ottjeniet informazzjoni ulterjuri mingħand id-dipartiment tal-għajnuna Legali jekk ikun il-każ, tagħti l-pariri opportuni tagħha, jekk ikun il-każ, lill-ministru responsabbli għall-ġustizzja dwar l-operat u s-servizzi mogħtija mid-dipartiment tal-avukat tal-għajnuna Legali. Kopja tar-rapport tal-awtorità għas-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji, meta tiddiskuti r-rapport annwali tad-dipartiment tal-għajnuna Legali, għandu jitqiegħed fuq il-mejda tal-kamra mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja fi żmien xahar minn mindu jirċevih, b dan illi jekk il-parlament ikun wieqaf jew xolt, dan ix-xahar jibda jiddekorri minn meta l-parlament jerġa jiġi mlaqqa. Irrapport annwali u r-rapport tal-awtorità għas-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji għandhom jitqiegħdu fuq il-website tad-dipartiment tal-għajnuna Legali ħalli jiddaħħal anke element ta trasparenza fl-operat tal-istess Awtorità għas-superviżjoni tas-servizzi Ġudizzjarji. 111

112 MIŻURA 185: Liġi speċjali biex tirregola l-għajnuna Legali: id-dipartiment tal-għajnuna Legali u l-karigi ta Avukat tal-għajnuna Legali u tat-tliet Assistenti tiegħu għandhom jitwaqqfu bil-liġi, filwaqt li d-doveri tagħhom għandhom jiġu mniżżla fil-liġi. Din għandha tkun liġi speċjali ad hoc u d- dispożizzjonijiet kollha li jirregolaw l-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna legali li jinsabu mxerrdin f bosta liġijiet, inkluzi l-kodiċijiet, għandhom jiġu konsolidati f liġi waħda l-att tal-2014 dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. MIŻURA 186: Uffiċċju tad-dipartiment tal-għajnuna Legali: idealment l- uffiċċju tad-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jkun sitwat fil-bini tal-qorti minn fejn dan id-dipartiment għandu jopera. Jekk dan ma jkunx possibbli minħabba limitazzjonijiet ta spazju, dan id-dipartiment għandu jkollu l-uffiċċju tiegħu x imkien fil-belt Valletta. MIŻURA 187: Setgħat tal-assistent tal-avukat għall-għajnuna Legali f Għawdex: l-assistent Avukat tal-għajnuna Legali t Għawdex għandu jkollu s- setgħa kollha li jeżerċita d-doveri kollha f Għawdex tal-avukat tal-għajnuna Legali ħalli b hekk l-avukat tal-għajnuna Legali ma jkollux għalfejn joqgħod tiela u nieżel Għawdex. B hekk, jiġu wkoll iffrankati spejjeż żejda ta traġitti għad-dipartiment tal-għajnuna Legali. MIŻURA 188: L-Avukat tal-għajnuna Legali jiddeċiedi min jiġi ammess għall- Benefiċċju tal-għajnuna Legali: biex tiġi ssimplifikata u fl-istess ħin imħaffa l- proċedura tal-ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, m għandux ikun hemm għalfejn isir rikors lill-qorti biex tawtorizza l-ammansjoni tar-rikorrent għal tali benefiċċju. Din id-deċiżjoni għandha tittieħed mill-avukat tal-għajnuna Legali li għandu jkun hu, jew Assistent tiegħu, li jiddeċiedi dwar tali talba. Madankollu, huwa ta importanza vitali li din it-talba tiġi deċiża kemm jista jkun malajr ħalli l-benefiċjarju ma jispiċċax jiġi ammess għall-benefiċċju talgħajnuna legali tardivament b mod li ma jkunx jista jeżerċita kull rimedju li jista jkollu għax it-terminu li fih dak ir-rimedju seta ġie eżerċitat ikun skada. F każijiet urġenti, l-applikant għandu jiġi ammess għall-benefiċċju tal-għajnuna legali b mod proviżorju b dan illi l-proċedura ta applikazzjoni u l-ipproċessar tal-applikazzjoni jsir wara li l-benefiċjarju jkun ingħata s-servizz mitlub. B hekk għandu jkun hemm sistema ta fast track. Din għandha wkoll tapplika fil-każ ta persuna interrogata fl-istadju ta investigazzjoni mill-pulizija li tkun trid tikkonsulta ma Avukat tal-għajnuna legali. Jekk sussegwentement jirriżulta li l- benefiċjarju ma kienx intitolat għal dak is-servizz, huwa għandu jiġi mitlub li jħallas għalih, u kull talba bħal dik għandha tikkostitwixxi titolu eżekuttiv illi għalih japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-artiklu 466 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. MIŻURA 189: Dritt ta Appell mid-deċiżjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali li jirrifjuta l-għoti tal-benefiċċju: Fid-deċiżjoni li tiċħad il-benefiċċju, l-avukat tal-għajnuna Legali għandu jagħti raġunijiet ċari li jimmotivaw dik iċ-ċaħda għall-fini ta kull appell li jkun jista jsir minnha. Maċ-ċaħda tal-ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, l-avukat tal-għajnuna Legali għandu jinforma bil-miktub lill-applikant bid-dritt tal-appell, it-terminu tal-appell, il- 112

113 proċedura kif dan id-dritt għandu jiġi eżerċitat u li l-imħallef tal-atti jkun se jisma dak l-appell. Għandu jkun hemm formola li juża l-avukat tal-għajnuna Legali biex jikkomunika fiha r-raġunijiet tiegħu għaċ-ċaħda tal-benefiċċju talgħajnuna legali u biex jagħti informazzjoni ulterjuri lill-applikant dwar il-proċess tal-appell. Għandu jkun hemm dritt ta appell biss mid-deċiżjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali (jew tal-assistent tiegħu) fil-każ li ma tiġix ammessa talba għall-għajnuna legali u dan bla preġudizzju għall-proċeduri ta tneħħija tal-għajnuna legali, jew meta l-avukat tal-għajnuna Legali ikun sodisfatt illi l-persuna ammessa għallbenefiċċju ma kinitx intitolata għalih. Dan l-appell jista jsir anke b ittra sempliċi ppreżentata mill-applikant innifsu, illi b danakollu dejjem ikollu d-dritt ta assistenza legali minn avukat li jeżerċita l-professjoni legali privatament. L- appell, illi jrid ikun fih raġunijiet dettaljati għaliex iċ-ċaħda għandha tiġi revokata, isir fit-terminu li jiġi preskritt mil-liġi, u l-ħlas ta l-avukat privat, fejn ikun il-każ, għandu jiġi sopportat mid-dipartiment tal-għajnuna Legali skont ittariffa viġenti sakemm dak l-avukat ma jagħżilx li joffri s-servizzi tiegħu pro bono skont il-miżura 236 t hawn taħt ta dan ir-rapport. L-appell tal-applikant jiġi notifikat lill-avukat tal-għajnuna Legali illi jkollu erbgħa u għoxrin siegħa utli għall-preżentata tar-risposta. MIŻURA 190: Eżenzjoni mill-ħlas tar-reġistru għall-benefiċjarju: ma għandu ikun hemm ebda forma ta ħlas tar-reġistru mill-applikant li ma jkunx ġie ammess għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, biex isir dan l-appell. MIŻURA 191: Deċiżjoni tal-appell: dan l-appell irid jiġi deċiż mill-imħallef talatti fi żmien tlett ijiem tax-xogħol mill-preżentata tar-risposta tal-avukat tal- Għajnuna Legali jew l-għeluq tat-terminu għall-preżentata tal-istess. Id-deċiżjoni tingħata permezz ta digriet kamerali motivat li jkun finali u inappellabbli. Kopja ta dan id-digriet għandha tiġi nnotifikata lill-partijiet fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa mill-għoti tiegħu. MIŻURA 192: Termini sospiżi meta persuna tapplika għall-benefiċċju talgħajnuna legali: Kull terminu applikabbli skont il-liġi illi jiddekorri kontra l- parti għandu jiġi sospiż hekk kif persuna tapplika għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, u jibqa hekk sospiż sakemm tingħata deċiżjoni finali dwar jekk l- applikant hux intitolat għal dan il-benefiċċju. MIŻURA 193: Ħtieġa li timtela formola biex tiġi ammess għall-benefiċċju: biex ikun hemm uniformità fil-proċeduri quddiem l-avukat tal-għajnuna Legali, il- Kummissjoni qed tipproponi illi biex persuna tiġi ammessa għall-benefiċċju talgħajnuna legali hija tkun trid timla formola appożita li ssir permezz ta regolamenti taħt l-att propost tal-2014 dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. Din il-formola għandha tapplika għal kull Qorti jew tribunal fejn huwa ammess il-benefiċċju tal-għajnuna legali u għal kull proċedura extra-ġudizzjarja li tista tibbenefika mill-għajnuna legali. Fejn jihdol il-means test, din il-parti tal- 113

114 applikazzjoni tiġi pproċessata mill-entità kompetenti fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali. MIŻURA 194: Kontenut tal-formola biex tiġi ammess għall-benefiċċju: din ilformola appożita għandha tipprovdi d-dettalji relevanti biex jiġi deċiż jekk l- applikant għandux jingħata l-benefiċċju tal-għajnuna legali. MIŻURA 195: Għajnuna fil-mili tal-formola: f każ li membru tal-pubbliku ma jkunx jaf jimla l-formola biex jiġi ammess għall-għajnuna legali, din għandha timtela mill-amministratur jew mill-iskrivan fid-dipartiment tal-għajnuna Legali skont id-dettalji li jingħataw mill-applikant għall-benefiċċju tal-għajnuna legali. MIŻURA 196: Database dwar l-għajnuna Legali: l-amministratur jew l- Iskrivan fid-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jdaħħal id-dettalji relattivi f database elettroniku fejn jiġu reġistrati d-dettalji tan-nies li japplikaw għal dan il-benefiċċju kif ukoll in-natura tat-talba (eżempju, jekk hix dwar kawża kriminali, dettalji dwar il-means test u l-merits test, id-deċiżjoni li tkun ittieħdet, jekk kienx hemm appell minn dik id-deċiżjoni u x kien l-eżitu tal-appell, jekk issitwazzjoni finanzjarja tal-applikant inbidlitx wara ċertu żmien jew waqt li huwa jkun qed igawdi mill-benefiċċju tal-għajnuna legali, eċċ). MIŻURA 197: L-Applikazzjoni tapplika għal Kull Tip ta Għajnuna Legali: ilproċedura tal-applikazzjoni u tar-reġistrazzjoni fid-database elettroniku tapplika għal kull talba ta għajnuna legali, sew jekk tkun għal proċeduri ċivili, amministrattivi, cross-border cases, kawżi kriminali, pariri, out of court settlement, medjazzjoni, arbitraġġ, referenzi kostituzzjonali, appelli, protesti ġudizzjarji, ittri uffiċjali, ittri bonarji, ritrattazzjoni, proċeduri rikonvenzjonali, proċeduri extra-ġudizzjarji, eċċ. MIŻURA 198: Żamma ta Database dwar kif tiġi amministrata l-għajnuna Legali: l-amministratur u l-iskrivan fid-dipartiment tal-għajnuna Legali għandhom iżommu database li fih għandha tiddaħħal informazzjoni dwar: l-applikazzjonijiet għall-benefiċċju tal-għajnuna legali li jkunu ntlaqgħu; l-applikazzjonijiet għall-benefiċċju tal-għajnuna legali li ma jkunux intlaqgħu u r-raġunijiet għalfejn ma jkunux intlaqgħu; l-informazzjoni meħtiega sabiex minnha jkun jista jinkiteb ir-rapport annwali tad-dipartiment (ara miżura 183 t hawn fuq ta dan ir-rapport). MIŻURA 199: Dmirijiet tal-amministratur u tal-iskrivan fid-dipartiment tal- Għajnuna Legali: id-dmirijiet tal-amministratur u l-iskrivan fid-dipartiment tal- Għajnuna Legali għandhom jinkludu dawn li ġejjin: li jżommu l-uffiċċju dejjem miftuħ fil-ġranet u l-ħinijiet soliti tal-uffiċċju, u fil-ħinijiet meta l-avukati tal-għajnuna legali jaraw lill-pubbliku; 114

115 li jżommu database bi statistika dettaljata tal-operat kollu tal-uffiċċju; li jwieġbu domandi tal-pubbliku dwar ir-rekwiżiti neċessarji li persuna tkun trid tissodisfa biex issir eliġibbli li tingħata l-għajnuna legali; li jgħinu fil-mili tal-applikazzjonijiet għall-benefiċċju tal-għajnuna legali. Għandu jkun hemm fil-formola twissija dwar is-sanzjonijiet ċivili u kriminali f każ li xi parti tal-formola, kif mimlija, ma tkunx korretta. Irid ikun hemm ukoll twissija illi jekk iċ-ċirkustanzi finanzjarji tal-applikant imorru għall-aħjar huwa dejjem ikun marbut li jinforma b dan lid- Dipartiment tal-għajnuna Legali fi żmien għoxrin jum minn meta jkun hemm tali bdil materjali taċ-ċirkustanzi; li l-formola tal-applikazzjoni għall-benefiċċju tkun disponibbli online fuq il-website tad-dipartiment u tkun anke tista tinbagħat permezz tal-posta elettronika ( ) jew permezz tal-internet/website tad-dipartiment. L- Amministratur u l-iskrivan għandhom ikunu responsabbli illi jżommu l- website tad-dipartiment kontinwament aġġornata minn żmien għal żmien. MIŻURA 200: Lista ta Persuni ammessi għall-għajnuna Legali: id- Dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jżomm lista kompjuterizzata ta persuni li jkunu ġew ammessi għal tali benefiċċju u dik il-lista għandha titqies li hija uffiċjali. Meta benefiċjarju ma jibqax intitolat għall- benefiċċju, għandu jsir notament f dan is-sens fil-lista uffiċjali ta persuni intitolati għall-benefiċċju talgħajnuna legali. MIŻURA 201: Kontenut tal-applikazzjoni għall-għajnuna Legali: kull applikazzjoni għall-għajnuna legali għandha tikkontjeni din l-informazzjoni t hawn taħt: isem, kunjom, indirizz, numru tat-telefon tad-dar, mobile u talapplikant; numru tal-karta tal-identità (id-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jingħata aċċess għall-common database tal-gvern biex jiżgura l- korrettezza ta din l-informazzjoni); fotokopja tal-karta tal-identità tal-applikant; stqarrija dwar minn huma l-membri tal-familja l-aktar fil-qrib talapplikant kif ukoll in-numru tal-karta tal-identità tagħhom (sabiex b hekk, f każ li l-applikant imut pendenti l-proċeduri u jkun hemm bżonn li l-atti jiġu trasfużi, l-avukat ikollu sors ta informazzjoni u persuna ma min jikkomunika għal dan il-fini); 115

116 F każ illi l-means testing ma jsirx mid-dipartiment tas-servizzi Soċjali kif hawn suġġerit, allura l-formola tal-applikazzjoni għandha titlob ukoll: o dokument mingħand l-employer tal-applikant li jindika s-salarju talapplikant kif perċepit fl-aħħar sena qabel id-data tal-applikazzjoni; o f każ li l-applikant ma jkunx qed jaħdem, informazzjoni dwar ilbenefiċċji li huwa jkun qed jirċievi mid-dipartiment tas-servizzi Soċjali, jekk dan ikun il-każ; o statement ta flus u accounts li l-applikant ikollu f bank u f istituzzjoni finanzjarja; o lista tal-assi kollha tal-applikant, inklużi proprjetà immobbli, ishma, karozzi, muturi, bċejjeċ tal-baħar, ishma f kumpaniji, u proprjetà oħra; o spejjeż u introjtu li l-applikant jista jkollu ta natura rikorrenti bħallħlas tal-miżata tal-iskola tat-tfal, allowances li jirċievi għal persuni b diżabilità, il-ktieb tal-kera, u l-aħħar return tal-income tax; o kull għajnuna li l-applikant ikun qed jirċievi, anke jekk mhux fi flus (ngħidu aħna, mill-korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ l-etċ); o ishma f kumpanija/i; o kull informazzjoni oħra li tista tixħet dawl fuq l-assi tal-applikant. MIŻURA 202: Għoti tal-benefiċċju għall-għajnuna Legali b mod Ġenerali: ilbenefiċċju għall-għajnuna legali, meta jingħata, m għandux ikun marbut ma xi Qorti speċifika, ma xi tribunal speċifiku jew ikun ristrett għal xi proċedura waħda biss, tkun xi tkun. Ladarba l-benefiċċju jingħata, dan ikun jista jiġi eżerċitat f kull Qorti, f kull tribunal fejn dan il-benefiċċju jkun ammess u għal kull proċedura, inkluż dawk extra-ġudizzjarji. Naturalment, jekk iċ-ċirkustanzi finanzjarji tal-benefiċjarju jmorru għall-aħjar, jista jagħti l-każ li l-benefiċċju jintilef. MIŻURA 203: Rifuzjoni ta l-ispejjeż meta l-benefiċjarju ma jkunx intitolat għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali: f każ li l-benefiċċju tal-għajnuna legali ma jkunx hemm għalfejn li jkompli jingħata għax is-sitwazzjoni finanzjarja talbenefiċjarju titjieb (eżempju, jirbaħ il-lotterija jew jiret flus u/jew proprjetà), ilbenefiċjarju għandu jħallas lura l-ispejjeż kollha inkorsi mid-dipartiment tal- Għajnuna Legali u d-dritt tar-reġistru u spejjeż oħra bħall-perizji li ma jkunux ġew imħallsa minnu. Dan jgħodd sew jekk it-tibdil isir waqt il-proċeduri jew anke żmien wara sa massimu ta ħames snin minn mindu dawk il-proċeduri jkunu waqgħu in ġudikat. F każ li l-benefiċjarju ma jirrifondix dawk l-ispejjeż, it-talba tal-avukat għall-għajnuna Legali għandha tikkostitwixxi titolu eżekuttiv 116

117 u japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-artiklu 466 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. MIŻURA 204: Għoti ta Ċertifikat għal min jiġi ammess għall-benefiċċju tal- Għajnuna Legali: persuna li tiġi ammessa għall-benefiċċju tal-assistenza legali għandha tingħata ċertifikat. Dan iċ-ċertifikat jibqa validu sakemm jispiċċaw ilproċeduri legali inkwistjoni. Madankollu, f każ ta tibdil fiċ-ċirkustanzi finanzjarji tal-benefiċjarju, dan tal-aħħar għandu jkun tenut bil-liġi li jinforma lill-avukat tal-għajnuna Legali b dak it-tibdil u, fin-nuqqas, il-benefiċjarju jkun punibbli ta reat kriminali u jkollu anke jirrimborża kull spiża inkorsa mill-istat f għajnuna legali li tkun ingħatat lill-benefiċjarju. Dan sabiex ikun ta deterrent għal min ikun bi ħsiebu jabbuża mill-benefiċċju tal-għajnuna legali. MIŻURA 205: Ħtieġa li l-benefiċjarju jirraporta bdil materjali fiċ-ċirkostanzi Finanzjarji tiegħu: fiċ-ċertifikat li l-avukat tal-għajnuna Legali għandu joħrog a favur tal-benefiċjarju tal-għajnuna legali, għandu jingħad b mod espliċitu li jekk iċ-ċirkustanzi finanzjarji tal-benefiċjarju jitjiebu, huwa għandu jkun obbligat li minnufih u, f kull każ, mhux aktar tard minn għoxrin ġurnata mill-bdil materjali taċ-ċirkustanzi finanzjarji, jinforma b dan lid-dipartiment tal-għajnuna Legali u s-servizz ma jkomplix jingħata. MIŻURA 206: Dmirijiet tal-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku: ladarba Avukat tal-għajnuna legali tal-elenku jiġi assenjat benefiċjarju, dan għandu jsegwi l-każijiet kollha tal-benefiċjarju, safejn dan ikun possibbli, u sakemm ilmertu tal-proċeduri inkwistjoni jkun konness, ħalli kemm jista jkun ilbenefiċjarju jiġi assenjat avukat wieħed li jaqdi l-ħtiġijiet kollha tal-benefiċjarju, kemm dawk ċivili, kriminali, kostituzzjonali, eċċ. F dan il-każ l-avukat tal- Għajnuna Legali tal-elenku għandu jingħata għarfien għal kull kawża oħra li huwa jkun qed jassisti lil dak il-benefiċjarju. MIŻURA 207: Kif jinħatar Avukat tal-għajnuna Legali f każ ta Konnessjoni tal-kawżi: f każ li kawżi jkunu konnessi, m għandux jinħatar l-avukat li lilu jkun imiss it-turn lill-benefiċjarju li diġà jkollu avukat tal-elenku iżda għandu jerġa jinħatar l-avukat li jkun diġà ġie assenjat l-ewwel kawża ta dak il-benefiċjarju li tkun konnessa mat-tieni kawża tal-istess benefiċjarju, irrispettivament minn jekk il-benfiċjarju ikunx attur jew konvenut fl-istess kawżi. MIŻURA 208: Il-Benefiċċju tal-għajnuna Legali għandu jingħata fil-konfront tal-benefiċjarju u mhux fil-konfront ta Qorti: peress li llum il-ġurnata l- ammansjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali trid isir quddiem Qorti, qed jiġi propost li l-benefiċċju għall-għajnuna legali ma jingħatax fil-konfront ta Qorti iżda fil-konfront ta benefiċjarju irrispettivament mill-qorti fejn huwa jista jkollu bżonn jirrikorri, u anke għal servizzi extra-ġudizzjarji bħall-għoti ta pariri jew rappreżentanza legali fl-istadju tal-arrest jew waqt li l-benefiċjarju jkun qed jiskonta piena karċerarja. B dan il-mod, l-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku ikun jista jsegwi l-każ tal-benefiċjarju mill-bidu sat-tmien tal-proċeduri, u anke wara wkoll. B hekk tinqata d-duplikazzjoni tal-proċeduri u jitħaffu l-proċeduri. 117

118 MIŻURA 209: Kif jingħata servizz personalizzat lill-benefiċjarju mill-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku: mhux l-ewwel darba li f kawża ċivili jew kriminali jkun jeħtieg li ssir referenza kostituzzjonali jew li parte civile tidher f kawża kriminali. Peress li qed jiġi propost li avukat wieħed tal-elenku jkun jista jagħmel kull tip ta kawża, allavolja huwa jkun imniżżel f elenku wieħed, dan jippermetti li l-benefiċjarju jingħata servizz aktar personalizzat u l-avukat tal-elenku jkun edott aħjar mis-sitwazzjoni tal-benefiċjarju. Dan għandu żgur iħalli effetti salutari għall-benefiċjarju b mod partikolari u fuq l-amministrazzjoni tal-istitut tal-għajnuna legali b mod ġenerali. MIŻURA 210: Min jamministra l-ġurament meta jintalab il-benefiċċju tal- Għajnuna Legali: peress li l-benefiċjarju se jkun qed jimla u jiffirma formola li biha japplika għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, huwa jkun jista jieħu l- ġurament f idejn l-amministratur jew l-iskrivan li għandhom jinħatru ex lege bħala Kummissarji b setgħa li jagħtu l-ġuramenti. MIŻURA 211: Dikjarazzjoni li trid issir mill-benefiċjarju: kull applikant għandu jiddikjara bil-ġurament li kulma mela fil-formola huwa korrett u qed jassumi r-responsabilità totali għal dak li mela jew għal dak li jkun mela għalih l- Amministratur jew l-iskrivan fuq l-informazzjoni mogħtija lilhom mill-applikant. F każ illi jinstab mill-fraud Investigation Unit fi ħdan id-dipartiment tas-sigurtà Soċjali li din l-informazzjoni mhix korretta b mod li minħabba l-informazzjoni qarrieqa l-applikant ikun ingħata benefiċċju li ma jkunx intitolat għalih, apparti kull azzjoni ċivili għad-danni li tispetta lid-dipartiment tal-għajnuna Legali jew lill-gvern ta Malta, dak l-applikant għandu jkun suġġett għat-teħid ta proċeduri kriminali fil-konfront tiegħu talli jkun wettaq reat ta dikjarazzjoni falza skont l- artiklu 108 tal-kodiċi Kriminali MIŻURA 212: Lista ta Għajnuna kompriża fil-benefiċċju tal-għajnuna Legali: meta persuna tiġi ammessa għall-benefiċċju tal-għajnuna legali, din l-għajnuna għandha tkopri wkoll: proċeduri ta medjazzjoni u arbitraġġ; kull proċedura li tista ssir quddiem Qorti, inkluż l-esekuzzjoni ta mandati u ordnijiet oħra tal-qrati; preżentazzjoni ta ittri uffiċjali, protesti ġudizzjarji, ittri bonarji; preżentazzjoni ta appelli, ritrattazzjonijiet u kontro-talbiet; intervent in statu et terminis; kjamat fil-kawża; proċeduri waqt l-interrogazzjoni mill-pulizija; proċeduri fejn il-benefiċjarju jkun involut bħala parte civile; 118

119 proċeduri li jikkonċernaw persuna sentenzjata; proċeduri quddiem tribunali kważi-ġudizzjarji; out of court settlement proceedings (anke jekk dawn ma jkollhomx eżitu favorevoli); teħid ta pariri li mhux neċessarjament iwasslu għal proċeduri ġudizzjarji jew għal proċeduri msemmija fis-sub-paragrafi l-oħra ta dan ilparagrafu; proċeduri għall-ħruġ ta atti kawtelatorji; kull azzjoni li tipprovdi għaliha l-liġi, inkluż l-actio popularis. MIŻURA 213: Kriterji adoperati biex jingħata l-benefiċċju il-means Test: ilkriterju tal-means testing illum il-ġurnata huwa: li l-applikant ma jkollux depożiti bankarji f ismu li jeċċedu 7,000; li d-dħul tiegħu ma jistax ikun aktar mill-paga minima nazzjonali; li l-assi li jkunu jiffurmaw il-mertu tal-kontestazzjoni ma jittieħdux inkunsiderazzjoni; u il-valur tar-residenza tal-applikant ma jittiħidx inkunsiderazzjoni. Qed jiġi suġġerit illi, sakemm ma jsirx il-means testing ċentrali mid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali, l-ewwel u t-tieni kriterji għandhom jiġu aġġornati għaż-żmien tal-lum kif ġej:- l-ammont ta 7,000 għandu jiżdied għal 10,000; l-ammont li jirreferi għall-paga minima nazzjonali għandu jiżdied bi 3,000 fuq il-paga minima nazzjonali. MIŻURA 214: Ilmenti mis-servizz mogħti minn Avukat tal-għajnuna Legali tal- Elenku: l-avukat tal-għajnuna Legali għandu jinvestiga kull ilment li huwa jirċievi minn kull benefiċjarju li jilmenta mis-servizz li jkun qed jingħata mill- Avukat assenjat lilu mill-elenku. Meta ġudikant jinnota li avukat tal-elenku ma jkunx qed jaqdi dmiru sew, huwa għandu jinnotifika lill-avukat tal-għajnuna Legali b dan. Dan tal-aħħar imbagħad ikun jista jieħu l-passi opportuni wara li jkun sema kemm lill-benefiċjarju u lill-avukat tal-elenku konċernat. MIŻURA 215: Bdil jew Tneħħija mill-elenku tal-avukat tal-għajnuna Legali: jekk il-benefiċjarju għandu raġunijiet serji għaliex ma għandux ikun l-avukat tal- 119

120 elenku li jiġi assenjat lilu milli jaqdi dawk id-doveri, l-avukat tal-għajnuna Legali għandu, wara li jisma lill-avukat tal-elenku konċernat, jibdel lill-avukat tal-għajnuna Legali assenjat lil kull benfiċċjarju u/jew li jneħħi lill-avukat konċernat minn fuq l-elenku, dejjem wara smigħ xieraq, inkluż it-tneħħija awtomatika u kontestwali mill-elenku tal-kuraturi. L-Avukat tal-elenku konċernat ikollu dritt ta appell min kull miżura dixxiplinarja li tista tittieħed filkonfront tiegħu mill-avukat tal-għajnuna Legali quddiem l-awtorità għad- Dixxiplina għas-servizzi Ġudizzjarji. Meta l-avukat tal-għajnuna Legali jiddeċiedi li jbiddel lil avukat tal-elenku, huwa għandu jinforma kemm lill-istess avukat tal-elenku b dan u lill-benefiċjarju fi żmien tlett ijiem minn tali deċiżjoni. L-Avukat tal-għajnuna Legali għandu wkoll jikkonsulta mal-benefiċjarju dwar il-ħatra ta avukat tal-elenku ġdid li jkun imissu t-turn tiegħu qabel ma jgħaddi biex jagħmel dik il-ħatra ħalli jiżgura li ma jkunx hemm kwistjonijiet pendenti bejn il-benefiċjarju u l-avukat tal-elenku li jkun se jinħatar. MIŻURA 216: Kunflitt ta Interess jew Impediment ieħor tal-avukat tal- Għajnuna Legali tal-elenku: f każ li l-avukat tal-elenku jinħatar iżda wara jiġi rilevat illi dan għandu kunflitt ta interess jew xi impediment legali ieħor, allura l-avukat tal-għajnuna Legali għandu jissostitwih b avukat ieħor mill-elenku. MIŻURA 217: Kif jiġi trattat intopp bejn l-avukat tal-għajnuna Legali tal- Elenku u l-benefiċjarju: f każ li jinqala intopp bejn l-avukat tal-elenku u l- benefiċjarju, dan għandu jiġi rimess lill-avukat tal-għajnuna Legali li għandu jiddeċiedi x jiġri f dawk iċ-ċirkustanzi. MIŻURA 218: Ħinijiet tal-ftuħ tad-dipartiment tal-għajnuna Legali: peress li l-avukat tal-għajnuna Legali u ż-żewġ Assistenti tiegħu se jkunu ngaġġati fuq bażi full-time, għandu jkun possibbli li l-ftuħ tad-dipartiment tal-għajnuna Legali ikun wieħed komparabbli ma dak ta dipartiment tal-gvern ħalli b hekk il-ħin tal-pubbliku jkun ferm itwal minn dak tal-lum u l-applikanti jingħataw servizz aħjar. Il-ħinijiet tal-ftuħ u l-ħinijiet għall-pubbliku għandhom jiġu ppubblikati fuq il-website tad-dipartiment tal-għajnuna Legali u fil-fuljetti li jitqassmu fil-kunsilli Lokali, Għases tal-pulizija, bini tal-qrati kemm f Malta u kif ukoll f Għawdex, il-faċilità Korrettiva ta Kordin, il-faċilità ta detenzjoni fl- Isptar Monte Carmeli, fiċ-ċentri ta detenzjoni għall-immigranti, eċċ. Idealment, l-informazzjoni fuq l-website tad-dipartiment tal-għajnuna Legali għandha tiġi pprovduta mhux bil-malti biss imma b kemm jista jkun lingwi possibbli. MIŻURA 219: Tħejjija ta Leaflets dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali: id- Dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jipprepara fuljetti dwar kif taħdem issistema tal-għajnuna legali u dawn il-fuljetti għandhom jinxterdu fl-uffiċini talkunsilli lokali, fl-għases tal-pulizija, fir-reċeption desk tal-qrati, fis-segretarjati u reġistri tat-tribunali li jipprovdu għas-servizz tal-għajnuna legali u f postijiet oħra li jistgħu jiġu identifikati minn żmien għal żmien. Kopja ta kull fuljett għandha titqiegħed fuq il-website tad-dipartiment tal-għajnuna Legali. MIŻURA 220: Meeting Rooms fid-dipartiment tal-għajnuna Legali: peress li l- benefiċċjarji, fis-sistema attwali u anke f dik proposta, se jkollhom jattendu l- 120

121 uffiċċju privat tal-avukat tal-elenku biex jiltaqgħu miegħu, għandu jkun hemm numru ta meeting rooms fid-dipartiment tal-għajnuna Legali fejn l-avukati talelenku jkunu jistgħu jiltaqgħu mal-benefiċċjarji. MIŻURA 221: Salarji tal-avukati tal-għajnuna Legali li Jaħdmu Full-Time: illum il-ġurnata, ir-remunerazzjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali tant hija fjakka li ma tippermettix servizz ta kwalità għolja ħlief b sagrifiċċju kbir għallavukat. Peress li b dawn ir-rakkomandazzjonijiet l-avukat tal-għajnuna Legali se jkun full-time, huwa għandu jingħata salarju daqs dak ta Direttur Ġenerali fuq skala 3 mas-servizz Pubbliku filwaqt li l-assistenti tiegħu full-time, għandhom jingħataw salarju ta Direttur fuq skala 4 mas-servizz Pubbliku. MIŻURA 222: Il-Professjonijiet Legali li se jiġu inklużi fl-elenki: l-elenku tal- Avukat tal-għajnuna Legali għandu jkun magħmul minn dawn il-professjonijiet legali li ġejjini: avukati; u prokuraturi legali. MIŻURA 223: Nutar tal-gvern jaqdi dmirijiet ta Għajnuna Legali: peress li ma jeżistux nutara li jagħtu servizz ta għajnuna legali, id-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jirrikorri għas-servizzi tan-nutar tal-gvern fejn tapplika l- għajnuna legali biex dan tal-aħħar joffri s-servizzi tiegħu skont meta jkun meħtieġ. MIŻURA 224: L-Avukat tal-għajnuna Legali jiddiċiedi b mod finali min għandu jingħata l-benefiċċju Legali: ma għandux ikun possibbli li ssir xi forma ta kontestazzjoni f Qorti minn xi parti dwar għaliex parti oħra f kawża tkun qed tibbenefika mill-għajnuna legali. Tali kontestazzjoni għandha ssir biss mal- Avukat tal-għajnuna Legali. Wara li l-avukat tal-għajnuna Legali jinvestiga kull forma ta kontestazzjoni, huwa għandu jagħti d-deċiżjoni tiegħu li tkun finali u inappellabbli. Tali proċedura ta reviżjoni tal-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna legali m għandha bl-ebda mod ixxekkel kull proċeduri li jkun hemm. Jekk eventwalment jinstab li l-benefiċjarju kien għamel dikjarazzjoni falza u li allura ma kienx intitolat għal dak il-benefiċċju, għandhom jittieħdu l-proċeduri kollha kriminali u ċivili kontra l-benefiċjarju kif diġà msemmija. MIŻURA 225: Ħlasijiet ta Perizji mid-dipartiment tal-għajnuna Legali: f każ li tkun ordnata perizja, id-dipartiment tal-għajnuna Legali għandu jħallas għallispejjeż inkorsi għal dik il-perizja, inkluż, jekk ikun il-każ, għal perizja perizjuri. F każ li l-benefiċjarju jirbaħ il-kawża, il-parti sokkombenti għandha tirrifondi l- ispejjeż kollha tal-kawża, inkluż tal-perizji u tan-nutar tal-gvern, jekk ikun ilkaż, skont it-tariffi applikabbli li jkun ħallas għalihom id-dipartiment tal- Għajnuna Legali. MIŻURA 226: Spejjeż inkorsi mid-dipartiment tal-għajnuna Legali in konnessjoni mal-għoti tal-għajnuna Legali: id-dipartiment tal-għajnuna Legali 121

122 għandu jkollu vot fl-estimi finanzjarji li jkopri spejjeż inkorsi fl-għoti tas-servizz tal-għajnuna legali li jkopru spejjeż tan-nutar tal-gvern, spejjeż peritali, spejjeż ta tradutturi u interpreti, u spejjeż oħra. MIŻURA 227: Means Testing f kawżi kriminali għandu jkun tassattiv: jidher li fil-kriminal qed isir means testing biss fil-każ ta ġurijiet, u mhux fil-kawżi kriminali sommarji. Jinħtieġ għalhekk, sabiex tinqata kull forma ta abbuż talbenefiċċju tal-għajnuna legali f kawżi kriminali sommarji, li tali means testing isir ukoll għal kull kawża ta natura kriminali li fiha jista jintalab il-benefiċċju tal-għajnuna legali sabiex b hekk l-għajnuna legali tingħata biss lil min, skont illiġi, huwa intitolat li jirċiviha. Meta imputat jew akkużat jiddikjara li ma għandux mezzi biex iqabbad avukat privat, iżda jibqa ma japplikax għall-għajnuna legali sitwazzjoni li tista tistultifika l-proċess il-qorti għandha tagħtih differiment raġjonevoli ta darba biss biex isib avukat biex jippatroċinah jew japplika għall-għajnuna legali, skont il-każ, iżda jekk ma jieħu l-ebda waħda minn dawn il-miżuri, il-qorti tkun tista tipproċedi bis-smigħ tal-kawża fl-assenza tal-avukat tal-akkużat/imputat. Il-Qorti għandha wkoll tinforma lill-imputat jew l-akkużat b dan qabel ma tagħtih differiment raġjonevoli biex isib avukat jew japplika għall-benefiċċju talgħajnuna legali. Eċċezzjonalment, il-qorti tkun tista taħtar avukat tal-għajnuna legali meta l- akkużat ma jkunx ippatroċinat meta dan jitressaq taħt arrest u jitlob illi jkun assistit; meta l-maġistrat tal-għassa jkollu jisma l-provi urgentement peress li jkun hemm xi xhud li jkun se jsiefer; u meta fil-kawżi sommarji, ikollok ixxhieda tal-parte civile preżenti għas-smigħ tal-kawża biex il-kawża ma tiġix differita minħabba n-nuqqas ta attendenza għas-seduta da parti tal-avukat talimputat. Meta l-akkużat jitressaq taħt arrest fi żmien 48 siegħa, il-means testing ikun jista jsir wara li l-akkużat/imputat ikun tressaq il-qorti ħalli b hekk dik il-persuna ma tiġix preġudikata fl-istadju tal-arrest u tal-preżentata. Ikun l-obbligu tal-pulizija li tikkuntatja lill-avukat tal-għajnuna Legali biex jiddeċiedi dwar talba għallbenefiċċju tal-għajnuna legali u f dak l-istadju ma jkunx hemm għalfejn li jsir ilmeans testing li madankollu għandu jsir fi stadju ulterjuri hekk kif iċ-ċirkustanzi jippermettu. Il-means testing għandu jsir mill-unit li qed jiġi propost li jitwaqqaf fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali għal dan l-iskop. MIŻURA 228: Avukat tal-għajnuna Legali ma jkunx jista jiġi nnominat sakemm isir il-means Testing: kif qiegħed jiġi hawn propost, il-maġistrat ma jkunx jista jibqa aktar jinnomina Avukat tal-għajnuna Legali waqt is-seduta iżda jkollu jsir il-proċess ta applikazzjoni għall-benefiċċju tal-għajnuna legali. Il-Kummissjoni hija konxja tal-fatt li a paragun tal-lum, din il-miżura se ġġib element ta dewmien iżda mill-banda l-oħra se tiżgura li mhux se jkun hemm abbuż ta fondi pubbliċi u li se ddaħħal element ta accountability finanzjarja tant nieqsa llum-il ġurnata. Il-means test ikun irid isir mill-unit li qed jiġi propost li jitwaqqaf fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali għal dan l-iskop. 122

123 MIŻURA 229: Poter li l-avukat tal-għajnuna Legali jitlob informazzjoni mingħand Terzi dwar il-qagħda Finanzjarja tal-benefiċjarju: sabiex ma jkunx hemm abbuż tal-benefiċċju tal-għajnuna legali, l-avukat tal-għajnuna Legali u/jew il-unit propost li jitwaqqaf fid-dipartiment għas-sigurtà Soċjali għandhom ikollhom kull dritt bil-liġi li jitolbu informazzjoni dwar l-applikant għal benefiċċju minn kull dipartiment u aġenzija tal-gvern u minn kull korporazzjoni pubblika, inklużi d-dipartiment tat-taxxi Interni, l-awtorità dwar it-trasport, banek, istituzzjonijiet finanzjarji oħra bħall-m.f.s.a., l-employer talbenefiċjarju, eċċ. MIŻURA 230: Reati Kriminali: għandu jkun reat kriminali li xi persuna li għandha informazzjoni rilevanti, ma tikkoperax mal-avukat tal-għajnuna Legali jew mal-unit li qed jiġi propost li jitwaqqaf fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali fl-istħarriġ tagħhom dwar l-assi li applikant jista jkollu u li mhux neċessarjament ikun qed jiddikjara għall-fini tal-means testing jew li tingħata informazzjoni nieqsa jew skorretta. MIŻURA 231: Avukat tal-għajnuna Legali jinvestiga u japprova Talbiet għall- Għajnuna Legali: meta l-avukat tal-għajnuna Legali jikkunsidra talbiet għallgħajnuna legali, kull applikazzjoni li ssirlu għandha tiġi investigata u deċiża minnu. Huwa iżda għandu jkollu d-dritt li jikkonsulta ma, jew jirċievi informazzjoni mingħand, terzi persuni meta jkun qed jagħmel dan, anke b mod kunfidenzjali u mingħajr mal-applikant ikun jaf ma min l-avukat tal-għajnuna Legali jkun qed jikkonsulta. MIŻURA 232: Minimu ta Avukati fl-elenki: għandu jkun hemm minimu ta ħames avukati li jkunu qed iservu f ħin wieħed f kull wieħed miż-żewġ elenki. MIŻURA 233: Rati ta Ħlas għall-avukati tal-elenku: ir-rata ta ħlas ta avukat fl-elenku ċivili u tal-cross border cases illum il-ġurnata hija ta 2,329 fis-sena. Qed jiġi suġġerit li din ir-rata ta ħlas tiżdied biex tkun proporzjonata għallworkload li tali avukati jkunu qed jagħmlu. Għandu jkun hemm ukoll rata annwali ta ħlas ta avukat fl-elenku kriminali. Meta l-benefiċjarju jirbaħ ilkawża u kwindi jkun hemm ir-rimbors lid-dipartiment tal-għajnuna Legali talammonti sborsati fil-kors tas-servizz mogħti, id-drittijiet li jiġu ntaxxati lill- Avukat tal-għajnuna Legali u lit-tliet Assistenti tiegħu, għandhom jiġu mgħoddija lill-fond Konsolidat. Fil-każ tal-avukati tal-elenku, meta l-klijent tagħhom li jkun qed igawdi mill-benefiċċju tal-għajnuna legali jirbaħ il-kawża, l- avukat tal-elenku għandu kull dritt li jiġbor id-drittijiet tiegħu mingħand il-parti telliefa li ma tkunx bl-għajnuna legali meta l-benefiċjarju jirċievi l-fondi. MIŻURA 234: Meta ma għandux jiġi appuntat Avukat tal-elenku: f kawża kriminali, Maġistrat jew Imħallef, m għandhomx jappuntaw avukat tal-għajnuna legali sempliċement għax l-avukat ta fiduċja tal-imputat jew tal-akkużat ma jidhirx waqt is-smigħ tal-kawża kriminali. Meta l-imputat jew l-akkużat ma jkunux assistiti mill-avukat ta fiduċja tagħhom, il-qorti għandha tipposponi l- kawża għal ħin qasir raġonevoli biex l-imputat jew l-akkużat ikun jista jagħmel 123

124 kuntatt mal-avukat ta fiduċja tiegħu. Fin-nuqqas li jidher tali avukat, il-qorti għandha tkompli bis-smigħ tal-kawża. MIŻURA 235: Kostituzzjoni tad-dipartiment tal-avukat Legali bħala l-ewwel Kreditur li għandu jitħallas mill-benefiċjarju: meta l-benefiċjarju jirbaħ il-kawża u jdaħħal introjtu, l-ewwel kreditur li għandu jitħallas huwa d-dipartiment tal- Avukat tal-għajnuna Legali. Id-Dipartiment tal-għajnuna Legali għandu wkoll ikollu privileġġ ġenerali suġġett għal reġistrazzjoni biex ikun l-ewwel kreditur li jiġi rimborżat. MIŻURA 236: Assistenza legali mogħtija fuq bażi Pro Bono: Avukati tal- Għajnuna Legali jistgħu wkoll jinħatru minn avukati li ma jkunux fl-elenku. Għandhom għalhekk isiru diskussjonijiet bejn l-avukat tal-għajnuna Legali u l- Kamra tal-avukati biex tiġi mħejjija skema ta assistenza legali minn avukati privati fuq bażi pro bono. Ngħidu aħna, kull avukat f din l-iskema jkun jista jippatroċinja numru ta klijenti (eżempju tliet klijenti) kull sena u f dan il-każ huwa jingħata l-istess faċilitajiet ta Avukat tal-għajnuna Legali. Madankollu, biex din l-iskema titħaddem, il-benefiċjarju jkun irid japplika b mod normali għand id-dipartiment tal-għajnuna Legali u wara li jkun avviċina avukat talfiduċja tiegħu u dan ikun aċċetta li jipparteċipa f din l-iskema, il-benefiċjarju jiġi informat mill-uffiċċju tal-għajnuna legali li dak l-avukat privat ikun se jippatroċinah pro bono. MIŻURA 237: Possibilità ta għoti ta Rebate mit-taxxa: għandha wkoll tiġi mistħarrġa l-possibilità illi minflok li l-avukati tal-elenku jitħallsu, huma jingħataw rebate mit-taxxa (ngħidu aħna, rebate ta 100) għal kull benefiċjarju li huma jippatroċinaw. Din il-miżura tkun tehtieg emenda fil-liġi tat-taxxa taddħul. Qiegħed ukoll jiġi suġġerit illi din il-miżura tapplika wkoll għall-avukat pro bono. MIŻURA 238: Identifikazzjoni tal-każijiet meta l-benefiċċju tal-għajnuna Legali ma jingħatax Sew: jinħtieġ li jiġu identifikati dawk il-każijiet meta l- benefiċċju tal-għajnuna legali ma jitqiesx li jkun qed jingħata sew. Dan jista jkun meta l-avukat tal-għajnuna Legali tal-elenku: jonqos li jipprovdi rappreżentanza effettiva; jonqos milli jidher fis-seduti; jonqos li jagħmel ċerti proċeduri bażiċi rikjesti mal-għoti tal-għajnuna legali; ikollu kunflitt ta interess li ma jiġix minnu ddikjarat. MIŻURA 239: Għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali lil persuni Arrestati: fil-kamp kriminali l-benefiċċju tal-għajnuna legali għandu japplika wkoll f każijiet li huma urġenti fejn il-means testing ma jkunx jista jsir mill-unit 124

125 proposta fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali biex jagħmel dan it-test, bħal waqt li persuna tkun arrestata mill-pulizija meta l-persuna konċernata ma tkunx tista tapplika għal dak il-benefiċċju fuq il-formola appożita, iżda l-avukat tal- Għajnuna Legali jkun jista jassenja avukat mill-elenku għal dan l-iskop u d- dettalji tal-persuna arrestata għandhom jiddaħħlu fid-database tad-dipartiment tal-għajnuna Legali fl-ewwel opportunità possibbli u l-means test ikun jista jsir mill-imsemmija Unit fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali sussegwentement. MIŻURA 240: Gender sensitivity tal-istitut tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali: l-istitut tal-għajnuna legali għandu jkun gender sensitive, jiġifieri l-elenku talavukati għandu jkollu numru ta avukati rġiel u nisa rappreżentati fil-varji elenki ħalli jekk applikant jew applikanta jinsistu li jixtiequ jiġu assistiti minn avukat raġel u mhux avukat mara jew viċiversa, tkun tista tiġi rispettata din ix-xewqa. F dan il-każ, għandu jiġi assenjat l-ewwel avukat tal-gender magħżul millapplikant skont it-turn. MIŻURA 241: Għajnuna Legali għall-vittmi ta Reati: l-għajnuna legali għandha tiġi estiża wkoll għal vittmi ta reati. MIŻURA 242: Taħriġ tal-avukati tal-għajnuna Legali: l-avukati kollha talgħajnuna legali għandhom jiġu mħarrġa dwar il-liġi u r-regolamenti dwar l- għajnuna legali. Ara, f dan is-sens, dak li jirrakkomanda fir-rapport tiegħu hawn fuq ċitat l-imħallef Emeritu Joseph David Camilleri. Tali taħriġ jista jingħata mid-dipartiment tal-għajnuna Legali flimkien mal-judicial Studies Committee u ma kull korp kwalifikat fit-tagħlim bħall-fakultà tal-liġi tal-università ta Malta. Dan it-taħriġ għandu jinkludi wkoll taħriġ fid-drittijiet tal-bniedem peress li l-avukati għallgħajnuna legali jistgħu jintalbu wkoll jagħmlu referenzi kostituzzjonali u konvenzjonali li jikkonċernaw id-drittijiet tal-bniedem. MIŻURA 243: Aġġornar tal-ħlasijiet: l-ammonti ta ħlas imsemmija f Miżura 233 ta dan ir-rapport għandhom jiġu aġġornati minn żmien għal żmien mill- Ministru responsabbli għall-ġustizzja permezz ta regolamenti magħmula skont l-att propost tal-2014 dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. MIŻURA 244: Tneħħija tad-distinzjoni bejn l-għoti tal-għajnuna Legali fil- Qrati Superjuri u l-qrati Inferjuri: id-distinzjoni bejn l-għajnuna legali mogħtija fil-qrati superjuri u fil-qrati inferjuri għandha titneħħa. Għandu jkun hemm elenku għall-qrati ċivili superjuri u inferjuri f Malta u ieħor għall-qorti t Għawdex, kemm superjuri u inferjuri ċivili. L-istess jgħodd għall-qrati kriminali superjuri u inferjuri, kemm f Malta kemm f Għawdex. Kull wieħed minn dawn l-elenki għandu jinkludi wkoll dawk it-tribunali u proċeduri li tkun qed tiġi estiża għalihom l-għajnuna legali, sakemm il-liġi ma tipprovdix għajnuna legali ad hoc bħal, ngħidu aħna, fil-każ tal-bord tal-appell dwar ir- Refuġjati. 125

126 MIŻURA 245: Ħatriet ta Professjonisti Legali fil-qrati Inferjuri: fil-qrati ċivili inferjuri, bħal fil-każ tal-qrati superjuri, dejjem għandhom jinħatru avukat u prokuratur legali tal-elenku għal kull benefiċjarju mentri fil-każ tal-qrati kriminali inferjuri, dejjem għandhom jinħatru avukat jew prokuratur legali talelenku għal kull benefiċjarju. MIŻURA 246: Terminu tal-ħatra f Elenku: it-terminu tal-ħatra f elenku għandu jkun għal minimu ta tliet snin iżda meta jkun se jsir it-tiġdid tan-nomina talavukati u prokuraturi legali tal-elenku, għandha tiġi valutata l-ħidma tagħhom mill-avukat tal-għajnuna Legali b mod li ssir xi forma ta assessjar talprestazzjoni tagħhom qabel man-nomina tiġi mġedda mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja. MIŻURA 247: Applikazzjoni tal-għajnuna Legali: l-għajnuna legali għandha tapplika għall-qrati u t-tribunali kollha ħlief għal dawk it-tribunali li jiġu hekk esklużi skont l-att propost tal-2014 dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. MIŻURA 248: Emendi għall-kodiċi Kriminali: l-artikli 519 u 570 tal-kodiċi Kriminali għandhom jiġu emendati biex jipprovdu għal means test bħal fil-każ ta proċeduri ċivili. Hemm bżonn ukoll emenda konsegwenzjali fl-artikli 420 u 512(1) tal-kodiċi Kriminali. MIŻURA 249: Estensjoni tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali: il-benefiċċju talgħajnuna legali għandu, b dispożizzjoni ċara fil-liġi, jingħata fil-qorti tal- Maġistrati bħala Qorti ta Ġudikatura Kriminali, fil-qorti tal-maġistrati bħala Qorti Istruttorja, fil-qorti tal-minorenni, u għall-parte civile fi proċeduri kriminali. Meta persuna tkun qiegħda tixhed quddiem Maġistrat Inkwirenti (jew quddiem il-prosekutur Ġenerali skont il-proposti mressqa f dan ir-rapport), ixxhud għandu d-dritt li jikkonsulta avukat qabel ma jibda jixhed, però l-avukat ma jkunx preżenti waqt li qiegħed jixhed. MIŻURA 250: Għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali lil Kumpaniji Indiġenti: bħala prinċipju, il-kummissjoni taqbel li kumpaniji indiġenti għandhom ikunu intitolati għall-benefiċċju tal-għajnuna legali iżda dawn għandhom jiġu ammessi għal dan il-benefiċċju wara li jsir studju komprensiv biex jiġi żgurat illi meta l-benefiċċju għall-għajnuna legali jiġi estiż fil-każ tagħhom, dawn il-kumpaniji verament ikunu indiġenti għax wieħed ma jridx f każ ta bankarotta frodolenti jew fil-każ fejn id-diretturi u l-azzjonisti jkunu sinjuri, jispiċċa jagħti dan il-benefiċċju lil min ikun jfroda jew lil min għandu l- mezzi finanzjarji neċessarji. Meta jitħejja dan l-istudju, għandha ssir konsultazzjoni mal-avukat tal-għajnuna Legali, l-mfsa, mal-kummissarju tat- Taxxi Interni, mal-prosekutur Ġenerali, mal-kummissarju tal-pulizija, mal- Avukat Ġenerali u ma entitajiet oħra li jistgħu jitfgħu dawl fuq il-qagħda finanzjarja tal-kumpanija u tad-diretturi jew azzjonisti tagħha, bħall-banek u istituzzjonijiet finanzjarji, ħalli d-diffikultajiet li hemm biex tali kumpaniji indiġenti jingħataw il-benefiċċju legali jkunu jistgħu jiġu indirizzati (bħal diffikultà ta termini, riċerki dwar il-qagħda finanzjarji ta dawn il-kumpaniji, eċċ.). B hekk jiġi żgurat illi t-talba għall-ammansjoni tal-benefiċċju għall- 126

127 għajnuna da parti ta dawn il-kumpaniji tkun waħda ġenwina u magħmula bona fede. MIŻURA 251: Investigazzjoni ta Abbużi mill-għajnuna Legali: peress li d- Dipartiment tas-servizzi Soċjali għandu mezz effettiv ta twettiq biex jiżgura li ma jkunx hemm abbuż tas-servizzi soċjali, l-avukat tal-għajnuna Legali u l-unit li hija proposta li tagħmel il-means test fid-dipartiment tas-sigurtà Soċjali għandhom jinqdew bil-faċilitajiet diġà eżistenti tal-fraud Investigation Unit tad- Dipartiment tas-servizzi Soċjali u s-setgħat ta dan il-unit għandhom jiġu estiżi wkoll għall-investigazzjoni ta abbuż mill-għajnuna legali. MIŻURA 252: Rimborżar tal-ispejjeż Inkorsi fl-għoti tal-għajnuna Legali: filwaqt li r-rimborżar tal-ispejjeż inkorsi fl-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna legali fil-kamp ċivili hija prassi normali, l-istess ma jistax jingħad fil-kamp kriminali. Għalhekk, tali rimborżar għandu jibqa japplika biss fil-kamp ċivili. MIŻURA 253: Għajnuna Legali tkopri spejjeż ta Interpreti u Tradutturi: l- għajnuna legali għandha wkoll tkopri interpreti u tradutturi fejn il-benefiċjarju ma jkunx jifhem bl-ilsien Malti jew Ingliż. MIŻURA 254: Kompjuterizzazzjoni tad-dipartiment tal-għajnuna Legali: il- MITA għandha tiġi ingaġġata biex tipprepara l-infrastruttura tat-teknoloġija talinformatika meħtieġa sabiex malli jitwaqqaf id-dipartiment tal-għajnuna Legali, dan ikun fully computerised u jkun jista jwettaq is-servizzi tat-teknoloġija talinformatika meħtieġa għall-aħjar funzjonament tad-dipartiment tal-għajnuna Legali kif propost mill-kummissjoni f dan ir-rapport. MIŻURA 255: Għajnuna legali meta imputat isir akkużat: meta l-imputat isir akkużat u jirċievi l-att tal-akkuża, għandu biss terminu qasir sabiex ikun jista jippreżenta l-eċċezzjonijiet preliminari. Ħafna barranin ikollhom assistenza legali matul il-proċeduri tal-istruttorja imma mbagħad dak l-avukat ma jkollux x jaqsam aktar mal-akkużat. Meta l-qorti ssejjaħlu l-ewwel darba quddiemha, ikun tard wisq biex jagħmel dawn l-eċċezzjonijiet. Għalhekk, bil-miżura proposta f dan ir-rapport illi, ġaladarba persuna tikkwalifika għall-għajnuna legali u tingħata ċ-ċertifikat relattiv, hija għandha tibqa hekk tikkwalifika mingħajr il-ħtieġa ta ebda proċedura oħra, issolvi din il-problema. MIŻURA 256: Għajnuna legali waqt ġuri: fil-preżent hemm prattikament avukat wieħed jagħmel dan ix-xogħol għalkemm kultant jidher ukoll avukat ieħor. Ma jistax ikun li ma jkunx hemm aktar avukati mħarrġin sabiex jagħtu parir dwar jekk akkużat għandux jammetti jew le, biex jiltaqa mal- Prosekuzzjoni u jiddiskuti l-piena jew biex jiddefendi lill-akkużat f ġuri. L- avukati tal-elenku kriminali għandhom għalhekk jingħataw it-taħriġ f dan is-sens u, apparti l-avukat tal-għajnuna Legali, wieħed mill-assistenti tiegħu jkollu bħala parti mid-doveri tiegħu, dak li jagħmel il-ġurijiet. 127

128 MIŻURA 257: Miżuri li jridu jittieħdu biex jiffunzjona d-dipartiment tal- Għajnuna Legali: is-segretarju Permanenti Ewlieni fl-uffiċċju tal-prim Ministru għandu jieħu l-miżuri neċessarji kollha biex: amministrattivament jitwaqqaf id-dipartiment tal-għajnuna Legali; jiżgura li l-mita tipprepara s-servizz infrastrutturali tat-teknoloġija talinformatika għad-dipartiment tal-għajnuna Legali; jagħżel Prinċipal u Skrivan biex jaqdu l-funzjonijiet tagħhom f dan id- Dipartiment; flimkien mas-segretarju Parlamentari fl-uffiċċju tal-prim Ministru responsabbli għall-ġustizzja, jidentifika post minn fejn dan id- Dipartiment ikun jista joffri s-servizzi tiegħu lill-pubbliku; jiżgura li jingħata budget li permezz tiegħu jkunu jistgħu jitwettqu l- miżuri kollha msemmija f dan ir-rapport. 128

129 9.0 Riformi fil-qrati ta Għawdex Abbozz ta liġi dwar riforma fil-qrati ta Għawdex kien ġie ppreżentat fil-kamra tad-deputati mill-kumitat Magħżul għar-rikodifikazzjoni u Konsolidazzjoni tal- Liġijiet. Kopja ta dan l-abbozz ta Liġi u tar-rapport relattiv qed tiġi mehmuża bħala Appendiċi VI ma dan ir-rapport. Din il-kummissjoni tagħmel ampja referenza għal dan ir-rapport u Abbozz tal-liġi, u tirrakkomanda li dan l-abbozz jiġi ppreżentat għall-ewwel qari fil-kamra tad-deputati suġġett għarrakkomandazzjoni illi fejn hemm tifsira ta tribunal fil-klawsola 16 fir-rigward tal-klawsola ġdida 181E (3) proposta biex tiddaħħal fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, dik it-tifsira għandha tiġi estiża għattribunali kollha u mhux biss għal dawk li huma msemmija f dik it-tifsira. Ilmiżuri li dan l-abbozz qed jimplimenta huma s-segwenti: Li l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) ma tibqax maqsuma f żewġ kompetenzi, waħda superjuri u waħda inferjuri; Li l-kompetenza superjuri tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) tispiċċa u li l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) ikollha kompetenza inferjuri biss bħalma hija l-pożizzjoni f Malta; Li tiġi estiża għal Għawdex il-ġurisdizzjoni tal-prim Awla tal-qorti Ċivili biex din tkun tista tisma kawżi f Għawdex fir-rigward ta kawżi ta kompetenza superjuri li jaqgħu fil-ġurisdizzjoni tal-prim Awla tal-qorti Ċivili b applikazzjoni tal-prinċipju tal-privilegium fori. Din għandha tkun magħrufa bħala Prim Awla tal-qorti Ċivili (Għawdex) ; Li tiġi estiża wkoll il-ġurisdizzjoni tal-prim Awla tal-qorti Ċivili anke meta dik il-qorti tisma kawżi ta natura kostituzzjonali; Li l-qorti tal-appell, sede superjuri, ukoll tibda tisma appelli fil-qorti ta Għawdex; Li minħabba raġunijiet loġistiċi mhux idoneu li l-qorti Kriminali li tisma l-ġurijiet ikollha fergħa f Għawdex ukoll; Li l-qorti Kostituzzjonali ma għandhiex tisma kawżi f Għawdex in vista tal-fatt li ftit li xejn ikun hemm proċeduri quddiem din il-qorti li joriġinaw minn Għawdex; Li avukati u prokuraturi legali f Malta jkunu jistgħu jippreżentaw atti ġudizzjarji fil-qorti ta Malta biex dawn jiġu trasmessi Għawdex, u viċeversa b mod li avukati u prokuraturi legali ma jkollhomx għalfejn imorru fiżikament minn gżira għal oħra sempliċement biex jippreżentaw tali att. Dan jista jsir illum il-ġurnata minħabba l-avvanzi li saru fitteknoloġija tal-informatika li jagħmlu dan il-proċess possibbli; 129

130 Li l-prassi li kienet qed tiġi addottata tul dawn l-aħħar snin mill-qrati kienet li l-aktar Maġistrat junior li jilħaq kien qed jingħata doveri x jaqdi fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-ġurisdizzjoni superjuri tagħha. Dan kien ifisser li l-aktar Maġistrat junior kien effettivament qed jaqdi d- doveri ta Imħallef f Għawdex. Għalhekk din il-kummissjoni taqbel malproposta li jiġi assenjat Imħallef sabiex jippresiedi fil-prim Awla tal- Qorti Ċivili (Għawdex); Li f Għawdex tiġi estiża wkoll il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-familja (Qorti Ċivili, Sezzjoni tal-familja) ħalli b hekk din il-funzjoni ssir minn Imħallef di sentu, kif isir f Malta; Li f Għawdex tiġi estiża wkoll il-ġurisdizzjoni tas-sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja tal-qorti Ċivili ħalli b hekk din il-funzjoni ssir minn Imħallef di sentu, kif isir f Malta; Li fejn l-abbozz dwar il-qrati t Għawdex qed jipproponi li jiġi ċċarat li hemm dritt ta appell minn sentenza tal-qorti Ċivili, Sezzjoni tal-familja, quddiem il-qorti tal-appell, din l-emenda tiġi rikonċiljata mal-emenda li saret bl-artiklu 2 tal-att Numru XVII tal-2012, l-att tal-2012 li jemenda l-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, għall-artiklu 41(5) tal- Kapitlu 12 tal-liġijiet ta Malta; Li dawn il-prinċipji t hawn fuq jiġu riflessi fl-abbozz ta liġi dwar il-qrati t Għawdex. Dan l-abbozz, apparti milli jipprovdi b mod aħjar u aktar aġġornat għaż-żminijiet u għall-esiġenżi tal-ħajja tal-lum għall-organizzazzjoni tal-qrati t Għawdex billi jqarreb l-istruttura tagħhom għal dawk ta Malta, jagħmel ukoll numru ta dispożizzjonijiet li jolqtu l-qrati kollha, kemm Maltin kemm Għawdxin, kif ġej:- li jkunu jistgħu jiġu trasferiti atti ġudizzjarji u skritturi bejn il-qrati f Malta u l-qrati f Għawdex; li jkunu jistgħu jiġu trasferiti u esegwiti mandati u ordnijiet bejn il- Qrati f Malta u l-qrati f Għawdex; u li jkunu jistgħu jiġu trasferiti kawżi bejn Qrati u tribunali sew f Malta sew f Għawdex, u bejn gżira u oħra. Din il-kummissjoni tinnota wkoll li l-bini fiċ-ċittadella f Għawdex li llum ilġurnata jospita l-qrati ta Għawdex ċkien ħafna għall-attività ġudizzjarja li qed issir fih u li qed tiġi proposta li ssir fih minn din il-kummissjoni f dan ir- Rapport. Mill-banda l-oħra, il-kummissjoni nnotat b sodisfazzjon illi l-gvern, permezz tas-segretarju Parlamentari responsabbli għall-ġustizzja fl-uffiċċju tal- Prim Ministru, għandu l-ħsieb li jirriloka il-qrati t Għawdex f bini aktar spazjuż u li jaqdi aħjar l-esiġenzi tal-poplu Għawdxi u Malti kollu. 130

131 IS-SBATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 258: Abbozz ta liġi dwar il-qrati t Għawdex: Il-Kummissjoni qed tipproponi li l-gvern jippreżenta għall-ewwel qari l-abbozz ta liġi dwar irriforma tal-qrati t Għawdex li jinsab anness mar-rapport tal-kumitat Magħżul tal-kamra dwar il-konsolidazzjoni u r-rikodifikazzjoni tal-liġijiet, Papers Laid 9464, suġġett għar-rakkomandazzjoni illi: fejn hemm tifsira ta tribunal dik it-tifsira tiġi estiża għat-tribunali kollha u mhux biss għal dawk li huma msemmija f dik it-tifsira; u fejn hemm il-proposta li jkun hemm appell minn sentenzi tal-qorti tal- Familja lill-qorti tal-appell, din tiġi inkwadrata fl-ottika tal-artiklu 2 tal- Att Numru XVII tal-2012, l-att tal-2012 li jemenda l-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. 131

132 10.0 Miżuri biex jitħaffef is-smigħ tal-appelli fil-qorti tal-appell Biex id-dritt għal smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli jiġi rispettat, hemm bżonn li tinstab soluzzjoni għall-fatt illi l-qorti tal-appell, sede ċivili, qed tappunta l- appelli ċivili preżentati quddiemha wara li jgħaddu aktar minn tliet snin minn meta l-kawża tkun inqatgħet fil-prim istanza. Ta min wieħed jinnota li filwaqt li fis-sena 2011, in-numru ta appelli ċivili mhux appuntati kien ta 557, dan l- ammont tela għal 820 fit-2012 u reġa tela għal 874 fis-sena 2013 (sa 31 Ottubru 2013). Dawn il-fiġuri huma inkwetanti ħafna u, jidher li, aktar ma jgħaddi ż-żmien il-problema qed taggrava aktar milli tersaq lejn soluzzjoni għaddewmien fl-appuntament ta appelli ċivili. IT-TMINTAX-IL RAKKOMANDAZZJONI: Għalhekk, konxja mill-gravità ta dan id-dewmien illi jimmina d-dritt ta smigħ fi żmien raġjonevoli, din il-kummissjoni qed tissuġġerixxi dan li ġej:- MIŻURA 259: Appelli li joriġinaw minn tribunali jinstemgħu mill-qorti tal- Appell, Kompetenza Inferjuri: appelli li ma joriġinawx mill-qorti Ċivili (kemm Prim Awla kif ukoll s-sezzjoni tal-familja) m għandhomx jinstemgħu mill-qorti tal-appell, kompetenza superjuri, imma mill-qorti tal-appell, kompetenza inferjuri. Din il-proposta għandha tapplika mhux biss għal appelli ġodda minn meta din il-proposta ssir liġi, imma anke għal appelli li llum il-ġurnata għadhom pendenti u għadha ma bdietx it-trattazzjoni tagħhom fil-qorti tal-appell, kompetenza superjuri. Dan japplika, ngħidu aħna, għall-appelli mid-direttur tal- Kuntratti, ir-reġistratur tal-artijiet u s-supretendent tas-saħħa; MIŻURA 260: Ħatra ta Ġudikant Ieħor għall-qorti tal-appell, Kompetenza Inferjuri: jiżdied ġudikant ieħor fil-qorti tal-appell, kompetenza inferjuri, sabiex il-work load li se jgħaddi mill-qorti tal-appell, kompetenza superjuri, għal Qorti tal-appell, kompetenza inferjuri, ikun jista jinqasam aħjar fuq il-ġudikanti li jippresiedu dik il-qorti; MIŻURA 261: Twaqqif tat-tielet Sezzjoni tal-qorti tal-appell: għandha titwaqqaf it-tielet sezzjoni tal-qorti tal-appell, kompetenza superjuri, li tisma l- appelli kollha li ilhom pendenti għal aktar minn tliet snin ħalli b hekk jiġi ridott il-backlog. Din it-tielet Sezzjoni tal-qorti tal-appell għandha tibqa mwaqqfa sakemm jinqata l-backlog ta kawżi li hemm bħalissa; MIŻURA 262: Rwol tal-prim Imħallef fil-qorti tal-appell: il-prim Imħallef għandu jippresiedi t-tliet sezzjonijiet tal-qorti tal-appell iżda forsi wasal iżżmien li ma jippresiedix il-qorti tal-appell Kriminali ħalli b hekk ikun jista jikkonċentra l-isforzi kollha tiegħu fuq il-qorti tal-appell, Sede Ċivili, fejn teżisti b mod aktar akut il-problema ta dewmien; 132

133 MIŻURA 263: Żamma ta żewġ seduti fil-ġimgħa: kull waħda mit-tliet sezzjonijiet tal-qorti tal-appell, kompetenza superjuri, li huma l-aktar mgħobbija b kawżi, għandhom iżommu żewġ seduti fil-ġimgħa biex jiddisponu millbacklog quddiem dawn is-sezzjonijiet (1091 appell - Ottubru 2013). MIŻURA 264: Miżuri li jindirizzaw dewmien fil-qorti tal-appell: billi l-qorti tal-appell qed tisma l-kawżi b lura, biex jiġi ffrankat dewmien twil u inutli li attwalment jista jkun ta madwar tliet snin u nofs, għandhom jiġu addottati dawn il-miżuri li ġejjin fil-qorti tal-appell: appena jiġi ppreżentat appell, dan għandu jgħaddi għand il-ġurist. Tkun il-funzjoni tal-ġurist li mal-preżentata tal-appell jattira l-attenzjoni tal- Prim Imħallef li fil-fehma tiegħu dak l-appell jkun di facile spedizzione jew frivolu jew vessatorju jew li jkun ġie ppreżentat fuori termine; biex sentenza tkun tista tiġi esegwita malajr, meta appell ikun ġie ppreżentat fuori termine, il-ġurist għandu jiġbed l-attenzjoni tal-qorti tal- Appell sabiex il-każ jiġi appuntat u deċiż immedjatament. L-istess kunċett għandu japplika fil-każ tal-kontumaċja; f każ li l-appell jiġi deżert jew ċedut, ir-reġistratur għandu jinforma lillkontroparti li l-kawża tkun għaddiet in ġudikat. Dan peress li preżentement din il-proċedura mhix addottata mil-liġi u qed jiġi kkawżat dewmien bla bżonn għaliex l-appellat sempliċement ma jkunx edott millfatt illi l-kawża tiegħu għaddiet in ġudikat u kwindi ma jkunx jista jesegwixxi s-sentenza kif inhuwa d-dritt tiegħu li jagħmel; meta jsir appell, ir-reġistratur m għandux jinsisti għal ħlas tad-dritt tarreġistru ghas-sentenza tal-prim istanza sakemm dik il-kawża tkun għaddiet in ġudikat; ir-reġistratur għandu jaħdem il-kawtela sa xahrejn mill-preżentata talappell u l-kawtela tkun trid titħallas sa xahrejn wara li r-reġistratur ikun innotifika l-kont tal-kawtela. Jekk ma jsirx il-ħlas tal-kawtela fit-terminu msemmi, il-ġurista għandu jinforma immedjatament lill-qorti tal-appell illi għandha minnufih tappunta l-appell għas-smigħ sabiex tiddikjara d- deżerzjoni; appelli mill-qorti Amministrattiva (ħlief dawk ta natura kostituzzjonali jew mista) jinstemgħu mill-ewwel u mit-tieni Sezzjoni tal-qorti tal- Appell; fejn il-qorti tal-appell tkun se tikkonferma sentenza mingħajr ebda bdil fil-konsiderazzjonijiet, dik is-sentenza għandha kemm jista jkun tkun konċiża u s-sentenza tal-ewwel Qorti tkun tista tiġi annessa bħala appendiċi mas-sentenza tal-qorti tal-appell. 133

134 11.0 L-Aħjar Operat tal-qorti tal-familja Għalkemm it-twaqqif ta Qorti speċjalizzata li tieħu konjizzjoni tal-kawżi talfamilja kien pass pożittiv ħafna ʼl quddiem, it-tħaddim ta din il-qorti wera li hemm bżonn li ċerti problemi li nqalgħu mindu twaqqfet din il-qorti jiġu indirizzati. ID-DSATAX-IL RAKKOMANDAZZJONI. Biex il-qorti tal-familja tiffunzjona aħjar jinħtieġ li jiġu implimentati r-riformi li ġejjin: MIŻURA 265: Funzjoni ta Medjatur m għandhiex testendi għal dik ta Rikonċiljatur: il-medjaturi ma għandhomx ikomplu jaqdu l-funzjoni ta rikonċiljaturi peress li dawn iż-żewġ funzjonijiet mhumiex kumplimentari. Għall-kuntrarju, il-funzjoni ta rikonċiljatur għandha ssir minn min hu espert filmaterja. Għandha titħalla f idejn il-partijiet li jiddeċiedu jekk jirrikorrux għand rikonċiljatur, u din għandha tkun fi stadju ta qabel il-medjazzjoni fil-qorti tal- Familja. L-istess Qorti tal-familja għandha toffri s-servizz ta rikonċiljatur iżda dan is-servizz m għandux ikun obbligatorju. B danakollu, għandha tibqa dejjem il-possibilità li matul il-medjazzjoni ż-żewġ partijiet flimkien jitolbu lill-qorti taħtar rikonċiljatur sabiex jagħmlu tentattivi ta rikonċiljazzjoni. MIŻURA 266: Funzjoni ta Medjatur m għandhiex testendi għal dik ta Ġurist: il-medjaturi m għandhomx lanqas jaqdu l-funzjoni ta ġuristi bħal, ngħidu aħna, jiskrutinaw kuntratti għal separazzjonijiet konsenswali jew divorzji bonarji, imbagħad jibagħtu dawn il-kuntratti bin-notamenti tagħhom lill-ġudikant. Dan peress li tali funzjoni, jekk ma ssirx mill-ġudikant, għandha ssir mill-ġurist peress li mhix funzjoni ta medjazzjoni imma funzjoni ġudizzjarja. B hekk, ma għandux ikun hemm bżonn l-intervent tal-medjaturi f materji fejn diġà jkun hemm ftehim bejn il-partijiet peress li r-rwol tal-medjatur mhux li jiskrutina ftehim diġà milħuq, imma li jressaq lill-partijiet għal ftehim bonarju biex b hekk ma jkunx hemm bżonn ta aktar proċeduri fil-qrati ta ġustizzja ta ġurisdizzjoni ċivili. Il-medjazzjoni, jekk tintuża sew, għandha tħaffef il-proċeduri, tnaqqas l- ispejjeż u tiżgura li l-partijiet ikunu parteċipi fid-deċiżjoni li tkun se tolqot lilhom stess u li se jkunu qablu magħha aktar milli tiġi imposta fuqhom mill-ġudikant. Billi fejn hemm qbil bejn il-partijiet fil-qorti tal-familja l-proċedura xorta għadha waħda pedantika illi tista tiġi simplifikata, il-kummissjoni hija talfehma li meta jkun hemm separazzjoni bonarja jew divorzju bonarju, l-abbozz tal-kuntratt għandu jiġi vverifikat mill-ġurist, qabel ma jintbagħat għand l- Imħallef, u mhux mill-medjatur u ladarba dan il-kuntratt ikun hekk ivverifikat ikun jista jiġi konkluż. Il-Ġurist għandu jattira l-attenzjoni tal-ġudikant għal dawk il-klawsoli li fil-fehma tiegħu l-ġudikant għandu jitlob varjazzjoni fihom. Jekk l-imħallef ma jaqbilx ma xi klawsola jew klawsoli fil-kuntratt li jikkonċernaw il-benessere tat-tfal, l-imħallef tal-qorti tal-familja għandu jordna li jsiru dawk it-tibdiliet li huwa jħoss neċessarji fl-aħjar interess tat-tfal. Din ilproċedura għandha tgħodd għal kuntratt jew skrittura privata meta l-koppja ma tkunx miżżewġa. F dawn il-każijiet il-ġudikant, jew jekk jiddelega lill-ġurist, il- 134

135 ġurist, ikun jista jgħajjat lill-partijiet quddiemu u jassikura ruħu li l-partijiet ikunu fehmu l-klawsoli tal-kuntratt. Fl-aħħar nett, għandha tiġi emendata l-liġi biex jiġi żgurat li tinqata l-prattika legalment dubjuza fejn attwalment avukat wieħed jidher għaż-żewġ partijiet f separazzjoni u/jew f divorzju konsenswali. MIŻURA 267: Taħriġ u akkreditazzjoni tal-medjaturi: jinħtieġ li l-medjaturi jkunu lkoll imħarrġa fil-medjazzjoni u akkreditati maċ-ċentru Malti tal- Medjazzjoni. L-Università llum qed torganizza Master s fl-arti fil-medjazzjoni u b hekk dawn il-medjaturi għandhom jiġu rikonoxxuti li laħqu l-ogħla livell ta taħriġ fil-medjazzjoni. Huma għandhom jiġu mħarrġa dwar kif jintervistaw littfal minuri. Terġa, jinħtieġ ukoll li l-medjaturi jkunu ingaġġati fuq bażi full-time, u mhux part-time. MIŻURA 268: Ħatra ta Medjaturi: Il-Medjaturi kollha għandhom jinħatru miċ- Ċentru Malti tal-medjazzjoni, inkluż il-medjaturi li jaqdu d-doveri tagħhom fil- Qorti tal-familja jew f xi Qorti, tribunal jew istituzzjoni oħra, ħalli b hekk jkun hemm uniformità fil-kriterji tal-ħatra tagħhom. Għandu jkun hemm kodiċi wieħed tal-etika li japplika għall-medjaturi kollha, irrispettivament f liema Qorti, tribunal jew istituzzjoni oħra huma jipprestaw is-servizzi tagħhom. MIŻURA 269: Nuqqas ta privatezza u riżorsi limitati għall-medjazzjoni fil- Qorti tal-familja: Billi llum il-ġurnata l-post minn fejn jaħdmu l-medjaturi tal- Qorti tal-familja huwa limitat ħafna, fejn hemm nuqqas ta privatezza, lanqas tieqa u wisq anqas air conditioner, jinħtieġ li l-medjaturi jingħataw spazju adegwat u mgħammar b sistema ta arja kkundizzjonata u spazju li jiggarantixxi l-privatezza waqt is-seduti tal-medjazzjoni. Peress li l-ispazju għall-medjaturi huwa limitat ħafna huma bilfors iridu joqogħdu għal time-table imfassla millkoordinatriċi tal-medjaturi. Jekk ikun hemm bżonn li jsiru seduti oħrajn li ma jkunux ġew prevvisti u mdaħħlin fit-time-table, dan mhux dejjem ikun possibbli peress li jeżistu 5 kmamar allokati għall-medjazzjoni u ferm aktar medjaturi milli kmamar. Terġa, dawn il-kmamar mhumiex attrezzati bil-faċilitajiet neċessarji għal uffiċċju, il-kmamar huma żgħar u lanqas biss hemm post fejn ikunu jistgħu jinstemgħu t-tfal minuri. Lanqas hemm skrivan addettat mal-medjaturi biex jieħdu ħsieb l-esiġenzi amministrattivi tagħhom bħal filing u preparazzjoni talispollijiet biex il-medjatur ikollu kopja tal-proċess li minn fuqu jkun jista jaħdem. Dawn in-nuqqasijiet għandhom jiġu rimedjati. MIŻURA 270: L-Avukat tat-tfal: l-avukati tat-tfal għandhom bżonn li jiġu mħarrġa peress li ma jirriżultax lil din il-kummissjoni illi huma qatt ingħataw taħriġ relatat mal-funzjoni tal-kariga tagħhom. It-taħriġ m għandux ikun biss ta natura legali, imma anke ta natura psikoloġika tenut kont li l-klijienti tal- Avukati tat-tfal huma tfal minuri. Meta l-avukat tat-tfal jiġi ingaġġat skont illiġi, ir-rwol tal-avukat tat-tfal m għandux ikun sempliċement li jiltaqa darba mat-tfal minuri u wara inkontru wieħed jirrediġi rapport, iżda li jagħmel sottomansjonijiet quddiem il-qorti. Bit-tibdil tal-kompożizzjoni tal-qorti tal- Familja kif propost aktar ʼl isfel, mhux se jkun hemm tant bżonn ta Avukat tat- Tfal iżda l-qorti xorta għandu jkollha d-diskrezzjoni li taħtru f kawk il-każijiet fejn verament ikun hemm bżonn ta Avukat tat-tfal. L-Avukat tat-tfal għandu 135

136 jkompli jintuża biex jgħin lill-qorti fit-tfittxija ta dawk li huma l-aħjar interessi tal-minuri, u mhux bħala avukat personali tal-minuri fejn allura jidħlu kwistjonijiet ta segretezza professjonali u l-avukat ma jkunx jista jirreferi lill- Qorti dak li ġie fdat lilu mill-minuri. Għalhekk il-funzjoni tal-avukat tat-tfal mhix li jippreżenta rapport lill-qorti iżda li jressaq sottomansjonijiet sew orali sew bil-kitba. Il-prassi dubjuza adottata s issa illi l-avukat tat-tfal jippreżenta rapport lill-qorti wara li jkun intervista lit-tfal li jippatroċina, għandha tinqata. MIŻURA 271: Kodiċi tal-etika: il-medjaturi, ir-rikonċiljaturi u l-avukati tat-tfal għandhom ikunu marbuta b Kodiċi tal-etika. MIŻURA 272: Kompożizzjoni Ġdida għall-qorti tal-familja: il-kompożizzjoni tal-qorti tal-familja għandha tkun simili għal dik bħal fil-każ tal-qorti tal- Minorenni. Din il-qorti tal-aħħar hija assistita minn żewġ Assistenti. Għalhekk, l-imħallef fil-qorti tal-familja għandu jkun assistit minn child psychologist u social worker. Għandu għalhekk ikun hemm żewġ panels, wieħed ta child pyschologists u ieħor ta social workers li minnhom tkun tista tinħatar din il- Qorti. Il-membri tal-panels jintgħażlu mir-reġistratur fuq bażi ta rotazzjoni. Kull deċiżjoni tittieħed mill-imħallef iżda huwa jkun jista jieħu l-pariri talmembri tekniċi tal-qorti tal-familja. Dejjem fil-kamp tal-familja u fl-ambitu ta kwistjonijiet dwar kura, kustodja u aċċess, illum jinħass illi, speċjalment fejn si tratta ta miżuri pendente lite, id-deċiżjoni hija mittieħda ġeneralment fl-għama. In-nomina ta Avukati tat-tfal mhix sodisfaċenti għaliex dawn il-persuni ma jidhirx li għandhom taħriġ dwar kif jintervistaw tfal jew adolexxenti mingħajr ma jkunu wisq diretti, jinfluwenzawhom, jew b xi mod iġegħluhom iħossuhom responsabbli għal dak illi eventwalment iseħħ lill-ġenituri tagħhom. Apparti hekk, ġieli l-istitut tal-avukat tat-tfal jispiċċa eżerċizzju fejn minuri jingħata l- poter illi jiddeċiedi dwar dak illi huwa l-aħjar għalih għaliex dak illi jgħid ilminuri jiġi inkorporat f rapport illi mbagħad jiġi adottat f digriet kontra n- natura u kontra d-dettami tal-liġi, speċjalment tenut kont tal-brainwashing illi sfortunatament huwa solitu meta l-minuri jkunu ser jattendu laqgħa mal-avukati tat-tfal. L-Avukati tat-tfal lanqas ma għandhom l-esperjenza sabiex jidentifikaw każijiet ta parental alienation. In-nomina ta social workers jew child psychologist ukoll ħafna drabi ma twassalx għal wisq ameljorament, stante illi s- social worker tannunzja l-visiti tagħha u ġeneralment tħejji r-rapport tagħha wara biss intervista jew tnejn ma kull parti. Dan apparti d-dewmien involut f dawn ilkażijiet peress illi dawn l-esperti mhumiex addetti għall-qorti. Għalhekk tinħass il-ħtiega illi l-qorti tal-familja tkun assistita minn esperti in-house illi jassistu lill-qorti f ħin reali. Jekk il-qorti tħoss il-ħtieġa illi jinstemgħu minuri, allura dawn jinstemgħu mill-ġudikant, jew mill-ġurist hekk kif delegat mill-imħallef tal-qorti tal-familja, fil-preżenza ta child psychologist u social worker, f ambjent kemm jista jkun child-friendly. Illum il-ġurnata, il-qorti tal-familja diġà għandha l-assistenza ta diversi child psychologists u social workers li jinħatru bħala esperti ġudizzjarji. L-esperti għandhom jinġabru f panels li jgħinu lill-qorti, identifikati skont il-materja tagħhom. Hemm iżda l-ħtieġa ta garanzija li dawn l-esperti jkunu mħarrġa u regolati b prinċipji etiċi wkoll u li jifhmu li huma uffiċjali tal-qorti. B hekk għandhom dmir lejn il-qorti biex jesponu l-fatti b mod veritier, mingħajr ma jiffavorixxu parti fuq oħra, sabiex il-qorti jkollha l- 136

137 għodda li tgħinha biex tasal għal deċiżjoni ġusta. Dawn l-assistenti għandhom ikunu esperti u uffiċjali tal-qorti imma fl-aħħar huwa l-ġudikant li jerfa r- responsabbilità li jieħu deċiżjoni anke minħabba raġunijiet ta drittijiet fundamentali tal-bniedem. L-Imħallef għandu jingħata d-diskrezzjoni li jaħtar dawn l-esperti fejn huwa jkun tal-fehma li hemm ħtieġa għalihom bħal fejn ikun hemm minuri involuti jew maġġorenni li jkollhom bżonnijiet speċjali jew fejn jara li l-qagħda psikoloġika tal-ġenituri jew ta parti tkun hekk teħtieġ: f dawn iċċirkustanzi l-imħallef għandu jikkonsulta mal-esperti fl-aħjar interessi ta dawn il-persuni vulnerabbli. MIŻURA 273: Forum shopping: fil-qorti tal-familja qiegħed ikun hemm element ta forum shopping fl-istadju tal-medjazzjoni. Dan qed jingħad peress li mhux l-ewwel darba li tinbeda medjazzjoni, jiġu ppreżentati rikorsi għallordnijiet proviżorji pendente lite, u jekk dak li jkun ma jaqbilx mal-kontenut taddigriet, jiftaħ medjazzjoni oħra u jippreżenta rikors ieħor jew inkella jippreżenta dak li jissejjaħ rikors ġenerali bl-istess talbiet. Qiegħed jiġi ssuġġerit illi meta jiġi intavolat rikors fil-medjazzjoni jew rikors ġenerali għall-ordnijiet proviżorji, għandha tinħoloq sistema fir-reġistru tal-qorti tal-familja illi l-files talmedjazzjonijiet u tar-rikorsi ġenerali preċedenti rigwardanti l-istess partijiet, jiġu pprovduti lill-imħallef flimkien mar-rikors li jkun sejjer jiġi trattat. Qed ikun hemm każi fejn fl-istess ħin parti f medjazzjoni tintavola żewġ rikorsi, wieħed flatti tal-medjazzjoni u l-ieħor bħala rikors ġenerali. Dan joħloq diffikultajiet speċjalment meta kull rikors jiġi assenjat quddiem ġudikant differenti. MIŻURA 274: Produzzjoni ta Dokumenti Bankarji: miżura illi tista twassal għal tnaqqis ta kawżi fil-kamp tal-familja tkun illi l-partijiet ikollhom id-dritt illi jitolbu lill-qorti l-produzzjoni tad-dokumenti bankarji (permezz ta nota ġuramentata ppreżentata mir-rappreżentant tal-bank), prova tal-qligħ u anke riċerki pubbliċi, waqt il-proċeduri tal-medjazzjoni. Il-Qorti għandha espressament teżenta lil dawn ix-xhieda mis-sigriet bankarju jew professjonali. Dan jippermetti mhux biss illi l-manteniment pendente lite jkun wieħed adegwat u ġust, iżda wkoll illi, ġaladarba jkun hemm full disclosure, il-partijiet ikunu jistgħu, b mod aktar sħiħ, jiddeterminaw x inhuma d-drittijiet tagħhom u b hekk, wieħed jittama, jilħqu separazzjoni bonarja fi stadju bikri, u mhux ikunu neċessarjament kostretti illi jistitwixxu proċeduri ġudizzjarji sabiex tiġi stabbilita l-konsistenza tal-assi. Il-partijiet għandhom iħejju prospett tal-assi u djun salewwel appuntament quddiem il-medjatur. Dawn il-financial statements għandhom jinkludu sew l-assi, mobbli u immobbli, id-dħul mill-ħidma u minn sorsi oħra kif ukoll l-ispejjeż rikorrenti. Għandu jkun hemm sanzjonijiet gravi kontemplati għal nuqqas ta disclosure sħiħa u korretta, forsi anke penali li tista tiġi imposta mill-qorti fis-sentenza jekk jirriżulta dan il-fatt. L-applikazzjoni talartiklu 394 tal-kapitlu 12 għal każijiet fejn il-parti ma tagħmilx full disclosure jista jiġi kkunsidrat. MIŻURA 275: Żvelar tal-assi tal-parti l-oħra: dwar assi bankarji, kull parti għandha tingħata awtorizzazzjoni biex tfittex l-assi anke retroattivament u tmur lura għall-perijodu ta tliet snin jew aktar hekk kif tiddeċiedi l-qorti, għaliex x aktarx fejn hemm l-assi, dawn ikunu diġà ġew sottratti ferm qabel il-bidu tal- 137

138 proċeduri. Din l-awtorizzazzjoni għandha testendi għall-borża ta Malta, soċjetajiet ta assikurazzjoni, ir-reġistratur tal-qrati u għall-informazzjoni mill- Malta Financial Services Authority (MFSA) dwar kull tip ta involviment talmizżewġin. Kull parti għandha tiddikjara bil-ġurament kull involviment fi trust sew bħala benefiċjarju, sew bħala settlor jew trustee jew nominee company. Din l-informazzjoni għandha tinżamm mill-qorti bl-akbar kunfidenzjalità u tkun rilaxxjata biss lill-partijiet u lid-difensuri on record tagħhom. B żieda mad-dritt hawn suġġerit fil-kors tal-medjazzjoni, kull parti tista tingħata l-fakultà li tagħmel tfittxija diretta mal-banek u istituzzjonijiet oħra finanzjarji hawn fuq imsemmija, u b hekk jiġu eliminati l-inkartamenti voluminużi li jirriżultaw meta jixhdu l-banek u bilfors jipproduċu kull statement għal numru ta snin. Dak li ngħad hawn fuq jirreferi għall-istadju tal-medjazzjoni imma l-qorti dejjem għandha jkollha l-awtorità li tordna li kull parti tiddikjara x assi għandha, u hekk isir fil-kontenzjuż. MIŻURA 276: Żieda ta ġudikant ieħor biex jiġi rispettat il-vot tal-liġi: in vista tal-fatt illi l-liġi diġà trid, għalkemm ta spiss mhux qed tiġi osservata, illi r- rikorsi dwar manteniment, kura u kustodja tat-tfal u abitazzjoni fid-dar matrimonjali pendenti lite għandhom jiġu appuntati għas-smigħ u peress li dan se jinvolvi ħafna iżjed xogħol żejjed għall-ġudikanti li jippresjedu l-qorti tal- Familja, il-kummissjoni qed tirrakkomanda ż-żieda ta ġudikant ieħor f din il- Qorti ħalli l-vot tal-liġi li huwa preġevoli jiġi rispettat kemm fl-ispirtu u kemm fl-ittra. Biż-żieda ta ġudikant ieħor, it-tliet Imħallfin fil-qorti tal-familja jkunu jistgħu jisimgħu l-partijiet huma stess biex ikunu f pożizzjoni aħjar li jivvalutaw il-personalitajiet tal-partijiet qabel ma jieħdu deċiżjoni dwar kura, kustodja, aċċess, manteniment u l-abitazzjoni fid-dar matrimonjali pendente lite. Filwaqt li l-liġi tirrekjedi li l-ġudikant jisma lill-partijiet qabel ma jagħti dawn id-digrieti pendente lite, ta spiss dan mhux qed jiġri fil-prattika u jinħtieġ illi jibda jsir mit-tliet ġudikanti inkwistjoni għaliex ħafna drabi dawn id-digrieti pendente lite effettivament jibdlu l-kors tal-ħajja tal-partijiet u l-minuri, kemm mil-lat finanzjarju iżda wkoll, u aktar serjament, mil-lat ta relazzjonijiet familjari u l-bond bejn ġenitur u wliedu/ha. MIŻURA 277: Linji Gwida dwar kif Jinħadem il-manteniment: jinħtieġ ikun hemm uniformità fil-mod kif jinħadem il-mantiment. Bħalma fil-kamp kriminali għandu jkun hemm sentencing policy għall-fini ta uniformità u sabiex ma jkunx hemm rikors għal forum shopping, fil-qorti tal-familja għandu jkun hemm linji gwida ċari, li għandhom jagħmluhom il-ġudikanti stess li jippresiedu dik il-qorti, għal fini ta konsistenza, uniformità u trasparenza. Il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja għandha tinkariga lit-tliet imħallfin sedenti fil- Qorti tal-familja biex iħejju linji gwida limitatament għall-għoti tal-manteniment sabiex dawn il-linji gwida jiġu adoperati skont il-fatti speċi ta kull każ. Dawn illinji gwida, għalkemm ma jkunux mandatorji, għandhom kemm jista jkun jiġu osservati, u f każijiet eċċezzjonali biss il-qorti għandha tiddipartixxi minnhom filwaqt li tiddikjara bil-miktub ir-raġuni għalfejn tkun qed tiddipartixxi minn dawk il-linji gwida. Wara li jiġu addottati, dawk il-linji gwida għandhom jiġu ppubblikati u mpoġġija fuq il-website tad-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja u 138

139 ċirkolati mal-avukati kollha. Dawk il-linji gwida għandhom jiġu riveduti millġudikanti sedenti tal-qorti tal-familja fuq talba tal-kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-ġustizzja darba kull tliet snin. MIŻURA 278: Minn fejn għandu jitħallas il-manteniment: għandha tkun dejjem ir-regola illi l-manteniment jinqata direttament mhux biss mill-paga iżda wkoll minn qualsiasi fonti oħra ta dħul, ad eżempju, pensjoni, jew benefiċċji oħra taħt is-sigurtà soċjali. Is-suġġeriment illi l-manteniment jinqata direttament millpaga huwa punt importanti ħafna għaliex fil-verità, il-qorti ġeneralment ma tilqax din it-talba meta ssir inizjalment, hekk kif jiġi ppreżentat ir-rikors għallmanteniment. Imbagħad, meta min ikun obbligat illi jħallas il-manteniment jonqos, ikun irid isir rikors appożitu sabiex jitnaqqas il-manteniment millemployer - u ġieli jsiru diversi tentattivi sabiex din it-talba tintlaqa. Dan ikun ifisser illi l-ġenitur illi suppost jirċievi l-manteniment, ikun dovut illi jinkorri spejjeż legali u tariffi ġudizzjarji sabiex jippreżenta mandati, jew kwereli (bit-telf ta xogħol relattiv għad-data tas-seduta) sabiex jiġbor il-manteniment. Għalhekk, il-kummissjoni tissuġġerixxi illi tkun ir-regola illi l-manteniment jinqata direttament mill-paga tad-debitur kull fejn dan jista jkun impjegatu/jew minn kull sors ta introjtu ieħor li dan jista jkollu. Il-Qorti għandu jkollha d- diskrezzjoni sabiex, f każijiet partikolari u eċċezzjonali, jekk jidhrilha illi d- debitur ser isoffri preġudizzju serju (ta natura mhux finanzjarja) bil-fatt illi l- manteniment jiġi mnaqqas direttament mill-paga, teskludi espressament din ilmodalità. F każ li jkun hemm talba għall-modifika tad-digriet tal-qorti tal- Familja dwar il-manteniment, il-qorti tal-maġistrati (ta ġurisdizzjoni kriminali) għandha tissoprasiedi sakemm il-qorti tal-familja tiddeċiedi dwar dik it-talba. Dan japplika biss fil-pendenza tal-ewwel rikors għall-varjazzjoni fid-digriet talmanteniment. MIŻURA 279: Terminu li fih tiġi notifikata sentenza ta divorzju: sentenza ta divorzju għandha tiġi notifikata lid-direttur tar-reġistru Pubbliku skont l-artiklu 66A(4) tal-kodiċi Ċivili fi żmien tlett ijiem minn meta tgħaddi in ġudikat. MIŻURA 280: Proċedura għad-divorzju: mal-introduzzjoni tad-divorzju nħolqot distinzjoni billi filwaqt li t-talba għall-awtorizzazzjoni biex tistitwixxi kawża għal separazzjoni personali ssir permezz ta ittra indirizzata lir-reġistratur tal-qrati, it-talba għall-awtorizzazzjoni biex tistitwixxi kawża għal divorzju ssir permezz ta rikors. Il-Kummissjoni tirrakkomanda l-użu tar-rikors għal dawn iżżewġ proċeduri. MIŻURA 281: Seduta tal-qorti tal-familja f Għawdex: il-kummissjoni kkunsidrat is-suġġeriment illi, f Għawdex, il-kawżi ta separazzjoni, kemm fiċċivil kif ukoll fil-kriminal, jinstemgħu separatament mill-kawżi ċivili l-oħra jew dawk tad-distrett. L-informazzjoni li għandha din il-kummissjoni hija illi f Għawdex ma hemmx xogħol biżżejjed sabiex timtela seduta sħiħa b dawn ilkawżi. Però, qed jiġi ssuġġerit illi dawn il-kawżi jiġu assenjati ħin partikolari, separatament minn kawżi ċivili jew kriminali oħra mhux tal-familja, sabiex b'hekk, tal-anqas ikun hemm xi ftit aktar privatezza. F Malta, fil-kriminal, qiegħda tiġi adoperata sistema fejn, filwaqt illi l-avukati u studenti jitħallew fl- 139

140 awla għall-kawżi kollha, il-partijiet jidħlu fl-awla biss meta tkun ser tinstema l- kawża tagħhom. Daħlet il-prassi wkoll illi x-xhieda f kawżi t annullament, jinstemgħu fil-magħluq. Il-Kummissjoni tissuġġerixxi illi l-kawżi kollha fil-qorti tal-familja jsiru b dan il-mod, stante illi si tratta ta materji altament privati. Terġa, fil-qorti ta Għawdex ma hemmx ċentru ta medjazzjoni u li hemm medjatur wieħed li titla l-qorti darba biss fil-ġimgħa. Hemm bżonn għalhekk li jinħatar medjatur għall-qorti tal-familja ta Għawdex. Anke Avukat tat-tfal m hemmx fil-qorti tal-familja ta Għawdex u l-qorti ma jkollhiex triq oħra ħlief li tgħaddi mingħajr l-avukat tat-tfal, ħaġa li tista tkun ta dannu għat-tfal. Għalhekk jinħtieġ li jinħatar Avukat tat-tfal għall-qorti tal-familja ta Għawdex. Fl-aħħar nett, jiġi nnutat illi m hemmx lanqas psikologi fi ħdan xi aġenzija jew dipartiment li jistgħu jagħtu s-servizzi tagħhom b xejn f Għawdex. Jinħtieġ li għalhekk ikun hemm psikologu li jaqdi doveri fil-qrati t Għawdex. MIŻURA 282: Fakultà li terġa ssir il-medjazzjoni: il-qorti tal-familja għandu jkollha s-setgħa li fil-mori tal-kawża terġa taħtar medjatur tal-familja jekk dan ikun indikat miċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ u bi qbil mal-partijiet. Illum ilġurnata l-liġi tipprovdi li l-medjaturi tal-familja jinħatru qabel ma tibda l-kawża u mhux matul il-kawża. Il-Kummissjoni għalhekk qed tipproponi li din ir-riġidità tiġi skartata u li jkun permess li l-medjaturi tal-familja jinħatru kemm qabel u kemm waqt il-kawża. MIŻURA 283: Meta jkun hemm qbil fuq ċerti punti in konnessjoni masseparazzjoni: fejn, fil-kors tal-medjazzjoni, il-partijiet ikunu qablu fuq xi punti iżda jkun għad hemm kontestazzjoni fuq xi punt jew punti oħra, għandu jiġi reġistrat verbal konġunt li hemm qbil parzjali, filwaqt li jingħad bi preċiżjoni f hix jikkonsisti dan il-qbil, u fis-sentenza finali, il-qorti taddotta dan il-qbil bħala parti mis-sentenza, u tillimita ruħha sabiex tiddelibera u tiddeċiedi l-punti kkontestati. Il-punti maqbula għandhom jieħdu l-forma ta verbal illi jikkostitwixxi kważi-kuntratt ġudizzjarju. Dan isir fil-kors ta seduta illi tinżamm mill-ġurist appożitament, u l-kważi-kuntratt ikun esegwibbli skont l-artiklu 253 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili bħas-sentenzi tal-qorti. MIŻURA 284: Sentenzi tal-qorti tal-familja fuq il-website: Għandha tieqaf ukoll il-prattika li s-sentenzi mogħtija mill-qorti tal-familja jiġu riprodotti flintier tagħhom fuq il-website tal-ministeru tal-ġustizzja, u sempliċement li l- ismijiet tal-partijiet jiġu konvertiti fl-ittri tal-alfabet. Minħabba li dawn issentenzi jkollhom fihom ħafna affarijiet ta natura delikata u sensittiva, dawn issentenzi m għandhomx jiġu ppubblikati għall-konsum tal-pubbliku, iżda jkun jista jingħata aċċess lill-avukati u lill-prokuraturi legali b użu ta password għal dan l-iskop wara li jiġu eliminati dettalji privati bħall-indirizzi tal-partijiet, b dan illi l-okkju għandu jibqa dejjem magħruf. MIŻURA 285: Riċerka tal-paternità minn missirijiet minorenni: Għalkemm dan ma jaqax strettament taħt it-terms of reference tagħha, il-kummissjoni tinnota illi jeżistu każijiet ta missirijiet ta età minorenni illi huma preklużi mill-liġi illi jirrikonoxxu lil uliedhom anke fl-att tat-twelid. Dan imbagħad jista jwassal għal kawżi ta filjazzjoni, apparti konsiderazzjonijiet ta rapporti paterni u d-drittijiet 140

141 fundamentali minnhom naxxenti. Il-Kummissjoni tissuġġerixxi illi l-leġislatur għandu jieħu ħsieb illi jikkolma din il-lacuna fil-kodiċi Ċivili (Kap. 16 tal- Liġijiet ta Malta) Is-Servizz ta Prosekuzzjoni Biex il-prosekutur Ġenerali jkun jista jwettaq id-dmirijiet assenjati lilu bil-liġi, ikun jinħtieġ li jkun hemm dipartiment wieħed biex jipprovdi servizzi ta prosekuzzjoni. Mingħajr il-back up ta dan id-dipartiment, il-prosekutur Ġenerali ma jkunx f qagħda li jiffunzjona kif meħtieġ. L-GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI. Għalhekk, il-kummissjoni qed tipproponi dan li ġej:- MIŻURA 286: Twaqqif ta Servizz ta Prosekuzzjoni: għandu jitwaqqaf Servizz ta Prosekuzzjoni fil-ministeru tal-ġustizzja. Is-Servizz ta Prosekuzzjoni jkun immexxi mill-prosekutur Ġenerali li, għalkemm jifforma parti mill-ministeru tal- Ġustizzja, ikun awtonomu u indipendenti mill-ministru responsabbli għall- Ġustizzja. Dan is-servizz għandu jkun responsabbli għall-prosekuzzjoni talazzjoni kriminali fil-qrati kollha ta ġurisdizzjoni kriminali u jservi bħala l- awtorità kompetenti għall-assistenza u kooperazzjoni internazzjonali legali ta natura penali. Għall-fini tal-prosekuzzjoni, il-pulizija tkun taħt it-treġija aħħarija u r- responsabilita` tal-prosekutur Ġenerali. MIŻURA 287: Setgħat tal-prosekutur Ġenerali: il-prosekutur Ġenerali għandu jkollu l-poteri kollha biex jistruwixxi, ikompli u jwaqqaf proċeduri kriminali f isem ir-repubblika ta Malta u biex jaqdi dawk il-funzjonijiet kollha relatati mal-istruzzjoni, tkomplija u twaqqif ta proċeduri kriminali. Kull kawża ta natura kriminali għandha tiġi prosekwita mill-prosekutur Ġenerali u huwa jkollu d-dritt li jipprosekwixxi kull tip ta kawża kriminali u joħroġ akkużi għal kull reat fil-liġijiet Maltin sakemm ma jagħżilx li jiddelega l-prosekuzzjoni lill- Prosecution Unit tal-forza tal-pulizija li qiegħed jiġi suġġerit f dan ir-rapport, u lil xi dipartiment ieħor tal-forza tal-pulizija skont dawk il-modalitajiet u termini illi huwa jista jiddelega lill-kummissarju tal-pulizija. Għalhekk sta għall- Prosekutur Ġenerali li jissorvelja x-xogħol kollu tal-pulizija fejn huwa jiddeċiedi li jiddelega ċerti doveri ta Prosekutur lill-forza tal-pulizija. Kull prosekuzzjoni f Malta għandha tkun taħt ir-responsabbilità tal-prosekutur Ġenerali, sew jekk issir mill-uffiċċju tiegħu, sew jekk le; fejn il-prosekuzzjoni ma ssirx milluffiċċju tiegħu, il-prosekutur Ġenerali għandu jkun vestit bil-liġi bil-kontroll u s- superviżjoni ta dawk il-prosekuzzjonijiet, u l-aħħar kelma tkun tiegħu. B hekk, in-nota tal-appell skont l-artiklu 414 tal-kodiċi Kriminali m għadx se jkun hemm aktar bżonnha peress li anke meta l-pulizija qed taġixxi bħala prosekutur fil-qrati inferjuri, hija tkun qed tagħmel dan taħt is-superviżjoni u skont id-direzzjoni tal- Prosekutur Ġenerali. 141

142 MIŻURA 288: Liġi Ordinarja li Tirregola l-operat tal-prosekutur Ġenerali: għandu jkun hemm liġi ordinarja li telabora dwar il-poteri, funzjonijiet u dmirijiet tal-prosekutur Ġenerali u tas-servizz ta Prosekuzzjoni kif mogħtija bil- Kostituzzjoni skont ma jingħad aktar ʼl isfel f dan ir-rapport. MIŻURA 289: Protezzjoni Kostituzzjonali għas-servizz ta Prosekuzzjoni: is- Servizz ta Prosekuzzjoni, li għandu jgawdi l-protezzjoni kostituzzjonali dovuta u jkun indipendenti anke mill-avukat Ġenerali, għandu jkollu personalità ġuridika tiegħu separata u distinta minn kull awtorità oħra u jkun għal kollox indipendenti mill-gvern fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu. L-ebda awtorità, enti, persuna jew korp ieħor m għandu jkollu d-dritt li jagħti ordnijiet jew direzzjonijiet lill- Prosekutur Ġenerali jew lis-servizz ta Prosekuzzjoni. Ir-rwol tal-avukat Ġenerali għalhekk se jinbidel fejn huwa ma jkunx aktar involut filprosekuzzjonijiet kif ingħad fil-miżura intitolata Separazzjoni tal-funzjonijiet tal-avukat Ġenerali (ara Miżura 148). MIŻURA 290: Ħatra u Tneħħija tal-prosekutur Ġenerali: il-prosekutur Ġenerali għandu jinħatar mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji wara sejħa pubblika għall-applikazzjonijiet. Huwa għandu tal-anqas ikollu l- istess kwalifiki meħtieġa għall-kariga ta Imħallef. Huwa għandu jitneħħa blistess mod bħalma jitneħħa Imħallef. Il-Prosekutur Ġenerali għandu jkun megħjun minn Kap Eżekuttiv li jieħu ħsieb l-amministrazzjoni tas-servizz tal- Prosekuzzjoni, filwaqt li l-prosekutur Ġenerali jkun jista jikkonċentra fuq irrwol prosekutorjali tal-ħidma tas-servizz ta Prosekuzzjoni. Il-Kap Eżekuttiv jieħu l-ordnijiet tiegħu mingħand il-prosekutur Ġenerali u jkun responsabbli lilu wkoll. MIŻURA 291: Kif Jinqasam is-servizz ta Prosekuzzjoni: is-servizz ta Prosekuzzjoni jkollu erba taqsimiet: Taqsima ta Servizzi ta Prosekuzzjoni li tkun responsabbli għallprosekuzzjonijiet kollha li jsiru mill-prosekutur Ġenerali; Taqsima ta Servizzi Legali li tkun responsabbli li tagħti pariri lis-servizz ta Prosekuzzjoni, lill-korp tal-pulizija u aġenziji oħra tal-istat responsabbli għall-esekuzzjoni tal-liġi bħad-dwana, Faċilità Korrettiva ta Kordin, Dipartiment tal-probation, eċċ. u għall-assistenza legali reċiproka, kif ukoll biex tieħu ħsieb materji ta natura penali bħall- European Arrest Warrant, proċessar ta talbiet għal estradizzjoni, eċċ. Din tkun responsabbli wkoll għall-ġbir tal-assi u tal-proceeds of crime wara li dawn ikunu ġew kkonfiskati jew sekwestrati mill-qrati. Wieħed jista faċilment jaddotta l-best practice tal-aġenzija tal-olanda li twaqqfet speċifikatament biex taħdem fuq l-inkass ta dawn l-assi u proventi; Taqsima ta Servizzi ta Investigazzjoni li tinvestiga dawk ir-reati li l- piena tagħhom teċċedi t-tliet snin priġunerija filwaqt li dawk ir-reati li l- 142

143 piena tagħhom tkun inqas minn tliet snin ħabs, għandhom ikomplu jiġu investigati mill-korp tal-pulizija; Taqsima ta Servizzi Korporattivi li tkun responsabbli għal servizzi li jitrattaw dwar riżorsi umani, it-taħriġ tagħhom u riżorsi finanzjarji meħtieġa għat-tmexxija tat-tliet taqsimiet l-oħra. Din tkun immexxija mill-kap Eżekuttiv. Kull waħda minn dawn it-taqsimiet, ħlief għal dik ta Servizzi Korporattivi, tkun immexxija minn Deputat Prosekutur Ġenerali. MIŻURA 292: Doveri tat-taqsima ta Servizzi ta Investigazzjoni: it-taqsima ta Servizzi ta Investigazzjoni għandha tieħu f idejha d-doveri li llum il-ġurnata qed jitwettqu minn Maġistrat Inkwirenti. Il-Kummissjoni issa hija tal-fehma li d- doveri ta Maġistrat Inkwirenti għandhom jibdew isiru minn din it-taqsima, ħalli b hekk il-maġistrati jkunu jistgħu jikkonċentraw aktar fuq ix-xogħol aġġudikattiv tagħhom. B dan il-mod, il-maġistrati ma jkollhomx għalfejn jagħmlu aktar ix-xogħol ta Maġistrat Inkwirenti. MIŻURA 293: Doveri Investigattivi tal-pulizija: fejn jidħlu reati li l-piena tagħhom tkun taħt it-tliet snin ħabs, ikun ir-rwol tal-pulizija li taqdi d-doveri investigattivi. Meta d-doveri tal-investigazzjoni dwar l-in genere jew reperti tkun fdata f idejn il-pulizija, dawn l-investigazzjonijiet għandhom isiru minn Uffiċjal fil-korp tal-pulizija li ma jkunx anqas minn grad ta Spettur tal-pulizija. Fil-każ li din l-investigazzjoni twassal għal eventwali prosekuzzjoni, għandu jkun Spettur ieħor mill-prosecution Unit tal-korp tal-pulizija kif suġġerit f dan ir- Rapport, li jipprosekwixxi biex ikun hemm aktar objettività fid-deċiżjonijiet li jkunu jridu jittieħdu matul il-kors prosekutorju. MIŻURA 294: Doveri tat-taqsima tal-investigazzjonijiet: it-taqsima tal- Investigazzjoni fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur Ġenerali u l-prosecution Unit tal-pulizija xorta jkollhom bżonn jirrikorru għand il-maġistrat tal-għassa biex jiġu awtorizzati jarrestaw, ifittxu u jissekwestraw xi oġġetti, u jinterċettaw telefonati u komunikazzjonijiet oħra, jew f kull każ ieħor jeżerċitaw xi poter fejn il-liġi tirrekjedi xi forma ta awtorizzazzjoni oħra mingħand ġudikant. It-Taqsima tal-investigazzjoni u l-prosecution Unit ikunu jridu jżommu mal-istandards internazzjonali, tal-kunsill tal-ewropa u tal-unjoni Ewropea fejn jidħlu drittijiet proċedurali inkluż id-dritt għall-aċċess għal avukat, u d-dritt għall-għajnuna legali waqt l-interrogatorji u waqt il-ġbir tal-provi. Il-Prosekuturi mill-uffiċċju tal-prosekutur Ġenerali jkollhom ukoll id-dritt li jattendu għallinterrogazzjonijiet li jkunu qed isiru mill-pulizija u anke jagħmlu l-mistoqsijiet u jieħdu stqarrijiet fil-preżenza tal-pulizija, il-persuna interrogata u l-avukat talpersuna interrogata. Anke l-avukat tal-persuna arrestata jkollu d-dritt li jagħmel mistoqsijiet lill-klijent tiegħu u li jieħu stqarrijiet u dan kemm fil-kors talinvestigazzjonijiet mit-taqsima tal-investigazzjoni fi ħdan l-uffiċċju tal- Prosekutur Ġenerali kif ukoll fil-kors tal-investigazzjoni mill-pulizija. Dawn l- investigazzjonijiet għandhom isiru b mod trasparenti u d-drittijiet tal-persuni suspettati għandhom jiġu protetti ħalli jkun garantit id-dritt tas-smigħ xieraq 143

144 quddiem Qorti. Kull interrogatorju għandu, b mod mandatorju jiġi video recorded bħalma jiġri barra minn Malta. MIŻURA 295: Investigazzjoni ta korruzzjoni: fuq livell legali saru numru ta inizjattivi minn gvernijiet differenti biex jikkombattu l-korruzzjoni, fosthom ittwaqqif tal-kummissjoni Permanenti kontra l-korruzzjoni, bosta emendi għalliġi Maltija biex jippruvaw inaqqsu l-inċidenza ta atti ta korruzzjoni, u miżuri oħra riċenti bħal dawk fejn tneħħiet il-preskrizzjoni fil-każ ta reati ta korruzzjoni mill-politiċi, u l-liġi dwar il-whistleblower. Il-Gvern preċedenti, qabel ma ġie xolt il-parlament, ħass il-ħtieġa li jipproponi li l-kummissjoni Permanenti Kontra l-korruzzjoni għandha tiġi msaħħa permezz tal-ħatra ta Prosekutur Speċjali. Din il-kummissjoni iżda hija tal-fehma li bit-twaqqif tal- Uffiċċju ta Prosekutur Ġenerali, l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta atti ta korruzzjoni għandha tiġi fdata f idejn il-prosekutur Ġenerali u li għalhekk ma jkunx għad fadal skop għall-kummissjoni Permanenti Kontra l-korruzzjoni, li għandha tiġi xolta. Dan in vista tal-fatt illi l-kummissjoni Permanenti Kontra l- Korruzzjoni, minkejja li ilha teżisti mill-1988 ʼl hawn, u żammet erba mija u ħamsa u għoxrin investigazzjoni, ftit li xejn jidher li kellha suċċess fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni peress li ma jirriżultax lil din il-kummissjoni illi kien hemm xi każijiet fejn il-pulizija ressqet lil xi ħadd il-qorti a bażi ta rapport tal- Kummissjoni Permanenti kontra l-korruzzjoni. Għalhekk din il-funzjoni (kif ukoll il-files kollha) tal-kummissjoni Permanenti Kontra l-korruzzjoni faċilment tista tgħaddi f idejn il-prosekutur Ġenerali li se jkun indipendenti mill-organi kollha l-oħra tal-istat, se jgawdi s-salvagwardji kostituzzjonali ta indipendenza fl-operat tiegħu u li se jkollu Diviżjoni tal-investigazzjoni fl-uffiċċju tiegħu li l- Kummissjoni Permanenti Kontra l-korruzzjoni qatt ma kellha biex tassistiha filħidma tagħha. MIŻURA 296: Rapport Annwali: il-prosekutur Ġenerali għandu ta kull sena flaħħar ta Marzu jippreżenta rapport annwali dwar il-ħidma tas-servizz ta Prosekuzzjoni għas-sena kalendarja li tkun għadha kif ġiet fi tmiemha. Dan irrapport għandu jinkludi: rapport dwar il-ħidma tas-servizz ta Prosekuzzjoni bi statistika relevanti; din l-istatistika għandha tagħti informazzjoni tal-akkużi maħruġa, akkużi irtirati, akkużi mibdula u akkużi deċiżi; l-organigramma tas-servizz ta Prosekuzzjoni; taħriġ, reklutaġġ, dixxiplina u tkeċċija tal-impjegati tas-servizz ta Prosekuzzjoni; numru ta investigazzjonijiet li jkunu saru f dik is-sena; in-numru ta talbiet għall-għajnuna legali reċiproka li jkun irċieva; 144

145 informazzjoni dwar it-twettiq f Malta tal-acquis tal-unjoni Ewropea filqasam tal-ġustizzja kriminali; kull informazzjoni oħra li l-prosekutur Ġenerali jkun tal-fehma li l- pubbliku għandu jkun jaf dwarha. MIŻURA 297: Prosecution Unit fil-korp tal-pulizija: għall-aħjar amministrazzjoni tal-ġustizzja huwa desiderabbli li l-korp tal-pulizija jkollu Prosecution Unit komposta minn uffiċjali kompetenti u mħarrġa sew fil-liġi. Proposta aktar dettaljata għat-twaqqif ta din il-unit saret f Memorandum intern sottomess minn Peter Paul Zammit, dakinhar Spettur illum Kummissarju tal- Pulizija, lil Dr Antoine Casha, dakinhar Supretendent, u li ġie esebit mill- Prokuratur Legali Peter Paul Zammit, Kummissarju tal-pulizija, waqt waħda mis-seduti li żammet din il-kummissjoni mal-istakeholders. Il-Kummissjoni eżaminat bir-reqqa l-proposti li saru f dak il-memorandum u kif kien qed jiġi propost li l-prosecution Unit kellha tiffunzjona ara b mod partikolari Annex D Proposal I u Annex E Proposal II. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li dan iddokument għandu jiġi aġġornat għall-ħtiġijiet tal-lum in vista tal-fatt li kien redatt f Jannar 2001 u diskuss mal-prosekutur Ġenerali ħalli jkun hemm sinerġija bejn il-forza tal-pulizija u l-uffiċċju tal-prosekutur Ġenerali u jiġi evitat kull dupplikar li jista jkun hemm fl-istrutturi kkonċernati. Jiġri x jiġri, id-direzzjoni għandha dejjem tkun fis-sens illi l-prosecution Unit tal-pulizija tkun taħt iddirezzjoni ta, u taħdem id f id, mal-prosekutur Ġenerali. MIŻURA 298: Koordinazzjoni mal-prosecution Unit: għandu jkun hemm koordinazzjoni bejn il-prosekutur Ġenerali u l-kap li jkun qed imexxi l- Prosecution Unit tal-korp tal-pulizija. Il-prosekuzzjonijiet kollha fil-gżejjer Maltin isiru mill-prosekutur Ġenerali li iżda jkun jista jiddelega lill-korp tal- Pulizija, inkluż lill-prosecution Unit, il-prosekuzzjoni ta kawżi kriminali fil- Qrati inferjuri li ma jeċċedux it-tnax-il sena priġunerija. F kull każ, l-aħħar kelma dwar prosekuzzjonijiet, tkun tal-prosekutur Ġenerali u mhux tal-pulizija. MIŻURA 299: Mingħand min il-pulizija tieħu l-pariri legali tagħha: il-korp tal- Pulizija għandu jieħu l-pariri tiegħu mis-servizz ta Prosekuzzjoni. MIŻURA 300: Spejjeż tas-servizz tal-prosekuzzjoni jitħallsu mill-fond Konsolidat: l-ispejjeż kollha tas-servizz tal-prosekuzzjoni għandhom jitħallsu mill-fond konsolidat wara li l-estimi jiġu approvati mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja wara li jkun ikkonsulta mal-ministru responsabbli għall-finanzi, u jkunu allokati mill-kamra tad-deputati ta kull sena. MIŻURA 301: Kundizzjonijiet tal-impjieg tal-prosekutur Ġenerali: ilkundizzjonijiet tal-impieg tal-prosekutur Ġenerali għandhom jiġu approvati mill- Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji awtonomament mill-iskali u l- kundizzjonijiet tal-impjieg tas-servizz pubbliku. Il-Prosekutur Ġenerali għandu dejjem jitqies bħala uffiċjal pubbliku. Għandu jiġi assikurat illi l-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-prosekutur Ġenerali, kif approvati mill-awtorità dwar l-għażla 145

146 għas-servizzi Ġudizzjarji, għandhom ikunu parifikatorji għal dawk tal-avukat Ġenerali. MIŻURA 302: Dritt ta Appell mogħti lill-prosekutur Ġenerali: il-prosekutur Ġenerali għandu jkollu dritt ta appell mis-sentenza tal-qorti Kriminali speċjalment fejn il-ġurati fil-fehma tiegħu jagħtu verdett ħażin jew l-imħallef sedenti jagħti interpretazzjoni ħażina tal-liġijiet applikabbli. Fir-rigward talakkużat, diġà jeżisti dritt ta appell mill-verdett tal-ġurati fuq il-fatti tal-każ meta l-akkużat iħoss li huwa jkun ġie ssentenzjat ħażin ara, f dan is-sens, l-artiklu 501(1)(a) tal-kodiċi Kriminali. Il-Qorti tal-appell tista tordni li l-ġuri jerġa jinstema mill-ġdid skont l-artiklu 508 tal-kodiċi Kriminali. Għalhekk din ilmiżura m għandhiex tkun oġġezzjonabbli fil-prinċipju Ħatra tal-esperti tal-qorti Il-Kummissjoni kellha l-opportunità li tistudja rapport dwar l-esperti tal-qorti li kien tħejja mill-kummissjoni dwar il-ħatra ta Esperti tal-qorti. Ir-rapport ta dik il-kummissjoni kien ġie ppubblikat permezz ta stqarrija tad-dipartiment tal- Informazzjoni tal-20 ta Novembru 2002 (ara Appendiċi VII anness ma dan ir- Rapport, għat-test sħiħ ta dan ir-rapport). Għalkemm għadda żmien ġmielu minn mindu dan ir-rapport ġie ppubblikat, ftit kienu dawk il-proposti ta dik il- Kummissjoni li twettqu. Apparti minn dan ir-rapport, il-kummissjoni rċeviet sottomansjonijiet oħra dwar il-ħatra tal-esperti. Jidher li waħda mill-aktar problemi akuti f dan il-kamp hija n- nuqqas ta persuni mħarrġa biex jaħdmu ta esperti tal-qorti. F ċerti oqsma jeżisti espert wieħed biss u meta dak l-espert, għal xi raġuni, ma jkunx jista jwettaq l-inkarigu tiegħu, ix-xogħol kollu tal-qorti li jiddependi minn dak l- espert, jieqaf. Terġa, meta jkun hemm ftit esperti f materja partikolari, dawn jispiċċaw jitgħabbew bil-perizji kollha f dak il-qasam, sew fejn jidħlu l-qrati ċivili sew fejn jidħlu l-qrati kriminali. Peress li dawn l-esperti ma jagħmlux ilmirakli, ix-xogħol tagħhom jaqa lura minħabba n-numru ta perizji li jkollhom, u per konsegwenza jbatu l-qrati u jiġi kkawżat id-dewmien. Fil-passat kien hemm attentat biex din il-problema tissolva billi twaqqaf l-istitut tax-xjenza Forensika fl-università ta Malta, iżda dan l-attentat ma rnexxiex. Problema li jġib miegħu n-nuqqas ta esperti hi li dawn idumu ħafna biex jippreżentaw irrapport tagħhom lill-qrati li ma jkollhomx triq oħra ħlief li joqogħdu jistennew sakemm l-espert finalment jippreżenta r-rapport tiegħu. F dan il-qasam jinħtieġ ukoll li t-tariffi ta ħlas tal-esperti jiġu stabbiliti permezz ta regolamenti, peress li fil-kamp ċivili t-tariffi ma jkoprux il-ħlasijiet kollha talesperti, mentri fil-kamp kriminali lanqas biss jeżistu bis-saħħa tal-liġi tariffi għall-esperti. Dan huwa ħażin għax dawn it-tariffi jispiċċaw jiġu ntaxxati mir- Reġistratur tal-qorti mingħajr ebda gwida legislattiva dwar tali ħlasijiet. Jinħtieġ li jkun hemm it-trasparenza meħtieġa fit-tariffi ta ħlas lill-esperti biex jiġi aċċertat li kollox qed isir above board u fl-istess ħin dawn il-ħlasijiet ikunu jistgħu jiġu spezzjonati mill-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji. 146

147 IL-WIEĦED U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: Il-Kummissjoni qed tipproponi dan li ġej b applikazzjoni kemm għall-qrati ċivili u għall-qrati kriminali:- MIŻURA 303: Kif għandha tinħalef il-perizja: il-liġi għandha tipprovdi espressament illi r-rapport tal-espert għandu jiġi ppreżentat u maħluf quddiem ir- Reġistratur u mhux quddiem Maġistrat jew Imħallef, kemm fil-kawżi ċivili u kemm fil-kawżi kriminali. Dan ħalli ma jintilifx ħafna ħin għall-espert li jkollu jitla l-qorti u jistenna biex jissejjaħ quddiem il-maġistrat jew l-imħallef u jaħlef ir-rapport peritali, sew waqt seduta jew in camera. Sta mbagħad għar-reġistratur illi jinserixxi dak ir-rapport fl-atti u jagħti kopja lill-prosekutur u lill-avukat talimputat/akkużat fi proċeduri kriminali u lill-partijietjew l-avukati tagħhom fi proċeduri ċivili. Ir-relazzjoni peritali għandha tiddaħħal fl-atti permezz ta nota tar-reġistratur. Jekk il-partijiet ikunu jridu jeskutu lill-perit dwar ir-relazzjoni tiegħu, huma jkunu jistgħu jħarrkuh għal dan l-iskop. Fil-każ ta kawżi ċivili, itterminu għat-talba għan-nomina ta periti perizjuri għandu jibda jgħaddi millewwel seduta li jkun imiss; MIŻURA 304: Intaxxar tar-rapporti peritali: ir-rapporti tal-esperti għandhom jiġu intaxxati mit-taqsima tat-tassazzjoni proposta f dan ir-rapport (ara Miżura 86). Din it-taqsima għandha tintaxxa r-relazzjonijiet peritali irrispettivament quddiem liema Qorti (ċivili jew kriminali) dawn eventwalment jiġi ppreżentati. Hemm ukoll bżonn li tiġi addottata t-tariffa ta Ħlasijiet għall-esperti tal-qorti li tinsab f Dokument B anness mar-rapport tal-kummissjoni dwar l-esperti permezz ta regolamenti ħalli jkun hemm aktar trasparenza fil-ħlas tal-esperti u ma titħallhiex fid-diskrezzjoni assoluta tar-reġistratur; MIŻURA 305: Twaqqif ta Elenki ta Esperti: għandhom jiġu stabbiliti elenki ta esperti permezz ta Notifikazzjoni tal-gvern. L-esperti li għandhom joqogħdu fuq dawn l-elenki għandhom jiġu maħtura mill-awtorità dwar l-għażla għas- Servizzi Ġudizzjarji wara sejħa għall-applikazzjoni. B hekk, l-għażla ssir millelenki mħejjija mill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji ħalli b hekk issir b mod trasparenti u bi kriterji uniformi. Naturalment fejn ikun hemm esperti ingaġġati fuq bażi full-time, l-għażla għandha ssir minn fosthom; MIŻURA 306: Lista tal-esperti: meta l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji tkun qed tħejji l-listi tal-esperti tal-qorti, hija għandha tkun assistita minn dawk l-esperti tekniċi meħtieġa biex tagħżel l-esperti ħalli tiżgura li l- persuna li tkun se tiġi maħtura esperta tal-qorti jkollha r-rekwiżiti kollha professjonali biex taqdi dawk il-funzjonijiet; MIŻURA 307: Kwalifiċi tal-esperti: l-awtorità għall-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tiżgura li l-esperti tal-qorti mhux biss ikunu kompetenti filmaterja ta speċjalizzazzjoni tagħhom, iżda li jkunu wkoll ta kondotta tajba. Għandha għalhekk titlob iċ-ċertifikat tal-kondotta tagħhom sabiex tivverifikah u dan tenut kont tal-fatt illi l-espert għandu rwol determinanti ta kif tinqata 147

148 kawża. L-integrità tal-esperti trid tkun aċċertata u f każ li jkun hemm prova notorja dwar il-kondotta tagħhom, din għandha tiġi investigata, anke jekk hemm bżonn, bl-assistenza tal-pulizija. L-istess rekwiżiti ta integrità, onestà, rettezza, eċċ. rikjesti mill-ġudikatura għall-għażla tagħhom, għandhom japplika wkoll għall-esperti tal-qorti; MIŻURA 308: Database tal-esperti: l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandu jkollha database tal-esperti tal-qorti li jkun aċċessibbli għallġudikanti u għall-prosekutur Ġenerali. Permezz ta dan id-database, ġudikant jew il-prosekutur Ġenerali għandu jkun f pożizzjoni li jkun jaf kemm-il perizja espert ikollu. Jekk il-qorti jidhrilha, wara li tikkonsulta d-database, li għandha bżonn tinnomina espert li għandu aktar minn hames perizji pendenti, il-qorti li tinnomina għandha tinforma lill-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għaliex tkun innominat lil dak l-espert għas-sitt darba jew aktar. Fejn jeżistu numru konsiderevoli ta esperti li jistgħu jservu, f kull area ta speċjalizzazzjoni, għandu jkun hemm mill-anqas ħames esperti f kull lista u għandu jkun hemm capping ta kemm-il perizja kull espert imsemmi f dik il-lista jista jkollu. Dan il-capping jkun jista jsir f dawk il-każijiet fejn hemm abbundanza ta esperti disponibbli, li mhuwiex dejjem il-każ. Idealment espert m għandux ikollu aktar minn ħames perizji f mument wieħed, irrispettivament mill-qorti li tkun inkarigatu biex jirrelata quddiemha. B Qorti qed nifhmu mhux biss il-qrati ċivili u kriminali, imma anke l-prosekutur Ġenerali meta jkun qed jaġixxi fir-rwol inkwirenti tiegħu. Fejn hemm ftit esperti jew espert wieħed biss f elenku partikolari, l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tikkonsidra kif iżżid in-numru ta esperti f dak l-elenku. Fejn ma jinstabux esperti, l-awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tagħmel rakkomandazzjoni lill-gvern biex iħarreġ lin-nies lokali, forsi anke blintroduzzjoni ta inċentivi fiskali f dan ir-rigward. L-Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha wkoll tinkludi fuq il-lista esperti barranin fejn in-numru ta esperti lokali ma jkunx suffiċjenti. Il-capping hawn fuq imsemmi japplika għall-esperti li jinħatru fuq bażi part-time u mhux għall-esperti full-time li jaħdmu mad-dipartiment tal-esperti. L-esperti jintgħażlu mil-lista skont it-turn fuq bażi ta rotazzjoni; MIŻURA 309: Faċilitajiet għall-esperti: dawk l-esperti li jiffrekwentaw ħafna l- bini tal-qrati għandhom tal-anqas ikollhom locker fil-bini tal-qorti fejn ikunu jistgħu jaqflu ċerti dokumenti. Għandu jkun hemm disponibbli fil-bini tal-qorti, kamra minn fejn ikunu jistgħu jaħdmu l-esperti. L-esperti jgorru li ma hemmx faċilitajiet għalihom fejn huma jkunu jistgħu jagħmlu xi xogħol waqt li jkunu qed jistennew li jissejħu biex jixhdu speċjalment fil-każ ta ġurijiet fejn iż-żmien ta stennija jkun mifrux mhux fuq sigħat imma ġieli anke ġranet ukoll. Huwa ssuġġerit li fil-każ ta ġurijiet, l-esperti jissejħu tliet kwarti biss qabel ma jkun hemm bżonnhom ħalli jiġu l-qorti dak il-ħin u b hekk ma jitilfux ħafna ħin jistennew fil-kurituri tal-qorti għalxejn. F każijiet oħra, ix-xhieda tal-esperti għandha dejjem tinstema fil-kors ta seduta ffissata bil-ħin; MIŻURA 310: Ħatra tal-espert għandha ssir bil-miktub: meta jinħatar espert, huwa essenzjali li l-inkarigu jsir bil-miktub li jkun ċar, preċiż u jiġi redatt sew u 148

149 mhux miktub f termini vagi li lanqas l-istess espert ma jkun jaf x inhu mitlub minnu. Dan għandu wkoll konsiderazzjonijiet finanzjarji peress li l-espert ġieli jispiċċa jagħmel ħafna xogħol, li tiegħu jkun intitolat li jitħallas, mingħajr ma verament kien hemm il-ħtieġa legali li jsir dak ix-xogħol kollu. Kull digriet ta ħatra ta espert għandu jiġi notifikat lill-espert fl-iqsar żmien possibbli u kopja ta dak id-digriet għandha tiġi inserita fil-proċess relattiv; MIŻURA 311: Ħatra ta espert trid tkun indispensabbli biex issir: wieħed ġieli jieħu l-impressjoni li l-ħatra ta ċerti esperti ma tkunx neċessarja. Il-ġudikant għandu jaħtar l-esperti meta huwa jkun konvint li l-ħatra hija indispensabbli; MIŻURA 312: Twaqqif ta Dipartiment tal-esperti: peress li qed jiġi propost f dan ir-rapport li l-inkjesti jsiru mis-servizz ta Prosekuzzjoni u mhux aktar mill-maġistrati Inkwirenti, għandu jitwaqqaf Dipartiment tal-esperti tal-qorti li jkun separat u distint mill-pulizija u mill-prosekutur Ġenerali. Dan id- Dipartiment għandu, safejn hu possibbli, ikollu l-esperti tiegħu stess ingaġġati fuq bazi full-time. Pereżempju għandu tal-anqas ikollu perit arkitett, fotografu u tabib forensiku ingaġġati miegħu. Dan id-dipartiment ikun jista joffri s-servizzi peritali lill-qrati u jkun parti mill-korporazzjoni pubblika tal-qrati hawn aktar ʼil fuq imsemmija. Id-Dipartiment tal-esperti tal-qorti għandu jikkompila lista ta laboratorji barranin u ta esperti barranin li jkunu jistgħu jintużaw mill-qrati Maltin u Għawdxin f każ fejn, għal xi raġuni jew oħra, ma jkunx possibbli illi jintużaw riżorsi lokali; MIŻURA 313: Notifika tal-inkarigu lill-esperti għandha ssir bil-miktub: fil-każ ta perizji fil-qrati kriminali, huwa importanti li l-espert jiġi notifikat bl-inkarigu mhux bil-fomm mill-pulizija u mill-prosekutur Ġenerali imma bil-miktub qabel ma jibda jespleta l-inkarigu lilu mogħti. Dan illum jista jsir faċilment bl-użu tal illi bih jiġi komunikat id-digriet tal-ħatra lill-espert. In-notifika talinkarigu bit-termini ta referenza m għandhiex iddum aktar minn jumejn biex issir. MIŻURA 314: Aċċess għall-inkartament mill-esperti: ħafna drabi jkun hemm bżonn li l-esperti jkollhom aċċess għall-inkartament tal-qrati. Sabiex ma jkunx hemm skariġġ ta proċessi u sabiex l-espert ikollu aċċess għad-dokumenti kollha fil-proċess speċjalment pjanti kbar, l-atti għandhom jiġu kollha sċanned, u l- espert la jingħata l-oriġinal tal-proċess u lanqas kopja b xi dokumenti nieqsa, imma verżjoni kompluta tal-proċess scanned li tista wkoll tintbagħat bil-posta elettronika. MIŻURA 315: Taħriġ għall-esperti tal-qorti: għandu jkun hemm taħriġ għallesperti tal-qorti, speċjalment esperti ġodda, fil-liġi u fil-proċeduri tal-qrati, kif ukoll kif jiġu redatti l-perizji. Il-Judicial Studies Committee għandha tieħu ħsieb torganizza dan it-taħriġ; MIŻURA 316: Rimbors ta spejjeż inkorsi mill-esperti: ir-rimbors tal-ispejjeż inkorsi mill-esperti għandu jkun distint mid-dritt tal-espert. It-tariffi għandhom għalhekk jagħmlu din id-distinzjoni. 149

150 MIŻURA 317: Pubblikazzjoni ta lista ta esperti skont l-ispeċjalizzazzjoni: l- Awtorità dwar l-għażla għas-servizzi Ġudizzjarji għandha tippubblika l- ispeċjalitajiet tal-esperti meħtieġa f kawżi ċivili u kriminali. Ara, f dan is-sens, id-dokument A anness mar-rapport tal-kummissjoni dwar l-esperti kontenut f Appendiċi VII ma dan ir-rapport. MIŻURA 318: Esperti jkunu persuni fiżiċi biss: in-nomina ta espert għandha tkompli tibqa tkun favur persuna fiżika u mhux persuna morali li tiġi nominata biex tiddeċiedi hi min tibgħat bħala espert. MIŻURA 319: Ġbir ta spejjeż peritali: l-artiklu 533 tal-kodiċi Kriminali għandu jiġi emendat ħalli anke l-ispejjeż konnessi mal-inkjesti in genere jkunu jistgħu jinġabru mingħand il-persuna ħatja. Ġieli jiġri wkoll illi l-pulizija jonqsu li jesebixxu l-proċess verbal u tingħata s-sentenza mingħajr mal-qorti tkun applikat l-artiklu 533 tal-kodiċi Kriminali. Il-Kummissjoni għalhekk qed tirrakkomanda illi l-ispejjeż kollha inkorsi biex jitħallsu l-esperti fil-proċeduri kriminali għandhom awtomatikament jitħallsu mill-akkużat li jkun instab ħati talakkużi dedotti kontrih u li l-prosekutur Ġenerali jkun irid jesebixxi l-proċess verbal fl-atti tal-proċeduri kriminali biex l-ispejjeż peritali jkunu jistgħu jiġu rkuprati, aktar u aktar meta skont dan ir-rapport l-inkjesti se jsiru mill-uffiċċju tal-prosekutur Ġenerali u l-uffiċċju tiegħu se jkun qiegħed inizjalment iħallas għalihom. MIŻURA 320: Spejjeż tal-esperti u irkantaturi: f perizji ċivili, l-ispejjeż talesperti m għandhom qatt jeċċedu l-valur tal-proprjetà in kontestazzjoni. L-istess jingħad għall-każ tal-irkantatur, illi m għandux jitħallas ad valorem, u għandu minflok ikun hemm capping ta 500 għal kull meta huwa jżomm subbasta ta immobbli, vapuri jew ajruplani, u 250 meta s-subbasta tkun ta proprjetà mobiljari. MIŻURA 321: Projbizzjoni ta ħatra ta esperti legali: il-qrati u l-prosekutur Ġenerali m għandhomx jaħtru esperti legali iżda esperti tekniċi biss. L-esperti m għandhomx jitħallsu ad valorem u għandhom jitħallsu biss tax-xogħol speċifikatament li jitqabbdu jagħmlu speċifikament. MIŻURA 322: Iffrankar ta spejjeż: sabiex jiġu ffrankati ħafna flus, ix-xhieda ta esperti barranin tkun tista tingħata barra minn Malta fejn l-espert barrani jkun joqgħod jew jaħdem, mingħajr il-ħtieġa li l-espert joqgħod jinġieb Malta. Dan isir permezz tat-teknoloġija tal-informatika li tikkollega l-awla tal-qorti li tkun qed tisma dik il-kawża mal-post fejn ikun l-espert barrani u din ix-xhieda tkun ammissibbli għall-fini u għall-effetti kollha tal-liġi. L-awli kollha, jew talanqas numru konsiderevoli u suffiċjenti minnhom, għandhom jiġu attrezzati għal dan il-għan, kemm għall-finijiet ta xhieda ta esperti kif ukoll għall-finijiet ta teħid ta xhieda mill-esteru illi tista tkun meħtieġa. Għandhom ukoll isiru l- arranġamenti bilaterali neċessarji għal dan il-għan. L-ittri rogatorjali għandhom kemm jista jkun jiġu evitati peress li dawn huma kawża ta dewmien, ġieli esaġerat ukoll filwaqt li metodi ta teleconferencing jew addirittura software 150

151 bħall-iskype għandhom ikunu aktar milli sodisfaċenti għal dan il-għan biex jitnaqqas id-dewmien kawżat mill-proċedura dilungattiva tal-ittri rogatorjali. MIŻURA 323: Ġbir ta provi mill-esperti: l-esperti, kemm f kawżi ċivili u f kawżi kriminali, m għandhomx jiġu inkarigati biex jiġbru l-provi billi jisimgħu x-xhieda, iżda biex jagħtu l-opinjoni esperta tagħhom. Ir-rwol tas-smigħ ta xhieda għandu jsir mill-ġudikant jew mill-prosekutur Ġenerali jew mill-pulizija fil-kors tal-investigazzjoni u mhux mill-esperti. Jekk tinqala l-ħtieġa eċċezzjonali li espert jisma provi, dan għandu jkun limitat għall-punt tekniku biss u wara li jkun awtorizzat f dak is-sens mill-qorti u qatt bħala regola. MIŻURA 324: Periti perizjuri m għandhomx jisimgħu x-xhieda ħlief fuq punt tekniku: lanqas periti perizjuri ma għandhom jisimgħu x-xhieda salv għal ċirkustanzi eċċezzjonali fejn huma jħossu l-bżonn għal dan, dejjem bil-permess espress tal-qorti. Mill-bqija, il-periti perizjuri għandhom jeżaminaw il-proċess, jekk hemm bżonn iżommu aċċess fis-sit mertu tal-kawża, jew jeżaminaw kull oġġett, jew persuna, jew jagħmlu kull test meħtieġ għall-qadi tal-inkarigu tagħhom, u mbagħad jirrelataw. MIŻURA 335: Limitazzjoni ta l-inkarigu ta espert għall-opinjoni esperta: Il- Qrati għandhom, fil-każ ta kull perizja kemm jista jkun jillimitaw l-inkarigu talperiti għall-opinjoni esperta. Jekk hemm bżonn, il-qrati għandhom jippermettu li ssir nota ta osservazzjonijiet mill-partijiet dwar il-punt tekniku, u l-partijiet ikunu jistgħu wkoll jinkarigaw, jekk jidhrilhom, periti ex parte fi proċeduri ċivili, u jannettu r-rapport tekniku relattiv man-nota ta osservazzjonijiet tagħhom, sabiex b hekk ikunu jistgħu jikkontestaw b mod adegwat, jekk jidhrilhom, l- opinjoni tal-espert tekniku nominat mill-qorti Il-Prokuri, l-interdizzjonijiet, l-inabilitazzjonijiet u l-inibizzjonijiet 14.1 Il-Prokuri Id-diffikultà prinċipali li qed tinqala fil-kamp tal-prokuri hija li wieħed ma jkunx jaf meta prokura ġiet irtirata jew emendata. Il-proċedura llum il-ġurnata, li hija kostuża u ineffiċjenti ferm, hija li l-nutara pubbliċi kollha jkunu jridu jiġu notifikati meta prokura tiġi revokata jew mibdula. IT-TNEJN U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: Qed jiġi ssuġġerit, sabiex din l-inċertezza titneħħa, dan li ġej:- MIŻURA 336: Prokuri rtirati jew mibdula għandhom jiġu reġistrati: li jinżamm reġistru fir-reġistru Pubbliku (b indiċi alfabetiku u b indikazzjoni tan-numru talkarta tal-identità kemm tal-mandant kif ukoll tal-mandatarju), li fih jiġi reġistrat meta prokura ġenerali jew partikolari tiġi rtirata, jew it-termini tagħha jiġu mibdula. Ir-reġistrazzjoni ta prokura li tkun ġiet irtirata jew mibdula għandha tkun obbligatorja. 151

152 MIŻURA 337: Notifika lir-reġistru Pubbliku: li meta tiġi rtirata prokura jew tiġi mibdula prokura, il-mandant irid jinnotifika lid-direttur tar-reġistru Pubbliku permezz ta ittra uffiċjali b tali irtirar jew tibdil, filwaqt li jiddireġih biex jirreġistra fir-reġistru fuq imsemmi, tali revoka jew bdil. Tali reġistrazzjoni għandha ssir fi żmien tlett ijiem minn meta d-direttur tar-reġistru Pubbliku jiġi notifikat bl-imsemmija ittra uffiċjali. MIŻURA 338: Effett ta bidla jew revoka ta prokura jibda wara r- reġistrazzjoni: li r-revoka jew bdil fi prokura jiġu kunsidrati li jorbtu fil-konfront ta terzi mill-mument li jiġu reġistrati fir-reġistru kif hawn fuq jingħad. MIŻURA 339: Kopji ta prokuri ta pazjenti jingħataw lid-djar tal-anzjani: kull prokura li ssir minn pazjent fid-dar tal-anzjani għandha tingħata kopja tagħha lillamministrazzjoni ta dik id-dar. B hekk, l-amministrazzjoni tad-dar tal-anzjani tkun taf min huwa l-benefiċjarju ta dik il-prokura, u tagħmel annotazzjoni fuqha dwar l-istat mentali magħruf tal-mandanti L-Interdizzjoni u l-inabilitazzjoni L-artiklu 527 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jipprovdi li r- Reġistratur irid fix-xahar ta Jannar ta kull sena, jippubblika fil-gazzetta tal- Gvern lista ta persuni interdetti u inabilitati. Iżda, matul is-sena, meta l-qorti tinterdiċi jew tinabilita persuni oħra, in-nutara pubbliċi kollha jkunu jridu jiġu mgħarrfa b dan, bil-mezz ta ittra ċirkolari. Għal darb oħra din l-ittra ċirkolari tiġi notifikata lin-nutara kollha u dan bi spejjeż kbar. IT-TLIETA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: Il-Kummissjoni għalhekk qed tirrakkomanda li: MIŻURA 340: ir-reġistratur tal-qorti jkun obbligat jinnotifika l-interdizzjoni u l-inabilitazzjoni lir-reġistru Pubbliku: ir-reġistratur tal-qorti jkun obbligat li minnufih jinnotifika kull digriet relattiv għall-interdizzjoni jew inabilitazzjoni, jew għal kull tibdil fl-interdizzjoni jew inabilitazzjoni, lir-reġistru Pubbliku. MIŻURA 341: Kif issir ir-reġistrazzjoni: digrieti ta interdizzjoni u inabilitazzjoni kif ukoll kull modifika jew revoka għal dak id-digriet jew meta l- inabilità tinbidel għal interdizzjoni jew viċeversa, għandhom jiġu reġistrati f reġistru għal tal-apposta fir-reġistru Pubbliku. Tali reġistrazzjoni għandha ssir fi żmien tlett ijiem minn meta d-direttur tar-reġistru Pubbliku jiġi notifikat blimsemmi digriet. MIŻURA 342: Isem tar-reġistru: dan ir-reġistru għandu jkun magħruf bħala Ir-Reġistru tal-persuni Interdetti u Inabilitati. 152

153 MIŻURA 343: Effett tar-reġistrazzjoni: ladarba ssir ir-reġistrazzjoni f dan irreġistru, id-digriet ikollu effett fil-konfront ta terzi persuni mid-data tarreġistrazzjoni Punt Komuni għall-prokuri, l-interdizzjonijiet u l-inabilitazzjonijiet Hemm punt komuni għall-prokuri, l-interdizzjonijiet u l-inabilitazzjonijiet li jikkonċerna ż-żamma online tar-reġistri tal-prokuri, tal-interdizzjonijiet u talinabilitazzjonijiet. L-online registration trid issir b mod immedjat ħalli ma jkunx hemm għalfejn li jsiru riċerki fir-reġistru pubbliku, u din tkun il-verżjoni uffiċjali. L-ERBGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 344: Reġistru Pubbliku online: Kemm fil-każ tal-prokuri u kemm filkaż tal-interdizzjoni u inabilitazzjoni, ir-reġistru Pubbliku għandu jżomm irreġistri online u n-nutara pubbliċi, il-banek u l-istituzzjonijiet finanzjarji, iddipartimenti tal-gvern, l-avukati u kull membru tal-pubbliku illi jkollhom interess jkunu jistgħu jaċċessaw dan ir-reġistru permezz tal-internet. Il-verżjoni online għandha tkun il-verżjoni uffiċjali ta kull wieħed minn dawn ir-reġistru ħalli b hekk ma jkunx hemm diskrepanzi bejn il-verżjoni kartaċea u l-verżjoni online L-Inibizzjoni Fil-każ tal-mandati ta Inibizzjoni, qed jiġu inkorsi spejjeż inutli minħabba l-mod kif inhi redatta l-liġi. L-artiklu 874(3) tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jipprovdi illi għandu jkun nutar pubbliku li jinnotifika mandat ta inibizzjoni li jipprojbixxi l-bejgħ, it-trasferiment jew it-tneħħija oħra ta proprjetà immobbli, fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa, lid-direttur tar-reġistru Pubbliku u lir-reġistratur tal-artijiet jew lill-awtorità li tiġi desinjata mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja. IL-ĦAMSA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 345: Ir-reġistrazzjoni tal-inibizzjoni ssir mir-reġistratur tal-qorti: li nnotifika għandha ssir mir-reġistratur tal-qrati u Tribunali Ċivili. F każ li d- Direttur tar-reġistru Pubbliku, ir-reġistratur tal-artijiet jew awtorità li tiġi desinjata mill-ministru responsabbli għall-ġustizzja għal dan il-għan, ikunu talfehma li hemm xi dettalji neqsin skont il-liġi biex jiġi reġistrat tali mandat ta inibizzjoni, huma għandhom jitolbu dik l-informazzjoni lir-rikorrent. Irreġistrazzjoni ssir wara li r-rikorrent ikun ipprovda l-informazzjoni li trid il-liġi. 153

154 15.0 Charter għaċ-ċittadini fil-qasam tal-ġustizzja Wieħed mill-punti li ħareġ fil-proċess ta konsultazzjoni pubblika miżmum mill- Kummissjoni, hija l-frustrazzjoni kbira tal-pubbliku dwar il-mod kif jitmexxew il-kawżi. Wieħed jieħu l-impressjoni li l-ġudikatura mhijiex customer friendly versu ċ-ċittadin. Din il-perċezzjoni, anke jekk mhux neċessarjament realtà, hija ta ħsara għall-image tal-qrati tagħna u għas-sens ta salvagwardja taddemokrazija li l-qrati huma msejħa biex jiżguraw. Hemm numru ta sfidi li huma assoċjati maċ-charter għaċ-ċittadini fil-qasam tal-ġustizzja li għad iridu jintgħelbu. Irridu naslu fi stat fejn iċ-ċittadin ma jitlax l-qorti għalxejn biex sempliċement isir jaf li l-kawża tiegħu ġiet differita, fejn il-ġustizzja ssir fil-ħin dovut, fejn is-sentenzi jingħataw fid-data stabbilita, u fejn il-ġustizzja tiġi amministrata mingħajr dewmien eċċessiv u inġustifikat. Meta tfalli s-sistema ġudizzjarja, dan jolqot mhux biss liċ-ċittadin li jkun qed jistenna l-ġustizzja, imma għandu effetti fuq kif is-soċjetà tħares lejn il-ġustizzja u kif l-ekonomija u l-investiment fil-pajjiż, inkluż dak barrani, jirreaġixxu għall-ineffiċjenzi fil-qrati. Għalhekk, il-falliment fl-għoti tas-servizzi ġudizzjarji jġib miegħu falliment mhux biss fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja u fl-ekonomija, imma anke fiddemokrazija, b riżultati devastanti għall-pajjiż. Il-kreazzjoni u ż-żamma ta standards fl-għoti ta servizzi ġudizzjarji għandhom jirrelataw ma dawk is-servizzi ġudizzjarji li l-konsumatur tagħhom jirritjeni li huma importanti. Meta wieħed jipprova għalhekk jara minn xiex ikunu qed igorru l-utenti tas-servizzi ġudizzjarji, wieħed mill-ewwel jinduna fejn l-għoti tas-servizzi ġudizzjarji tal-lum il-ġurnata jkunu qed jippekkaw. Bla ebda dubju ta xejn, l-għola preokkupazzjoni tal-poplu meta jiġi rinfaċċjat bi proċeduri ġudizzjarji, huwa d-dewmien. Dan jiġi ripetutament enfasizzat mill-pubbliku lil din il-kummissjoni fis-sottomansjonijiet li hija rċeviet. Mhux biss iċ-ċittadin ikollu jistenna għal ħafna żmien biex ikollu l-kawża tiegħu maqtugħa filprim istanza, iżda wara li l-kawża tiġi deċiża mill-qorti tal-ewwel grad, iċċittadin ikun irid jistenna, fil-każ ta appelli ċivili, aktar minn tliet snin biex l- appell tiegħu jiġi appuntat u ċertu żmien ieħor biex dak l-appell jinqata. Iddewmien jeżisti wkoll fil-każ tal-appelli kriminali u tal-ġurijiet. Il-poplu jgorr ukoll dwar in-nuqqas ta informazzjoni li tingħata dwar proċeduri ġudizzjarji u dwar x ikun qed jiġri fl-awli tal-qrati. Is-Servizz Pubbliku għandu numru ta Quality Service Charters, iżda fil-qasam tal-ġustizzja ma hemmx wieħed. Madanakollu, għandu jiġi ppreċiżat li dawn iċ- Charters tas-servizz pubbliku huma aktar indirizzati lejn servizzi mogħtija minn dipartimenti tal-gvern liċ-ċittadin. Fil-każ tal-qasam tal-ġustizzja, il- Kummissjoni mhux qed tikkonsidra biss id-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja (li hija entità tal-gvern li tħaddan fiha numru ta Direttorati) iżda wkoll, u fuq kollox, il-ġudikatura li hija responsabbli li tagħti s-servizzi tagħha fil-pront liċċittadin. 154

155 IS-SITTA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: Iċ-ċittadini jirrikjedu dawn is-servizzi mill-qrati tal-ġustizzja u mill-ġudikanti: MIŻURA 346: Kawża tinstema fid-data appuntata: li l-kawżi jinstemgħu filġurnata li tkun appuntata u fejn ikun hemm bżonn ta differiment il-pubbliku għandu jkun avżat sa jumejn qabel b mezzi elettroniċi bħall-sms jew l- . MIŻURA 347: Kawżi ma jiġux differiti mingħajr raġuni valida: li l-kawżi ma jiġux differiti mingħajr raġuni valida. MIŻURA 348: Kawżi jinqatgħu fi żmien raġjonevoli: li l-kawżi tagħhom jinqatgħu fi żmien raġjonevoli u ma jtulux b mod esaġerat. MIŻURA 349: Xhud imħarrek għandu jinstema : li kull darba li jiġu mħarrka l- Qorti biex jixhdu, huma effettivament jinstemgħu f ħin raġonevoli u x-xhieda tagħhom tittieħed b mod li ma jkollhomx għalfejn jerġgħu jitilgħu jixhdu millġdid għax ir-recording ma jkunx ħadem, jew għax ma jkunx hemm staff amministrattiv biżżejjed biex tkun tista ssir is-seduta, jew għax il-kawża tiġi differita. MIŻURA 350: Kawżi jibdew u jkomplu jinstemgħu sa ma jiġu deċiżi: li l-kawżi ċivili u dawk kriminali sommarji ma jinstemgħux bil-pezzi u l-bukkuni, iżda jibdew jinstemgħu u jkomplu għaddejjin sakemm jinqatgħu bħalma jsir filġurijiet kriminali. MIŻURA 351: Kawżi jinstemgħu fil-ħin u bl-appuntament: li l-kawżi jinstemgħu fil-ħin stabbilit u ma jkunx hemm ħela ta ħin taċ-ċittadin li jrid jibqa jistenna għal ħafna ħin biex ikun imiss it-turn tal-kawża tiegħu, sempliċement għax il-ħinijiet tal-kawżi ma jkunux ġew amministrati sew millġudikanti jew appuntati bil-ħin iffissat minn qabel. MIŻURA 352: Tingħata aktar informazzjoni dwar il-proċess ġudizzjarju: li l- proċess ġudizzjarju jiġi spjegat aħjar liċ-ċittadin b mod sempliċi sabiex huwa jkun jista jifhem aħjar x ikun għaddej fl-awla u tul il-proċeduri. Il-Media Unit tad-dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja proposta aktar ʼl isfel f dan ir-rapport għandha għalhekk tħejji fuljetti appożiti li jkunu wkoll disponibbli fuq il-website tad-dipartiment. MIŻURA 353: Aktar accountability fin-notifiki u l-esekuzzjonijiet:li jkun hemm aktar accountability mis-servizzi involuti fin-notifika ta atti ġudizzjarji u flesekuzzjoni tal-mandati u ordinjiet oħra tal-qrati. MIŻURA 354: Prim appuntament ta appell ikun mhux aktar tard minn tliet xhur: li l-appelli ċivili kif ukoll l-appelli kriminali ma jdumux aktar minn tliet xhur biex jiġu appuntati. 155

156 MIŻURA 355: Meta kawża tiġi differita għas-sentenza tingħata fid-data pattwita: li kawżi ma jiġux differiti għas-sentenza għal aktar minn darbtejn u li b kollox kawża, wara li tkun differita għas-sentenza, ma ddumx aktar minn sitt xhur biex tinqata. MIŻURA 356: Verifika tal-operat tal-ġudikanti: li l-ammont tax-xogħol li l- ġudikanti jkunu qed iwettqu jiġi verifikat mill-awtorità dwar is-superviżjoni tas- Servizzi Ġudizzjarji biex jiġi żgurat li huma jkunu qed jaqdu dmirhom sew. Dan ovvjament ma jfissirx illi din l-awtorità se tindaħal b xi mod fil-mod kif jiġu deċiżi l-kawżi. MIŻURA 357: Twaqqif ta Customer Care Unit: li jkun hemm taqsima talcustomer care li twieġeb għad-domandi tal-pubbliku, li twieġeb għall-posta elettronika ( s) tal-pubbliku u li tipprovdi kull informazzjoni neċessarja biex tgħin lill-pubbliku japprezza aħjar il-ħidma li ssir fil-qrati tal-ġustizzja. MIŻURA 358: Sistema effettiva u effiċjenti ta lmenti: li jkun hemm sistema li tirrispondi għall-ilmenti taċ-ċittadin u li din is-sistema tkun effettiva u effiċjenti. Il-liġi m għandha qatt tintuża biex ixxekkel l-ilment ta ċittadin milli jasal għand il-ġudikant dan jista jsir tramite l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal- Ġustizzja. Il-Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandu jiġi emendat biex jipprovdi illi l-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja tkun tista tinvestiga ilmenti mingħand iċ-ċittadin dwar dewmien esaġerat fiddeċiżjoni ta proċeduri ġudizzjarji, u l-ġudikanti jkunu bil-liġi obbligati li jwieġbu lill-kummissjoni u jagħtu l-kjarifiki meħtieġa mingħajr ma jkun hemm l-ebda forma ta indħil jew pressjoni dwar kif dik il-kawża tkun se tinqata, u dan b rispett sħiħ għall-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura. MIŻURA 359: Faċilitajiet fil-bini tal-qrati: li jkun hemm biżżejjed postijiet fejn il-pubbliku jkun jista jpoġġi fil-kurituri tal-qrati, li jkun hemm faċilitajiet għall-persuni b diżabilità inkluż toilets u sistema ta arja kundizzjonata filkurituri speċjalment fis-sajf, u anke li jkun hemm water dispensers kif ukoll canteen li iżda ma jbigħx xorb alkoħoliku. MIŻURA 360: Ilbies fis-sajf: fis-sajf ma jkunx hemm għalfejn li l-irġiel jilbsu l- ġlekk. Jibqgħu mhux permessi fis-sajf t-shirts, jeans, flip-flop u shorts. Qmis u ingravata għandha tkun biżżejjed. MIŻURA 361: Ftuħ tal-awli: L-awli għandhom jinfethu ferm qabel ma joħroġ il-ġudikant ħalli l-pubbliku jkun jista jidħol u jpoġġi fl-awla sakemm tissejjaħ ilkawża tiegħu. Ħafna drabi l-awla tibqa magħluqa sakemm joħroġ il-ġudikant u jkun hemm iffollar żejjed fil-kurituri tal-bini tal-qrati. MIŻURA 362: Użu tal-awla meta ma jkunux qed jintużaw minn ġudikant: Ġieli awla ma tkunx qed tintuża minn ġudikant u titħalla msakkra, b mod li dik l-awla ma tkunx tista tintuża minn tribunali oħra jew għal skop ta perizji. Peress li l- ispazju fil-bini tal-qorti huwa limitat, għandu jsir l-aħjar użu ta dan l-ispazju u mhux l-awli jitħallew magħluqa u mhux użati meta jkun hemm bżonn għalihom. 156

157 MIŻURA 363: Sharing tal-awli: Biex isir użu aħjar tal-awla tal-imħallfin, l-awli għandhom jiġu utlizzati bejn żewġ ġudikanti fis-sens li ġudikant A juża l-awla l- ewwel ġimgħa nhar ta Tnejn, l-erbgħa u l-ġimgħa u ġudikant B juża l-istess awla fl-istess ġimgħa nhar ta Tlieta u l-ħamis u l-ġimgħa ta wara jalternaw bejniethom. Ir-Reġistratur għandu jħejji rosters tal-użu tal-awli f dan is-sens It-Tribunal għal Talbiet Żgħar M hemmx dubju li t-tribunal għal Talbiet Żgħar ikkontribwixxa bil-kbir biex itaffi l-ammont ta kawżi quddiem il-qorti tal-maġistrati. F dan ir-rapport din il- Kummissjoni għamlet numru ta suġġerimenti għal żieda f kompetenza ta dan it-tribunal. Madankollu, iż-żieda ta kompetenza tat-tribunal għal Talbiet Żgħar se tkun tirrekjedi aktar riżorsi umani biex ilaħħqu mal-ammont ta kawżi ġodda li se jiġu introdotti quddiem dan it-tribunal li, sfortunatament, maż-żmien ukoll beda jiġi affettwat minn backlog ta kawżi. Ngħidu aħna, fis-sena 2010 ġew introdotti 1,780 kawża (f Malta u f Għawdex) fejn fl-istess sena ġew deċiżi 1,412, għalkemm in segwitu fis-sena 2011, ġew introdotti 1,072 u nqatgħu 1,286. Fis-sena 2012 ġew introdotti 873 u ġew deċiżi 1,018. Minn Jannar sa Ottubru 2013, ġew introdotti 760 u nqatgħu 709 kawża. IS-SEBGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: Il-Kummissjoni qed tissuġġerixxi dawn il-miżuri li ġejjin fir-rigward tat-tribunal għal Talbiet Żgħar: MIŻURA 364: Ġudikaturi: Għalkemm il-backlog ta 1095 kawża f dan ittribunal huwa ta ċertu preokkupazzjoni, jirriżulta illi l-ġudikaturi qed jaqtgħu kawżi aktar milli qed jidħlu, u għalhekk is-set up preżenti ta ġudikaturi parttime jista jinżamm. Iżda jekk biż-żieda fil-kompetenza ta dan it-tribunal jirriżulta li d-disposal rate tal-kawżi ma tkunx qed tlaħħaq mal-kawżi ġodda, sabiex il-kawżi f dan it-tribunal jitħaffu, u in vista taż-żieda fil-kompetenza ta dan it-tribunal ratione valoris li din il-kummissjoni qed tipproponi, għandhom jiżdiedu l-ġudikaturi. L-Awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji għandha jkollha l-funzjoni li żżomm quddiem għajnejha l-prestazzjoni tal- Ġudikaturi wara li jkun hemm żieda fil-kompetenza biex tiżgura li dan il-backlog mhux biss ma jiżdiedx, iżda jinqata, billi tirrakkomanda dawk il-miżuri li jidhrilha opportuni bħal żieda ta Ġudikaturi oħra. Aktar Speditezza fit-tribunal għal Talbiet Żgħar: It-Tribunal għal Talbiet Żgħar mhux Qorti imma tribunal, iżda minkejja dan, it-tribunal qiegħed, f ċerti każijiet, idum biex jiddisponi mill-kawżi pendenti quddiemu. Il-Kummissjoni tifhem li t-tribunal għal Talbiet Żgħar kien twaqqaf bħala Tribunal u mhux bħala Qorti, proprju sabiex ma jkunx mgħobbi bi proċeduri li jtulu u biex ma jimxix bi proċedura formali. It-Tribunal anzi għandu jikkonduċi l-proċeduri tiegħu kemm jista jkun b anqas formalità. Għalhekk il-kummissjoni qed tipproponi li: 157

158 MIŻURA 365: money claim: il-kummissjoni hija tal-fehma li l-kliem money claim ma għandhomx jibqgħu jintużaw u li minflok tintuża biss il-kelma claim jew talba. Il-ġurisdizzjoni tat-tribunal għandha tkun waħda ratione valoris u l- kawżi jiġu ppreżentati quddiem dan it-tribunal purkè li l-valur ma jeċċedix ilkompetenza ratione valoris miżjuda (kif proposta f dan ir-rapport) tat-tribunal. Din għandha tkun l-unika limitazzjoni għal dan it-tribunal, u l-likwidazzjoni ma tkunx tista teċċedi l-kompetenza tat-tribunal li jkun jista jillikwida sa dak l- ammont. MIŻURA 366: Sorveljar tal-operat tal-ġudikaturi: L-operat tal-ġudikaturi għandu jiġi sorveljat mill-awtorità dwar is-superviżjoni għas-servizzi Ġudizzjarji. Bħal fil-każ tal-ġudikanti, il-ġudikaturi għandhom ukoll ikunu marbuta b performance benchmarks ħalli jiġi assigurat illi l-prestazzjoni tagħhom tilħaq il-miri ta deċiżjonijiet mixtieqa. MIŻURA 367: Divjet milli Ġudikatur joqgħod f xi waħda mill-awtoritajiet jew kumitati tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja: Dment li persuna tkun qed tokkupa l-kariga ta Ġudikatur, hija ma tkunx tista tinħatar f ebda waħda mill-awtoritajiet jew kumitati tal-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja. MIŻURA 368: Ħlasijiet tal-ġudikaturi: F każ illi tinżamm is-sistema attwali li Ġudikaturi jiġu ingaġġati fuq bażi part-time, il-ħlas tagħhom għandu jkun marbut mhux man-numru ta seduti li jżommu iżda man-numru ta sentenzi li jingħataw. Jiġifieri l-ħlas għandu jsir wara li tinqata kawża u tiġi ffissata rata (eżempju 60) għal kull kawża deċiża L-Arbitraġġ Il-kwistjoni ewlenija fl-arbitraġġ hija jekk l-arbitraġġ mandatorju huwiex kontra d-drittijiet tal-bniedem jew le, u dan in vista tal-ġurisprudenza inkonsistenti tal- Qorti Kostituzzjonali f dan il-qasam. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-arbitraġġ m għandux ikun mandatorju imma proċedura ta riżoluzzjoni spedita. Dan il-punt se jiġi indirizzat hawn taħt. Iżda din mhix l-unika problema li teżisti f dan issettur. Hemm problemi oħra li din il-kummissjoni se tindirizza f dan ir-rapport. IT-TMIENJA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 369: Spejjeż għall-proċeduri ta arbitraġġ: jinħtieġ fl-ewwel lok illi l- ispejjeż ta dawn il-proċeduri ta arbitraġġ ikunu paragonabbli favorevolment mal-ispejjeż tat-tribunal għal Talbiet Żgħar, jew tal-qorti tal-maġistrati, skont il-valur involut. Illum, il-preżentata biss hija ferm ogħla (minimu ta 92 drittijiet taċ-ċentru biss illi jistgħu jitilgħu anke sa 200), mentri fit-tribunal għal Talbiet Żgħar jitħallsu biss madwar 38. Apparti hekk, qabel jingħata l-award fi proċeduri ta arbitraġġ, ir-rikorrenti jkollu jħallas għall-ispejjeż kollha attwalment inkorsi, kemm bħala Reġistru u kif ukoll bħala drittijiet tal-arbitru, mentri fit-tribunal għal Talbiet Żgħar m hemmx tariffa li titħallas mill-parti lill- 158

159 ġudikatur. Dan ċertament illi ma hux mod kif wieħed jinċentiva lill-pubbliku sabiex juża s-sistema tal-arbitraġġ. Għalhekk jinħtieġ li l-ispejjeż tal-arbitraġġ ikunu ferm orħos minn dawk tal-qrati. MIŻURA 370: Formoli li jintużaw għall-proċeduri ta arbitraġġ: il-formoli illi jridu jimtlew għall-proċeduri tal-arbitraġġ huma kkomplikati inutilment u ripetittivi. Il-formola għandha titneħħa u minflok il-proċedura tibda ssir b rikors b dan illi l-parti tkun obbligata li tagħti l-informazzjoni kollha neċessarja skont l- Att dwar l-arbitraġġ fir-rikors promotur u r-risposta relattiva. MIŻURA 371: sentenzi konfliġġenti tal-qorti tal-appell dwar l-arbitraġġ: jinħtieġ intervent leġislattiv sabiex tiġi mneħħija darba għal dejjem il-konfużjoni illi nħolqot in vista tal-kunflitt bejn żewġ sentenzi kunfliġġenti mogħtija mill- Qorti tal-appell (Sede Inferjuri) dwar mertu identiku riferibbilment għal dawk ilkawżi dwar danni f vettura illi jirriżultaw mhux minn vettura oħra, iżda minn xi kawża oħra eżempju ħsara kkaġunata minn annimal, jew minn persuni b mod volontarju, minn ħajt illi jaqa, minn titjir ta żebgħa, il-kundizzjoni ħażina tattoroq jew senjaletika ħażina. L-istess japplika f każ ta proċeduri intavolati minn soċjetà ta assigurazzjoni kontra l-istess assigurat tagħha għall-ksur tal-polza. In linea ma dak illi ser jiġi suġġerit aktar ʼl isfel, qiegħed jiġi riaffermat dak li l- artiklu 15(11) tal-att dwar l-arbitraġġ diġà jipprovdi u ċjoè illi l-kawżi kollha illi jinvolvu danni kaġunati f vetturi (ikun xi jkun is-sors tad-dannu) jew minn vetturi, huma soġġetti għall-proċeduri ta arbitraġġ, anke fin-nuqqas ta klawsola appożita ta arbitraġġ miftiehma bejn il-partijiet. F'każ illi t-talba tkun waħda għal danni għall-ħsara fil-persuna (anke jekk l-attur ikun qiegħed jagħmel talba wkoll, fl-istess proċeduri, għad-danni sofferti f'vettura), il-kompetenza għandha tkompli tibqa tal-qrati ordinarji. Qiegħda tqum ukoll il-kwistjoni dwar jekk, meta xi ħadd ikun sofra ġrieħi f inċident awtomobilistiku iżda t-talba ssir biss għal danni fil-proprjetà, il-kompetenza għandhiex tkun tal-qrati ordinarji jew dik tat-tribunal tal-arbitraġġ. Din il-kummissjoni jidhrilha illi, purkè tiġi addottata wkoll il-proposta magħmula b referenza għall-kwestjoni tal-claim (u mhux biss money claim) fir-rigward tal-kompetenza tat-tribunal għal Talbiet Żgħar, b mod li ma jkun hemm l-ebda dubju illi dan it-tribunal ikun kompetenti wkoll illi jiddeċiedi kwistjonijet illi jirrigwardaw debilità permanenti, allura l-kompetenza f każijiet ta inċidenti awtomobilistiċi fejn ikun weġġa xi ħadd, għandha tkun tal-qrati ordinarji. Ovvjament, għal dawk il-kawżi simili li jistgħu jkunu pendenti quddiem it-tribunal tal-arbitraġġ jekk tiġi introdotta miżura simili għandhom japplikaw ir-rakkomandazzjonijiet ta dina l-kummissjoni dwar irrimessjoni tal-atti lill-qorti kompetenti. Kostituzzjonalità tal-arbitraġġ mandatarju: jibqa l-kwistjoni dwar ilkostituzzjonalità jew le tal-arbitraġġ mandatorju. Il-kumpaniji tal-assigurazzjoni huma ġeneralment sodisfatti bis-sistema tal-arbitraġġ mandatorju, u wara illi ġie estiż id-dritt tal-appell, u partikolarment jekk jiġu estiżi ċ-ċirkostanzi għallastensjoni, din is-sistema tista tibqa titħaddem. B danakollu, iċ-ċittadin privat mhux dejjem huwa kuntent b dina s-sistema forsi minħabba perċezzjoni ta nuqqas ta indipendenza fl-arbitru illi, anke jekk mhix ġustifikata, hija preokkupanti u jinħtieġ illi tiġi indirizzata sabiex il-ġustizzja mhux biss issir, iżda 159

160 tidher li qiegħda ssir. Għalhekk jinħtieġ illi dan l-individwu jingħata l-possibilità illi jirrikorri quddiem il-qrati ordinarji jekk jidhirlu, anke f dawk il-materji fejn il-kummissjoni qiegħda tissuġġerixxi illi għandu jkun possibbli li wieħed jirrikorri għall-arbitraġġ, anke fin-nuqqas ta klawsola miftiehma bejn ilkontendenti. MIŻURA 372: Ġurisdizzjoni oriġinali liċ-ċentru tal-arbitraġġ fil-materji li jaqgħu fir-raba Skeda tal-att dwar l-arbitraġġ: F dan ir-rigward, il- Kummissjoni qiegħda tissuġġerixxi illi ċ-ċentru tal-arbitraġġ għandu jkollu ġurisdizzjoni oriġinali b dan illi anke fin-nuqqas ta klawsola arbitrali konvenzjonali, kull parti illi tkun involuta f xi kwistjoni illi llum taqa taħt ir- Raba Skeda tal-att dwar l-arbitraġġ (inkluż inċidenti illi jinvolvu vetturi skont kif hawn fuq dettaljat) tkun tista tipproċedi b arbitraġġ xorta waħda. Iżda jekk xi parti tkun tixtieq li l-kawża tiġi deċiża minn Qorti, hija għandha tkun libera li titlob li ċ-chairperson taċ-ċentru tal-arbitraġġ, fi żmien ħmistax-il jum minn meta tiġi notifikata skont il-ligi, sabiex dan jirrimetti din il-kawża quddiem il- Qorti. Anke meta ċ-ċittadin privat ikun se jipproċedi bħala rikorrenti, ikollu din l- għażla tas-sede iżda, ovvjament, sabiex ma jkunx hemm inondazzjoni fil-qrati ordinarji, jinħtieġ illi jkun hemm tnaqqis fit-tariffi pagabbli in konnessjoni malarbitraġġ, kif diġà ngħad aktar il fuq. Meta r-rikorrenti tkun soċjetà ta assikurazzjoni, korporazzjoni jew enti morali pubblika oħra, allura s-sede ordinarja b ġurisdizzjoni oriġinali għal dawk il-materji li jaqgħu taħt ir-raba Skeda, għandu jkun l-arbitraġġ. Ir-Raba Skeda, Part A 1.2 għandha għalhekk tiġi emendata biex jiġi ċċarat li kull dannu lil vettura jew minn vettura għandu jiġi riferut liċ-ċentru tal-arbitraġġ fil-ġurisdizzjoni oriġinali tiegħu. Jiġi nnutat ukoll illi l-artiklu 7(b) tal-att IX tal-2010 li jitratta dwar il-poter tal-ministru li jippreskrivi ċertu klassi ta talbiet imsemmija fil-ħames Skeda tal-att dwar l- Arbitraġġ li jistgħu jiġu deċiżi mill-arbitraġġ skont ir-raba Parti u r-raba Skeda għadu ma ġiex fis-seħħ. Għalhekk hemm bżonn illi din l-emenda tinġieb fis-seħħ fl-interess ta amministrazzjoni aħjar tal-istitut tal-arbitraġġ. Naturalment din il-miżura mhux intiża biss għall-kolliżjonijiet imma għal kull disputa msemmija fir-raba Skeda tal-att dwar l-arbitraġġ. MIŻURA 373: Meta l-arbitraġġ ma jkunx mandatorju: b dan il-mod hawn propost, effettivament, il-proċeduri ta arbitraġġ ma jibqgħux mandatorji fil-każ taċ-ċittadin privat meta dan ikun rikorrenti jew meta dan, għal xi raġuni jew oħra, ma jkunx kopert mill-polza tal-assigurazzjoni tal-vettura misjuqa minnu, jew ukoll fil-każijiet l-oħra illi jinvolvu ċittadin privat illi preżentement jaqgħu taħt ir-raba Skeda tal-att dwar l-arbitraġġ. Kwindi l-proposta hija illi: - (i) Il-proċeduri ta arbitraġġ f każ ta inċident awtomobilistiku għandhom ikunu mandatorji biss f każijiet fejn:- imqar waħda mir-rikorrenti hija soċjetà ta assigurazzjoni; l-intimat huwa soċjetà ta assigurazzjoni jew individwu illi huwa kopert regolarment mill-polza tal-assigurazzjoni b mod illi kwindi, anke jekk tellief, il-ħlas tad-danni jsir mill-assigurazzjoni mingħajr ebda dritt ta rivalsa fil-konfront tiegħu. 160

161 (ii) jekk fil-mori tal-proċeduri ta Arbitraġġ jirriżulta illi, għal xi raġuni jew oħra, ma kienx hemm kopertura favur l-intimat, allura l-istess intimat ikollu l-għażla illi jitlob illi l-każ tiegħu jiġi rimess quddiem il- Qrati ordinarji. Anke f każ illi l-intimat ikun kontumaċi, u ma jkunx hemm kopertura, il-każ għandu awtomatikament jiġi rimess quddiem il- Qrati ordinarji. MIŻURA 374: Teħid ta miżuri meta l-arbitri ma jkunux effiċjenti biżżejjed: sfortunatament anke fil-kamp tal-arbitraġġ hemm arbitri illi mhux dejjem ikunu effiċjenti, u li ciononostante, jiffurmaw parti mir-rota ta arbitri illi jiġu nominati kull meta ma jkunx hemm qbil dwar ħatra ta Arbitru bejn il-partijiet. It-termini imposti mil-liġi ħafna drabi ma jiġux rispettati, u ma hemm l-ebda forma ta dixxiplina f dan is-sens. Jinħtieġ illi ċ-ċentru Malti dwar l-arbitraġġ jieħu l- passi kollha meħtieġa biex dawn l-arbitri jitneħħew mil-lista wara proċess investigattiv. Dan isir wara li ċ-ċentru jkun irċieva ilment f dak is-sens anke mill-partijiet, ikun investigah, sema lill-arbitru konċernat u jkun wasal għallkonklużjoni li l-arbitru għandu jitneħħa. MIŻURA 375: Produzzjoni ta xhieda fil-proċeduri tal-arbitraġġ: preżentement hemm diffikultà fil-produzzjoni ta xhieda fi proċeduri tal-arbitraġġ, illi hija wisq kumplessa u twassal neċessarjament għal dewmien fil-proċeduri. Is-sistema preżenti hija illi jekk xhud inġunt sabiex jidher fi proċeduri ta arbitraġġ, ma jidhirx, l-arbitru jrid jawtorizza l-ħruġ tal-istess taħrika taħt l-awtorità tal-prim Awla tal-qorti Ċivili. Din it-taħrika trid tiġi ffirmata mill-imħallef tal-għassa u mbagħad tintbagħat bil-posta reġistrata kif solitament isir fil-qrati ordinarji. Jekk ix-xhud jerġa ma jidhirx u f każ ta riferta pożittiva, l-arbitru jawtorizza l-ħruġ ta mandat ta skorta u dan, għal darb oħra, jerġa jiġi awtorizzat mill-imħallef tal-għassa fil-primawla tal-qorti Ċivili. Dan kollu jidher illi qiegħed isir għaliex iċ-ċentru tal-arbitraġġ m għandux marixxalli addetti miegħu. Għalhekk qiegħed jiġi ssuġġerit illi ċ-ċentru tal-arbitraġġ għandu jingħata s-setgħa illi jutlizza s- servizz tal-aġenzija li se tkun inkarigata min-notifiki u mill-esekuzzjoni għal dan il-għan, direttament u mingħajr il-ħtieġa ta awtorizzazzjoni mill-imħallef tal- Għassa. Qed jiġi rakkomandat għalhekk illi l-arbitru jingħata l-istess poteri ta Mħallef fejn jidħlu t-taħrikiet ħalli huwa stess ikun jista jordna li jsiru t-taħrikiet (mingħajr intervent ta Imħallef) u b hekk jiġu spediti l-proċeduri quddiem l- arbitru filwaqt jitnaqqas ix-xogħol tal-imħallef tal-għassa jew l-imħallef tal-atti kif propost f dan ir-rapport. MIŻURA 376: Website taċ-ċentru Malti tal-arbitraġġ: jinħtieġ li jsir użu aħjar tal-website taċ-ċentru Malti tal-arbitraġġ biex ikollu website kemm jista jkun aktar simili għal dik tal-qrati. L-Arbitru għandu jkun responsabbli biex jaġġorna liċ-ċentru bl-iżviluppi li jkunu qed isiru fl-arbitraġġi. Wieħed irid jiftakar li fejn jidħlu l-arbitraġġi mandatorji, ir-regoli dwar kunfidenzjalità ma japplikawx (regola 49(c)) u għalhekk il-website taċ-ċentru jista jkun fiha l-istess dettalji dwar dati tad-differimenti u l-iskop tagħhom, bħal ma nsibu fil-website tal-qrati ordinarji. 161

162 18.0 Kawżi Ċivili Hemm numru ta proċeduri, fil-qasam ċivili, li jistgħu jitjiebu. Il-Kummissjoni għandha dawn f moħħha. ID-DISGĦA U GĦOXRIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 377: Emenda għall-artiklu 495A tal-kodiċi Ċivili: preżentement, ilproċedura ai termini tal-artiklu 495A tal-kodiċi Ċivili jinħtieġ illi tiġi mibdija mill-ġdid jekk il-konvenju, għal xi raġuni jew oħra, jaqa. Din il-kummissjoni qiegħda tipproponi illi jekk il-qorti tkun awtorizzat il-bejgħ skont dan l-artiklu, il-konvenju jaqa u l-ko-proprjetarji jsibu bejgħ tal-proprjetà għall-istess valur, jew valur ogħla, allura għandu jkun permissibbli illi l-bejgħ isir xorta waħda mingħajr il-ħtieġa ta ebda proċedura oħra għajr rikors sempliċi quddiem il-qorti sabiex, kif din tista tawtorizza illi tinbidel id-data jew il-post tal-pubblikazzjoni, tawtorizza l-bejgħ lil ħaddieħor, purkè għall-istess prezz jew prezz ogħla. Irrikors sempliċi jiġi dekretat in camera prevja notifika u fin-nuqqas ta oppożizzjoni mill-ko-propjetarji. Għandu jkun l-istess Imħallef li sema l-kawża li jagħti tali digriet. F każ ta oppożizzjoni, ikun irid isir is-smigħ. MIŻURA 378: Irkupru ta spejjeż extra-ġudizzjarji: peress illi l-ispejjeż extraġudizzjarji ma jistgħux jiġu rkuprati mingħand il-parti telliefa, jista jkollok każijiet, pjuttost lampanti, fejn il-kreditur jispiċċa xorta waħda ħareġ il-flus millbut sabiex jitħallas dak illi huwa tiegħu bi dritt. Hekk per eżempju, il-kreditur ma jirkupra qatt il-flus illi jkun ħallas lill-avukat tiegħu tal-parir u tal-korrispondenza legali mhux ġudizzjarja anke jekk dawn huma neċessarji sabiex wieħed ikun jista jipproċedi. Għalhekk l-ispejjeż extra-ġudizzjarji wkoll għandhom ikunu soġġetti għall-ħruġ ta taxxa skont tariffa illi tiġi stabbilita appożitament, u purkè x-xogħol illi jiġi indikat illi sar ikun effettivament ġustifikat u ddokumentat. It- Tariffi għandhom jiġu emendati biex jipprovdu linja gwida dwar liema spejjeż extra-ġudizzjarji għandhom jiġu ntaxxati mis-sezzjoni tat-tassazzjoni fi hdan id- Dipartiment tal-qorti, biex wara li tinħareġ dik it-taxxa, ikunu jistgħu jinġabru dawk l-ispejjeż. Jekk ikun hemm kontestazzjoni dwar dik it-taxxa, ikun jista jsir rikors quddiem l-imħallef tal-atti li għandu jiddeċiedi dik il-kontestazzjoni. Fittariffa għandu jiġi indikat bħala spejjeż extra-ġudizzjarji l-laqgħat mal-klijent qabel ma tinfetaħ il-kawża, pariri mogħtija, riċerki li jkun hemm bżonn li jsiru, ittri bonarji, laqgħat fejn tkun ġiet esplorata l-possibilità ta transazzjoni, eċċ. Taxxa finali fuq xogħol extra-ġudizzjarju għandha tikkostitwixxi titolu eżekuttiv skont l-artiklu 253(ċ) tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. MIŻURA 379: Reviżjoni tat-tariffi tal-avukati: it-tariffa tad-drittijiet tal-avukati ilha ma tiġi emendata mill B danakollu, il-liġi llum tippermetti lill-avukat illi jitħallas aktar minn dak indikat fit-tariffa, purkè jkun hemm qbil mal-klijent. Dan ukoll ifisser illi l-parti ħafna drabi tispiċċa tħallas aktar flus milli qatt tista tirkupra mingħand il-parti telliefa. Jinħtieġ għalhekk illi t-tariffi jiġu aġġornati sabiex b hekk min jirbaħ kawża jkun jista jirkupra kemm jista jkun ammont viċin għal dak minnu effettivament żborżat fi spejjeż legali. Terġa hemm bżonn li t-tariffi quddiem it-tribunali jiġu riveduti wkoll ħalli ma jkunx hemm dak id- 162

163 distakk qawwi li hemm il-lum il-ġurnata bejn it-tariffi tad-drittijiet tal-avukati fil- Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, u t-tariffi fil-liġijiet speċjali. MIŻURA 380: Format tas-sentenzi: bħala linja ġenerali, mhux meħtieġ illi jingħata rendikont ta dak kollu li jkun ġie reġistrat fil-verbali fis-sentenzi imma jsir aċċenn għal dawk il-verbali biss li jkunu ta riljiev. Il-format tas-sentenza għandu jkun aktar semplifikat, issir anqas referenza għal lista interminabbli ta dokumenti u xhieda oħra li l-qorti tkun ħadet konjizzjoni tagħhom u li d-decide mhux biss ikun elenku ta talbiet u ta eċċezzjonijiet iżda fejn jingħad x kienu t- talbiet u l-eċċezzjonijiet u kif ġew deċiżi ħalli b hekk wieħed ma jkollux għalfejn joqgħod imur lura biex jara x kienet l-ewwel talba, it-tieni talba, eċċ. u x kienet l-ewwel eċċezzjoni tal-ewwel konvenut, it-tieni eċċezzjoni tat-tieni konvenut, eċċ. Għalhekk, is-sentenza għandha tkun strutturata b mod li tilħaq l-għan li taqta l-kwistjonijiet f lingwaġġ li kulħadd jifhem Kawżi Kriminali Fil-kamp kriminali hemm ċerti proċeduri li għandhom jiġu evalwati mill-ġdid. Dawn jinkludi dawn li ġejjin: IT-TLETIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 381: Fondi għall-qorti ta Għawdex: jidher illi għal xi raġuni, il-fondi għall-qorti ta Għawdex mhumiex suffiċjenti. Dan iwassal għal sitwazzjoni fejn l-esperti nominati f inkjesti kriminali ma jkunux jistgħu jiġu mħallsa fil-ħin, hekk kif ilestu r-rapport tagħhom. Minħabba f hekk, jidher illi jista jiġri l-każ fejn ir-rapport jibqa ma jidħolx in atti u l-kawża jkollha neċessarjament tiġi differita ripetutament. Jekk il-kawża tkun fi stadju ta rinviju, u kwindi l-atti jridu jiġu rimessi kull sitt ġimgħat, il-prosekuzzjoni u l-imputat jiġu msejħa inutilment kull sitt ġimgħat, sempliċiment għaliex ir-rapport ikun għadu mhux imħallas u ma jsir l-ebda progress. Għalhekk jinħtieġ li jiġu pprovduti fondi suffiċjenti għall-qorti ta Għawdex għal dan l-iskop. MIŻURA 382: Meta tkun il-parti leża li ma tidhirx: fil-każ illi l-parte leża ma tidhirx, hemm sentenzi kunfliġġenti. Il-Qorti tal-appell Kriminali rriteniet illi jekk il-parte leża tkun notifikata u ma tidhirx, il-qorti ma tistax tillibera. Issitwazzjoni għandha tkun illi jekk il-parte leża tkun notifikata u ma tidhirx, il- Qorti għandha tgħaddi sabiex tiddeċiedi l-kawża fuq il-provi disponibbli. Jekk il- Prosekuzzjoni jkollha riferta negativa, allura l-qorti tkun tista tiddiferixxi sakemm il-parte leża tiġi notifikata. Jekk il-prosekuzzjoni tkun ripetutament sprovvista mir-riferta tax-xhieda tagħha, allura l-qorti wkoll għandha tordna l- prosegwiment tal-kawża mingħajr dak ix-xhud. Kull fejn il-liġi tagħti l-fakultà li l-parti leża ma tidhirx, il-kawża għandha tkompli tinstema fl-assenza tal-parti leża. MIŻURA 383: Appuntamenti ta kawżi bil-ħin: sfortunatament, minħabba t- termini qosra imposti fil-kodiċi Kriminali, ma tistax taħdem faċilment sistema 163

164 ta appuntamenti tal-kawżi bil-ħin. Anke l-istaggering tal-kawżi (per eżempju kull siegħa jew nofs siegħa) jista jkun diffiċli illi jitħaddem speċjalment meta, fis-sistema preżenti, il-maġistrat jista ma jkollux is-sigrieta fejn l-awla. Għalhekk, meta madwar nofs il-ġudikanti jingħataw uffiċċju fil-bini ġdid fi Strada Stretta, il-belt Valletta u oħrajn fil-bini tal-qorti prinċipali iżda mhux fissigrieti annessi mal-awli, il-kummissjoni qiegħda tipproponi illi l-ebda ġudikant ma għandu jkollu l-awla tiegħu u l-awli jiġu assenjati minflok mir-reġistratur lill-ġudikatura skont pjan li jsir għat-tqassim tal-awla li jiġi ppreparat mir- Reġistraturi. B hekk, kull sigrieta illi hemm viċin l-awli tkun tista tintuża minn dak il-ġudikant illi effettivament ikun qiegħed jaħdem f dik l-awla f dak il-jum partikolari. Dan għandu wkoll jippermetti staggering tal-kawżi kull siegħa jew kull nofs siegħa, anke fil-kamp penali, stante illi jekk stess il-maġistrat ikollu xi ħin fejn ma jkunx hemm kawżi appuntati, huwa jkun jista xorta waħda jkompli b xi xogħol fis-sigrieta annessa mal-awla. Bis-sistema ta staggering tiġi evitata l-prattika preżenti illi l-kawżi kollha jiġu appuntati fid-9.00 a.m. bil-possibilità reali ta dewmien ta diversi sigħat għal kull min ikun involut, sabiex jinstemgħu l-kawżi kollha. MIŻURA 384: Installazzjoni ta Metal Detector Ieħor: waħda mir-raġunijiet illi l-kawżi ma jkunux jistgħu jsiru fid-9.00 a.m. jew fl-ewwel ħinijiet tas-seduta, preżentement, hija l-kju kbir illi jkun hemm barra l-qorti fejn ħafna drabi l- avukat jinforma lill-qorti illi l-patroċinat tiegħu jkun qiegħed jistenna sabiex jgħaddi mill-metal detector. Ikun utli illi jiddaħħlu metal detectors oħra sabiex din il-problema titnaqqas. MIŻURA 385: Dmir tal-pulizija li tiġbor il-provi qabel ma tressaq persuna akkużata b reat fil-qorti tal-maġistrati: huwa dmir tal-pulizija li tiġbor il-provi u tressaq il-qorti persuni li jkunu suspettati li wettqu reat. Madankollu, ġieli jiġri li l-pulizija tressaq lil persuna l-qorti u takkużaha b reat mingħajr ma tkun ġabret il-provi kollha. Il-Pulizija tistrieħ fuq il-fatt li hija għandha każ prima facie, u mbagħad tieħu ż-żmien tagħha biex tikkonkludi l-provi kollha neċessarji waqt ilproċeduri fil-qorti. Filwaqt li jista jkun hemm każijiet ta urġenza fejn il- Pulizija ma tkunx tista tagħmel mod ieħor, bħal meta persuna suspettata tkun trid tiġi rilaxxjata wara 48 siegħa, din il-prassi li persuna titressaq il-qorti meta jkunu għadhom ma nġabrux il-provi kollha, m għandhiex tkun ir-regola. Huwa imperattiv li kawża tibda tinstema mill-qorti tal-maġistrati wara li l-pulizija tkun ġabret il-provi kollha tagħha ħalli l-qorti tkun tista tisma x-xhieda u l- provi kollha fl-eqsar żmien possibbli, u b mod kemm jista jkun mhux interrot, u b hekk jonqos drastikament in-numru ta rinviji jew differimenti u l-proċess kriminali jiġi spedit. MIŻURA 386: Case Management fil-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali: filwaqt li fil-qrati ċivili, il-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċeduri Ċivili jipprovdi għallgħodda ta case management, ewlenija fosthom il-pre-trial hearing u l-uffiċċju tal-ġurist li qed tipproponi din il-kummissjoni biex jgħin lill-ġudikanti fil-qadi tad-doveri aġġudikattivi tagħhom, fil-kamp kriminali jinħtieġ li tiġi introdotta wkoll sistema ta pre-trial fejn, fl-ewwel seduta,il-qorti tieħu kontroll tal-kawża u tistabbilixxi d-dati tas-seduti, x se jsir f kull seduta, min għandu jigi mħarrek, 164

165 xi provi se jinġiebu, meta tkun se ssir it-trattazzjoni u meta tkun se tingħata s- sentenza. B ippjanar tajjeb tas-seduti tramite management plan għal kull kawża ta ċertu tul u gravità, il-qorti tkun tista tistrada aħjar is-smigħ ta dawk ilproċeduri b aktar speditezza u organizzazzjoni u b hekk il-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali jkunu accountable wkoll skont l-artiklu 532 tal-kodiċi Kriminali li jirrekjedi li m għandux ikun hemm dewmien. Dwar sistema ta għodda għallimmaniġjar tal-kawża, ara r-rapport tas-cepej, Appendix III, Implementing The Saturn Time Management Tools in Courts A Guide kif ukoll Appendiċi IV, Addendum to the Draft Report CEPEJ Tools. MIŻURA 387: Għeluq tal-proċessi verbali: hemm ukoll diffikultà sabiex jingħalqu l-proċessi verbali minħabba illi hawn nuqqas ta esperti f ċerti oqsma per eżempju l-ispiżjara b mod illi dawn ikollhom overload ta xogħol u ħafna drabi l-inkjesta ma tkunx tista tingħalaq proprju għaliex dan l-aħħar espert ma jkunx lesta xogħlu, mentri r-rapporti l-oħra kollha jkunu lesti. Jinħtieġ illi dan innuqqas jiġi rimedjat mill-awtorità dwar il-ħatra għas-servizzi Ġudizzjarji ħalli meta l-prosekutur Ġenerali jieħu f idejh l-inkjesti li llum il-ġurnata qed isiru mill-maġistrati Inkwirenti din id-diffikultà tiġi sorvolata. MIŻURA 388: Xhieda ta tobba, kirurgi, eċċ.: sitwazzjoni oħra illi twassal għal dewmien hija meta tkun meħtieġa x-xhieda ta tobba, speċjalment dawk mill- Emerġenza, jew kirurgi, illi jinżertaw impenjati bix-xogħol professjonali tagħhom fid-data tas-seduta. Sistema prattika kif dawn il-problemi jiġu sorvolati hija billi l-qorti, safejn huwa possibbli, tikkoordina data mal-istess tabib meta jistgħu jinstemgħu diversi kawżi fejn dan ikun involut. Iżda x aktarx illi ma jistax isir wisq aktar minn hekk biex tiġi evitata din is-sitwazzjoni in vista taddaqs żgħir ta pajjiżna u l-konsegwenti riżorsi limitati f dan il-qasam. Soluzzjoni oħra tista tkun illi x-xhieda tat-tobba ssir permezz tal-video conferencing fejn kamra tiġi attrezzata f dan is-sens fl-isptarijiet kollha tal-gvern u fid-djar talanzjani tal-gvern, ħalli b hekk ix-xhieda tingħata direttament minn hemm. Jekk ikun hemm il-ħtieġa ta preżentata tad-dokumenti, allura l-avukat jew prokuratur legali fi ħdan id-dipartiment tas-saħħa jkun jista jippreżenta tali dokumenti huwa stess, anke jekk konfermati bil-ġurament tax-xhud jekk ikun il-każ, permezz ta Nota fir-reġistru. MIŻURA 389: Xhieda ta rappreżentanti ta enti morali: jiġri waqt ġuri li kull persuna li tkun xehdet fil-kumpilazzjoni terġa tiġi prodotta biex tixhed waqt ġuri anke jekk ix-xhieda tagħha tista tkun teknika jew mera formalità, u ma jkunx hemm kontestazzjoni dwarha mill-partijiet bħal meta jiġi esebit xi dokument awtentiku. F każijiet bħal dawn, meta l-partijiet jaqblu li ċertu provi jkunu ammissibbli mingħajr ebda diffikultà dik ix-xhieda għandha tinqara in open court lill-ġurati mingħajr il-ħtieġa li tali xhud jintalab jerġa jitla jixhed. Fejn ix-xhud ma jkunx għadu jaħdem ma dak id-dipartiment jew enti morali u allura ma jkollux aktar aċċess għar-records, għandu jitħarrek minflok dik il-persuna li tkun tista tikkonferma jew taġġorna dawk ir-records u mhux il-persuna li xehdet filkumpilazzjoni, aktar u aktar jekk, minħabba t-trapass taż-żmien bejn ilkumpilazzjoni u l-ġuri, dik il-persuna tista tkun mietet, emigrat jew spiċċat dementi, jew ma jkunx għad għandha aċċess, għad-dokumenti inkwistjoni. 165

166 F dawn il-każijiet għandu jitħarrek mhux persuna speċifika iżda l-kap tad- Dipartiment jew iċ-chairperson tal-enti morali konċernata u dawk ikollhom ilfakultà li jibagħtu lil dak l-impjegat li jkun addett mill-informazzjoni li tkun qed tintalab li tiġi esebita fil-ġuri. MIŻURA 390: Il-manteniment: sitwazzjoni partikulari fil-qasam talmanteniment hija meta jkollok persuna obbligata illi tħallas il-manteniment, illi ripetutament ma tħallasx. Mela l-kreditur ikollu jaħli l-ħin u l-flus sabiex jagħmel il-kwerela u jitla l-qorti. Jiġri ta spiss illi d-debitur, meta jara hekk, iħallas anke dakinhar tas-seduta stess u allura l-każ jiġi rtirat. Iżda anke jekk le, u d-debitur effettivament jiġi misjub ħati, fl-aħħar mill-aħħar il-kreditur se jkun ħela talanqas nofs ta nhar xogħol, u l-ispejjeż tal-konsulent legali sabiex jirkupra dak illi kien tiegħu bi dritt. B hekk manteniment, illi statistikament ġeneralment huwa ta madwar 200 fix-xahar, jiġi mnaqqas b tal-anqas 50 minħabba l-pika. Għalhekk għandu jkun possibbli għall-maġistrat illi oltre l-piena, jew minflok l-istess, jikkundanna lill-imputat illi jħallas ukoll, oltre l-manteniment, ammont ta danni ta mhux aktar minn 100, lill-kreditur tal-manteniment, liema danni jkunu enforzabbli bħala kreditu ċivili. MIŻURA 391: Kawżi ta Drogi: Il-Qorti m għandhiex tisma kawżi kontra first time offenders li jkollhom fil-pussess tagħhom droga fi kwantità żgħira għall-użu personali tagħhom. Għal dawn il-persuni għandha tapplika proċedura differenti, dik li titratta dwar arrest referral scheme u t-twaqqif ta extra judicial body for the processing of first time offenders for drug offences possession for personal use. Dwar din il-materja, il-kummissjoni hija konxja li l-national Commission on the Abuse of Drugs, Alcohol and Other Dependencies qed taħdem fuq rapport li jiżviluppa dan il-proġett, u għalhekk ma tħossx li għandha tagħmel rakkommandazzjonijiet aktar dettaljati minn dik t hawn fuq. Il-Kummissjoni hija tal-fehma wkoll li l-liġi tad-drogi għandha bżonn li tinkiteb mill-ġdid, tiġi simplifikata, tinġabar f liġi waħda, primarjament l-ordinanza dwar il-professjoni Medika u l-professjonijiet li għandhom x jaqsmu magħha, Kap. 31 tal-liġijiet ta Malta, u l-ordinanza dwar il-mediċini Perikolużi, Kapitlu 101 tal-liġijiet ta Malta u li jiġi stabbilit bi preċiżjoni meta qabda tad-drogi għandha titqies bħala waħda intiża għall-użu personali jew għal traffikar. Għandha tiġi adoperata sistema fejn ikun eħfef li l-lista ta mediċini perikolużi tiġi aġġornata bi speditezza u mhux neċessarjament bil-ħtieġa ta intervent leġislattiv mill- Parlament. Din il-kummissjoni qed tħalli impreġudikata l-kwistjoni dwar jekk pussess ta droga għal użu personali għandux jiġi dekriminalizzat kif ipproponiet l-alternattiva Demokratika lil din il-kummissjoni fil-laqgħa li nżammet bejn il- Kummissjoni u l-alternattiva Demokratika fis-26 ta Lulju 2013, peress li din ilmaterja teżorbita mill-mansjonijiet tagħha u taqa aktar fil-kompetenza tan- National Commission on the Abuse of Drugs, Alcohol and Other Dependencies. L-aħħar punt dwar kawżi ta droga, fil-każijiet ta droga quddiem il-qorti Kriminali, l-akkużat ma jistax jagħzel li l-ġuri jsir mill-imħallef mingħajr ġurati minħabba l-piena ta priġunerija għall-għomor. Din il-preklużjoni ġġib magħha ħafna ħela ta żmien (rekwiżitorji, difiżi, repliki, kontro-repliki, indirizzi u deliberazzjonijiet) meta fil-maġġor parti tagħhom il-fatti f dawn il-każijiet ikunu sempliċi ħafna. Għalhekk qed jiġi suġġerit li, mingħajr ebda intervent fil-piena, 166

167 tiġi introdotta dispożizzjoni fil-kap. 31 u fil-kap. 101 (u, eventwalment, fil-liġi konsolidata tad-drogi) fejn jingħad li l-proviso tas-subartiklu (6) tal-artiklu 436 tal-kodiċi Kriminali ma jkunx applikabbli għar-reati taħt dawk l-ordinanzi jew taħt il-liġi tad-drogi konsolidata. Dan ikun ifisser li l-ġurijiet tad-droga jkunu ferm aktar sempliċi u ċeleri. MIŻURA 392: Iffriżar tal-assi kollha tal-imputat: bl-introduzzjoni tal-artiklu 23A tal-kodiċi Kriminali, il-prosekuzzjoni tista titlob l-iffriżar tal-assi kollha tal-imputat f każijiet ta reati li l-piena tagħhom teċċedi sena priġunerija. Il-Qorti hija marbuta li tiffriża tali assi. Għalhekk, il-kummissjoni qed tipproponi li tingħata diskrezzjoni ċara lill-qorti li tiddeċiedi jekk għandhiex taċċetta t-talba tal-prosekuzzjoni għall-iffriżar tal-assi u, fl-eventwalità li taċċetta tali talba, ikollha diskrezzjoni li tillimita dik l-ordni għall-ammont meritu tal-kawża. Ukoll, il-liġi għandha tagħmilha ċara li kull introjtu li jkollu l-imputat pendente lite ma jiġix kolpit b dik l-ordni sakemm il-qorti ma tiddeċidix mod ieħor. MIŻURA 393: Storbju ġġenerat minn bars u stabbilimenti kummerċjali oħra: fil-kawżi tad-distrett qed ikun hemm ħafna ġirien li jgorru minħabba storbju ġej minn bars u minn stabbilimenti kummerċjali oħra. Dan ifisser li l-qorti trid kull darba tinnomina espert biex imur ikejjel il-ħoss u l-ħatra ta dawn l-esperti hija ta piż finanzjarju fuq l-erarju pubbliku. Biex dawn l-ispejjeż ikunu jistgħu jiġu ffrankati, qed jiġi propost li f kull stabbiliment li jiġi liċenzjat mill-pulizija li jkunu għajn ta ħafna storbju, għandha tiddaħħal kundizzjoni fil-liċenzja li jkun jrid jiġi nstallat decibel metre li l-funzjoni tiegħu hi li meta l-ħoss jaqbeż ċertu metraġġ ta decibels li jkun preskritt mil-liġi tinqata l-mużika awtomatikament u b hekk il-livell ta ħoss jiġi regolat a benefiċċju tal-ġirien. MIŻURA 394: Tisħiħ tal-laboratorju Forensiku: Hemm bżonn li l-laboratorju Forensiku jissaħħaħ biex ikun f pożizzjoni li jipprovdi kull servizz li jista jiġi mitlub li joffri lis-servizzi ġudizzjarji kollha u anke lill-qrati ta ġurisdizzjoni ċivili. Jekk il-laboratorju Forensiku ma jkollux l-apparat jew l-għarfien biex jagħmel dan, huwa għandu jikkuntrattja dan is-servizz mill-privat u, fin-nuqqas, minn laboratorji barranin. Il-Laboratorju Forensiku għandu jgawdi mill-aħjar ċertifikazzjoni minn awtoritajiet ta ċertifikazzjoni ta standards barranin bħall- ISO. MIŻURA 395: Konverżjoni ta multi fi priġunerija: Illum il-ġurnata, konverżjoni ta multa fi priġunerija tvarja skont it-tip ta multa li tkun ġiet inflitta. Jekk il-multa hija dik ikkontemplata bħala piena għar-reat kriminali, irrata hija ta 35 għal kull ġurnata priġunerija (artiklu 11(3) tal-kodiċi Kriminali) mentri fil-każ tal-ispejjeż peritali, dawn jiġu konvertiti bir-rata ta 11.65ċ għal kull ġurnata priġunerija (ara artiklu 533(2)). Ir-rata ta 11.65ċ hija r-rata li ammenda tiġi konvertita f detenzjoni (ara artiklu 13(2)). Forsi wasal iż-żmien li jkun hemm rata waħda għal konverżjoni ta flus (sew jekk multi, ammendi jew ħlas peritali) f ġurnata ħabs. MIŻURA 396: Ħelsien mill-arrest preventiv wara li persuna tkun skontat ilmassimu tal-piena li hija tista tingħata f każ ta sejbien ta ħtija: Għandu jiġi 167

168 żgurat illi meta persuna tkun inżammet taħt arrest preventiv pendenti l-mori talproċeduri kriminali, dik il-persuna għandha tiġi meħlusa mill-arrest preventiv dment li ma jkunx hemm raġunijiet serji ta ordni pubbliku jekk il-piena li hija tista tingħata għar-reati li tkun qed tiġi akkużata bihom tkun diġà ġiet skontata. B hekk, jekk tali persuna eventwalment tinsab ħatja għar-reati addebitati lilha, hija ma jkollix għalfejn tiskonta tali piena ladarba hija tkun diġà għamlet dan. MIŻURA 397: Proċedura għal meta persuna tkun taħt arrest preventiv: Meta persuna tkun taħt arrest preventiv, is-seduti għall-provi jridu jsiru fi żmien mhux aktar minn ħmistax-il jum bejn seduta u oħra. Wara li jgħaddu d-disa xhur għallprovi tal-prosekutur Ġenerali, l-imputat jew akkużat għandu jkollu d-dritt li joħroġ bil-libertà proviżorja taħt garanżiji li jidher għall-proċess. Il-Qorti għandha tkun obbligata ex officio li tara jekk l-arrest għadux meħtieġ għal raġunijiet proċesswali. Dan ikun jinħtieġ emenda għall-artiklu 575 tal-kodiċi Kriminali. MIŻURA 398: Għoti ta preferenza lil kawżi ta persuni taħt arrest preventiv: meta persuna tkun qed tinżamm il-ħabs taħt arrest preventiv, il-kawża ta dik ilpersuna għandha tingħata prijorità fuq kawżi oħra fejn l-akkużat ikun bil-libertà proviżorja. MIŻURA 399: Meta Persuna Tirriforma Ruħha: Mhux l-ewwel darba jiġri li persuna tkun instabet ħatja ta reat, irriformat ruħha, bdiet taħdem b mod regolari, anke tiżżewweġ u jkollha familja u tkun qed tmantni l-familja tagħha, u snin wara tinqata sentenza oħra kontra dak l-akkużat li timponi fuqu priġunerija oħra ta ħabs. Il-Qorti li tkun se timponi dik il-piena għandha jkollha d- diskrezzjoni, wara li tingħata sentencing report, li minflok timponi sentenza ta ħabs, timponi sentenza ta priġunerija sospiża b dan illi anke f dan il-każ dik il- Qorti jkollha l-fakultà li timponi ordni ta superviżjoni jew xi ordni oħra bħal dik ta probation biex tiżgura li fil-perjodu operattiv ta dik is-sentenza sospiża, l- issentenzjat ikompli jġib ruħu sew. MIŻURA 400: L-att tal-akkuża: Il-mod kif jinkiteb l-att tal-akkuża huwa wieħed antikwat. Ġieli wieħed jieħu l-impressjoni li aktar qed jaqra rumanz milli akkuża oġġettiva kontra persuna akkużata. Għalhekk, l-att tal-akkuża għandu jkun aktar sempliċi, straight to the point u snellit. L-att tal-akkuża u kull kap għandu jkun fih iċ-ċirkustanzi tal-post, ħin, lok u ċirkustanzi storiċi oħra, li jagħtu informazzjoni lill-akkużat fuq xiex se jiddefendi ruħu. Il-Prosekutur Ġenerali għandu jikkonċentra fuq l-akkużi fil-qafas legali Reviżjoni tas-sistema Legali Il-Kummissjoni ntalbet biex tagħmel rakkomandazzjonijiet dwar reviżjoni tassistema legali. Din hija materja vasta ħafna u se tkun qed tikkunsidra r-reviżjoni tas-sistema legali in kwantu din taffettwa l-amministrazzjoni tal-ġustizzja. IL-WIEĦED U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI: 168

169 MIŻURA 401: Media Unit: Id-Dipartiment tal-qrati tal-ġustizzja għandu jkollha Media Unit li tinforma lill-mezzi tal-media dwar dawk is-sentenzi u proċeduri oħra li jkollhom interess pubbliku u li jkunu ta interess għall-mezzi tax-xandir. Ngħidu aħna, il-korp tal-pulizija għandu l-community and Media Relations Unit (CMRU). Il-Media Unit għandha tipprepara leaflets dwar il-qrati, il-ħidma li ssir fihom, il-proċeduri tal-qorti, kif wieħed jixhed u materji oħra ta interess pubbliku. Hija għandha sservi ta mezz ta edukazzjoni tal-poplu filqasam tal-ġustizzja u għandha għalhekk tipparteċipa fil-media biex tqarreb lill- Qrati lejn iċ-ċittadin. Hija għandha wkoll, darba fis-sena, tkompli torganizza ġurnata ddedikata għall-ġustizzja fejn ikun hemm open day fejn il-pubbliku jkun jista jara permezz ta esebizzjoni u produzzjoni awdjo-viżiva kif jaħdmu l-qrati. Illum il-ġurnata din l-open day tiġi ċċelebrata fil-25 ta Ottubru ta kull sena mill-kunsill tal-ewropa. Din il-unit għandha wkoll tkompli torganizza żjajjar ta tfal fi skejjel fil-bini tal-qrati u guided tour tal-bini tal-qorti fejn jiġi spjegat lilhom il-funzjonijiet prinċipali tal-qrati. Dan il-unit għandu jkollu persuni ta esperjenza u kompetenza li xogħolhom ikun illi jiflu s-sentenzi li jingħataw u, b mod regolari, joħorġu bulletins li fihom jisiltu l-massimi minn sentenzi fuq punti ta dritt, u jagħtu wkoll aħbarijiet dwar best practice u żviluppi ġurisprudenzjali u leġislattivi. B hekk tinkiseb aktar uniformità fis-sentenzi u filprassi ġudizzjarja u tonqos l-inċertezza. Tkun ukoll għodda utli għar-riċerka akkademika. MIŻURA 402: Il-Qorti Amministrattiva u l-kodiċi Amministrattiv: F Malta qatt ma kellna Qorti ċivili amministrattiva. Minflok għandna numru ta tribunali li, flimkien mal-qrati superjuri ċivili, qed ikomplu jaqdu il-funzjoni ta din il-qorti. Madankollu din il-kummissjoni ma tistax ma tirrikonoxxix il-kumplessità talliġijiet li llum il-ġurnata jirregolaw l-amministrazzjoni pubblika, kemm kibret l- amministrazzjoni pubblika tul iż-żmien u kemm huwa bżonjuż li l-kawżi kollha li jikkonċernaw l-amministrazzjoni pubblika kemm jista jkun jiġu indirizzati quddiem Qorti waħda dik amministrattiva. L-istruttura tal-amministrazzjoni pubblika li dejjem kellna minn żmien l-ingliżi sal-lum kienet sistema anglo-sassona jiġifieri sistema mista ta Qrati u tribunali b ġurisdizzjoni amministrattiva. Fil-kontinent teżisti sistema ta Qrati ċivili amministrattivi li jieħdu konjizzjoni ta kawżi li jikkonċernaw il-gvern u l- amministrazzjoni pubblika. Fil-kontinent, dawn il-kawżi ma jinstemgħux mill- Qrati ċivili bħalma jiġri f Malta, iżda mill-qrati amministrattivi. Il-vantaġġ ta twaqqif ta Qorti amministrattiva huwa fis-sens li tkun tista ssir kawża waħda kontra l-gvern u b hekk jiġi evitat ħafna dewmien, kif ukoll tonqos drastikament il-ħtieġa li jsiru bosta kawżi fuq l-istess mertu. Illum tista tagħmel kawża għal stħarriġ ġudizzjarju kontra l-gvern; kawża għad-danni kontra l-gvern; kawża kostituzzjonali kontra l-gvern; kawża ta ksur ta drittijiet fondamentali kontra l-gvern; u dawn, apparti xi kawżi kriminali wkoll li jistgħu jiġu istitwiti, illi dawn il-bosta kawżi lkoll kemm huma jridu jsiru separatament. Jiġifieri jista jkollok erba kawżi u jekk tgħodd ukoll l-appelli li jistgħu jsiru minnhom f Malta, dawn jistgħu jitilgħu għal tmien kawżi fuq l-istess meritu. U dan 169

170 mingħajr ma tgħodd ukoll kawżi ta ritrattazzjoni u proċeduri kriminali li jikkonċernaw l-istess azzjoni jew ommansjoni jew kawżi quddiem il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem fi Strasburgu jew referenza preliminari lill- Qorti Ewropea tal-ġustizzja. Dan qed iġib miegħu dilungar ta proċeduri ġudizzjarji li jispiċċaw interminabbli. Din il-multiċiplità ta kawżi ġġib magħha ħafna stress fuq il-ġudikatura, fuq l-istaff fir-reġistru, iżżid l-ispejjeż u ttawwal bla bżonn il-proċeduri. Quddiem Qorti Amministrattiva, dawn il-kawżi kollha jistgħu jsiru f kawża waħda biss u b hekk ikun hemm aktar speditezza, jonqos innumru ta kawżi li llum jiżdied b mod artifiċjali, tonqos il-possibilità ta sentenzi konfliġġenti u jonqsu l-ispejjeż tal-qorti u d-dewmien. Mhux biss għandha titwaqqaf Qorti Amministrattiva kif suġġerit hawn fuq, iżda din il-miżura għandha tiġi kumplimentata bl-introduzzjoni ta Kodiċi Amministrattiv li jiġbor f liġi waħda, b mod organizzat u sistematizzat, il-liġijiet prinċipali tal-pajjiż ta natura amministrattiva. MIŻURA 403: Kawżi Misti: Meta jkun hemm kawża quddiem il-prim Awla tal- Qorti Ċivili jew quddiem il-qorti tal-maġistrati, u jiġi kjamat fil-kawża l-avukat Ġenerali f isem il-gvern, il-prim Awla tal-qorti Ċivili għandha tikkonverti ruħha f Qorti Amministrattiva, u l- kawża tkompli tinstema mill-istess Imħallef. MIŻURA 404: Simplifikazzjoni tal-proċedura kostituzzjonali: Meta nkitbet il- Kostituzzjoni ta Malta fl-1964, l-idea kienet dak iż-żmien li ftit kienu se jkunu l- kawżi ta natura kostituzzjonali u li dan ir-rimedju kien maħsub bħala wieħed straordinarju. Madankollu, illum il-ġurnata, tant hemm rikorsi quddiem il-qrati ta ġurisdizzjoni kostituzzjonali, illi dawn it-tipi ta kawżi saru n-norma u mhux aktar l-eċċezzjoni. Biżżejjed jingħad li l-qorti Kostituzzjonali waħedha qatgħet 50 kawża fil-2012; 60 kawża fil-2011; 32 kawża fil-2010; u 35 kawża fil-2009, total ta 237 kawżi fuq medda ta 4 snin biss. Mhux hekk biss, iżda sal-aħħar tal- 2012, il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem kienet iddeċidiet 46 kawża li ġew ippreżentati kontra l-istat ta Malta u anke dawn il-kawżi qed jiżdiedu aktar ma l-maltin isiru aktar konxji tad-drittijiet tagħhom. Għalhekk, ir-rimedju kostituzzjonali, għall-ekonomija tal-ġudizzju, għandu jitqies bħala wieħed ordinarju u materja kostituzzjonali għandha tiġi sottomessa u deċiża mal-materja ordinarja f kawża waħda, u mhux f żewġ kawżi separati u distinti minn xulxin għalkemm fuq l-istess suġġett. Dan jista jsir faċilment quddiem il-qorti Amministrattiva u b hekk in-numru ta kawżi jonqsu għax ma jkunx hemm għalfejn li jkun hemm multipliċità ta kawżi fuq l-istess suġġett (stħarriġ ġudizzjarju; danni; kostituzzjonali), b appell għall-qorti Kostituzzjonali. Bl-introduzzjoni ta din il-proposta, titnaqqas drastikament d-diffikultà odjerna dwar meta għandha ssir referenza jew meta tiġi intavolata kawża kostituzzjonali jew konvenzjonali permezz ta rikors, jew it-talba għal referenza hijiex frivola jew vessatorja, jekk għandux ikun hemm soprasessjoni pendenti l-eżitu talkweżit kostituzzjonali u proċeduri oħra inutli li jservu biss għal dilungar bla bżonn tal-proċess ġudizzjarju. 170

171 MIŻURA 405: Twaqqif ta Qorti Kostituzzjonali b Imħallfin addetti biex biex Jaqdu Dmirijiet Esklussivament f din il-qorti: Qed jiġi propost li l-qorti Kostituzzjonali tkun magħmula minn tliet Imħallfin li jaqdu d-dmirjiet tagħhom f din il-qorti biss u mhux f Qrati oħra, li din il-qorti jkollha l-budget tagħha separat u distint minn dak tal-qrati l-oħra, li ma tkunx preseduta mill-prim Imħallef, u li l-post fejn din il-qorti tiltaqa u żżomm is-seduti tagħha f bini ieħor li mhux fil-qrati tal-ġustizzja. Peress li Malta qiegħda kontinwament tkun ikkritikata mill-qorti Ewropea għad-drittijiet tal-bniedem li qed iddum ħafna biex tiddeċiedi kawżi ta natura kostituzzjonali u peress li ħafna mis-sentenzi tal- Qorti Kostituzzjonali qed jispiċċaw jintilfu quddiem l-istess Qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-bniedem, jinħtieġ li din il-problema tiġi affrontata bil-ħatra ta tliet imħallfin li idealment ikunu esperti fil-liġi dwar id-drittijiet umani biex jiġi żgurat li l-imħallfin li jpoġġu fil-qorti Kostituzzjonali jsegwu s-sentenzi tal- Qorti Ewropea bl-akbar reqqa u b hekk ma jkunx hemm dak in-numru allarmanti ta kawżi (80%) fi Strasburgu tal-qorti Kostituzzjonali li jiġu rovexxati. Illum ilġurnata kawżi ta natura kostituzzjonali li jimpunjaw sentenzi tal-qorti tal- Appell qed jiġu deċiżi minn Imħallef wieħed li joqgħod fil-prim Awla tal-qorti Ċivili u li huwa ġerarkikament inferjuri għall-prim Imħallef li jippresiedi l-qorti Kostituzzjonali. Dan mhux aċċettabbli għall-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem li fis-sentenza Bellizzi v Malta rrimarkat dan li ġej:- 43. Moreover the Court observes that while the constitutional jurisdictions (the Civil Court and the Constitutional Court in case of an appeal) assessing complaints relating to Constitutional Court proceedings would be differently constituted, the former would most likely have to rule on the conduct of the Chief Justice (the President of the Constitutional Court) and other hierarchically superior judges. Such a scenario may raise issues in respect of impartiality and independence. Jekk din is-soluzzjoni tiġi addottata, għandu jkun hemm anqas każijiet li jispiċċaw fil-qoti Ewropea u li jintilfu hemmhekk għax ikunu indirizzajna verament il-problema li ħafna nies iridu jmorru Strasburgu biex jingħataw rimedju minn sentenza tal-qorti Kostituzzjonali li tivvjola d-drittijiet u l- libertajiet fundamentali tal-bniedem. MIŻURA 406: Esekuzzjoni tas-sentenzi tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem: L-artiklu 6 tal-att dwar l-konvenzjoni Ewropea jħalliha fiddiskrezzjoni tal-qorti Kostituzzjonali dwar kif u meta tesegwixxi sentenza tal- Qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem. Peress li dan l-artiklu jista jġib lill- Qorti Kostituzzjonali f kunflitt mas-sentenzi tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem, qed jiġi ssuġġerit li s-sentenzi tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem fejn din il-qorti tkun iddeċidiet kawża fejn il-konvenut huwa l-istat ta Malta, dik is-sentenza għandu jkollha s-saħħa ta liġi f Malta u għandha tkun esegwibbli fit-totalità tagħha mill-organi kollha tal-istat, irrispettivament minn dak li l-liġi jew il-ġurisprudenza Maltija tkun tipprovdi. F każ illi applikant 171

172 quddiem il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem jkun jinħtieġlu xi esekuzzjoni speċifika ta sentenza tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem mogħtija fil-konfront ta Malta, għandha tkun il-qorti Kostituzzjonali li tkun marbuta bil-liġi li tesegwixxi tali sentenza kontra l-avukat Ġenerali jew dak l- organu l-ieħor tal-istat, skont il-każ, skont l-artikli 252 u 255 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili bħallikieku s-sentenza tal-qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-bniedem kienet sentenza mogħtija mill-qorti Kostituzzjonali kontra l-avukat Ġenerali. Meta l-qorti Ewropea tiddeċiedi li r-rikorrent ma kellux aċċess għal Qorti ċjoè meta ma jkunx hemm liġi li tħallih iressaq l-ilment tiegħu quddiem il-qrati dik il-persuna għandha tingħata danni morali filwaqt li l-qorti Kostituzzjonali għandha tisma dik il-kawża hija stess u tagħti r-rimedji opportuni. MIŻURA 407: Għażla tal-imħallef sostitut fuq il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem: Il-prassi li diġà qed tiġi addottata dan l-aħħar li jkun hemm panel ta imħallfin sostituti meta l-imħallef Malti fuq il-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem jirrikuża ruħu jew jastjeni, għandha tiġi kkodifikata fl-att dwar il- Konvenzjoni Ewropea, Kap. 319 tal-liġijiet ta Malta. B hekk il-gvern Malti (ilkonvenut quddiem dik il-qorti) jaħtar panel ta imħallfin mill-qrati Superjuri ta Malta biex joqogħdu minflok l-imħallef Malti li jkun ġie rikużat fil-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem. Għalhekk ikun hemm ħatra ta numru ta Imħallfin sostituti li minnhom ir-reġistratur tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem ikun jista jagħzel wieħed skont it-turn. B hekk, din il-miżura tiżgura li l-imħallef sostitut ma jkunx qed jintgħazel ad hominem iżda minn elenku ta Imħallfin Maltin sostituti. MIŻURA 408: Twettiq tal-obbligazzjonijiet erga omnes: Il-Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, fl-artiklu 237, jipprovdi espressament illi Is-sentenza ma tista tkun qatt ta ħsara għal min, la huwa nnifsu u lanqas bilmezz tal-awturi jew ta rappreżentant leġittimu tiegħu, ma jkunx parti fil-kawża maqtugħa b dik is-sentenza. In-nota marġinali ta dan l-artikli taqra: Is-sentenzi m għandhomx saħħa fuq partijiet mhux fil-kawża. Li mhux qed jiġi rikonoxxut mill-qrati ta ġurisdizzjoni kostituzzjonali huwa li l-gvern huwa l-intimat u li, għalhekk, il-gvern huwa marbut ukoll bis-sentenza tal-qorti meta l-qorti tiddikjara li l-liġi tmur kontra l-kostituzzjoni jew il-konvenzjoni Ewropea. Dan l-artiklu, li jagħmel ħafna sens f kuntest ta proċedura ċivili, ma jagħmel l- ebda sens fil-kuntest ta proċedura kostituzzjonali in vista tal-artiklu 6 tal- Kostituzzjoni ta Malta u l-artiklu 3(2) tal-att dwar il-konvenzjoni Ewropea, Kapitlu 319 tal-liġijiet ta Malta. Fejn jidħlu sentenzi ta natura kostituzzjonali u konvenzjonali, il-prinċipju għandu jkun li dawn is-sentenzi għandhom japplikaw erga omnes u mhux bejn il-partijiet għal dik il-kawża. Fejn jidħol l-istat, issentenza għandha torbtu rrispettivament minn min ikun l-parti l-oħra. MIŻURA 408: Konverżjoni minn ċens temporanju għal wieħed perpetwu: Il- Kummissjoni nnotat id-diversi deċiżjonijiet illi ngħataw mill-qrati, sija Prim Awla Sede Kostituzzjonali u sija mill-qorti Kostituzzjonali nnifisha, fejn qiegħed jiġi ddikjarat illi d-dispożizzjonijiet tal-artiklu 12(4) u (5) tal-kap

173 tal-liġijiet ta Malta għal dik illi hija konverżjoni minn ċens temporanju għal wieħed perpetwu, huma leżivi tal-artiklu 37 tal-kostituzzjoni u tal-ewwel artiklu tal-ewwel Protokoll tal-konvenzjoni Ewropea, mingħajr ma ddikjarat il-liġi anti-kostituzzjonali. Għalkemm ma jaqax fil-mansjoni ta dina l-kummissjoni, il- Kummissjoni, għall-evitar ta proċeduri multipli in meritu għal dan is-suġġett, tirrakkomanda illi l-leġislatur għandu jieħu ħsieb illi mill-aktar fis jimmodifika jew jemenda l-liġi. MIŻURA 410: Biex tiġi assigurata is-supremazija tal-kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni Europea tad-drittijiet tal-bniedem, u tiġi msaħħa ċ-ċertezza taddritt: Il-Kummissjoni tipproponi li jiġi kkonfermat bi provvediment leġislattiv illi: (a) meta sentenza ta Qorti ta ġurisdizzjoni kostituzzjonali li għaddiet in ġudikat tiddetermina illi liġi, jew xi provvediment ta liġi, huma inkonsistenti mal-kostituzzjoni jew mal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem u għalhekk bla effett, il-parti deċiżjonali ta dik is-sentenza għandha tiġi ppubblikata fil-gazzetta tal-gvern fi żmien ġimgħa minn mindu dik is-sentenza issir res judicata. Dik il-liġi, jew dak il-provvediment tal-liġi, ikunu meqjusa nulli u bla ebda effett erga omnes in forza ta dik issentenza. (b) meta sentenza ta Qorti ta ġurisdizzjoni kostituzzjonali tiddikjara illi liġi, jew xi provvediment tal-liġi, huwa konsistenti mal-kostituzzjoni jew mal-konvenzjoni Europea tad-drittijiet tal- Bniedem, dik is-sentenza tiddetermina il-kawża li fiha ngħatat. Imma dik id-determinazzjoni ma tkunx erga omnes, u kull persuna jkollha id-dritt li terġa tikkontensta il-validità ta dik il-liġi fuq l- istess motivi jew għal motivi differenti. (ċ) f materja ta invalidita ta liġijiet, tapplika d-duttrina talpreċedent, u l-qrati ta ġurisdizzjoni inferjuri għandhom isegwu d- deċiżjonijiet mogħtija minn Qorti ta ġurisdizzjoni superjuri. MIŻURA 411: Biex tiġi rrikonċiljata ġurisprudenza konfliġġenti. Il- Kummissjoni tipproponi illi jiġi stabbilit li: (a) meta xi Qorti jew tribunal jikkonstata illi teżisti ġurisprudenza konfliġġenti fuq xi materja li qiegħda sub judice quddiemha, dik il- Qorti jew tribunal, di sua sponte jew jekk mitluba min xi parti, tirreferi l-kontroversja lill-qorti tal-appell, lill-qorti tal-appell Kriminali jew lill-qorti Kostituzzjonali, skont ma jkun il-każ. Il- Qorti li lilha tkun saret r-riferenza tkun, għall-fini ta din irriferenza ppreseduta mill-prim Imħallef u mill-erba imħallfin anzjani li jistgħu joqogħdu f dik il-kompożizzjoni. 173

174 (b) f materja ta ġurisprudenza konfliġġenti, tapplika d-duttrina talpreċedent, u ma jkunx leċitu għall-qorti ta ġurisdizzjoni inferjuri li tirrivedi d-determinazzjoni tal-qorti msemmija fil-paragrafu ta qabel. MIŻURA 412: Il-Ħtieġa ta Kodifikazzjoni u Konsolidazzjoni tal-liġi: Sabiex illiġi tkun magħrufa aħjar mill-poplu u sabiex il-liġi tiġi ssimplifikata, il-liġijiet ta Malta għandhom jiġu kkodifikati u kkonsolidati. Din il-kummissjoni hija talfehma li l-proposti għal dan l-iskop li saru fil-kumitat Magħżul tal-kamra dwar Rikodifikazzjoni u Konsolidazzjoni tal-liġijiet għandhom jiġu mwettqa. Ara Appendiċi VIII anness ma dan ir-rapport. MIŻURA 413: Aġġornar tal-liġi dwar ħlasijiet lix-xhieda: Liġi anakronistika li teżisti fost il-liġijiet ta Malta hija l-ordinanza dwar id-drittijiet tax-xhieda, Kapitlu 108 tal-liġijiet ta Malta. Din il-liġi tipprovdi għal ħlas ta xhieda li jiġu mħarrka, f kawżi ċivili u kriminali, biex jagħtu x-xhieda tagħhom. Il-ħlasijiet għax-xhieda stabbiliti f dik l-ordinanza huma irriżorji. L-ogħla ammont li jista jitħallas xhud huwa ta Hemm bżonn li dawn it-tariffi jiġu rriveduti u aġġornati għaż-żminijiet tal-lum. MIŻURA 414: Danni morali: Bħala regola l-liġi tagħna ma tipprovdix għal danni morali. Madankollu jeżistu ftit liġijiet li jipprovdu għal dawn it-tip ta danni. Fosthom hemm danni morali skont il-kostituzzjoni, l-att dwar il- Konvenzjoni Ewropea, l-att dwar il-protezzjoni tad-data, l-att dwar l-istampa, l-att dwar il-konsumatur, il-liġi dwar il-promessa taż-żwieġ, eċċ. Qed jiġi ssuġġerit illi l-eċċezzjoni ssir ir-regola u l-kodiċi Ċivili jiġi emendat biex jipprovdi għal danni morali, dawn jiġu capped sa massimu ta 25,000. Il- Kummissarju tal-liġijiet għandu jistudja d-dispożizzjonijiet tal-kodiċi Ċivili u ta liġijiet oħra Maltin biex jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar l-inklużjoni ta danni morali u forom oħra ta danni bħal dawk eżistenzjali u punittivi fis-sistema legali Maltija. MIŻURA 415: Libelli kriminali: L-Att dwar l-istampa jipprovdi kemm għal libell kriminali kif ukoll għal libell ċivili. Fl-ewwel każ il-pieni huma ta natura kriminali; fit-tieni każ il-pieni huma ta natura ċivili. Il-Kummissjoni hija talfehma illi fejn jidħlu reati tal-istampa, l-att dwar l-istampa għandu jiġi ggwidat mil-libertà tal-espressjoni. Tali libertà tirrekjedi li l-punizzjoni li għandha tingħata m għandhiex tkun ta natura penali imma ta natura ċivili. Mill-banda l- oħra jinħtieġ li jkun hemm; (i) massimu u minimu ta danni li jkunu jistgħu jiġu llikwidati mill-qrati ta ġurisdizzjoni ċivili għall-malafama; (ii) illi l-massimu, għalkemm għandu xorta waħda jiġi capped u ma jkunx wieħed indeterminat, għandu jogħla għal 25,000; (iii) għandhom jiġu identifikati u leġislati l-kriterji li għandhom jiġu addottati biex jiġu llikwidati d-danni f kawżi ta libell; 174

175 (iv) in vista tal-emendi tal-1996 għall-att tal-istampa li jitolbu li l-isem tal-editur tal-gazzetta għandu jiġi stampat ħdejn l-editorjal, m għandux ikun aktar meħtieġ li tinġieb il-prova li dik il-persuna kienet l-editur talgazzetta inkwistjoni, ladarba jirriżulta ex admissis mill-ħarġa tal-gazzetta stess min kien l-editur. Din il-miżura hija dejjem neċessarja biex dejjem ikun hemm identifikat xi ħadd bħala l-persuna responsabbli għallistampat anke jekk ma jkunx hemm bżonn ta reġistrazzjoni ta dik ilpersuna mal-press Registrar; (v) fuq kull stampat u mhux gazzetti biss dejjem għandu jitniżżel l- isem, kunjom, u numru tal-karta tal-identità ta min huwa responsabbli għal dak l-istampat. MIŻURA 416: Assenjazzjoni ta Doveri lil Ġudikanti Ġodda: Meta jinħatar ġudikant ġdid, il-prim Imħallef għandu jassenjalu d-dmirijiet tiegħu qabel ma jispiċċa l-mentoring mal-ġudikant li jkun se jirtira u li l-ġudikant il-ġdid ikun se jiret il-kawżi tiegħu, ħalli meta l-ġudikant il-ġdid ikun tħarreġ huwa jkun jista jibda minnufih bil-qadi tad-doveri tiegħu. MIŻURA 417: Ftuħ tar-reġistru: Għall-aħjar akkomodazzjoni taċ-ċittadin, ir- Reġistri tal-qrati kollha għandhom jinfetħu fit-8.30 a.m. 175

176 21.0 Implimentazzjoni tal-att dwar il-ġustizzja Riparatriċi Il-Kummissjoni ħadet konjizzjoni tal-proposti li saru mis-sur Natalino Attard, Direttur tad-dipartiment tal-probation u l-parole datati t-28 ta Ġunju Kopja ta dan ir-rapport hija annessa bħala Appendiċi IX ma dan ir-rapport. Il- Kummissjoni hija tal-fehma li dan id-dokument għandu jiġi addottat minnha in toto peress li jagħmel suġġerimenti utli u siewja f dan il-qasam. IT-TNEJN U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 418: Addozzjoni ta Appendiċi IX: l-kummissjoni qed tirrakkomanda l-adozzjoni mill-gvern tas-suġġerimenti riprodotti f Appendiċi IX ma dan ir- Rapport. Il-Kummissjoni tirrakkomanda wkoll illi l-istrutturi li jipprovdi għalihom dan l-att jitwaqqfu u jibdew jiffunzjonaw. MIŻURA 419: Victim offender mediation: Il-medjazzjoni ħadet spinta kbira, barra minn Malta, mhux biss fl-oqsma ċivili, kummerċjali, tal-familja, amministrattivi, tax-xogħol, imma anke fis-settur kriminali fejn issir dik li tissejjaħ victim offender mediation. Il-liġi għandha għalhekk tipprovdi mhux biss qafas legali għal dan it-tip ta medjazzjoni iżda għandu jingħata taħriġ lillistituzzjonijiet kollha li huma involuti fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja dwar ilvictim offender mediation ħalli kemm jista jkun isir rikors għal din it-tip ta medjazzjoni. MIŻURA 420: Offenders Assessment Board (OAB) u Parole Board: Hu ssuġġerit li l-parole Board ikollhom Handbook li jgħinhom kif għandhom jipproċedu f kull ċirkostanza. Għal dan l-għan jinħtieġ illi jkun hemm Handbook for Parole Board Members li jiġbor fih id-dispożizzjonijiet rilevanti kemm mill- Att kif ukoll mir-regolamenti, kif ukoll proċeduri li huma applikati f pajjizi oħra, b mod partikolari dak tal-irlanda. Hu importanti li kull membru tal-parole Board ikun, għalhekk, a konjizzjoni kemm tal-att dwar il-ġustizzja Riparatriċi (Kapitlu 516 tal-liġijiet ta Malta), kif ukoll tal-handbook. Bl-istess mod għandu jiġi ppreparat ukoll Handbook for Offender Assessment Board Members. MIŻURA 421: Projeċt Leader: Sabiex ir-riforma tkun suċċess jinħtieġ li jkun maħtur Projeċt Leader fil-ministeru responsabbli mill-ġustizzja li jkollu r- responsabbiltà li jikkordina l-attivitajiet kollha, jimmonitorja, jieħu ċerti deċiżjonijiet, jipprepara pjan ta implimentazzjoni, eċċ. Dan iservi sabiex ikun hemm uffiċjal speċifikament responsabbli minn din ir-riforma li jkollu l-appoġġ kollu biex din ir-riforma tkun tista tiġi implimentata b mod effettiv, ekonomiku u effikaċi. Dan l-uffiċċju għandu wkoll jingħata r-riżorsi finanzjarji sabiex jitwettqu l-inizjattivi u l-attivitajiet meħtieġa biex issir ir-riforma (ideat dwar dawn huma elenkati f Taqsima 5 aktar l isfel). MIŻURA 422: Parole Clerks: Il-liġi tal-ġustizzja Riparatriċi (ĠR) tipprovdi li jkun hemm Parole Clerks, u l-għan ta dan kien sabiex ma jkunx hemm sitwazzjoni fejn ikun hemm pressjonijiet żejda fuq il-parole Clerk jekk ikun 176

177 maħtur wieħed biss, minbarra l-benefiċċju li x-xogħol jinqasam u li x-xogħol jibqa għaddej jekk xi wieħed ikun bil-vacation leave jew sick leave. MIŻURA 423: Fora: Hu importanti li l-istakeholders kollha jkollhom forum li jiltaqa b mod regolari u jiddiskuti b mod partikolari d-diffikultajiet li wieħed ikun qed jiltaqa magħhom. L-inizjattiva meħuda mid-dipartiment tal-probation u l-parole għat-twaqqif tar-restorative Justice Management Committee kienet proprju sabiex ikun hemm forum kompost mill-entitajiet l-aktar involuti (Ministeru, Faċilità Korrettiva, Dip. tal-probation u l-parole, Pulizija, Qorti) li jiddiskutu materji kemm ta policies, kif ukoll proposti għal emendi fil-liġijiet, u materji amministrattivi u loġistiċi. Jinħtieġ, iżda, li dan il-kumitat jitlaqqa b mod regolari (mill-inqas darba fix-xahar). Aktar minn hekk, jinħtieġ ukoll li kull min hu involut fil-qasam tal-ġustizzja kriminali: -Pulizija, Ħabs, Servizzi tal-probation, Ġudikatura, Avukati, eċċjkollu l-opportunità li f seminar (ta ġurnata jew tnejn) jiddiskutu l-aspetti kollha tad-dispożizzjonijiet u l-implikazzjoni tal-att dwar il-ġr, kif ukoll kif dawn ser ikunu qed jaħdmu flimkien sabiex l-implimentazzjoni ta din il-liġi tkun waħda effettiva, effikaċi u mħaddma bl-aktar mod ekonomiku. MIŻURA 424: Kampanja ta Edukazzjoni u Informazzjoni: Hu meħtieġ li ssir kampanja edukattiva u informattiva għall-pubbliku inġenerali u għal kull min hu interessat (per eż. akkademiċi, riċerkaturi, studenti, eċċ.). Hu rrakkomandat li għal dan il-għan issir kampanja edukattiva u ta informazzjoni li tkun mifruxa kif ġej: Informazzjoni u Edukazzjoni għall-pubbliku billi jintużaw il-mezzi kollha tal-informazzjoni, b mod partikolari l-mezzi tax-xandir pubbliku, il-gazzetti, l-internet, is-social media, pubblikazzjonijiet, eċċ.; Informazzjoni lill-priġunieri kollha permezz ta seminars informattivi għall-priġunieri eliġibbli, imqassma fi gruppi; Seminar għall-istakeholders kollha, inklużi għaqdiet mhux governattivi li huma involuti fl-offender management u fl-għoti ta servizzi (per eż. Caritas, Sedqa, Appoġġ, Fondazzjoni Mid-Dlam għad-dawl, Fondazzjoni Suriet il-bniedem, eċċ.); Konferenza Nazzjonali li tkun miftuħa għal kull min hu interessat. Nemmnu li l-informazzjoni lill-pubbliku għandha tkun il-prijorità f dan ilmument u dan sabiex jiġu ċċarati xi dubji u titneħħa l-impressjoni ta xi wħud li m hemm xejn ippreparat. 177

178 22.0 Rakkomandazzjonijiet Oħrajn Hemm miżuri oħrajn, ta natura mixxelanea, li l-kummissjoni trid tressaq. IT-TLIETA U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 425: Emendi ta spiss għal-liġijiet tal-proċedura: Sfortunatament, illiġijiet ta proċedura ċivili u kriminali qed jiġu emendati ta spiss u piecemeal. Jinħtieġ għalhekk li ma jsirux emendi spezzettati ħalli dawn il-liġijiet jiġu emendati b mod aktar ħolistiku billi tinħatar Kummissjoni li tistudja l-emendi li jkun hemm bżonn għal dawn il-liġijiet u l-eżerċizzju ma jiffokax fuq xi ftit dispożizzjonijiet imma fuq Kodiċi jew fuq Att tal-parlament sħiħ. Meta l-emendi jsiru piecemeal, kif ġara fil-passat, jiġu kkreati problemi ġodda peress li jew ma jsirux emendi konsegwenzjali għal liġijiet oħra, jew ikun hemm dispożizzjonijiet f liġijiet differenti, jew saħansitra anke fl-istess liġi, li jikkontradixxu lilhom infushom. Terġa dawn l-emendi ma kinux qed jidħlu fis-seħħ kollha f daqqa imma fuq medda ta żmien u permezz ta numru ġmielu ta avviżi legali b mod li wieħed lanqas biss ikollu l-iċken idea ta liema huma d-dispożizzjonijiet li jkunu fis-seħħ u liema le. Iċ-ċertezza tad-dritt ftit li xejn jibqa post għaliha b dan ilmod ta leġiżlazzjoni. MIŻURA 426: Nuqqas ta sigurtà adegwata fil-bini tal-qrati: Filwaqt li teżisti xi forma ta sigurtà fid-dħul għall-bini tal-qorti, ftit li xejn teżisti sigurtà filkuriduri, fir-reġistri u fl-awli. Għalkemm il-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jipprovdi fl-artiklu 68 li l-marixxalli għandhom jgħassu il-bini tal-qorti, dan qatt ma jsir. Lanqas m hemm xi aġenzija privata ta sigurtà li toffri servizz ta security guards fil-bini tal-qorti bħalma jeżisti, ngħidu aħna, fl-isptar Mater Dei, ħlief fil-waiting room biswit il-kmamar fejn jinżammu l-proċeduri ta medjazzjoni fil-qorti tal-familja. Il-Kummissjoni għalhekk tissuġġerixxi li jew din id-dispożizzjoni tiġi esegwita jew inkella titneħħa u jsiru arranġamenti oħra ta sigurtà fil-bini tal-qrati. MIŻURA 427: Prosecution Unit fil-korp tal-pulizija: Il-Korp tal-pulizija kien waqqaf Prosecution Unit fi ħdanu, bl-iskop li l-prosekuzzjoni ma tibqax issir minn uffiċjali fil-korp, normalment Spetturi, imma minn din il-unit. Għalkemm din hija miżura ta min ifaħħarha jinħtieġ li din il-unit tingħata r-riżorsi umani neċessarji biex tiffunzjona aħjar mill-mod ristrett ħafna kif qiegħda tagħmel illum il-ġurnata. Din il-prosecution Unit tkun tista tiġi ddelegata mill- Prosekutur Ġenerali bil-qadi ta funzjonijiet ta Prosekutur fil-qrati inferjuri. MIŻURA 428: L-Arkivji tal-qrati: Il-proċessi tal-qrati sal-1899 kienu ġew ittrasferiti f Santo Spirito fir-rabat, Malta. Mill-punto di vista tal-arkivistika Maltija, dawn il-proċessi għandhom valur storiku kbir fejn jidħol l-iżvilupp tassistema legali u tas-soċjetà Maltija. Ftit li xejn dawn il-proċessi jiġu studjati. Idealment dan il-materjal kollu għandu jiġi scanned sabiex jinżamm f forma 178

179 elettronika u anke jitqiegħed fuq l-internet ħalli r-riċerkaturi jkollhom aċċess għalih aħjar. Dwar il-proċessi ċivili u kriminali li għadhom jinżammu fil-bini tal- Qrati fil-belt Valletta, din il-kummissjoni ġiet mgħarrfa mill-professur Raymond Mangion, Kap tad-dipartiment tal-istorja tal-liġi u Metodologija fil- Fakultà tal-liġi fl-università ta Malta, li hemm parti mill-proċessi li jinsabu filbini tal-qorti u oħrajn f maħżen fil-camerata. Il-fatt li r-rekords tal-qrati jinsabu sparpaljati jew mifruxin f partijiet differenti ta Malta jmur kontra l-prinċipju fundamentali tal-arkivistika kif mifhum u mgħallem fl-universitajiet akkademiċi f sens universali. Il-Professur Mangion issuġġerixxa li din il-kummissjoni tipproponi li jinħatar bord biex jipprepara rapport dwar il-qagħda tal-arkivji tal- Qrati speċjalment fil-każ tal-proċessi mill-1900 il quddiem. Din il-kummissjoni taqbel ma din il-proposta u qed tirrakkomanda lis-segretarju Parlamentari responsabbli għall-ġustizzja fl-uffiċċju tal-prim Ministru li jaħtar bord ta tlieta min-nies (li għandu jinkludi l-arkivista Nazzjonali jew rappreżentant tiegħu u lid-direttur Ġenerali (Qrati) jew rappreżentant tiegħu flimkien mal-professor Raymond Mangion) biex jespletaw dan l-inkarigu u jirrelataw lis-segretarju Parlamentari dwar ir-riżultanzi tagħhom. Dak ir-rapport għandu jkollu fih dawk ir-rakkomandazzjonijiet li dan il-bord jidhirlu xieraq u opportun. MIŻURA 429: Il-Librerija tal-qrati: Jinħtieġ illi l-kotba fil-librerija tal-qrati jiġu mpoġġija f inventarju li jinżamm b mod elettroniku u li l-ġudikanti, ilprofessjoni legali u persuna oħra jkollhom aċċess għal dan l-inventarju online. Il- Librerija tal-qorti għandha tistħarreġ il-possibilità li tabbona fid-databases legali li jeżistu ħalli l-ġudikatura jkollha aċċess għall-aktar journals riċenti. Dan isservizz jista jiġi estiż bi ħlas għall-professjoni legali. Ma tkunx idea ħażina jekk il-ġudikatura jkollha aċċess għal dawn id-databases tramite arranġament li jista jsir mal-fakultà tal-liġi fl-università ta Malta. Il-Librerija tal-qorti għandha wkoll tkun branch library tal-librerija tal-università mmexxija minn Assistent Librar fejn il-kotba jiġu kkatalogati fuq l-istess sistema li tintuża għall-kotba talliġi tal-librerija tal-università. MIŻURA 430: Proċedura Ċivili u Kriminali aktar Uniformi: Safejn huwa possibbli l-proċedura ċivili għandha kemm jista jkun tkun uniformi. Per eżempju, meta jsiru emendi għal liġijiet jew jinkitbu liġijiet ġodda għandu dejjem jintuża terminu ta tletin jum, safejn dan ikun possibbli. Ma tkunx idea ħażina wkoll li jinġabar formolarju li jista jkun disponibbli għall-użu b mod elettroniku. Għandhom ukoll jiġu rriveduti l-varji termini li jeżistu mferrxa malliġijiet sabiex, safejn huwa possibbli, jiġi addottat terminu wieħed, ta tletin ġurnata. MIŻURA 431: L-Abbozzar tal-liġijiet: Illum il-ġurnata l-abbozzar tal-liġijiet m għandux isir unikament mill-uffiċċju tal-avukat Ġenerali. Terġa, liġi tiġi abbozzata f lingwa waħda u tradotta għal lingwa oħra. Peress li dan ix-xogħol isir minn bosta nies differenti, l-istil li jintuża għall-abbozzar kif ukoll għattraduzzjoni jvarja minn persuna għal oħra. Għandha għalhekk tiġi investigata l- possibbilità li l-università ta Malta torganizza kors għad-drafters tal-liġijiet u għal tradutturi tal-liġijiet ħalli jkun hemm uniformità fid-diċitura u fl-istil użat, u l-persuni li jkunu jistgħu jagħmlu dan it-tip ta xogħol legali jkunu jridu jiġu 179

180 ċċertifikati mill-università ta Malta u mill-istat permezz ta warrant f dan issens. Il-liġijiet jinħtieġ li jinkitbu b mod sempliċi u li jinftiehmu mill-poplu. MIŻURA 432: Rounding up u rounding down taċ-ċifri: Hemm bżonn li l- Kummissarju tal-liġijiet idur il-liġijiet kollha ħalli jagħmel ir-rounding up jew rounding down tal-multi u tat-tariffi kollha ħalli b hekk ma jkunx hemm rikors għaċ-ċentezmi f kull multa jew tariffa u li jiġi rounded up jew rounded down għall-eqreb għaxra biex b hekk il-multi u t-tariffi jkunu f numerals ta għaxra. Ngħidu aħna, jekk ikun hemm tariffa ta 56.67ċ, din għandha tiġi taqra 60 u mhux 57. L-istess jekk il-multa jew tariffa tkun ta 54.23ċ, din għandha tiġi rounded down għal 50. MIŻURA 433: It-Tribunal ta Arbitraġġ dwar il-qsim ta Wirt: Quddiem it- Tribunal ta Arbitraġġ dwar Qsim ta Wirt illum il-ġurnata hemm 11-il rikors pendenti u 2 rikorsi oħra differiti sine die. Matul is-snin 2011, 2012 u 2013 ġew ippreżentati tliet rikorsi biss ċjoè rikors wieħed fis-sena. Peress li mid-deċiżjoni tal-arbitru ta dan it-tribunal ma hemmx appell u peress li fl-aħħar tliet snin qed tiġi ppreżentata kawża waħda biss, il-kummissjoni ftit li xejn tara lok għal dan it-tribunal. Il-Kummissjoni għalhekk qed tirrakkomanda li: (a) dan it-tribunal jiġi xolt; (b) il-kawżi pendenti quddiem it-tribunal jitkomplew quddiem il- Prim Awlta tal-qorti Ċivili; u (ċ) kawżi ġodda jiġu introdotti fil-prim Awla tal-qorti Ċivili. MIŻURA 434: Vjolenza Domestika: Jinħtieġ li l-pulizija jkollha għarfien taċċirkustanzi biex l-akkuża tkun tista toħroġ fil-pront fil-każ ta vjolenza domestika u li tpoġġi fuq fast track dawn it-tipi ta akkużi. Idealment il-każ għandu jitressaq quddiem il-qorti tal-maġistrati fi żmien erbat ijiem minn meta jkun sar ir-reat. Il-prokrastinazzjoni da parti tal-ispettur li jkun se jmexxi dawk il-proċeduri għandha ġġib magħha sanzjoni ta natura dixxiplinarja. MIŻURA 435: Meta att ġudizzjarju jkun jista jiġi ppreżentat minn Avukat: Flassenza tal-prokuratur Legali, att iffirmat minn Prokuratur Legali jkun jista jiġi ppreżentat minn Avukat jew mill-parti f kull reġistru tal-qorti din il-miżuri tkun teħtieġ emenda għall-artiklu 180 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. MIŻURA 436: M għandux ikun possibbli li membru tal-professjoni legali jżomm żewġ warrants: Jidher illi detentur ta warrant ta prokuratur legali, meta jilħaq avukat, mhux qed jirritorna l-warrant tiegħu ta prokuratur legali biex b hekk qed jaħdem fl-istess ħin ta prokuratur legali u ta avukat f daqqa. Il- Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandu jiġi emendat biex ma jippermettix li dan isir u li f kull mument membru tal-professjoni legali ma jkunx f pussess ta aktar minn warrant wieħed, ikun liema jkun, sew ta avukat, nutar pubbliku jew prokuratur legali. 180

181 MIŻURA 437: Sekwestru, Iffrizar u konfiska tal-assi: Il-liġi dwar is-sekwestru, l-iffrizar u l-konfiska tal-assi llum il-ġurnata tagħti lok għal numru ta inċertezzi speċjalment fejn jidħlu d-drittijiet tat-terzi persuni. Jinħtieġ għalhekk li din ilmaterja tiġi indirizzata sabiex il-liġi tiġi ċċarata aktar milli hija llum peress li llum il-ġurnata il-kreditur qed jiġi rinfaċċjat b sitwazzjonijiet fejn, biex jikkawtela d-drittijiet tiegħu, irid joqgħod jippreżenta numru ta rikorsi fil-qrati ta ġurisdizzjoni kriminali u ċivili li qed itaqqlu għalxejn is-sistema ġudizzjarja. MIŻURA 438: Bejgħ bl-irkant: m għandhomx jiġu aċċettati mandati ta inibizzjoni sabiex jinżamm milli jsir bejgħ b irkant. Il-ġudikanti għalhekk għandhom ikollhom is-setgħa li jiċħdu tali talbiet għal mandati ta inibizzjoni mingħajr il-ħtieġa ta smigħ. Fejn jidħlu stimi għandu jiġi nnominat perit wieħed biss mill-qorti u l-ħlas għal kull stima għandu jiġi capped u mhux jinħadem ad valorem. Fuq talba tal-kreditur esekutant jew ta kredituri esekutanti, il-qorti għandha tagħti digriet li jipprovdi li l-offerenti, li ma jkunux l-kredituri esekutanti, għandhom jipproduċu f subbasta performance bond ta għaxra filmija tal-istima tal-proprjetà li l-offerent joffri għaliha. Il-performance bond iżda m għandhiex teċċedi l- 10,000. L-offerent jista, minflok performance bond, jiddepożita l-imsemmi ammont permezz ta ċedola ta depożitu. Kemm ilperformance bond jew iċ-ċedola ta depożitu jkunu jridu jsiru qabel id-data tassubbasta. F każ li l-offerent jixtri l-proprjetà bis-subbasta l-ammont talperformance bond jew taċ-ċedola jitnaqqas akkont mill-prezz aġġudikat. Jekk ma jkollux suċċess, il-performance bond jew iċ-ċedola jiġu liberament żbankati minnu. Dan id-digriet għandu jiġi ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern flimkien jew separatament, mill-avviż tad-data tas-subbasta. Jekk l-offerent li jintgħażel filbejgħ bis-subbasta ma jħallasx il-prezz inkwistjoni, nofs l-ammont talperformance bond jew taċ-ċedola jiġu żbankati mir-reġistratur biex jgħaddu għand il-gvern u n-nofs l-ammont l-ieħor jiżdied mal-ammont li jiġi rrikavat meta l-proprjetà eventwalment tinbiegħ. Il-performance bond u ċ-ċedola għandhom jiġu żbankati mir-reġistratur, mingħajr il-ħtieġa ta ebda awtorizazzjoni oħra jew li ssir xi rikors, jekk l-offerent ma jkollux suċċess jew meta jiġi depożitat fir-reġistru tal-qorti l-prezz biex tinxtara l-proprjetà bissubbasta. F każ illi l-liberatarju ma jiddepożitax il-prezz jew ma jippreżentax ċedola ta tpaċija, fit-terminu rikjest mil-liġi, dak l-offerent li jkun tefa t-tieni l-ogħla offerta ikun jista jippreżenta rikors fejn jitlob li huwa għandu jiġi ddikjarat bħala l-liberatarju skont l-offerta li huwa jkun għamel fil-bejgħ bis-subbasta. Dan irrikors għandu jiġi ppreżentat fi żmien tletin ġurnata mid-data tal-bejgħ tassubbasta. Fin-nuqqas li l-offerent li jkun tefa t-tieni l-ogħla offerta jonqos milli jagħmel ir-rikors, jew li jħallas il-prezz, jew t-tpaċija, il-liberatarju m għandux jiġi nnotifikat bil-kontinwazzjoni tal-proċess tal-bejgħ bl-irkant, stante li huwa jkun naqas li jħallas il-prezz inkwestjoni. Fuq il-bażi tal-liberazzjoni f bejgħ tas-subbasta, il-qorti tista tordna l-ħruġ ta mandat ta żgumbrament kontra l-okkupanti iżda din il-proċedura tkun trid issir fi żmien erba xhur mil-liberazzjoni. Dawn l-erba xhur għandhom jiġu 181

182 kkalkulati mid-data tal-bejgħ filwaqt li l-akkwirent ikun jista jirreġistra f ismu t- trasferiment ladarba l-prezz ikun tħallas jew t-tpaċija tkun approvata. Il-perjodu ta erba xhur għandu jiġi eliminat kompletament għax ħafna drabi tieħu aktar minn erba xhur biex il-proprjetà tiġi rreġistrata f isem l-akkwirent. L-azzjoni biex tiġi annullata s-subbasta għandha tiġi ppreżentata sa sena mid-data tarreġistrazzjoni fir-reġistru Pubbliku tat-trasferiment tal-proprjetà pemezz tassubbasta sabiex ikun hemm ċertezza fit-titolu tal-akkwirent. MIŻURA 439: Kawża bil-giljottina: għall-fini tal-artiklu 167 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, kuntratt għandu jitqies li huwa fir-rigward ta dejn ċert, likwidu u dovut anke meta t-telf tal-benefiċċju taż-żmien għal debitur jirriżulta mit-twettiq ta kundizzjoni espressa fil-kuntratt. MIŻURA 440: Tħaddim tad-diary system: biex is-sistema tal-appuntament talkawżi titħaddem u titħaddem sew huwa meħtieġ li kull ġudikant iħaddem iddiary system. Jekk ikun hemm imqar ġudikant wieħed li ma jħaddimx id-diary system, is-sistema tal-appuntament ta kawżi tiġi fix-xejn. Għalhekk għandu jikkostitwixxi ksur tal-kodiċi tal-etika tal-ġudikatura u għalhekk passibbli bi proċeduri dixxiplinarji fil-konfront ta dak il-ġudikant li jonqos ripetutament milli jħaddem id-diary system. Ara, f dan is-sens, ir-rapport tas-cepej (a fol. 5) li jipproponi l-użu ta electronic diary system biex ikun hemm amministrazzjoni aħjar tal-kawżi. MIŻURA 441: Ħlas tal-preżentata: hija d-drawwa li l-ħlas mill-prokuraturi Legali ma jsirx ma kull att li jiġi ppreżentat iżda mal-għeluq tar-reġistru. Il- Kummissjoni tifhem li jista jkun hemm ċirkustanzi illi l-ħlas ma jkunx jista jsir fl-istess ġurnata li l-att jiġi ppreżentat speċjalment fil-ħinijiet tas-sajf li huma tant ridotti. Għalhekk, qed jiġi propost illi filwaqt il-preżentata tibda tgħodd minn dik id-data tal-preżentanta, il-ħlas ikun jista jsir sal-għeluq tar-reġistru ta ġurnata utli wara d-data tal-preżentata. MIŻURA 442: Abbozzar ta liġijiet b lingwaġġ sempliċi: Kemm jista jkun l- abbozzar ta liġijiet għandu juża kliem sempliċi li jinftiehem mill-poplu mingħajr il-ħtieġa ta għajnuna legali, tenut kont li l-liġijiet huma indirizzati lejn il-poplu inġenerali u mhux lejn il-membri tal-professjoni legali biss. MIŻURA 443: Irtirar tal-membri tal-ġudikatura: meta ġudikant jiġi biex jirtira, huwa m għandux jiġi assenjat kawżi ġodda malli jagħlaq l-età ta tlieta u sittin ħalli fis-sentejn li jkun għad fadallu biex jirtira huwa jkun jista jiddisponi millkawżi kollha li jkun hemm pendenti quddiemu. MIŻURA 444: Tisħiħ tas-servizzi għall-vittmi ta reati: vittma tiġi in kuntatt mal-varji entitajiet li huma involuti fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Jinħtieġ għalhekk illi tiġi inkorporata fil-liġi Maltija d-direttiva 2012/29/EU tal-25 ta Ottubru 2012 li tistabbilixxi standards minimi għad-drittijiet, sapport u protezzjoni ta vittmi ta reati. Apparti minn hekk, l-awtoritajiet konċernati, flinkorporazzjoni ta din id-direttiva għandhom jaħdmu id f id mal-victim Support Services biex jidentifikaw u sussegwentement jimplimentaw dawk il-miżuri 182

183 kollha meħtieġa biex jgħin lill-vittmi jirkupraw mit-trawna tar-reat li jkun ġie imwettaq fil-konfront tagħhom. MIŻURA 445: Deżerzjoni fl-appell: Fil-kamp penali, il-qorti tal-appell m għandhiex tordna d-deżerzjoni tal-appell fl-ewwel seduta meta l-appellant ma jkunx deher. Minflok hija għandha tordna li l-kawża tiġi differita għal data oħra biex jidher l-appellant u tordna n-notifika tiegħu. Dan ħalli jekk għal xi raġuni l- appellant ikun naqas li jidher il-qorti, il-kawża ma tmurx deżerta imma l- appellant jingħata opportunità oħra li jidher. Ġieli jiġri li persuna titfixkel fiddata u għalhekk l-appellant għandu jingħata ċans ieħor biex jidher. Kull spejjeż li jkun hemm biex issir it-tieni dehra jkunu a karigu tal-appellant. MIŻURA 446: Prime note: Il-verbali għandhom ikunu jistgħu jiġu ddettati millġudikant permezz ta mezzi elettroniċi u wara jkun jista jsir it-traskrizzjoni tagħhom. Idealment, iżda, huwa rrakkomandat illi l-prime note jiġu typed hekk kif tkun għaddejja s-seduta mingħajr il-ħtieġa li dawn jinżlu aktar tard fir-reġistru biex jiġu typed. Dan jiffranka ħafna ħin u l-verbali jkunu jistgħu jitpoġġew on line wara li tispiċċa s-seduta u jsiru l-korrezzjonijiet tipografiċi. MIŻURA 447: Meta għandhom jibdew jiddekorru l-interessi: f każ ta talba għal ammont da liquidarsi, l-interessi m għandhomx jibdew jiddekorru mid-data tas-sentenza għax inkella din tkun qed tinkoraġġixxi lill-konvenut li jtawwal ilproċeduri kemm jiflaħ. Minflok l-imgħax għandu jgħaddi mid-data tal-preżentata tal-ittra uffiċjali, jekk din tkun saret qabel, jew mid-data tar-rikors promotur li bih tinbeda l-kawża fin-nuqqas tal-ittra uffiċjali. L-imgħax jista jibda jgħaddi wkoll mid-data tal-iskadenza bħal fil-każ ta kuntratt meta kellha ssir xi prestazzjoni iżda din baqgħet ma saritx. Dan huwa soġġett għad-diskrezzjoni tal- Qorti li tbiddel id-data ta meta jiddekorri l-imgħax meta jkun l-attur li jkun qed itawwal inutilment il-proċeduri. MIŻURA 448: Spejjeż tal-qorti: Qed jiġri fil-prattika illi meta l-attur jitlef ilkawża u jappella, huwa qed jiġi mitlub mir-reġistratur li jħallas l-ispejjeż talprim istanza oltre l-kawtela u l-ispejjeż tal-appell. Peress li l-kawtela ġieli tkun tammonta għal somma kbira, mhux l-ewwel darba jew tnejn li l-attur jiddeċiedi li ma jkomplix bil-proċeduri. Peress li dan qed jitfa piż oneruż fuq l-attur li anke jammonta għal nuqqas ta aċċess għall-qrati superjuri, qed jiġi ssuġġerit illi r- Reġistratur jibagħt il-kont tal-ispejjeż tar-reġistru għall-kawża tal-prim istanza wara li jkun ġie deċiż l-appell. B hekk, f dawk il-każijiet fejn hemm appell pendenti, l-attur ma jħallasx l-ispejjeż tal-prim istanza sakemm jinqata l-appell. 183

184 21.0 Id-Dritt għall-assistenza Legali waqt l-arrest Id-dritt għall-assistenza legali ġie introdott fil-kodiċi Kriminali permezz tal-att Numru III tal Dan id-dritt kien iddaħħal fis-seħħ permezz ta Avviz Legali fil L-ERBGĦA U TLETIN RAKKOMANDAZZJONI: MIŻURA 449: Tisħiħ tad-dritt għall-assistenza Legali waqt l-arrest: Għalkemm din il-kummissjoni taqbel ma dan id-dritt hija tal-fehma li huwa għandu jissaħħaħ kif ġej:- (a) l-avukat għandu jkun preżenti tul l-interrogatorju kollu li jsir mill- Pulizija waqt l-arrest; (b) l-avukat u l-persuna arrestata għandhom jiġu mgħarrfa qabel ma jibda l-interrogatorju dwar l-allegat reat jew reati l-persuna arrestata tkun se tiġi interrogata dwaru jew dwarhom; (ċ) il-persuna arrestata jkollha d-dritt li titlob li tikkonsulta privatament mal-avukat tagħha mill-anqas darba waqt li tkun qed tiġi interrogata; (d) kull interrogatorju li jsir għandu jiġi rreġistrat b mezzi awdjoviżivi u l-cassette relattiv jiġi prodott bħala xiehda fil-qorti; (e) l-avukat għandu jkollu l-fakultà li jitkellem mal-persuna detenuta sa siegħa żmien qabel ma din tiġi interrogata; (f) biex id-dritt għall-assistenza legali jkun jista jiġi pospost mill- Pulizija, il-pulizija għandha ġġib l-approvazzjoni f dak is-sens mingħand Maġistrat; (g) jekk il-persuna arrestata tagħżel li ma tirrikorrix għad-dritt talassistenza legali, il-prosekuzzjoni m għandhiex tuża dan bħala prova kontra dik il-persuna fi proċeduri fil-qorti; (h) jekk il-persuna arrestata tagħżel li tirrikorri għad-dritt tal-assistenza legali u tonqos milli ssemmi xi fatt li fiċ-ċirkustanzi li l-persuna arrestata kellha ssemmi, il-prosekuzzjoni ma tkunx tista tinferixxi fil-qorti illi dan in-nuqqas li ssemma tali fatt jista jammonta għal ħtija; (i) li membru tal-familja jiġi mgħarraf li persuna tkun ġiet arrestata u qed tinżamm taħt arrest u li l-persuna arrestata jkollha l-faċilità li tikkomunika mal-membri tal-familja tagħha li għandhom ikunu jaf fejn il-persuna arrestata qed tinżamm. Finalment, il-kummissjoni tirreferi għal Direttiva 2013/48/UE tal-parlament Ewropew u tal-kunsill tat-22 ta Ottubru 2013 dwar id-dritt ta aċċess għas- 184

185 servizzi ta avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta mandat ta arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tallibertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari matul iċ-ċaħda tal-libertà. Din id-direttiva se ssaħħaħ sew id-dritt għal aċċess għal avukat li, kif ingħad hawn fuq, huwa fjakk fis-sistema legali kriminali Maltija. Il-Kummissjoni għalhekk qed tipproponi li l-gvern ma joqgħodx jistenna l-aħħar ġurnata li fiha din id-direttiva trid tiġi fis-seħħ biex jimplimentaha iżda jagħmel dan minnufih biex b hekk id-drittijiet tal-persuni arrestati jiġu msaħħa u jirrispekkjaw aħjar id-drittijiet tal-persuna arrestata skont il-konvenzjoni Ewropea għad-drittijiet tal-bniedem. Marbuta ma din iddirettiva hemm żewġ direttivi oħra, li wkoll huma diġà approvati, li jinħtieġu jiddaħħlu fis-sistema legali kriminali Maltija (jekk għadu ma sarx dan). Dawn huma Direttiva 2010/64/UE tal-parlament Ewropew u tal-kunsill tal-20 ta Ottubru 2010 dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali kif ukoll Direttiva 2012/13/UE tal-parlament Ewropew u tal-kunsill tat-22 ta Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali Konklużjoni Permezz ta dan ir-rapport il-kummissjoni waslet fi tmiem l-inkarigu mogħti lilha. Hija tispera li dawn ir-rakkomandazzjonijiet jiġu aċċettati mill-gvern u implimentati fuq medda ta żmien. Il-Kummissjoni hija konxja tal-fatt li dawn irrakkomandazzjonijiet kollha ma jistgħux jiġu implimentati fi ftit żmien iżda jirrikjedu ċertu tul ta żmien u dan minħabba l-firxa estensiva tagħhom. Dan peress li dawn ir-riformi jirrikjedu: Budget għall-implimentazzjoni tagħhom; riżorsi umani ġodda u aktar imħarrġa; tibdil fil-liġijiet ordinarji; twaqqif ta strutturi amministrattivi ġodda u ri-organizzazzjoni ta strutturi amministrattivi eżistenti; sistemi ta sorveljanza kostanti dwar l-operat tas-servizzi ġudizzjarji; postijiet minn fejn dawn l-istrutturi ġodda jkunu jistgħu joperaw; u emendi kostituzzjonali li jkunu jirrikjedu l-qbil taż-żewġ partiti rapprenżentati fil-parlament. Madankollu, b rieda tajba tal-awtoritajiet kollha konċernati, l-implimentazzjoni ta dawn ir-rakkomandazzjonijiet għandha ġġib magħha: 185

186 aktar effiċjenza fil-mod kif jinqatgħu l-kawżi; aktar speċjalizzazzjoni u aktar nies imħarrġa; strutturi amministrattivi li jirrispondu għall-ħtiġiet tal-lum u mhux ta dari; proċeduri aktar simplifikati; ġudikatura li tkun tista tiffoka aħjar fuq ix-xogħol aġġudikattiv tagħha u mhux tinħela fi proċeduri oħrajn li jieħdu ħafna ħin minn tagħha iżda li jistgħu jsiru faċilment minn organi oħra tal-istat; aġġornar tal-liġi Maltija biex timxi aktar maż-żminijiet tal-lum; aktar enfasi fuq il-mertu milli fuq il-forma u t-tneħħija ta formaliżmi żejda li jikkontribwixxu aktar biex jikkumplikaw il-ħajja għal kulħadd filwaqt li jtawlu l-proċeduri inutilment; u fuq kollox, amministrazzjoni tal-ġustizzja fi żmien raġjonevoli, dritt li huwa dovut lill-maltin kemm mill-kostituzzjoni ta Malta kif ukoll mill- Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem li, sfortunatament, ma ġiex dejjem irrispettat mis-sistema tal-ġustizzja ta Malta. Imħallef Emeritu Dottor Giovanni Bonello K.O.M., LL.D. President Imħallef Emeritu Dottor Philip Sciberras LL.D. Membru Professur Kevin Aquilina LL.M. (I.M.L.I.), LL.D. (Melit.), Ph.D. (Lond.)(L.S.E.) Membru Avukat Dottor Ramona Frendo M.Phil. (Crim.) (Cantab.), LL.D. (Melit.) Membru 30 ta Novembru,

187 KUMMISSJONI GĦAL RIFORMA ĦOLISTIKA DWAR IL-QASAM TAL-ĠUSTIZZJA APPENDIĊIJIET ANNESSI MAR- RAPPORT FINALI 187

188 Appendiċi I: Minuti tal-laqgħa ta Konsultazzjoni mal-pubbliku miżmuma fil-palazz, Valletta fl-14 ta Ġunju

189 Salient Remarks made during the Public Consultation Meeting held at the Palace, Valletta, on Friday, 14 June ) A sixth year law student observed that although the Criminal Code was amended in 2002 through Act No III of 2002, there was no definition in the Criminal Code of what constitutes the injured party and the parte civile. She suggested that such a definition should be added to the Criminal Code; 2) Another person mentioned that he had won a case before the Industrial Tribunal but although the other party never entered an appearance before the Tribunal, nor did he file written submissions, the said party still filed an appeal. He argued that in the case of contumacy before such a Tribunal, the law should not allow a right of appeal; 3) Another person stated that a Code of Ethics for the Judiciary was needed and that the Judiciary were the same people who were managing the justice system. I understood this as a reference to the judiciary who are members of the Commission for the Administration of Justice. On the first point the Chairperson pointed out that a Code of Ethics for the Judiciary is already in force; 4) Another person recommended the establishment of a Supreme Court composed of judges who do not sit on other courts. It would be a form of a court of cassation, a court of third instance; 5) Another person criticised the Attorney General as he stated that the AG has a lot of power and could block the account of any person. I understood this to mean that the AG could file an application for the issue of a garnishee order to collect debt owed to Government. The Chairperson clarified that so far as the Commission members were aware of, the AG did not enjoy any special privilege in recovering civil debt due to Government but promised that the Commission will look into this matter during its deliberations; 6) Another person stated that there were cases where a case would have been convicted of an offence, was imprisoned and whilst in prison attended a drug rehabilitation programme. After a few years and after that person would have been rehabilitated and renounced to leading a criminal life, found a job, established a family, etc. another court would convict him again to imprisonment for another offence committed in the past. Dr Ramona Frendo observed that in such case the difficulty lay with the law 189

190 which obliged the courts, in such situations, to enter a custodial punishment. The same person also stated that the drugs law needs to be re-written from scratch. Dr Frendo suggested that in such a case it would make more sense if the law were amended to allow the member of the judiciary to consider the pre-sentencing report and the rehabilitation of the offender which deciding what punishment to inflict; 7) Another person stated that the latest EU Scoreboard report had shown that Malta was the country in the EU with the worst record in so far as delays were concerned. Kevin Aquilina 14 June

191 Appendiċi II Abbozz ta Liġi li jipprovdi dwar it-twaqqif tal- Judicial Studies Committee 191

192 STATUTE OF THE JUDICIAL STUDIES COMMITTEE Establishment of the Judicial Studies Committee 1. There shall be a Judicial Studies Committee, hereinafter referred to as the Committee. Objectives of the Judicial Studies Committee 2. The Committee shall have the following objectives:- (a) to identify the training needs of members of the judiciary; (b) to organise a mentoring service for new members of the judiciary; (c) to provide judicial training for members of the judiciary whether in Malta or abroad; (d) to organise lectures, seminars, conferences, workshops and similar events for members of the judiciary regarding substantive and procedural laws, professional ethics and judge and court room skills; (e) to inform members of the judiciary of recent legal developments through the use of information technology and to train them in the use of such technology; (f) to issue updated papers on aspects of judicial work; (g) to promote international co-operation in matters touching upon judicial training; (h) to be a member of the European Judicial Training Network and of any other international organisation promoting judicial training for members of the judiciary; (i) to enter into agreements with foreign states entities to enable Maltese members of the judiciary to participate in training events organised by these entities; and (j) to keep the judicial training provided under assessment and to determine the resources that are necessary to achieve a quality service to members of the judiciary. 192

193 Appointment of the Judicial Studies Committee 3. (a) The Chairperson and Vice-Chairperson of the Committee shall be appointed by the Chief Justice and shall be selected from amongst retired members of the judiciary; (b) The Chairperson of the Committee shall have both an original vote and a casting vote. The juridical representation of the Committee shall vest in the Chairperson; (c) The Minister responsible for justice shall appoint one member to sit on the Committee; (d) The Dean of the Faculty of Laws of the University of Malta or his representative shall be an ex ufficio member of the Committee; (e) The Training Administrator mentioned hereunder shall act as ex ufficio Secretary of the Committee. The Training Administrator shall not have any voting rights; (f) The appointments mentioned in sub-articles (a), (c) of this article shall be for a period of three years and may be renewed for further three-year periods. Training Administrator 4. (a) There shall be a Training Administrator who shall be appointed by the Minister responsible for justice after consulting the Committee; (b) The Training Administrator shall be responsible for the duties listed in the job description attached to his post, including the day to day running of the affairs of the Committee, the organisation of training events, the engagement of speakers and such other duties as may be assigned to him from time to time by the Chairperson; (c)the job description of the Training Administrator is attached in a Schedule to this Act and may be changed from time to time by the Judicial Studies Committee. 193

194 Finances of the Judicial Studies Committee 5. (a) The Training Administrator shall forward annual financial plans to the Director, Finance and Administration, falling within the Courts of Justice Division, who shall thereupon request the appropriate authorities to allocate funds for the purpose of the proper working of the Committee; (b) The Director, Finance and Administration, falling within the Courts of Justice Division, shall administer the funds allocated to the Committee as the Committee may direct; (c) The Courts of Justice Division shall provide the necessary support service to the Committee in order to enable it to carry out the objectives listed in article 2 above. SCHEDULE Job description for the Training Administrator attached with the Judicial Studies Committee Responsibilities: (a) Raises awareness and promotes training; requests and ensures sufficient funds and other essential support for the Judicial Studies Committee; (b) Identifies specific training and development needs of members of the judiciary in close cooperation with the Chairperson as well as the beneficiaries of training, and takes action to ensure that these needs are met; informs the members of the judiciary about training possibilities; (c) Under the direction of the Chairperson organises and supervises the implementation of training: he identifies lecturers, venues and all necessary assistance staff and contracts them, takes care to organise and ensure the availability of equipment or other services and things needed during the training activities, invites participants to training, copies and delivers to participantsrelative training materials; (d) Ensures that standard procedures and methodologies are in place, and are applied correctly and that the experience gained is integrated into subsequent development of the methodology; (e) Supports the effective functioning of the Judicial Studies Committee and ensures that its priorities are met; ensures its communication (e.g. via 194

195 telephone, mail, fax, letters), handles every day work and standard organisation matters of the Judicial Studies Committee; (f) Prepares bills for payment by the accounts section, monitoring expenditures against budget allocations and takes action to prevent cost overruns, maximising delivery from the financial resources available to the Judicial Studies Committee; (g) Undertakes regular reviews of performance, recognising good performance, and taking appropriate action to address inadequate performance; (h) Assists in the creation of self-learning materials, e-learning tools and other new forms of training and the development of web-based training; (i) Creates or contracts to create a website and keep it updated, places all information about training opportunities, ongoing training and if appropriate training materials on the web-site; (j) Takes part in international meetings and training events. Competencies: (a) Knowledge of, or at least interest in, training issues; (b) Ability to plan, develop and organise the work of the Judicial Studies Committee; (c) Creative thinking, ready to find solutions in difficult situations even under time pressure; independent judgement and discretion in advising on and handling problems; (d) Excellent communication (spoken and written) skills and good computer skills; (e) Ability to persuade people with varying points of view, and to present information in a concise and accurate manner; (f) Team player; excellent interpersonal skills; ability to establish and maintain effective working relations with the members of the Judicial Studies Committee, the court staff and members of the judiciary; (g) Strategic thinking with visions for the future and ability to transform them into a results-oriented work programme. 195

196 Qualifications: (a) Assistant director or officer in grade 5-6, or judicial assistant, or holder of an LL.D. degree; (b) Prior work in the Law Courts or prior experience in training activities; and (c) knowledge and fluency in languages of EU member states other than English and Maltese are an asset. 196

197 Appendiċi III The Permanent Law Reform Commission (Report No. 1) Law relating to Legal Aid 197

198 The Permanent Law Reform Commission (Report No. 1) Law relating to Legal Aid Presented to the Honourable Professor Guido de Marco Deputy Prime Minister and Minister of Foreign Affairs and Justice CONTENTS SUMMARY PART I: INTRODUCTION PART II: PRESENT LEGAL SYSTEM PART III: SUGGESTIONS REGARDING LEGAL AID IN CIVIL PROCEEDINGS A. PRELIMINARY REMARKS B. PROCEDURE C. THE MERITS TEST D. THE MEANS TEST E. ADVOCATES AND LEGAL PROCURATORS EX OFFICIO F. URGENT CIVIL PROCEEDINGS G. CIVIL PROCEEDINGS BEFORE SPECIAL TRIBUNALS, BOARDS AND OTHER BODIES PART IV: SUGGESTIONS REGARDING LEGAL AID IN CRIMINAL PROCEEDINGS A. GENERAL PROVISIONS B. EXCEPTION TO ABOVE PROVISIONS C. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF MAGISTRATES SITTING AS A COURT D. OF CRIMINAL JUDICATURE E. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF MAGISTRATES SITTING AS A COURT OF CRIMINAL ENQUIRY F. GENERAL PROVISIONS APPLICABLE TO THE COURT OF CRIMINAL JUDICATURE AND TO THE COURT OF CRIMINAL ENQUIRY G. PROCEEDINGS BEFORE THE CRIMINAL COURT H. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF CRIMINAL APPEAL I. PROCEEDINGS FOR GRANT OF BAIL PART IV: CONCLUSION 198

199 199

200 SUMMARY The Commission has reviewed legal aid in the light of modern developments taking place in this area in other legal systems, in the light of changed social circumstances obtaining in the country, and in the light of the requirements of the relevant human rights provisions contained in the Constitution and in the European Convention. In effecting its review the Commission, besides making a number of suggestions as to matters of detail intended to improve generally the overall working of the system, mainly addressed its attention to the following matters: 1. The strengthening of the legal aid office and the overall simplification and streamlining of the system; 2. The provision for the possibility of partial legal aid; 3. A reassessment of the means test for the grant of legal aid, and the aligning of financial thresholds to levels more adequate to present social conditions, this coupled with suggestions to empower the responsible Minister to be able to review same from time to time by regulation; 4. The extension of legal aid provisions to special tribunals, boards and other bodies; and 5. Provision for a betterment in the organizational aspects of legal aid in criminal cases. 200

201 LAW RELATING TO LEGAL AID PART I INTRODUCTION 1.1 By letter of the 14th May 1991, the Commission submitted for your approval inter alia the preparation of a report, to be followed by a draft bill, on the matter of legal aid in Malta; 1.2 On the 20th May 1991 you gave your approval to the above submission of the Commission; 1.3 Following the said approval the Commission proceeded to obtain the necessary material to enable it to arrive at its conclusions. For this purpose one of its members, whilst in London; obtained a copy of the English Legal Aid Act 1974 and its subsequent amendments together with notes thereon. Help was also sought from the Commonwealth Secretariat in London and this body sent the Commission the Legal Aid and Advice Act of Trinidad and Tobago, a working paper on Law Foundations in the Commonwealth A Campaign Strategy" by Jeremy Cooper published by the Commonwealth Legal Education Association, a booklet entitled Who gets legal aid? issued by the Australian Government Publishing Service, Canberra, 1987, and a study on the best structure for delivery of Legal Aid Services in Tasmania made by D.R.C. Chalmers, Head of the Department of Law, and Mackie, Senior Lecturer in Law, in the University of Tasmania. The Commission also ordered and obtained from Sweet and Maxwell Ltd. Legal Aid in Scotland by C.W. Stoddart, Third Edition The Commission also heard the Deputy Attorney General Dr Vincent Degaetano, the Advocate for Legal Aid Dr Joseph Mifsud and the Acting Registrar of the Law Courts Mr E. Grech. The Code de Rohan, Libro I, Capo V, entitled Del Protettore de carcerati e dell Avvocato, suo sostituto, e Procuratore de Poveri as well as Proclamation VIII of 1827 and Proclamation I of 1834, which are the sources of several provisions of our present law, were also duly examined; 1.4 Following the aforesaid extensive enquiries the Commission is now in a position to make the following report on the matter; 201

202 PART II PRESENT LEGAL SYSTEM 2.1 Our present legal system distinguishes between legal aid in civil proceedings and legal aid in criminal proceedings. The former is dealt with in an ad hoc title of the Code of Organization and Civil Procedure i.e. Title X of Book Third, Sections 911 to 928; the latter is dealt with in several provisions scattered in the Criminal Code; 2.2 Legal aid in criminal proceedings is also provided for by Article 6 of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms introduced in our domestic law by Act XIV of 1987 which lays down that everyone charged with a criminal offence has the right to defend himself in person or through legal assistance of his own choosing or, if he has not sufficient means to pay for legal assistance, to be given it free when the interests of justice so require; 2.3 Moreover legal aid in criminal proceedings is also provided for by the Constitution in Section 39 (6)(c) which expressly lays down that every person who is charged with a criminal offence shall be permitted to defend himself in person or by a legal representative and a person who cannot afford to pay for such legal representation, as is reasonably required by the circumstances of his case, shall be entitled to have such representation at the public expense; 2.4 The Convention and the Constitution do not deal expressly with the right to legal aid in civil proceedings. However, it is to be noted that the Convention in Article 6 (1) provides that in the determination of his civil rights and obligations or of any criminal charge against him, everyone is entitled to a fair and public hearing. and the Constitution in Section 39 (2) also contemplates a fair hearing in the determination of the existence or the extent of civil rights or obligations; 2.5 In the Commission s opinion this right to a fair hearing implies also the necessity of granting, in the appropriate circumstances, legal aid also in civil proceedings because if a person, owing to his lack of means, is unable to be legally represented in such proceedings, and therefore unable to make, at least, his full submissions to the Court, he would not receive that fair hearing to which he is entitled under the Convention and the Constitution. In this connection it is relevant to refer to Van Dijk and Van Hoof, Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, Second Edition 1990, pages 316 and 317, where it is stated: In the Airey case it was held that the right of aċċess to court of Article 6(1), although it does not imply an automatic right to free legal aid in civil proceedings, does involve the obligation for the contracting States to make access to Court possible by either giving the accused a compensation for his legal costs if he is unable to pay, or reducing the costs of the suit, simplifying the proceedings or the conditions of the suit or providing for free legal aid; all 202

203 this under the condition that these costs were necessary for instituting the proceedings and/or for an adequate presentation of the case or the defence". These same authors further on (op. cit. page 322) observe: ls it also possible to infer a right to free legal aid from the principle of fair hearing? From paragraph 3(c) it might be concluded a contrario that this is not the case, In fact paragraph 3(e) mentions only the right for criminal proceedings and even then only when the interests of justice so require. However if one party does have the means to secure legal aid and the other does not, it is hardly possible to speak of equality of arms if the latter does not obtain the assistance of a lawyer as well ; 2.6 It is submitted by the Commission that the present distinction between legal aid in civil proceedings and legal aid in criminal proceedings should not be disturbed. This has worked well in the past. What is really necessary is the introduction of certain amendments to bring the present provisions of the law more in line with liberal modem thinking and with the provisions of the Convention and the Constitution. The main purpose of this report is therefore that of making those suggestions which the Commission deems useful in order to attain this object. The Commission will be making also other suggestions which it considers necessary or useful; 2.7 There is one further preliminary observation which the Commission feels it its duty to make. Although the present law refers in several of its provisions to the Advocate for Legal Aid, nowhere is there to be found a provision of law setting up such an important office. It appears from enquiries carried out by the Commission that the present position is that the Advocate for Legal Aid is indicated in the Government Staff List under the heading Legal which refers to the employees of the Attorney General s Office. He is, however, entitled to have a private practice. If he wishes to take leave, he informs the Attorney General s Office that he has arranged for a substitute, and he is allowed leave. The Commission has also been informed that the cases of legal aid have increased in view of the increase in the number of separation cases as well as cases for the annulment of a marriage; 2.8 In view of this increase as well as the contemplated expansion of the institute of legal aid it is suggested that provisions should be enacted setting up and regulating the office of Advocate for Legal Aid on a full time basis as has been done, for example, in the case of the Attorney General and Counsel for the Republic (Constitution of Office) Ordinance (Cap. 90, Rev. Ed. 1984). The Commission feels that the Advocate for Legal Aid should have an Assistant also on a full time basis in order to cope with the increase of Work, to solve problems of leave as well to provide the necessary service to people residing in Gozo. As the law stands, people residing in Gozo have to go through the inconvenience of coming over to Malta to obtain the benefit of legal aid. Legal aid is, after all, a very important social service in this day and age and such social service requires permanent full time officers to enable it to be properly and adequately provided. As the present encumbent is a part time officer, the Commission would not wish to disturb this arrangement but feels that its suggestion should be borne in mind 203

204 for future appointments and, in any case, the appointment of an Assistant should be full time immediately; 2.9 It may be of historical interest to point out that the Code de Rohan provided for the substitute of the Advocate of the Poor in Libro I Capo V, para X, where it is stated: Il sostituto dell Avvocato de poveri sara tenuto in ajuto di lui ad assistere alle persone povere, assumendo il patrocinio delle loro cause: nel che adempira esattamente, quanto di sopra si è prescritto. Commenting in 1843 on this provision in his book Diritto Municipale di Malta", Sir Antonio Micallef observed (page 51) that the said substitute was subsequently called Assistant Advocate of the Poor and that this post was abolished following the recommendation of the Royal Commission of Present circumstances warrant the re-establishment of the post. 204

205 PART III SUGGESTIONS REGARDING LEGAL AID IN CIVIL PROCEEDINGS A. PRELIMINARY REMARKS 3.1 It is to be pointed out at the outset that the expression civil proceedings used in this report is to be taken in a wide sense and as opposed to criminal proceedings. It therefore includes commercial proceedings. It also includes not only the ordinary proceedings before the Superior and Inferior Courts but also any extraordinary proceedings such as the proceedings in the case of a request for a new trial ( ritrattazzjoni ); 3.2 In making suggestions regarding legal aid in civil proceedings it is important to bear in mind the requirements of both the Convention as well as the Constitution. These seem to imply that, although not specifically stated, an individual would have a right to legal aid in civil proceedings as part of his more general right to a fair hearing (see para 2.5). In criminal proceedings the matter is specifically dealt with. In fact the Convention, as appears from Article 6 (3) (c) aforequoted, confers the right to legal aid if the person claiming it satisfies two tests (a) he must not have sufficient means for legal assistance and (b) the interests of justice are to require that he be given such legal assistance. The Constitution, although it employs other words, in Section 39 (6) (c) in substance says the same thing the person claiming legal aid has to satisfy two tests (a) he must be unable to afford to pay for legal representation and (b) such legal representation must be reasonably required by the circumstances of his case. It is evident that although the wording used is different, the tests imposed by the Convention and by the Constitution tally with one another. A person who does not have sufficient means to obtain legal assistance is tantamount to a person who is unable to pay for legal representation; if legal representation is required in the interests of justice, this definitely implies that it is reasonably required by the circumstances of the particular case. In civil proceedings the matter is not specifically dealt with. However for the reasons stated above it would appear reasonable to suggest that the requirements for obtaining legal aid should not be less rigorous in civil matters than in criminal matters; 3.3 An examination of the present provisions of the Code of Organization and Civil Procedure shows that in the Superior Courts 1 and in the Court of Magistrates for the Islands of Gozo and Comino in its superior jurisdiction the demand for the benefit of legal aid may be made either by an application or may be made orally to the Advocate for Legal Aid (Section 911). The Commission feels it cannot improve on this system which provides easy access to the benefit of legal aid for the person who wishes to claim it; 1 The words Superior Courts" include also the Constitutional Court in view of the amendment of Section 3 of the Code introduced by Act XIII of 1964 substituted by Legal Notice 148 of

206 3.4 As regards the Inferior Courts, the law is different. In terms of Section 925, if it is shown that a party, who prima facie appears to have a probabilis causa litigandi, is unable to meet the costs of the suit, the Court is to admit him directly to the benefit of legal aid. The law does not appear to require sine qua non an application and appears to be satisfied even with an oral demand. The Commission has given much thought to whether this distinction between the superior courts and the inferior courts should be maintained and in view of the fact that the competence of the inferior courts has been considerably increased since the time Section 925 was enacted the Commission feels that the distinction should be terminated and (saving what is stated in 7.8 hereunder) what the law states with regard to the superior courts should be made applicable also to the inferior courts. This will necessitate the insertion of a reference to the inferior courts in Section 911(1) and the deletion of Section 925; 3.5 As regards the benefit of legal aid in the proceedings before the Second Hall of the Civil Court, which is governed by Sections 926, 927, 928 introduced by Act XIII of 1971, the law provides in Section 927 (1) that a demand for the benefit of legal aid shall be made orally to the Advocate for Legal Aid. This differs from the case of other proceedings which allow also a demand by way of an application to the Court. The Commission feels that there is no reason for this distinction and is of the opinion that the person demanding the benefit of legal aid in the Civil Court, Second Hall should be able to do so both by way of an application to the Court or orally to the Advocate for Legal Aid. The law, as it stands, does not seem to provide for the benefit of legal aid before the Court of Magistrates (Gozo) as a Court of voluntary jurisdiction. There is no reason why this Court should not be put on a par with the Civil Court, Second Hall, the demand before it to be made by way of application as well as orally to the Advocate for Legal Aid; 3.6 Section 911(1) limits itself to saying that in any of the Superior Courts and in the Court of Magistrates of Judicial Police for the Islands of Gozo and Comino in its superior jurisdiction, the demand for admission to sue or defend with the benefit of legal aid shall be made by an application. A person desiring to be given the benefit of legal aid, in point of fact files the application in the Court where it is intended to institute proceedings; 3.7 Difficulties have arisen as to whether when a person is admitted to the benefit of legal aid by one Court, this benefit should be automatically extended to appellate proceedings arising out of the case where the benefit was granted or to another Court declared by the Court of Appeal to be competent where the plea of incompetence ratione materiae was accepted by the Court. Other difficulties have arisen in cases where the benefit of legal aid has been granted and the Court has fixed a time limit to the person enjoying the benefit to bring forward his pleas by a separate action--should the decree granting the benefit continue to apply to this separate action or is it necessary to go through fresh proceedings to obtain the benefit, possibly leading to the appointment of an advocate and legal procurator different from the ones originally appointed and who therefore, do not have any cognizance of the case? Again suppose in proceedings in any Court 206

207 other than the Civil Court, First Hall or the Constitutional Court in which the benefit of legal aid has been granted, a question arises as to the contravention of any one of the provisions relating to the protection of fundamental human rights and the Court, before which it has arisen, refers the question to the Civil Court, First Hall does the benefit of legal aid automatically continue to apply to the proceedings before the Court to which reference has been made? Again if the provisions contemplating the benefit of legal aid are expressly extended to proceedings before other tribunals, boards, bodies or authorities, not contemplated in the Code of Organization and Civil Procedure, where is the application to be filed?; 3.8 To obviate all these difficulties and possibly other similar difficulties which may arise, the Commission feels that it would be practical to suggest that all applications for the benefit of legal aid (when the demand is made by way of an application), whether the proceedings to which they refer are those contemplated in the Code of Organization and Civil Procedure or are contemplated in any other law, no matter the nature of or the value involved in the proceedings (saving what will be stated hereunder with regard to proceedings in the Civil Court, Second Hall and in the Court of Magistrates (Gozo) sitting as a Court of voluntary jurisdiction), are always to be filed in the Civil Court, First Hall. Moreover if the demand is made orally to the Advocate for Legal Aid, his report is always to be made to the said Court (saving the case of proceedings before the Civil Court, Second Hall or before the Court of Magistrates (Gozo) sitting as a Court of voluntary jurisdiction; 3.9 Moreover, the decree granting the benefit, whether the demand is made by application to the Court or verbally to the Advocate for Legal Aid under Section 911(2), should continue to apply specifically to the following proceedings: (1) appellate proceedings (2) proceedings by reference of one Court to another Court and (3) proceedings instituted following a time limit imposed by the Court where the benefit of legal aid had already been granted; 3.10 It should also continue to apply to all other ancillary proceedings (saving what will be stated hereunder with regard to proceedings of a new trial) deriving or arising from or in connection with the proceedings where the benefit of legal aid has already been granted. As it is difficult to envisage a priori all these cases of ancillary proceedings, the Commission feels that what constitutes an ancillary proceeding should therefore in each and every case (apart from the cases specifically mentioned above), be left to the discretion of the advocate appearing in the case for the party enjoying the benefit which advocate should, under his responsibility, sign a certificate to the effect that the proceedings are ancillary, such certificate to be attached to the first written pleading filed in the ancillary proceedings. The Commission is suggesting this special procedure because of the short time limit sometimes encountered in such ancillary proceedings. If the other party wishes to contest the contents of such certificate, he may do so in the same proceedings by way of an application. If successful, however, the effect should not be the nullity of the proceedings, which are to remain valid, but the deprivation of the benefit as from the date of such successful contestation. Of 207

208 course, in such an event the person desiring the benefit may still apply for it afresh in the proceedings declared to be not ancillary; 3.11 As regards proceedings in the Civil Court, Second Hall, or in the Court of Magistrates (Gozo) sitting as a Court of voluntary jurisdiction if instead of an oral demand to the Advocate for Legal Aid, an application for the benefit of legal aid is filed with regard to these proceedings as suggested in para. 3.5, it may be so filed also in the said Civil Court, Second Hall or in the said Court of Magistrates (Gozo) sitting as a court of voluntary jurisdiction. In this case, however any eventual decree of the Civil Court, Second Hall, or of the Court of Magistrates (Gozo) sitting as a Court of voluntary jurisdiction granting the benefit is to have the effect of granting such benefit also to consequential and ancillary proceedings. This should also be the case if the decree is given following a demand made orally to the Advocate for Legal Aid and following the latter s report to the Civil Court, Second Hall or the Court of Magistrates (Gozo) as a Court of voluntary jurisdiction, as the case may be; 3.12 As regards proceedings in the case of a new trial, it is suggested that if the patty desiring a new trial already enjoyed the benefit of legal aid, he should, this notwithstanding, make a fresh demand to the Advocate for Legal Aid who is then to examine whether there are reasonable grounds for requesting a new trial and then report his conclusions to the Civil Court, First Hall. If the request is acceded to by the Court then the Advocate and Legal Procurator previously appointed under the benefit of legal aid shall continue to act under such benefit in the proceedings of the new trial. It need hardly be added that if the party desiring a new trial did not already enjoy the benefit, then he must satisfy both the merits test and the means test mentioned in the law and referred to later in detail in this report; 3.13 The above suggestions, if accepted, should be embodied in a new subsection after subsection (2) of Section 911. Moreover, the proviso to Section 918 would become superfluous and should be deleted; 3.14 The Code in Section 912 lays down that no such demand for the benefit for legal aid shall be granted unless the applicant swears either before the Registrar or before the Advocate for Legal Aid that (a) he believes that he has reasonable grounds for taking or defending proceedings and that (b) excluding the subject matter of the proceedings, he does not possess property of any sort, not including everyday wearing apparel, whereof the value, without deducting the debts to which the said property may be liable, amounts to the sum of five hundred liri. The condition under (a) above is referred to in foreign laws and by foreign text writers as the merits test and the condition under (b) above is referred to as the means test; 3.15 In connection with Section 912, the Commission feels that it should point out that the word granted used therein seems to imply that if the applicant swears to what is stated in the said section, then he is to be automatically granted the benefit of legal aid. This evidently was not the intention of the legislator 208

209 since the law in subsequent sections lays down the procedure to be followed when a demand for the benefit of legal aid is made. The Commission therefore suggests that the word granted be substituted by the word examined ; 3.16 There is one further observation of a preliminary nature which the Commission wishes to make. Section 912 states that the applicant is to swear before the registrar or before the Advocate for Legal Aid. Evidently the legislator was here bearing in mind that the demand could be made by application or orally to the Advocate for Legal Aid (Section 911) and was assuming that in the case of an application, the confirmation on oath was to be made before the Registrar whereas in the case of an oral application the confirmation on oath was to be made before the Advocate for Legal Aid. For the sake of clarity the Commission suggests that in Section 912, after the word swears, the words in the case of an application be added and that, after the word or, the words in the case of an oral demand be added; B. PROCEDURE 4.1 The Code (Sections 914 to 917) deals extensively with the proceedings to be followed when a demand for the benefit of legal aid is made. Section 914(1) distinguishes in the first place between the case when the demand is made by an application and the case when the demand is made orally to the Advocate for Legal Aid. In the former case the Court is to refer the application to the Advocate for Legal Aid who is summarily to examine and report to the Court whether the applicant has a good cause of action; in the latter case the Advocate for Legal Aid is to proceed directly with such examination. In connection with this Section 914(1) the Commission suggests two verbal amendments in order to clarify the section the addition of the words the demand after the word examine and the addition of the words and report after the word examination at the end of the paragraph; 4.2 Section 914(1) in its proviso further states that no such examination is necessary where the demand for admission to the benefit of legal aid is made by the defendant in first instance or respondent in second instance and such defendant or respondent is always to be admitted to defend with such benefit upon taking the oath prescribed in Section 912 abovementioned. The Commission submits that this provision extends to a third party who, in terms of Section 961, by a decree of the Court in first instance is joined in any suit pending between other parties since the legal position of such third party is considered to be tantamount to that of a defendant 2. The Commission, however, does not feel that this provision should be extended to a person who intervenes in a suit in statu et terminis, whether in first or second instance or to a person who appeals as an interested third party under Section 236 of the Code. Such persons, of course, remain entitled to the benefit of legal aid after going through the procedure laid down in the law and satisfying the merits and means test; 2 Vide Section 962, Code of Organization and Civil Procedure Revised Edition

210 4.3 In cases other than that of a defendant and of a party joined in a suit, the Advocate for Legal Aid is to examine the merits of the demand and after hearing witnesses and taking cognizance of any counterclaim, is to report to the Court on whether the applicant has a good cause of action. If the report is favourable to the applicant, then he is to be admitted to the benefit; if the report is unfavourable, then it is to be examined by the judge or magistrate or, when the Court consists of more than one judge or magistrate, by one of the judges or magistrates, and if it is accepted, the Court is to make an order disallowing the demand or if it is not accepted, the Court is to proceed to hear the parties summarily in a public sitting and decide as to the admission or rejection of the demand; 4.4 The Commission does not feel it should disturb the present procedure described briefly above except in one respect and saving what will be stated later in this report with regard to the applicant having a good cause of action (para.5.2). The Commission submits that if the report of the Advocate for Legal Aid is unfavourable to the person seeking such benefit, the Court should in all such cases hear the parties summarily and not only when it does not accept the adverse report of the Advocate for Legal Aid. The parties should be given the opportunity of making their submissions to the Court before it decides on whether to accept or not the adverse report. This intervention of the Court in all cases of an unfavourable report, in the opinion of the Commission, will constitute a sufficient safeguard for applicant and renders unnecessary any other procedure such as the setting up of committees or commissions to take cognizance of the demand, which would probably delay the decision on the demand for the benefit of legal aid to the detriment of the person making it. C. THE MERITS TEST 5.1 It has been stated above (para. 3.14) that the law states that the applicant when making his demand is to confirm on oath inter alia that he believes that he has reasonable grounds for taking or defending proceedings (Section 912(a)). The Advocate for Legal Aid, after following the procedure laid down in the law, is then to report to the Court on whether the applicant has a good cause of action (Section 914 (1)); 5.2 It will be noted that the wording of Section 912(a) and 914(1) with regard to the merits test is different. Whilst Section 912(a) states that applicant is to confirm on oath that he has reasonable grounds for taking or defending proceedings, Section 914(1) states that applicant is to have a good cause of action. The Commission submits that Section 914(1) should be amended by substituting the words a good cause of action by the words reasonable grounds for taking or defending proceedings, saving the addition being recommended to these words later on in this report (para. 5.6). The Commission feels that possibly it could be argued that there is a distinction between the words good cause of action and the words reasonable grounds for taking or defending proceedings in that the former words impose a stricter test on applicant, and this is to be avoided. Moreover our Constitution, when contemplating legal aid in Section 39(6)(c) refers to legal representation as is 210

211 reasonably required by the circumstances of his case, and the words used in Section 912(a) approximate much more this wording of the Constitution. Furthermore good drafting requires that the same wording be used throughout an enactment; 5.3 Some legislations, when dealing with this matter, very often lay down that in making a decision whether it is reasonable to provide legal assistance to a person, all relevant matters shall be considered including the nature and extent of any benefit that may accrue to the applicant or of any detriment that the applicant may suffer if this assistance is not provided and whether the proceedings are likely to terminate in a manner favourable to the applicant 3 ; 5.4 Our law does not mention in any way what matters are to be considered. With the amendment above suggested in para 5.2, it will merely state that there should be reasonable grounds for taking or defending proceedings. The Commission does not feel that any amendment of the law is required on this point since its generic wording covers all eventualities including naturally those mentioned specifically in some other legislations. So long as there are reasonable grounds for taking or defending proceedings, the Court is to allow the request for the benefit of legal aid; 5.5 The wording of our law tallies with the wording of the Convention which in Article 6 (3) (c) dealing with criminal proceedings lays down inter alia that the applicant shows that the interests of justice require that he be given legal assistance as well as with the wording of the Constitution which in Section 39 (6) (c) requires, in regard to criminal proceedings, inter alia that the applicant shows that legal representation is reasonably required by the circumstances of his case. These two provisions that of the Convention and that of the Constitution are also couched in general terms and our law in mentioning reasonable grounds for taking or defending proceedings is complying with the general wording of the Convention and the Constitution. It may be added that other legislations follow this system. Thus, the English Legal Aid Act 1974, as subsequently amended, in Section 2, subsection (5) states that A person shall not be given legal aid in connection with any proceedings unless he shows that he has reasonable grounds for talcing, defending or being a party thereto... Thus, too, the Legal Aid and Advice Act of Trinidad and Tobago uses the same terms. The Authority is to be satisfied that the applicant has reasonable grounds for taking, defending, continuing or being a patty to the proceedings; 5.6 As has been stated above, in referring to the merits test the Code in Section 912 (a) mentions reasonable grounds for taking or defending proceedings. In this connection it is to be observed that the Code in Sections 960, 961 and 962 contemplates the intervention and joinder of parties. It is also possible and for divers reasons it very often happens that a person continues proceedings in lieu of one of the parties. In order to cover these eventualities the Commission feels 3 Who gets Legal Aid? Summary of the Eligibility Criteria of Major Legal Aid Bodies throughout Australia 1987 Attorney General s Department, Office of Legal Aid Administration, pages 8 (New South Wales), 28 (Victoria), 42 (Queensland), 54 (Western Australia), 72 (Tasmania), 80 (Northern Territory) and 91 (Australian Central Territory). 211

212 that it would be advisable, after the words taking or defending in Section 912 (a), to add the words: continuing or being a party to ; 5.7 In connection with the merits test, mention is to be made of Section 919 which provides that (1) A person shall not be admitted to proceed with the benefit of legal aid (a) where in the same cause and by the same court a demand made by such party for admission to the juratory caution or any other benefit whatsoever has been disallowed for want of a probabilis causa litigandi on the part of the applicant in respect of the action which he intends to prosecute; or (b) where in regard to the same action, such party has already been by the same court refused permission to proceed with the benefit of legal aid for want of a probabilis causa litigandi; and (2) the provisions of this section shall apply so long as the circumstances relating to the absence of a prababilis causa Iitigandi remain the same. This section is a logical consequence of the condition laid down in the Code that there should be reasonable grounds for taking proceedings. As was observed in the case Maria moglie di Michele Galea vs Nob. Emidio e Carmela dei Msi. Mallia Tabone et decided by the Civil Court, First Hall on 23rd June 1874 (Koll. Dec. Vol. VII, page 136): l ammissione ad agire in forma pauperis è equipollente all ammissione alla giuratoria cauzione. If it has already been decided that there is no probabilis causa litigandi, then there would be no reasonable ground for taking proceedings. However, if the circumstances relating to the absence of a probabilis causa litigandi change in that a probabilis causa litigandi has started to exist, then there would be reasonable grounds for taking proceedings. Hence the second subsection of Section 919; 5.8 The said Section 919 should be slightly amended if the recommendation made above in para 3.8, that all applications for the benefit of legal aid (saving the exception therein mentioned) are always to be filed in the Civil Court, First Hall, is accepted. In subsection (1) thereof the words and by the same court should be deleted and the words by a court added after the word disallowed. In subsection (2) thereof the words by the same court" should be substituted by the words by a court ; 5.9 An examination of Section 926 and 927 of the Code which refer to the benefit of legal aid in proceedings before the Second Hall, Civil Court, shows that the law has omitted to include the merits test in regard to these proceedings. The Commission sees no reason why this test should be omitted and suggests that the same merits test, as in other proceedings, should be adopted and should be inserted as para. (c) in Section 926. This would necessitate the substitution of the words (a) and (b) in Section 927(2) by the words (a), (b) and (c). The said merits test should be made applicable to proceedings before the Court of Magistrates (Gozo) as a Court of voluntary jurisdiction. D. THE MEANS TEST 6.1 This matter is dealt with in Section 912 (b) quoted above. It appears from an examination thereof that the applicant is to satisfy two conditions - he has to 212

213 show that both his capital, as well as his income fall below certain limits. In fact as regards capital, he has to show that, excluding the subject matter of the proceedings, he does not possess property of any sort, not including everyday wearing apparel, whereof the value, without deducting the debts to which the said property may be liable, amounts to the sum of five hundred liri. As regards income, he has to show that his yearly income is less than three hundred and sixty five liri; 6.2 It will be realised at once that, taking into account the present times, both the above figures established some time ago are ridiculously low. As regards the figure of Lm500 laid down in respect of capital, it is submitted that (saving what will be stated later with regard to the question of assessment) bearing in mind present circumstances, the figure should be increased to Lm1000. As regards the figure of Lm365 fixed in respect of income, it is submitted that this figure should be increased to a figure corresponding to the national minimum wage 4 over a period of one year. In making this suggestion the Commission is bearing in mind that the expenses in connection with legal proceedings are not normal everyday expenses but should be considered to be extraordinary expenses which do not fall within the objects which the minimum wage is intended to cover and that it would not be fair that a person be deprived of the benefit of legal aid and therefore made to pay out of his minimum wage the expenses connected with legal proceedings; 6.3 As the value of money is, for divers reasons, continually changing, this would necessitate a periodic change in the figures above suggested. In order to expedite matters it is suggested that provision be made in any future law enabling the Minister to change by way of regulation the above figures, in the case of the figure relating to capital in order to cover the change in the value of money; in the case of the figure relating to income in order to make it correspond to the national minimum wage over a period of one year then obtaining. 6.4 When contemplating the means test Section 912(b) excludes, as regards capital, the subject matter of the proceedings. The Commission agrees with this exclusion because it cannot be said that the subject matter of the proceedings belongs to applicant or can be disposed of by him until the Court proceedings are finalised; 6.5 The said Section 912(b) goes on to state that the applicant must not possess property of any sort, not including everyday wearing apparel, whereof the value, without deducting the debts to which the said property may be liable, amounts to the sum of five hundred liri. The Commission considers that the reference to everyday wearing apparel is anachronistic and suggests that it should be substituted by a reference to household items that are reasonably necessary for the use of applicant and his family. Moreover it fails to understand why the debts to which the property is liable are not to be deducted. The Commission suggests that, instead, reference be made to the net asset value of the property. If these 4 The current national minimum wage has been established by Legal Notice No. 210 of 1990 and amounts to Lm34.13c per week. 213

214 recommendations are accepted, the Commission suggests that the said para(b) should read as follows: (b) that, excluding the subject matter of the proceedings, he does not possess property of any sort (not including household items that are reasonably necessary for the use of applicant and his family) whereof the net asset value amounts to the sum of one thousand Maltese liri ; 6.6 The Commission is also of the opinion that the value of applicant s principal residence is not to be taken into account since one is not to expect applicant to convert his residence into liquid cash in order to be able to pay the costs of legal proceedings. Neither should any other property (whether immovable or movable) be taken into account when it forms the subject matter of Court proceedings, even if it does not form the subject matter of the proceedings in respect whereof legal aid is being applied for. Once this other property forms the subject matter of legal proceedings its ownership may be the subject of discussion in Court and, in any case, it would definitely not be realizable in cash until the Court proceedings are finalised. If these recommendations are accepted, then the Commission suggests the addition of a proviso to the said para(b) in the following sense: Provided that in calculating the said net asset value, no account shall be taken of the principal residence of applicant or of any other property, immovable or movable, which forms the subject matter of Court proceedings, even though such other property is not the subject matter of the proceedings in respect of which legal aid is being applied for ; 6.7 When contemplating the means test, Section 912(b), as regards income, merely states that the yearly income of applicant is to be less than three hundred and sixty five liri. The Commission is of the opinion that all payments made under the Social Security Act 1987 should, when calculating the income, be deducted therefrom since they are compulsory payments imposed by law. If this recommendation is accepted, then the Commission suggests that a further proviso be added to the said para(b) to run as follows: Provided further that, in calculating the income, any payments made or to be made under the Social Security Act 1987 shall be deducted from such income ; 6.8 The question arises: how is the Advocate for Legal Aid to establish whether what applicant has sworn to as regards capital and income is correct? The Advocate for Legal Aid might not be satisfied with the sworn testimony of applicant, and he is therefore to have the power, at his discretion, to apply to the Court for the hearing of witnesses. As the law stands (Section 914 (3)) it would seem that the Advocate for Legal Aid may apply for the hearing of witnesses only when this is required in the interest of the applicant. This limitation should be abolished and it should lie in the discretion of the Advocate for Legal Aid in all cases to decide what witnesses are to be heard in order to establish whether the demand for the benefit of legal aid complies with the requirements laid down in the law; 6.9 It is to be pointed out that in some foreign countries, when making the means test in the case of a married applicant, the combined incomes and capital of both husband and wife are taken into account. Thus in the Australian Capital 214

215 Territory, in the case of a married applicant, the combined incomes and assets of both husband and wife are to be taken into account, provided they are living together. 5 Thus, too, in England, Section 11 of the Legal Aid Act 1974, which deals with assessment of disposable capital and income, provides in subsection 4 that Except in so far as the regulations otherwise provide, any resources of a person s wife or husband shall be treated for the purposes of this section as that person s resources.... Thus also one of the main features of the Legal Aid (Scotland) Act is that the resources of an applicant are aggregated with those of his spouse, unless, for example they are living apart or have opposing interests in the proceedings. The Commission would have wished to enter into this matter but, in view of the extensive pending reforms being proposed to our family law, does not feel that at this stage it should make any recommendations on this particular point which could possibly depend on the nature of such reforms. The matter could be taken up again when these reforms are finalised; 6.10 It is also recommended that when making the means test the period of computation with regard to income should be the twelve months period following the demand for the benefit of legal aid. 7 In case it is not possible to make such an assessment reference is to be made to the twelve months period prior to the demand; 6.11 The above figures are being suggested to entitle the applicant to the benefit of total legal aid. It is, however, submitted that (saving the financial limits mentioned hereunder) the applicant should be granted the right to partial legal aid in the manner stated hereunder when he has a capital or earns an income superior to the above figures. There should be however a financial limit and it is therefore suggested that partial legal aid should be available only to a person whose capital (assessed as aforesaid) does not exceed Lm5000 and whose income does not exceed Lm1000 over the current annual national minimum wage; 6.12 When the applicant s capital or income exceeds the above figure of Lm1000 as regards capital and the current annual national minimum wage as regards income, then (saving always the abovementioned financial limit) he should, in the manner stated hereunder, be made to contribute to the legal expenses involved according to the amount by which the above mentioned figures of the capital or the income are exceeded. This contribution, however, should be at the same time related to the approximate legal expenses of the proposed proceedings as then envisaged (as otherwise applicant could be made to contribute a sum far in excess of the actual legal expenses). It is therefore suggested that when total legal aid is not due but partial legal aid may be due, the Advocate for Legal Aid be authorised by law to establish the legal expenses of the case as envisaged by him; 6.13 It is also suggested that the contribution itself be established by the Advocate for Legal Aid on the basis of a percentage of 5% on that part of the 5 op cit. Who gets Legal Aid?" page Legal Aid in Scotland by C. S. Stoddart, Third edition, page 237, para (b). 7 C. S. Stoddart op. cit. page 238, Legal Aid (Scotland) Act,

216 capital which exceeds the sum of Lm1000 as well as on that part of the income which exceeds the current annual national minimum wage, the contribution in no case to exceed fifty per cent (50%) of the estimated legal expenses; 6.14 The Advocate for Legal Aid on the basis of the above suggestions is to make his recommendations to the court in a report which is to indicate expressly the envisaged legal expenses of the case and the contribution applicant is to make, explaining at the same time the manner in which the figures relating to the legal expenses and the contribution have been arrived at and stating whether in his opinion partial legal aid is to be allowed. The Court, if it decides to grant the benefit of partial legal aid, is to establish the amount of the contribution in the relative Court decree the Court to be given the discretion to allow applicant to pay the said contribution by way of instalments over a period of not more than twenty four months 8 ; 6.15 If either applicant or the opposite party wish to contest the amount of the contribution, then they should be allowed to do so by way of an application to the Court in which case the Court is to hear both parties and give its decree which then becomes final. However, in the event of contestation, the applicant is to deposit with the Advocate for Legal Aid the contribution originally established by the Court in its first decree (either in toto or in parte by depositing the first instalment if the benefit of paying by instalments is granted) before being able to institute proceedings with the benefit of partial legal aid, saving his right to a refund if the amount of the contribution is reduced by the Court s final decree or saving his obligation to deposit a further sum (always within the aforesaid limits) if the amount of the contribution is increased; 6.16 It is also suggested that for practical reasons no registry fees are to be paid for the filing of written pleadings not only in the case of the grant of the benefit of total legal aid but also in the case of the grant of the benefit of partial legal aid; 6.17 The Commission wishes further to point out that it does not agree with Section 921 of the Code which lays down that if the party admitted to proceed with the benefit of legal aid succeeds in the action, he shall, out of the amount obtained or out of the proceeds of the judicial sale by auction of the movable or immovable property effected in pursuance of the judgment, pay the fees due to the registry, advocate, legal procurator and to the curators and referees, if any, saving his right of reimbursement as against the party who may have been ordered to pay such fees The Commission feels that if, when the legal proceedings come to an end, the party admitted to the benefit of legal aid is entitled to the expenses, in toto or in parte, from the other party in terms of a judgement or of an agreement reached with such other party, he should be obliged by an express provision of the law to proceed to collect such expenses in execution of such Court judgment or in pursuance of any agreement so reached and deposit what he has collected or managed to collect with the Advocate for Legal Aid who is then to pay therefrom as well as, if it is the case from the 8 C. S. Stoddart, Legal Aid in Scotland", Third Edition page 232. In Scotland the period is that of twelve months. 216

217 contribution made under partial aid, the legal expenses to those to whom they are due and, afterwards, if it is the case, make any refund to the party admitted to the benefit of partial legal aid, which may be due to him in terms of law. The Commission does not feel that the party admitted to proceed with the benefit of legal aid should be made to pay the legal expenses out of the amount of capital obtained or out of the proceeds obtained from the judicial sale by auction of the movable or immovable property effected in pursuance of the judgment once he has taken steps to collect the expenses from the other party, even if unsuccessfully. This would also run counter to Section 912 (b) which expressly excludes the subject matter of the proceedings when contemplating the means test and would indirectly reduce the benefit of legal aid and, indeed, could reduce it to naught where the legal expenses exceed the amount of capital or proceeds obtained as a consequence of a successful action. If the above suggestions are accepted, it will be necessary to substitute Section 921 by a new section embodying the above recommendations; 6.18 In this connection it is opportune to refer to Section 95 of the Code of Organisation and Civil Procedure which lays down that the curators selected under the preceding sections of this title where either both parties or the party at whose request their selection was made have or has been admitted to sue or defend with the benefit of legal aid, shall give their services gratuitously, saving their right to such remuneration as is expressly allowed to them by this Code out of the amount or property recovered. This saving clause could be substituted by another saving clause saving, in case the party admitted to the benefit of legal aid is entitled to the expenses, in toto or in parte, from the other party in terms of a judgment or of an agreement reached with such other party, their right to such remuneration to which they are entitled out of the expenses collected by the party admitted to the benefit of legal aid in execution of such judgment or in pursuance of such agreement. Also it would appear advisable for the reasons stated in para 5.6 above to add after the words to sue or to defend the words or to be a party to proceedings or continue such proceedings ; 6.19 It is also recommended that the payments to be effected by the Advocate for Legal Aid and referred to in para 6.17 above are to be made pro rata to all those persons to whom they are due in terms of the judgement or in pursuance of the agreement; 6.20 The Commission wishes to make some comments on Section 923 (1) which lays down that the Court shall deprive of such benefit the person admitted to proceed with the benefit of legal aid and order him to pay all the costs of the suit if it is shown, at any stage of the cause, that he possesses property of the value of five hundred liri or more or has a yearly income of three hundred and sixty-five liri or more or that he is proceeding vexatiously". The Commission feels that this section is unsatisfactory as it is not clear whether it is referring to the case of an applicant having originally satisfied the means test for total or partial aid through a material incorrect declaration or whether it is referring to the case of an applicant having ceased to satisfy the means test either for total or for partial aid because of an increase in his financial circumstances pendente lite. The 217

218 Commission is of the opinion that a distinction should be made. In the former case the Court is to deprive him of the benefit of legal aid ex tunc saving any order which may be given by the Court. In the latter case, the Court is to deprive him of the benefit of legal aid with effect from a date to be established by the Court. In either case all acts already filed shall be deemed valid. The Advocate for Legal Aid is to be authorised by law to bring by means of an application before the Court in the former case the circumstance of the existence of a material incorrect declaration and evidence to prove it and in the latter case the change of the financial circumstances pendente lite and evidence in support thereof. In any case in which the Court deprives the applicant of the benefit of legal aid, it is to put off the case to another sitting not less than fourteen days later to enable the applicant to instruct a new lawyer should he so desire; 6.21 Furthermore the words in Section 923 (1):... that he possesses property of the value of five hundred liri or more or has a yearly income of three hundred and sixty five liri or more..., if the above recommendations are accepted, should be substituted as follows: that he knowingly possessed capital or income exceeding that established for the grant of total aid or partial aid at the time the benefit of legal aid was granted in the former case, and that during the proceedings he has come to possess capital or income exceeding that established for the grant of total or partial aid in the latter case; 6.22 If there has been an improvement in the financial circumstances during the proceedings which do not however exclude the right to the benefit of partial legal aid, then the Court is to be empowered to reduce the benefit of legal aid accordingly. In this case the Court is not to revoke such benefit. As Section 933(1) refers to the case of the Court depriving of such benefit the person admitted to proceed with the benefit of legal aid and not the case of the Court reducing such benefit, it would appear opportune to add a subsection to cover this eventuality; 6.23 The Commission also suggests the deletion of Section 923(2) which states that it shall also be lawful for the Court in such cases to condemn such person as guilty of contempt of court, saving any other heavier punishment to which such person may be liable in case of perjury. Once the applicant may be punished for a materially false declaration the Commission does not feel that he should be punished once more for contempt for the same fact; 6.24 The above Section 923 contemplates the case of a person who is deprived of the benefit of legal aid if it is shown at any stage of the proceedings that he does not satisfy any longer the means test. It may happen, however, that during the proceedings the financial circumstances of any one of the parties (previously not entitled to the benefit) changes in such a way as to render him entitled to it in toto or in parte pendente lite. It may also happen that a person was entitled to the benefit of legal aid before the starting of the proceedings but was not aware of this and did not avail himself of this benefit and then he becomes aware of his right pendente lite. The Commission recommends that ad hoc provisions be added covering these two eventualities, such provisions to require the party 218

219 applying for the benefit pendente lite to satisfy both the merits and the means test; 6.25 Section 926(a)(b) which refers to the means test applicable in the case of the grant of the benefit of legal aid in proceedings before the Civil Court, Second Hall, states that the applicant is to satisfy two conditions (a) he must not possess property of any sort, not including wearing apparel, whereof the value, without deducting the debts to which the said property may be liable, amounts to the sum of Lm500 and (b) he must have a yearly income of less than Lm365. These conditions are almost similar to those laid down in Section 912 (b) aforequoted. If the recommendations made above with regard to the means test are accepted, then this Section 926 (a)(b) should be likewise amended; 6.26 Finally the law enabling the Minister to change by way of regulation the figures suggested with regard to total legal aid, which the Commission has recommended (para 6.3), should also empower him to change the figures mentioned above when dealing with partial legal aid. lt is to be added that all the above figures are being mentioned purely in an indicative manner since the quantum is always to be regulated according to policy. E. ADVOCATES AND LEGAL PROCURATORS EX OFFICIO 7.1 If the demand for the benefit of legal aid is accepted, then in terms of Section 918 the Court is to assign to the party admitted to proceed with the benefit of legal aid the advocate and the legal procurator whose turn it is according to the rota referred to in Section 91 and it shall not be lawful for such party to have any other advocate or legal procurator. In this connection it has been suggested that the party entitled to the benefit of legal aid is to be allowed to choose his own advocate and legal procurator from the list of advocates and legal procurators appointed in terms of Section 89 of the Code; 7.2 The Commission does not agree with this suggestion. In its opinion the right of choice should not be granted as one is reasonably to presume that the advocate and legal procurator are fully competent to perform their functions. Moreover, if granted, the right choice ware granted, this would involve a complete change in the present system and a substantial increase in the cost of the administration of legal aid. The Commission has in mind the English system where any member of the legal profession may accept to represent any person applying for the benefit of legal aid; 7.3 On the other hand although no right of choice should be granted to the person demanding the benefit of legal aid, the Commission feels that there is no reason for prohibiting the party given the benefit of legal aid to have another lawyer to assist the advocate and legal procurator allotted, such other lawyer being, in practice, generally a friend or relative who offers his help gratis. In view of the generic wording of the second part of the first paragraph of Section 918, and it shall not be lawful for such party to have any other advocate or legal procurator, it is suggested that these words be replaced by the words and it shall not be 219

220 lawful for such party to substitute therefor any other advocate or legal procurator ; 7.4 Moreover, the Commission is of the view that the person entitled to the benefit of legal aid should be entitled to ask the Court in the appropriate circumstances to have the advocate and/or legal procurator so chosen substituted by the person immediately next on the list. Section 93 grants this right in the case of a reasonable objection which is a generic term and which, in the opinion on the Commission, is sufficient. The person entitled to the benefit of legal aid should also be given the right to ask for the substitution if a reasonable objection verifies itself in the course of the civil proceedings; 7.5 On the other hand the advocate and/or legal procurator chosen from the list should also be entitled to ask for such substitution if there is a good cause. It is suggested that this should form the subject matter of a new subsection Subsection(1) of Section 924, the present section 924 to become subsection(2) of Section 924; 7.6 The above Section 918 applies to proceedings before the Superior Courts and indeed Section 89, which refers expressly inter alia to the appointment of advocates and legal procurators ex officio, states that they are to be appointed to perform their duties in the Superior Courts. In point of fact the Commission has been informed that the list containing the names of such advocates and legal procurators, applies only to the Superior Courts and that a separate list is issued for the Court of Gozo in its superior jurisdiction. No such lists are issued for the Inferior Courts, whether in Malta or in Gozo; 7.7 As the Commission is recommending that in view of the considerable increase in the competence of the inferior courts, the distinction between legal aid in the superior courts and that in the inferior courts should be done away with (para 3.4) the question arises should a separate list be issued in respect of the inferior courts one for Malta and the other for Gozo? The Commission feels that it is not necessary to have these separate lists for the inferior courts but that the lists presently made for the superior courts and for the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction should be made to apply also to the Court of Magistrates (Malta) and to the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction, the increase of work to be covered by the appointment of more advocates and legal procurators on the lists; 7.8 Another difficulty which arises is whether the Court of Magistrates (Malta) or the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction should appoint from the list only an advocate or only a legal procurator or both. The Commission has given much thought to this matter. Whilst on the one hand because of the traditional distinction between the two classes of the legal profession and because a legal procurator can only plead in an inferior court it might appear desirable that the said inferior courts should appoint only a legal procurator when granting the benefit of legal aid in a case before them, on the other hand, it is important to bear in mind that in case the party enjoying the benefit of legal aid 220

221 loses his case and wishes to appeal with the benefit of legal aid, it would be to his advantage that there be an advocate who already has knowledge of the circumstances of his case, especially in view of the short time limits imposed for entering an appeal. This latter consideration, in the Commission s opinion, is paramount and has led it to recommend, as in fact it is recommending, that the said inferior courts should appoint both an advocate and a legal procurator. However, these should be considered as one lawyer when fixing the fee due, should this be receivable from the other party, thereby neutralising any prejudice as a consequence of their two-fold appointment; 7.9 It has resulted to the Commission that the advocates ex officio appointed for Malta are each paid annually a small sum in the region of Lm250 whereas each of the advocates ex officio appointed for the islands of Gozo and Comino receive Lm62 per annum. The legal procurators ex officio are each paid a third of what is paid to the Advocate. These nominal payments, which are being made by the Attorney General s Office, are not due under any express provision of the law but are being paid in consequence of an administrative decision. It has also resulted that the said advocates and legal procurators, once appointed, are not subject to any control with regard to the execution of their duties, and this has given rise to a number of complaints. At present they are being appointed for a period of one year; 7.10 It has been suggested that advocates and legal procurators ex officio should be paid by the state as full time officers. The Commission, bearing in mind the fact that, so far, the cases when the benefit of legal aid is granted are not that numerous so as to cast a burden on the advocates and legal procurators ex officio on the list, the fact that these advocates and legal procurators ex officio receive, as such, Court appointments in other matters for which they are paid or entitled to be paid their fees, and, above all, that they are not deprived of their private practice, does not, at this stage, think it necessary to make any departures from the existing system in this connection except that (1) should the above recommendation that the office of Advocate for Legal Aid on a full time basis be set up by a specific enactment (2.8) be accepted, then these payments should be made by the office of the Advocate for Legal Aid and (2) the sums presently being paid should be increased in the light of the present tendency to increase salaries. If the number of cases of legal aid increases in such a manner as to constitute too much of a burden on the present number of advocates and legal procurators ex officio, it is always possible to increase their number; 7.11 The Commission feels that once appointed these advocates and legal procurators ex officio should be free (as they are today) to act in their discretion in the best interest of the person they represent without any control of anybody whatsoever except that arising from the law. At present, the law does not lay down many rules which these advocates and legal procurators ex officio are to observe and it would seem advisable to lay down some further rules in the law. Amongst those which come to mind are: 221

222 i. if the advocate or legal procurator ex officio does not appear in court when a case, in which he is appearing under the system of legal aid, is called, then if he does not show a good cause the Court should admonish him such admonishment to be duly reduced in writing in the Court records. In case of further breaches, then the Court is to be empowered to revoke his appointment in that particular case and to condemn him to the payment of a fine; ii. the advocate and/or legal procurator ex officio are to be expressly bound by law to continue looking after the case, (even in its appellate stage as we as in the ease of a new trial when the benefit of legal aid is granted as suggested above and in the case of ancillary proceedings certified as such as aforesaid) although the period of their appointment has expired The Commission suggests that the advocates and legal procurators ex officio be appointed for a period of not less than two years. In making this suggestion, the Commission is bearing in mind that there is an influx of new lawyers and legal procurators every two years and that, generally though, of course, not always, most of these advocates and legal procurators ex officio are chosen from them; 7.13 Finally it should be pointed out that the appointment of the advocates and legal procurators ex officio is to be made to cover not only their services in the superior courts as at present (see Sections 89 and 90) but also their services the Court of Magistrates (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction as well as in the special tribunals, boards and other bodies to which the benefit of legal aid has been extended. This will necessitate a change in Sections 89 and 90. F. URGENT CIVIL PROCEEDINGS 8.1 It may happen that an applicant wishes to proceed with urgency. He or she may, for example, wish to issue a warrant of impediment of departure or a warrant of seizure or a garnishee order. The issue of these warrants is in most cases of an urgent nature and it is also necessary to maintain the utmost secrecy not to prejudice the claimant. The applicant, who did not enjoy the benefit before the first Court, may, for example, be the party cast in the proceedings in the first Court and he may wish to appeal with the benefit from the judgment of the first court and the time limit is going to expire and it might not be possible to conclude the proceedings for the grant of the benefit of legal aid in time. An interested third party may wish to appeal in terms of Section 236 of the Code and he may find himself in the position of not being able to obtain the benefit of legal aid in time to enter an appeal with such benefit; 8.2 The Commission submits that where there is a situation of urgency which in the opinion of the Advocate of Legal Aid makes it impossible to obtain in time the benefit of legal aid the Advocate for Legal Aid or his assistant (if the recommendation in 2.8 above is accepted) should be empowered under his 222

223 signature to file the written pleading in question in the name of applicant as well as to file an accompanying application in his own name stating that, in his opinion, the matter is urgent and that the request contained in the written pleading is prima facie justified and that he be authorised to file the accompanying written pleading. The Court, in such an event, unless there are serious reasons to the contrary, is to allow such request. The Advocate for Legal Aid, after the written pleading is allowed to be filed, is then to follow the normal procedure leading to the appointment or otherwise of an advocate or legal procurator ex officio in that particular case. If the Court decree at this stage excludes the benefit of legal aid, this should not produce the nullity of any written pleading filed with such benefit but merely terminate for the future the benefit of legal aid given as above; 8.3 What is stated above in 8.1 and 8.2 is to apply to proceedings before all the courts contemplated in the Code of Organization and Civil Procedure and before the other special tribunals, boards and bodies to which the benefit has been extended by law and hence the provisions contemplating the benefit of legal aid in the case of urgent proceedings are to be couched in general terms. G. CIVIL PROCEEDINGS BEFORE SPECIAL TRIBUNALS, BOARDS AND OTHER BODIES 9.1 The provisions relating to legal aid in the Code of Organization and Civil Procedure refer to the proceedings before the Courts mentioned in that Code and do not, by themselves, extend to proceedings before the many other tribunals, boards and other bodies which have been set up in more modern times. For these provisions to apply to these latter proceedings it is necessary to extend their application by express legislation. The Commission proposes to examine the position on this matter with regard to some of those tribunals and boards which, in its opinion, are of major importance; 9.2 The first board which comes to mind is the Rent Regulation Board set up by Section 16 of the Reletting of Urban Property (Regulation) Ordinance, Chapter 69, Revised Edition This law provides in Section 36 that The provisions of Title X of Book Third of the Code of Organization and Civil Procedure relating to free legal aid shall apply to parties to proceedings before the Board, being poor persons within the meaning of those provisions. The matter of legal aid, therefore, with regard to proceedings before the Rent Regulation Board is covered by this provision. The Commission, however, suggests three amendments to this provision: (1) the addition of the words and any other provision of the said Code after the words Civil Procedure the Commission has in mind particularly some of the provisions under Title IX of Book First of the Code; and (2) the deletion of the word poor because when considering the modem concept of legal aid, this today is an anachronism and (3) the deletion of the word free which might clash with the concept of partial legal aid; 9.3 The Land Acquisition (Public Purposes) Ordinance, Chapter 88, Revised Edition 1984, when referring to the Land Arbitration Board set up by that 223

224 Ordinance in Section 25 (2) (a) lays down that: The Board shall have the same powers as are by law vested in the Civil Court, First Hall, and, subject to the provisions of this Ordinance, the provisions contained in the Code of Organization and Civil Procedure shall, as far as practicable, be applicable to the Board. This special law, therefore, in the opinion of the Commission, does not require any amendment in this regard because it renders applicable to the proceedings before the Land Arbitration Board the provisions relating to the benefit of legal aid in the Code of Organization and Civil Procedure. It might perhaps be advisable, for reasons of clarity, to add a further paragraph in Section 25(2) in this sense: The provisions contained in the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid shall be applicable to proceedings before the Board established under this Act ; 9.4 An examination of the provisions of the Income Tax Act, Chapter 123, Revised Edition 1987, shows that there is no express provision extending the benefit of legal aid to proceedings before the Board of Special Commissioners set up by that Act. Although probably such benefit may be demanded in very few cases before this Board, e.g. when the tax payer claims he is insolvent, it remains always advisable to introduce it even in these special proceedings. It is therefore suggested that an express provision similar to the one suggested in para 9.3 above be introduced in the Income Tax Act; 9.5 The Agricultural Leases Board set up by the Agricultural Leases (Reletting) Act, Chapter 199, Revised Edition 1984, has a provision similar to that of Section 36 of the Reletting of Urban Property (Regulation) Ordinance, Chapter 69, above mentioned (para 9.2). In fact Section 16 thereof lays down: The provisions of Title X of Book Third of the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid shall apply to parties to proceedings before the Board, being persons entitled to such benefit within the meaning of those provisions. It will be noted that the legislator here has dropped the words poor and free in the corresponding provision (Section 36) of the Reletting of Urban Property (Regulation) Ordinance which is also another reason for their deletion in the said Section 36. Even here the Commission for the same reasons given above recommends the insertion of the words and any other provision of the said Code after the words Civil Procedure ; 9.6 An examination of the Death and Donation Duty Act, Chapter 239, Revised Edition 1984, also shows that there is no express provision therein extending the provisions of the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid to the proceedings before the Board of Special Commissioners for Death and Donation Duty set up by that Act. For the reasons stated in para 9.4 above when dealing with proceedings before the Board of Special Commissioners set up by the Income Tax Act, it is suggested that a provision similar to the one therein suggested be introduced in the Death and Donation Duty Act; 9.7 The Social Security Act 1987 provides for the appointment of an Umpire to hear appeals from any decisions of the Director on any question of law or 224

225 principles of importance arising in connection with the determination of certain matters specifically mentioned in the said law as well as to take cognizance of references made to him by the Director of Social Services. This law limits itself to stating (Section 110(3)) that the Umpire shall have the power to take expert advice when necessary at his discretion and to summon any person to appear before him to give evidence on oath and/or to produce documents; and for these purposes he shall have the powers which are conferred by law on the First Hall of the Civil Court. There is no reference at all in this special law to the benefit of legal aid. As legal aid is after all one of the social services provided by the State it is strongly suggested that the provisions of the benefit of legal aid of the Code of Organization and Civil Procedure be extended to proceedings before the Umpire. This could be done by the introduction of a provision in the Act stating that: The provisions contained in the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid shall be applicable to proceedings before the Umpire appointed under this Act ; 9.8 The Industrial Relations Act, Chapter 266, Revised Edition 1984, establishes a Tribunal known as the Industrial Tribunal for the compulsory settlement of trade disputes. The Act provides in Section 30(1) that: The Tribunal shall have all such powers as are by the Code of Organization and Civil Procedure vested in the Commercial Court and, without prejudice to this provision, it proceeds to enunciate these powers. Nowhere in the Act is there a reference to the benefit of legal aid. It is therefore suggested that this benefit be introduced in these proceedings before the Industrial Tribunal by inserting in the Act a special provision stating that: The provisions contained in the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid shall be applicable to proceedings before the Tribunal set up by this Act ; 9.9 The Partition of Inheritances Act 1984 establishes a Tribunal known as the Partition of Inheritances Tribunal (Section 4(1)). The Act in Section 13(1) lays down that the Tribunal shall have all such powers as are by the Code of Organization and Civil Procedure vested in the Civil Court, First Hall and then in Section 13(2) goes on to enunciate some of these powers. There is no reference in the Act to the benefit of legal aid. The Commission does not feel that the provisions of the Act are such as to enable it to state with ċertainty that the provisions relating to the benefit of legal aid in the Code have been extended to proceedings before the Tribunal and, therefore, even in this case it recommends the introduction of a new subsection subsection (3) in Section 13 stating that: The provisions contained in the Code of Organization and Civil Procedure relating to the benefit of legal aid shall be applicable to proceedings before the Tribunal set up by this Act ; 9.10 The Commission has limited its suggestions to what it considers to be the more important tribunals, boards and bodies. Of course, its suggestions could be made applicable to other tribunals, boards and bodies. It may be added mat the Commission feels the desirability of extending legal aid to all tribunals, boards and bodies having a judicial or quasi-judicial function. 225

226 PART IV SUGGESTIONS REGARDING LEGAL AID IN CRIMINAL PROCEEDINGS A. GENERAL PROVISIONS 10.1 It is to be premised that both Article 6 of the Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms and Section 39(6)(c) of the Constitution (reproduced in paras 2.2 and 2.3 above) expressly contemplate the right of a person charged with a criminal offence to be defended by counsel. Both the Convention and the Constitution subject such right to a condition which although couched in different words amounts to the same thing. Under the Convention the person charged is entitled to legal assistance if he has not sufficient means to pay for it; under the Constitution, he is entitled to legal representation if he cannot afford to pay for it; 10.2 An examination of the different provisions of our Criminal Code relating to legal aid shows that, such a condition is not imposed by our law. The general provision to be found under the title: Provisions applicable to the Courts of Criminal Justice merely states that it shall be the duty of the courts of criminal justice to see to the adequate defence of the parties charged or accused (Section 519). Another provision to be found under Title III, Part II, Book Second, Of Counsel for the Accused also merely states that The Advocate for Legal Aid shall gratuitously undertake the defence of any accused who has briefed no other advocate (Section 570). Neither of these provisions impose a merits test and a means test before the accused is allowed legal aid in criminal proceedings; 10.3 It would seem therefore that our Code, when contemplating legal aid in the above two provisions relating to criminal proceedings, is more favourable to the accused than either the Convention or the Constitution. The Commission, however, is of the opinion that this legal position should in no way be disturbed. B. EXCEPTION TO ABOVE PROVISIONS 11.1 There is one exception to the above provisions which is to be found in Section 420 which refers to appeals from judgments of the Court of Magistrates sitting as a Court of Criminal Judicature. This provision lays down that the appellant as well as the respondent may be assisted by the Advocate for Legal Aid, provided he declares on oath, before the Registrar of the Superior Courts, that he has not the means to obtain the assistance of an advocate. The Advocate for Legal Aid may not decline his aid except (a) on any ground which, in the opinion of the superior court, would prima facie justify the refusal of his aid; or (b) where there are no grounds for the appeal or for the defence. In the first case the party applying for free legal aid shall be assisted by another advocate to be selected by the court from the list mentioned in Section 91 of the Code of Organization and Civil Procedure, who is not himself excusable, like the Advocate for Legal Aid on any ground as provided in paragraph (a); and in the 226

227 second case such party shall forfeit the right to be assisted either by the Advocate for Legal Aid, or by any other advocate from the said list ; 11.2 The above provision, as worded, can give rise to many difficulties. Is the mere confirmation on oath before the Registrar of the Superior Courts that appellant and respondent have no means to obtain the assistance of an advocate to be accepted as definite proof of the inexistence of such means? As worded, it seems that it is and that the Advocate for Legal Aid, even if he thinks it necessary, is precluded from examining, in the light of further evidence, the question of the existence or otherwise of such means; 11.3 On the other hand, it would appear that the Advocate for Legal Aid is empowered to examine and decide the question whether there are grounds for the appeal or for the defence because he may not decline such aid except where in his opinion there exist no such grounds; 11.4 In other words, the law, in the ease of these appeals from judgments of the Court of Criminal Judicature is not imposing a means test but is allowing, contrary to the abovementioned provisions, a merits test. This merits test is to be conducted by the Advocate for Legal Aid whose decision is to be final. Even if he decides that there are no grounds for the appeal or for the defence, the appellant or respondent has no remedy since no intervention of the Court in this hypothesis is envisaged in the law. The Advocate for Legal Aid in this hypothesis (Sec. 420(b)) is not requested to report to the Court on whether there are reasonable grounds for entering an appeal; 11.5 There are also practical difficulties to the said Section 420. The time limits for appeals are short indeed, in certain cases, very short and it would be wellnigh impossible for the Advocate for Legal Aid, within these short time limits, to decide whether or not there are grounds for the appeal or for the defence, which would involve the examination of evidence and possibly the hearing of fresh evidence with the permission of the Court; 11.6 The Commission, whilst bearing in mind the above objections, feels that there is no reason to establish, in the case of these criminal appeals, a departure from the general principles laid down by the abovementioned Sections 519 and 570 of the Criminal Code. If the appellant or respondent requests legal aid in connection with a criminal appeal, then that legal aid is always to be granted independently of a means and merits test. If the appeal is declared by the appellate Court to be frivolous, then the law in Section 429(2) provides the remedy of a fine in the case of a frivolous appeal by appellant; 11.7 For these reasons the Commission submits that Section 420 should be deleted and substituted by a new Section granting in all cases in these criminal appeals the right to legal aid to the appellant or respondent. A subsection could be added to it in the sense that when the appellant or respondent was assisted in the first Court by an Advocate appointed in terms of Section 571, this same advocate shall continue to assist the appellant in the appeal proceedings; 227

228 11.8 The above Section 420 has been extended by Section 512(1) to appeals before the Court of Criminal Appeal consisting of the Chief Justice and two other Judges. In the case of these appeals there is a further provision (Section 512(2)) which states that: Notwithstanding the provisions of section 420, where the appellant, who has made the declaration on oath referred to in that section, cannot be assisted by the Advocate for Legal Aid for the reason stated in paragraph (a) of the same section and where he was assisted before the Criminal Court by an advocate appointed in terms of section 571, the Court of Criminal Appeal shall, in so far as possible, appoint the same advocate to assist the appellant in the proceedings of appeal, and the provisions of sections 571, 572 and 573 shall apply in respect of such appointment. The said section 571 refers inter alia to the appointment of another advocate to undertake gratuitously the defence in the place of the Advocate for Legal Aid in cases where, by reason of any lawful impediment, he is unable to undertake, or to undertake alone, the necessary defence; 11.9 The Commission submits that for the reasons stated with regard to criminal appeals from the Court of Magistrates sitting as a Court of Criminal Judicature, the right to legal aid should be granted in all cases of appeals to the Court of Criminal Appeal consisting of the Chief Justice and two other judges and that therefore if the abovementioned Section 420 is substituted as aforesaid, the reference to it in Section 512(1) should stand; However as Section 420 will be substituted as aforesaid (see para 11.7), in the substituted section 420 there will be no reference to any declaration on oath. It is therefore suggested that the words Notwithstanding the provisions of section 420, where the appellant who has made the declaration on oath referred to in that section, cannot be assisted by the Advocate for Legal Aid for the reason stated in paragraph (a) of the same section in the first part of Section 512(2) be substituted by the following words: Where the accused in appellate proceedings had not been assisted in the Criminal Court by the Advocate for Legal Aid by reason of any lawful impediment. C. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF MAGISTRATES SITTING AS A COURT OF CRIMINAL JUDICATURE 12.1 Section 374 of the Criminal Code contemplates proceedings instituted on the complaint of the injured party in this Court. This section provides inter alia that in proceedings instituted on the complaint of the injured party (a) the complainant and the defendant shall appear personally on the day appointed for the hearing of the complaint. They may, however, be assisted by advocates or legal procurators... This section conforms with both Article 6 of the Convention and Section 39(6)(c) of the Constitution which refer to the right of the person charged with a criminal offence to have legal assistance or to be defended by a legal representative in so far as the said Section 374 gives the right to the defendant to be assisted by an advocate or by a legal procurator. This section, however, does not contemplate the benefit of legal aid and indeed there is no 228

229 provision under Sub-Title l of Title II of Part I of Book II of the Criminal Code entitled Of the Court of Judicial Police as Court of Criminal Judicature which deals explicitly with the said benefit before this Court. It is true that the above quoted Section 519, which imposes on the Court the duty to see to the adequate defence of the party charged or accused, refers to all courts of criminal justice including therefore also the said Court of Criminal Judicature, and is consequently applicable also to the said Court. Yet the Commission feels that besides the said general provision there should be an ad hoc provision in this Sub-Title dealing with the benefit of legal aid. This could be easily done by stating in such ad hoc provision that Sections 570 to 573 under Title III of Part II of Book Second of the Criminal Code, Of Counsel for the accused are applicable to defendant in proceedings instituted on the complaint of the injured party before the Court of Criminal Judicature; 12.2 Section 374 aforequoted states that the complainant may be assisted by an advocate or legal procurator. This right of the complainant is also referred to in Section 410(1) which states that in any proceedings instituted by the Executive Police on the complaint of the injured party, it shall be lawful for the complainant to engage an advocate or legal procurator to assist him... ; 12.3 In view of the constitutional principle of parity of arms, which has been accepted by our legal system, it is suggested that the benefit of legal aid should be extended to the complainant and that an express provision to this effect laying down the necessary procedure be inserted in the aforesaid sub-title I of Title II of Part I of Book II of the Code. In this way the fair hearing referred to in Article 6(1) of the Convention and in Section 39(1) of the Constitution will be guaranteed. However, the complainant should be subjected to a merits test in the sense that the Advocate for Legal Aid should certify that there exist reasonable grounds for taking proceedings before the benefit of legal aid is granted; 12.4 Section 375 contemplates proceedings instituted by the Police ex officio in the Court of Criminal Judicature. It provides inter alia that: (a) the accused shall appear personally. He may however be assisted by advocates or legal procurators... ; 12.5 Here again although Section 519 imposes on the Court the duty to see to the adequate defence of the party charged or accused and is therefore also applicable to these proceedings instituted by the Police ex officio, yet the Commission feels that there should be an ad hoc provision in this Sub-Title dealing with the benefit of legal aid. The ad hoc provision recommended under para 12.1 above could be made to include the accused in proceedings instituted by the Police ex officio; 12.6 The suggestions made in paras 12.1, 12.3 and 12.5 above will necessitate minor verbal amendments to the aforesaid Sections 570, 571, 572 and 573 to make them clearly applicable to defendant and complainant in proceedings instituted on the complaint of the injured party as well as to the party charged in proceedings instituted by the Police ex officio. If the recommendation made in 229

230 para 2.8 above is accepted, then it would be necessary to amend the said sections further to include therein also the Assistant Advocate for Legal Aid. D. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF MAGISTRATES SITTING AS A COURT OF CRIMINAL ENQUIRY 13.1 Section 392 refers to the examination of the accused before the Court of Criminal Enquiry and lays down that before asking the accused the questions therein mentioned, the Court is inter alia to inform him that he may, if he so desires, be assisted by advocates or legal procurators. Section 400 then states that the accused may, in the course of the enquiry, be assisted by advocates or legal procurators; 13.2 Again these Sections conform with the requirements of both Article 6 of the Convention and Section 39(6)(c) of the Constitution since they give the right to the person accused to be assisted by an advocate or a legal procurator. However even in Section 392 and, indeed under any other section to be found under Sub- Title I1 of Title II of Part I of Book Second of the Criminal Code relating to the Court of Criminal Enquiry, there is no section which deals expressly with the benefit of legal aid; 13.3 It is therefore suggested that an ad hoc provision be inserted in this Sub- Title II stating expressly that the aforesaid Sections 570 to 573 are applicable to proceedings before the Court of Criminal Enquiry. This will necessitate further amendments to the said Sections 570 to 573; E. GENERAL PROVISIONS APPLICABLE TO THE COURT OF CRIMINAL JUDICATURE AND TO THE COURT OF CRIMINAL ENQUIRY 14.1 These provisions deal inter alia with proceedings instituted by the Executive Police on the complaint of the injured party (Section 410(1)) and with proceedings instituted by the Executive Police ex officio (Section 410(3)). In the former case it is laid down inter alia that it shall be lawful for the complainant to engage an advocate or legal procurator to assist him and in the latter case it is laid down that it shall be lawful for the Police and for the party injured to engage an advocate or a legal procurator to assist them. The law, in the latter case, is here referring to what, in legal parlance, is called the parte civile ; 14.2 Although in the provisions relating to proceedings on the complaint of the injured party there is no mention of the benefit of legal aid, the Commission does not feel it necessary to insert in this part of the Code any reference to the benefit of legal aid since the benefit of legal aid in the case of proceedings on the complaint of the injured party will be already provided for elsewhere in the Code if the Commission s suggestions are accepted (see paras 12.1, and 12.3 above); 14.3 However, the Commission feels that, in the light of the constitutional principle of parity of arms above referred to, the benefit of legal aid should be granted to the party injured in proceedings instituted by the Executive Police ex 230

231 officio once he is, by law, authorised to engage an advocate or a legal procurator to assist him. For this purpose it is suggested that Sections 570 to 573 aforesaid be made applicable to him by an ad hoc provision immediately after Section 410(3) and that the said Sections 570 to 573 be, where necessary, amended so as to cover also the party injured in proceedings instituted by the Police ex officio. However the injured party is to be subjected to the same merits test suggested for the complainant; F. PROCEEDINGS BEFORE THE CRIMINAL COURT 15.1 Section 445 under Title IV Of the Criminal Court, Part I, Book Second, Criminal Code, lays down that if the accused appears without counsel, the Court is to inform him that he has the right to be assisted by counsel. This Section conforms with Article 6 of the Convention referred to above which grants the right inter alia to a person charged with a criminal offence to defend himself through legal assistance and with Section 39(6)(c) of the Constitution which also grants the right to such a person to defend himself by a legal representative. There is however no provision under the said Title which deals expressly with the benefit of legal aid. There is, of course, the general provision of section 519 aforequoted and there are the provisions of Sections 570, 571, 572 and 573 under Title III Of Counsel for the Accused. The Commission feels that an express reference should be made in Title IV Of the Criminal Courts to these Sections 570, 571, 572 and 573 by adding a subsection to this effect in Section 445. G. PROCEEDINGS BEFORE THE COURT OF CRIMINAL APPEAL 16.1 The Commission makes reference to the comments and recommendations which it made under the heading B. EXCEPTION TO ABOVE PROVISIONS" with regard to appeals from the Court of Magistrates as well as with regard to appeals from the Criminal Court. It also feels that Sections 570, 571, 572 and 573 should be added to the sections quoted in Section 512(1). H. PROCEEDINGS FOR GRANT OF BAIL 17.1 The general provisions relating to legal aid in criminal proceedings refer to the defence of the accused or party charged. It is suggested that a subsection be added to Section 574 stating that The benefit of legal aid is also extended to proceedings intended to obtain bail for the accused or the party charged. 231

232 PART IV CONCLUSION 18.1 It is to be stated that the Commission is aware of the existence of other more elaborate and sophisticated systems of legal aid in other countries and, indeed, has examined some of these systems. However, after mature reflection and bearing in mind the heavy expense which these systems involve as well as the fact that our present system, to which we are by now accustomed, has over a long period of years, worked comparatively well and could be easily built upon to bring it in line with most modern ideas relating to the benefit of legal aid, the Commission does not think that, at least, at the present stage of our legal development, it would be opportune to disturb the existing system except for the purpose of adapting it to the more modern concepts of our age. To use the words of a Royal Commission of 1812, the Commission feels that It is more expedient to adapt the remedies to the growth which the tree has taken than to apply the hatchet to the root. The recommendations made in this report have been so inspired. Tuesday, 10th December 1991 (Signed) HUGH W. HARDING, Chairperson JOSEPH M. GANADO JOHN MAMO IAN REFALO Members 232

233 233

234 Appendiċi IV Lejn Riforma tal-uffiċċju tal- Avukat Tal-Għajnuna Legali Imħallef Joseph D Camilleri 234

235 LEJN RIFORMA TAL-UFFIĊĊJU TAL-AVUKAT TAL-GĦAJNUNA LEGALI Rapport imħejji mill-imħallef Joseph David Camilleri 235

236 Taqsimiet I. Introduzzjoni II. III. IV. Ħarsa ħafifa lejn l-istitut attwali tal-għajnuna Legali Ħarsa lejn il-minuti tal-kumitat: nuqqasijiet li ġew identifikati u rakkomandazzjonijiet li ġew proposti Xi dokumenti uffiċjali tal-gvern ta Malta maħruġa f dawn l-aħħar snin li jikkonċernaw riforma tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali. V. Ħarsa ħafifa lejn il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fl-isfond taddrittijiet umani u kif salvagwardat f Konvenzjonijiet u Dokumenti oħra reġjonali u internazzjonali VI. VII. VIII. Ħarsa ħafifa lejn l-aħħar rapport tas-cepej fejn huwa ttrattat ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali: Evalwazzjoni ta ċerti aspetti tiegħu, kif ipprattikat f Malta Xi rakkomandazzjonijiet immirati għat-titjib tal-benefiċċju tal- Għajnuna Legali f Malta Konklużjoni 236

237 LEJN RIFORMA TAL-UFFIĊĊJU TAL-AVUKAT TAL-GĦAJNUNA LEGALI I Introduzzjoni 1. Fl-isfond ta' proċess li ried iwassal għal reviżjoni u riforma tal-uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali, il-ministru preċedenti responsabbli għall- Ġustizzja, l-onorevoli Dott. Chris Said, ħatar Kumitat 9 bil-għan li jkompli jiġi salvagwardat id-dritt kostituzzjonali għal difiza adegwata għal min hu nieqes mill-mezzi neċessarji. Il-Kumitat żamm sitt seduti li l-minuti tagħhom qed jiġu mehmużin ma dan ir-rapport 10, li ġie mħejji missottoskritt, l-imħallef Joseph David Camilleri. II Ħarsa ħafifa lejn l-istitut attwali tal-għajnuna Legali 2. Id-dispożizzjonijiet li jirregolaw l-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali jinsabu primarjament fil-kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili 11 u l-kodiċi Kriminali, li rispettivament jirregolaw il-proċeduri ta' natura Ċivili u dawk Kriminali 12. Imbagħad insibu dispożizzjonijiet dwar l- għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali mxerrdin f diversi liġijiet li jirregolaw proċeduri quddiem diversi Tribunali jew Bordijiet Mhuwiex il-ħsieb tal-kittieb li jagħmel hawnhekk eżami dettaljat taddispożizzjonijiet kollha li jirregolaw l-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali. Minflok, il-kittieb sejjer jiffoka fuq dawk l-aspetti li l-aktar li laqtuh u li, fil-fehma tiegħu, l-aktar li joffru skop ta' reviżjoni u riforma. 4. Hemm bżonn, qabel xejn, li ssir distinzjoni bejn id- dispożizzjonijiet li jirregolaw l-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali fil-kamp Ċivili minn dawk applikabbli fil-kamp kriminali. Għalhekk, dawn iż-żewġ setturi sejrin jiġu ttrattati separatament. 5. Il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fi proċeduri ta' natura Ċivili (a) Il-benefiċċju sabiex wieħed iħarrek jew jiddefendi ruħu bilbenefiċċju ta Għajnuna Legali jista' jingħata: 9 Kompost mill-imħallef Joseph David Camilleri, bħala Chairperson u ħames Membri: Dott. Vincent Galea, Dott. Donatella Frendo Dimech, Dott. Stefano Filletti, Dott. Ian Spiteri Bailey u l- Prokuratur Legali Peter Paul Sammut, u s-sur Joseph Cini bħala Segretarju. 10 Oriġinarjament kien hemm il-ħsieb li jsir abbozz ta' rapport biex ikun iċċirkolat lill-membri tal- Kumitat għall-osservazzjonijiet tagħhom, iżda dan ma setax isir għaliex skada t-terminu tal- Kumitat fit-13 ta Marzu Għalhekk, dan ir-rapport jikkontjeni l-fehmiet biss tal-kittieb, sakemm f xi parti speċifika tiegħu ma jingħadx xort' ohra. 11 Ara Artikli 89(2), 95, 96, 404(2), 519E(3), 671, Titolu X (Fuq Il-Benefiċċju sabiex wieħed iħarrek jew jiddefendi ruħu b Għajnuna Legali: 911 sa 927), Titolu XA (Fuq L-Għajnuna Legali Tilwim Transkonfini: 928A sa 928H. 12 Ara Artikli: 420, 426, 442, 500B (2) (b), 512, 524, 570, u Ara per eżempju Artiklu 36 tal-kap.69 li jagħmel applikabbli d-dispożizzjonijiet tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili dwar l-għajnuna legali fi proċeduri quddiem il-bord tal-kiri tal-bini; u Artiklu 7 (5) tal-kap.420 rigward proċeduri quddiem il-bord tal-appell dwar ir-refuġjati. 237

238 mill-qrati superjuri, jiġifieri Il-Qorti Ċivili, Il-Qorti tal-appell, u Il-Qorti Kostituzzjonali; mill-qrati inferjuri, jiġifieri il-qorti tal-maġistrati (Malta), għall- Gżira ta Malta, u l-qorti tal-maġistrati (Għawdex), għall-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna; f kull arbitraġġ fejn l-arbitraġġ ikun obbligatorju bil-liġi, u quddiem kull tribunal ieħor fejn il-benefiċċju ta Għajnuna Legali bla ħlas huwa mogħti skont il-liġi 14 ; (b) It-talba għall-għoti ta' dan il-benefiċċju ssir jew b rikors fil- Prim Awla tal-qorti Ċivili jew issir bil-fomm lill-avukat għal Għajnuna Legali 15. Fiz-żewġ każijiet huwa jeżamina jekk l- applikant għandux jedd għal dan il-benefiċċju u jirrelata 16 lill- Qorti li finalment tiddekreta jekk tilqax jew tiċħadx it-talba 17. Hija wkoll il-qorti li tinnomina l-avukat u l-prokuratur Legali talelenku 18 li lilhom ikun imiss it-turn sabiex jassistu lill-applikant fil-proċeduri Legali. Il-liġi tipprovdi wkoll għal sitwazzjonijiet urġenti billi tippermetti lill-avukat għall-għajnuna Legali li jikseb awtorizzazzjoni proviżorja mill-qorti kompetenti sabiex jippreżenta atti ġudizzjarji speċifiċi f isem persuna li tkun qiegħda titlob l-għajnuna Legali. Wara li jsir dan, huwa għandu jimxi bil-proċedura normali i twassal għad-digriet finali tal-qorti dwar l-għoti jew iċ-ċaħda tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali. F dan l-aħħar każ, il-liġi tipprovdi għas-sanzjoni appożita fis- Subartiklu (4) (c) tal-artiklu 911; (c) Skont l-artiklu 920 il-persuna li tingħata li timxi bil-benefiċċju ta Għajnuna Legali hija wkoll meħlusa mill-ħlas ta kull dritt u milli ġġib garanzija għall-ispejjeż; iżda l-attur, jew il-konvenut illi jkun mexa fl-istess kawża fil-mezz ta rikonvenzjoni, skont ma jkun il-każ, huwa obbligat li jagħti garanzija b ġurament li jħallas l-ispejjeż, jekk ikollu minn fejn, lill-parti kuntrarja, kemmil darba jiġi hekk deċiż. L-istess Artiklu jipprovdi x għandu jiġri meta l-parti li tingħata l-benefiċċju tal-għajnuna Legali eventwalment tirbaħ il-kawża: Minn dak li ddaħħal millesekuzzjoni tas-sentenza, hija għandha tħallas id-drittijiet tarreġistru, tal-avukat, tal-prokuratur Legali, u, meta jkun hemm, tal-kuraturi u tal-periti, bla ħsara tal-jedd li teħodhom lura mingħand il-parti li tkun ġiet ikkundannata għall-ħlas ta dawk id-drittijiet; (d) Huwa l-ministru responsabbli għall-ġustizzja li għandu d-dmir li jaħtar l-avukat għal Għajnuna Legali. Għandu jiġi nnotat li l- 14 KOPC Artiklu 911 (1). 15 KOPC Artiklu 911 (1) u (2). 16 KOPC Artiklu KOPC Artiklu KOPC Artiklu 99 u

239 kliem "Avukat għal Għajnuna Legali " fil-kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jew f kull liġi oħra, jinkludu lil kull avukat, uffiċjal jew uffiċjal pubbliku ieħor li jinħatru millistess Ministru biex iwettqu, taħt it-tmexxija tal-avukat għal Għajnuna Legali, kull funzjoni li tappartjeni lill-avukat għal Għajnuna Legali jew għall-amministrazzjoni tal-benefiċċju tal- Għajnuna Legali 19 ; (e) Il-Ministru responsabbli għall-ġustizzja huwa fid-dmir li jipprovdi dawk il-faċilitajiet li jkunu meħtieġa għallamministrazzjoni xierqa tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali 20 ; (f) L-Avukat għal Għajnuna Legali huwa fid-dmir li jagħti servizz professjonali lil kull min iqis li għandu jedd għall-benefiċċju tal- Għajnuna Legali 21 ; (g) L-avukat jew prokuratur Legali assenjat lil min jingħata l- benefiċċju tal-għajnuna Legali għandu d-dover li: jaġixxi fl-aħjar interess ta min ikun ingħata l-benefiċċju tal- Għajnuna Legali, u ma għandu jitlob l-ebda forma ta ħlas minn dik il-parti; jidher fil-qorti meta tissejjaħ il-kawża ta min ikun ingħata l- benefiċċju tal-għajnuna Legali; jagħmel is-sottomissjonijiet neċessarji u jippreżenta n-noti meħtieġa, rikorsi, risposti, avviżi, rikorsi, u kull skrittura oħra hekk kif jinħtieġ skont ic-ċirkostanzi 22. Inoltre, huwa jibqa responsabbli għal kawża lilu assenjata sakemm din tkun ġiet definittivament konkluża, ukoll jekk ikun skada iż-żmien tal-ħatra tiegħu 23. Il-Kodiċi jipprovdi ukoll għal sanzjoni għaliex fl- Artiklu 924 iwissi li jekk l-avukat jew il-prokuratur Legali maħtur għal persuna li tkun ingħatat il-benefiċċju ta Għajnuna Legali, ma jkunx irid, mingħajr raġuni tajba, jieħu f idejh jew jissokta l-kawża, il-prim Awla tal-qorti Ċivili tista tikkundanna lil dak l-avukat jew prokuratur Legali li jħallas l-ispejjeż meħtieġa għall-kawża, taħt piena tal-interdizzjoni mill-eżerċizzju tal-professjoni tiegħu għal żmien mhux iżjed minn xahar; (h) ii-kodiċi, fl-artiklu 912 jistabbilixxi il-kundizzjonijiet li għandu jkollu l-applikant biex it-talba tiegħu għall-għoti tal-benefiċċju 19 KOPC Artiklu 911 (6). 20 KOPC Artiklu 911 (5). 21 KOPC Artiklu 911 (4). 22 KOPC Artiklu 925 (1). 23 KOPC Artiklu 925 (2). 239

240 tal-għajnuna Legali tkun tista' tintlaqa', bażikament tlieta, jiġifieri li bil-ġurament jikkonferma li (i)għandu probabilis causa litigandi, (ii) m'għandux proprjeta' li tiswa aktar minn 6,988.12, u (iii) li l-qligħ tiegħu fis-sena huwa inqas mill-paga minima nazzjonali. Huwa utli li dan l-artiklu jiġi ċitat fl-interezza tiegħu: Ebda talba bħal dik imsemmija fl-artiklu 911 ma tintlaqa sakemm ir-rikorrent ma jaħlifx, meta jsir rikors, quddiem ir-reġistratur, u meta ssir talba bil-fomm, quddiem l-avukat għal Għajnuna Legali: illi hu jidhirlu li għandu jedd tajjeb biex iħarrek jew jiddefendi ruħu, jew li jkompli jew ikun parti fi proċedimenti; u illi, minbarra l-oġġett fil-kawża, hu ma għandu ebda xorta ta proprjetà li l-valur nett tagħhom jammonta għal, jew ikun aktar minn, sitt elef disa mija u tmienja u tmenin Ewro u tnax-il ċenteżmu (6,988.12), jew dik is-somma li l- Ministru responsabbli għall-ġustizzja minn żmien għal żmien jista b ordni fil-gazzetta jiffissa, bla ma jitqiesu dawk l-oġġetti tad-dar ta kuljum li huma raġonevolment meħtieġa għall-użu tar-rikorrent u tal-familja tiegħu, u li l- qligħ tiegħu fis-sena huwa inqas mill-paga minima nazzjonali stabbilita għal persuni li jkunu għalqu t-tmintaxil sena, jew dik is-somma li l-ministru responsabbli għall- Ġustizzja minn żmien għal ieħor jista b ordni fil-gazzetta jiffissa: Iżda fil-kalkolu tal-valur nett imsemmi, ma għandu jittieħed ebda qies tar-residenza prinċipali tar-rikorrent jew ta kull proprjetà oħra, immobbli jew mobbli, li dwarha jkun hemm kwistjoni fil-qorti, ukoll jekk dik il-proprjetà l- oħra ma tkunx tagħmel parti mill-kwistjoni li dwarha jkun hemm proċeduri li għalihom ikun qiegħed jintalab ilbenefiċċju ta Għajnuna Legali: Iżda wkoll, fil-kalkolu tal-qligħ iż-żmien ta komputazzjoni għandu jkun il-perijodu ta tnax-il xahar li jiġu qabel it-talba għall-benefiċċju ta Għajnuna Legali (i) L-Artiklu 923 tal-imsemmi Kodiċi isemmi dawk il-każijiet meta l-benefiċċju tal-għajnuna Legali ikun abbużat u jindika issanzjonijiet relattivi. Is-Subartikli ta' dan l-artiklu jaqraw hekk: Il-Prim Awla tal-qorti Ċivili għandha tneħħi dak ilbenefiċċju lill-persuna li tkun ingħatat li timxi bilbenefiċċju ta Għajnuna Legali meta jiġi ppruvat illi kellha kapital jew qligħ li kien aktar minn dak stabbilit għallgħoti tal-għajnuna Legali. Il-persuna li titlef il-benefiċċju tista tiġi kkundannata għal disprezz għall-awtorità tal- Qorti; 240

241 Jekk jiġi ppruvat li dik il-persuna xjentement kellha dak ilkaptial jew qligħ meta kienet ingħatat il-benefiċċju tal- Għajnuna Legali jew inkella illi xjentement dik il-persuna kellha dak il-kapital jew qligħ iktar minn dak stabbilit għall-għoti tal-għajnuna Legali iżda dan baqa ma ġiex irrappurtat minnha lill-prim Awla tal-qorti Ċivili, din l- istess Qorti tista tikkundanna lill-parti bħala ħatja ta disprezz għall-awtorità tal-qorti; Iżda l-imsemmija Qorti ma għandha tagħmel ebda proċedimenti għal disprezz għall-awtorità tal-qorti meta jkunu jistgħu jinbdew proċedimenti Legali għal ġurament falz kontra dik il-persuna, u l-qorti msemmija tkun ordnat li dik il-persuna għandha tiġi minnufih arrestata, u tibgħat kopja tal-atti mingħajr dewmien u permezz tar-reġistratur lill-qorti tal-maġistrati, sabiex ikunu jistgħu jinbdew proċedimenti skont il-liġi; Il-Prim Awla tal-qorti Ċivili għandha wkoll tneħħi dak ilbenefiċċju lil dak ir-rikorrent li jkun qiegħed jillitiga b mod vessatorju; Fil-każijiet kollha li fihom ir-rikorrent għall-għajnuna Legali ikun tneħħielu dak il-benefiċċju, huwa jkun personalment responsabbli għall-ispejjeż kollha talproċedimenti li kien ikollu jbati li kieku ma kienx ingħatalu dak il-benefiċċju ta Għajnuna Legali. (j) Kumpaniji reġistrati skont l-att dwar il-kumpaniji m humiex intitolati għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali 24 ; (k) L-Artikli 928A sa 928H tal-kodiċi huma intiżi biex itejbu l-aċċess għall-ġustizzja fil-każ ta' tilwim transkonfini billi ġabu fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tad-direttiva tal-kunsill 2002/8/KE tas-27 ta' Jannar Din id-direttiva stabbiliet regoli komuni minimi dwar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fil-każ ta' tilwimiet transkonfini, bejn l-istati Membri kollha tal-unjoni Ewropea bl-eċċezzjoni tad-danimarka. Id-direttiva tipprovdi għal żewġ formuli standard, waħda għall-applikazzjonijiet għall- Għajnuna Legali u l-oħra biex jintbagħtu r-rikorsi għall-għajnuna Legali; (l) Eżami ta' dawn l-aħħar imsemmija artikli joħroġ fiċ-ċar li dawn id-dispożizzjonijiet, li saru skont l-imsemmija Direttiva, jirriflettu l-ħsieb kontemporanju tal-unjoni Ewropea f dan ilqasam, u kif hu mistenni, jagħtu drittijiet aktar liberali u wiesgħa lill-persuna li tibbenefika mill-għajnuna Legali, jekk tqabbilhom mad-dispożizzjonijiet preeżistenti fil-kodiċi tagħna. Dana l-fatt waħdu diġa jagħti indikazzjoni qawwija li l- 24 KOPC Artiklu

242 imsemmija d-dispożizzjonijiet kontenuti fl-artikli 911 sa 926 jinħtieġu aġġornament, filwaqt li l-artikli 928A sa 928H jistgħu jagħtu ħjiel tad-direzzjoni li tista tieħu r-riforma tal-għajnuna Legali fil-kamp tat-tilwim domestiku Malti; (6) Il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fi proċeduri ta' natura kriminali Anke f dan il-kamp kriminali, il-ministru responsabbli għall- Ġustizzja għandu d-dmir li jaħtar l-avukat għal Għajnuna Legali u lill-persuni Legali l-oħra li jaħdmu taħt it-tmexxija tiegħu. L- istess Ministru huwa wkoll fid-dmir li jipprovdi dawk ilfaċilitajiet li jkunu meħtieġa għall-amministrazzjoni xierqa talbenefiċċju tal-għajnuna Legali; Kif hu mistenni fid-dawl tal-artiklu 6, speċjalment is-subartiklu (3) (c) 25 tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem, ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali fil-kamp kriminali huwa aktar liberali u wiesgħa minn dak mogħti fil-kamp Ċivili. Jingħad hekk fil-każ Muscat v. Malta, deċiż mill-qorti Ewropea tad-drittijet tal-bniedem (Application no /10) fis-17 ta Lulju 2012: There is no obligation under the Convention to make legal aid available for all disputes (contestations) in ċivil proceedings, as there is a clear distinction between the wording of Article 6 3 (c), which guarantees the right to free legal assistance on certain conditions in criminal proceedings, and of Article 6 1, which makes no reference to legal assistance (see Del Sol v. France, no /99, 21, ECHR 2002-II) ; Jidher li l-avukat għal Għajnuna Legali għandu rwol aktar impenjattiv u deċisiv fil-kamp kriminali, kif jirriżulta minn eżami tad-diversi dispożizzjonijiet 26 li jirregolaw dan il-benefiċċju filkamp kriminali, fosthom, dak bażilari jiġifieri l-artiklu 570 tal- Kodiċi Kriminali, li għal aktar konvenjenza, sejjer jiġi ċitat hawn kollu kemm hu: 570. (i) L-Avukat għal Għajnuna Legali għandu jassumi mingħajr ebda ħlas id-difiża ta xi akkużat li ma jkun qabbad lil ebda avukat ieħor jew li jkun ġie ammess li jħarrek jew jiddefendi ruħu bilbenefiċċju tal-għajnuna Legali f xi Qorti msemmija f dan il- Kodiċi; 25 Kull min ikun akkużat b reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin: (a).; (b)..; (c) li jiddefendi ruħu perunalment jew permezz ta' assistenza legali magħżula minnu stess jew, jekk ma jkollux mezzi biżżejjed li jħallas l-assistenza legali, din għandha tingħata lilu b'xejn meta l-interessi tal-ġustizzja jeħtieġu hekk.. 26 Ara Artikli: 420, 426, 442, 500B (2) (b), 512, 524, 570, u 571 tal-kodiċi Kriminali. 242

243 (ii) It-talba għall-assistenza mill-avukat għal Għajnuna Legali jew għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali jsir jew b rikors jew bilfomm lill-avukat għal Għajnuna Legali; (iii) Id-dispożizzjonijiet tal-artiklu 911(4), (5) u (6) tal-kodiċi Kap. 12. ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għandhom mutatis mutandis japplikaw għall-avukat għal Għajnuna Legali; (iv) Meta Qorti tiġi mgħarrfa mill-akkużat li huwa ma rnexxilux iqabbad lil xi avukat jew li xtaq jagħmel użu mill-benefiċċju tal- Għajnuna Legali, dik il-qorti għandha tara li d-dikjarazzjoni li ssir mill-akkużat tiġi reġistrata fl-atti tal-kawża u għandha tordna li dik id-dikjarazzjoni, flimkien mad-dettalji tal-akkużat, għandhom jiġu nnotifikati lill-avukat għal Għajnuna Legali li jkollu jumejn taxxogħol biex jippreżenta risposta li fiha jindika jekk it-talba talakkużat tkunx ġiet aċċettata u jekk tkun, l-isem tal-avukat għal Għajnuna Legali li jkun se jirrappreżenta lill-akkużat: Iżda fil-każ ta proċeduri sommarji quddiem Qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta Ġudikatura Kriminali, il-qorti għandha taħtar lillavukat li jkun imissu mill-elenku ta avukati msemmija fl-artiklu 91 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili sabiex jassisti lill-akkużat f dawk il-proċeduri kif ukoll f kull appell minn xi deċiżjoni mogħtija f dawk il-proċeduri b dan illi qabel ma jiġi ppreżentat xi appell bħal dak huwa għandu jikkonsulta lill- Avukat għal Għajnuna Legali li jista, f kull waqt, jiddeċiedi li jittratta dak l-appell hu nnifsu; (v) L-Avukat għal Għajnuna Legali jista jirrifjuta l-għajnuna tiegħu biss għal xi raġuni li, fil-fehma tal-qorti, tkun prima facie tiġġustifika ċ-ċaħda tal-għajnuna tiegħu. F dak il-każ il-qorti għandha tordna li l-akkużat ikun rappreżentat minn avukat ieħor, li ma jkunx hu nnifsu skużabbli, u li jiġi maħtur mill-qorti fuq irrakkomandazzjoni tal-avukat għal Għajnuna Legali mill-elenku ta avukati msemmija fl-artiklu 91 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili iżda l-qorti tista f ċirkostanzi eċċezzjonali li għandha ssemmi fid-digriet tagħha tordna lil xi avukat ieħor li jassumi d-difiża tal-akkużat; (vi) L-avukat li jinħatar mill-qorti fiċ-ċirkostanzi eċċezzjonali msemmija fis-subartiklu (v) għandu jagħti s-servizz tiegħu mingħajr ebda ħlas. III Ħarsa lejn il-minuti tal-kumitat: nuqqasijiet li ġew identifikati u rakkomandazzjonijiet li ġew proposti 243

244 (7) Minn eżami tal-minuti tal-kumitat 27, jirriżulta li ġew senjalati diversi nuqqasijiet u rakkomandazzjonijiet dwar l-istitut talbenefiċċju tal-għajnuna legal kif imħaddem fis-sistema tagħna. Fis-seduta tal-10 ta Lulju 2012, ġie intervistat l-avukat Dott. Malcolm Mifsud LL.D, li dak iz-żmien kien responsabbli mill- Uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali. Dott. Malcolm Mifsud LL.D. ta stampa ta kif l-uffiċċju tiegħu hu ġestit. Huwa qal li bħalissa dan jikkonsisti f kamra fil-bini tal-qorti tal-familja u biex imexxi l-operat ta dan l-uffiċċju hemm hu biss. Naturalment ixxogħol amministrattiv relatat irid isir kollu minnu peress li ma hemm l-ebda impjegat klerikali biex jassistih. Spjega li hu kien l- Assistent tal-avukat Dott. Joe Mifsud, li irtira mill-kariga tiegħu f Mejju tas-sena li għaddiet. Qal li huwa mistenni li jingħata kuntratt ġdid dalwaqt, iżda tibqa vakanza ta l-assistent Avukat tal-għajnuna Legali; (8) L-Avukat ta dettalji dwar il-proċess użat meta persuna titlob l-għajnuna Legali. Dwar kif jiġi stabbilit jekk persuna tikkwalifikax jew le għall-għajnuna Legali, huwa qal li jsir means testing. Dan it-test jesiġi li l-applikant ma jkollux depożiti bankarji f ismu li jeċċedu 7,000 u li d-dħul tiegħu ma jistax ikun ta aktar mill-paga minima nazzjonali. L-assi li jkunu jifformaw ilmeritu tal-kontestazzjoni, ma jittiħdux inkunsiderazzjoni. Lanqas tittieħed inkunsiderazzjoni il-valur tar-residenza tal-applikant. Jekk l-applikant jissodisfa dawn il-kriterji, huwa jikkonferma bilġurament il-korrettezza tal-informazzjoni li tkun ingħatat. Żied jgħid li meta tittieħed deċiżjoni li persuna ma tissodisfax il-kriterji meħtieġa, din ma għandhiex lok ta appell mill-istess deċiżjoni; (9) Dottor Mifsud qal li madwar disgħin fil-mija (90%) talkażi fejn tingħata l-għajnuna Legali jinvolvu kawżi relatati ma problemi tal-familja. Dawn l-applikanti jkunu qed jgħixu blassistenza soċjali jew bl-assistenza tal-familja tagħhom stess. Qal ukoll li l-unika statistika li tinżamm tikkonċerna biss it- talbiet li jikkwalifikaw għall-għoti tal-benefiċċju u mhux dwar it-talbiet kollha li jsiru. Għalhekk ma tinżammx statistika talapplikazzjonijiet li ma jintlaqgħux. Huwa kkalkola li matul is-sena kurrenti kien hemm xi ħmistax-il applikazzjoni li naqset li tikkwalifika għall-għajnuna Legali. Huwa jara madwar tletin (30) klijent kull ġimgħa. Il-biċċa l-kbira tal-applikanti jikkwalifikaw għall-għajnuna Legali u jingħataw avukat u prokuratur Legali li jkun magħżul minn fuq il-lista ta persuni li jkunu ġew nominati biex jagħtu servizz ta Għajnuna Legali. Spjega ukoll xi diffikultajiet li jinqalgħu, fosthom fil-qasam kriminali meta l- benefiċjarju jirrifjuta li jieħu l-parir tal-avukat assenjat lilu jew 27 Ara paragrafu 1 ta dan ir-rapport u l-footnote

245 meta l-benefiċjarju jilmenta mis-servizz li jkun qed jingħata millavukat assenjat lilu, u dan ma jkunx jista jinbidel; (10) Dottor Mifsud elenka is-segwenti punti fjakki fis-sistema: il- means testing mhuwiex adegwat u ma jirriflettix ir-realtajiet ta llum; huwa evidenti li hemm persuni li jafu sewwa kif taħdem issistema u għalehkk jabbużaw minnha; nuqqas ta staff u apparat ta l-uffiċċju; il-post li bħalissa qed iservi bħala uffiċċju mhuwiex adegwat; il-ħinijiet li fihom ikun miftuħ l-uffiċċju, tliet sigħat għal jumejn fil-ġimgħa mhuwiex biżżejjed; għal kull talba li ssir mill-istess applikant biex jingħata l- benefiċċju tal-għajnuna Legali, jingħata avukat li lilu jmiss itturn. Meta l-kawżi jkunu konnessi, l-applikant jispiċċa b avukati differenti u dan iservi ta detriment għall-klijent; f każi ta natura kriminali ġieli jinqala intopp fejn ikun meħtieġ li jiġi nnominat avukat ieħor mill-elenku biex jissostitwixxi lil dak li jkun ġie nnominat qabel minħabba kunflitt ta interess ta dan talaħħar; ilmenti min-naħa tal-benefiċjarji minħabba li jkunu kostretti jiltaqgħu mal-avukat assenjat lilhom fl-uffiċċju privat tiegħu, minħabba li dan l-uffiċċju ġieli jkun il bogħod minn fejn ikunu joqogħdu huma; ma jeżistix mekkaniżmu li jwassal biex meta jinqala intopp bejn l-avukat u l-klient tinstab soluzzjoni; ir-remunerazzjoni attwali tal-avukat tal-għajnuna Legali ( 2,329 fis-sena) hija inadegwata u ma tirriflettix ix-xogħol involut; ma jeżistux nutara li jagħtu servizz ta Għajnuna Legali u dan hu ta detriment għal min ma jkollux il-mezzi finanzjari meħtieġa filkażijiet fejn ikun meħtieġ is-servizz ta din il-professjoni; l-uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali ma jiġix ikkonsultat meta ssir quddiem il-qorti xi kontestazzjoni dwar għaliex parti f kawża tkun qed tibbenefika mill-għajnuna Legali; (11) Dottor Mifsud għamel numru ta suġġerimenti li jinkludu is-segwenti: l-uffiċċju għandu jkun attrezzat kemm bi staff adegwat kif ukoll bl-apparat neċessarju biex ikun jista jiffunzjona b mod tajjeb u effiċjenti; issir sejħa għal ingaġġ ta avukati biex jagħtu s-servizz ta Għajnuna Legali; ir-remunerazzjoni għandha tiżdied biex tħajjar aktar avukati jipparteċipaw fis-sistema; 245

246 meta jkun hemm kontestazzjoni minn parti li topponi li l-parti l- oħra ma kellhiex dritt li tingħata l-benefiċċju tal-għajnuna Legali, l-uffiċċju tal-għajnuna Legali, li jkun approva tali Għajnuna, għandu jiġi ikkonsultat mill-qorti li tkun imsejħa biex tiddeċiedi l-kwistjoni; (12) Fis-seduta tal-10 ta Lulju 2012 ġie intervistat ukoll is-sur Frankie Mercieca, Direttur/Reġistratur tal-qrati u Tribunali Ċivili li naturalment tkellem dwar l-għajnuna Legali għal dak li jirrigwarda kawżi Ċivili. Huwa semma n-numru ta kawżi Ċivili tul dawn l-aħħar tlitt snin li fihom kien hemm parti li bbenefikat mill-għajnuna Legali. Fl-2010 kienu ntlaqgħu 235 talba, fl-2011 ġew aċċettati 282 talba u matul is-sena kurrenti, sat-30 ta Lulju 2012, kienu ntlaqgħu 171 talba 28 ; (13) Fost id-debbolizzi li jara fis-sistema tal-għajnuna Legali, is-sur Mercieca elenka s-segwenti: ma jidhirx li qed isir skrutinju tal- means testing ; jidher li l-każijiet fejn talba għall-għajnuna Legali jiġu rifjutati huma ftit; b mod ġenerali isiru ħafna ilmenti dwar is-servizz li jingħata mill-avukati assenjati; ma jeżistix mekkaniżmu biex tali ilmenti jiġu vverifikati u eventwalment indirizzati; li f xi każi tqum id-diffikulta dwar min ser iħallas l-ispejjeż involuti fejn jidħol is-servizz ta nutar jew perizja; (14) L-istess Direttur għamel suġġeriment li għandha issir distinzjoni bejn l-avukati tal-għajnuna Legali li jservu f kawżi Ċivili u dawk li jservu fil-qasam tal-kriminal. Ir-remunerazzjoni ta dawn tal-aħħar għandha tiżdied peress li fil-każ ta kawża Ċivili hemm x jikkumpensa 29 filwaqt li fil-kamp l-ieħor tal-kriminal, tali kumpens ma jeżistix. Qal ukoll li fl-opinjoni tiegħu l-ispejjeż kollha involuti f kawża li fiha jkun hemm l-għajnuna Legali, għandhom jitħallsu mill-fond tal-għajnuna Legali; (15) Fl-istess seduta, ġie intervistat ukoll is-sur Joseph Sacco, Direttur/Reġistratur tal-qrati u Tribunali Kriminali. Huwa spjega li fil-qasam tal-kriminal, is-sistema attwali tipprovdi roster biex b hekk ikun hemm avukat tal-għajnuna Legali wieħed (tal-għassa) disponibbli kuljum. L-avukati f dan ir-roster huma l-istess avukati tal-elenku li jassistu fil-kawżi Ċivili. Qal li fil-preżent ma 28 Ara Minuti tas-seduta tat-30 ta Lulju Jekk il-persuna li tkun qed taġixxi bil-benefiċċju tal-għajnuna legali tirbaħ il-kawża blspejjeż, l-avukat li jkun jassistiha ikun intitulat li jitlob ħlas għad-drittijiet tiegħu mingħand il-parti telliefa. Apparti dan, dawn l-avukati jkollhom ukoll nomini biex jidhru għal konvenuti assenti u ta dan ix-xogħol jitħallsu provisorjament mill-attur. 246

247 jirriżultalux li hemm xi ilmenti min-naħa tal-avukati dwar din issistema li tidher li qed taħdem tajjeb. Huwa spjega li ma jsir l- ebda means testing f kawżi fil-kriminal quddiem il-qrati tal- Maġistrati. Kull imputat jew akkużat li jkun sprovvist minn Avukat difensur jista jitlob li jkun assistit mill-avukat tal-għajnuna Legali indipendenement mill-mezzi tiegħu. Ma jsirux ħafna talbiet bħal dawn fil-kawżi tad-distretti. Pero, fil-każ ta ġurijiet, isir means testing jekk l-akkużat ma jkunx diġa ibbenefika millbenefiċċju tal-għajnuna Legali. Żied jgħid li ġieli nqala intopp filbidu ta ġuri, u kien hemm każi fejn l-imħallef innomina hu avukat ta Għajnuna Legali. Huwa esprima opinjoni favorevoli li jkun hemm separazzjoni bejn l-avukati tal-għajnuna Legali li jservu filqasam taċ-ċivil minn dawk li jservu fil-qasam tal-kriminal, pero jaħseb li jista jkun hemm nuqqas ta interess mill-avukati li jitħajru jagħtu dan is-servizz fil-kamp kriminali, minħabba li f dan il-każ m hemmx x jikkompensa għar-rimunerazzjoni baxxa li tingħatalhom; (16) Il-minuti tal-istess seduta jikkontjenu s-segwenti osservazzjonijiet u suġġerimenti: Iċ-Chairperson, l-imħallef Joseph D. Camilleri osserv -sena; (17) Fil-Minuti tas-seduta tas-16 ta Lulju 2012 hemm issegwenti osservazzjonijiet u suġġerimenti: Li għalkemm il-liġi, fl-artiklu 911 (4), tipprovdi x għandu jagħmel l-avukat tal-għajnuna Legali fil-każ ta proċeduri ta natura Ċivili li jkunu urġenti, Dott. Vincent Galea nnota li l- implimentazzjoni ta dik id-dispożizzjoni mhijiex ċara; Iċ-Chairperson, l-imħallef Camilleri, spjega li għandha ssir rakkomandazzjoni biex tiġi esplorata sistema ġdida ta means testing billi tali eżerċizzju jibda jsir mid-dipartiment tas- Sigurtà Soċjali. Dwar dawn is-suġġeriment kien hemm qbil mill-membri tal-kumitat; Dott. Stefano Filletti LL.D. tkellem fid-dettall dwar artiklu li kien ċċirkola u li kien jagħti stampa tajba tal-benefiċċju tal- Għajnuna Legali fid-dawl tad-drittijiet umani fundamentali; Il-Prokuratur Legali s-sur Peter Paul Sammut semma xi nuqqasijiet li ġew rrapportati lilu minn Avukati u Prokuraturi Legali li jaħdmu f dan il-kamp, fosthom: nies li jitolbu l-għajnuna Legali jkunu lebsin ħwejjeġ ta ċerta eleganza, ikollhom telephones ċellulari ta ċertu valur u jutlizzaw karozzi ta ċertu lussu; inadegwatezza fir-remunerazzjoni; il-klijent jippretendi li l-uffiċjal tal-għajnuna Legali jkun dejjem għad-dispożizzjoni tiegħu; 247

248 spiss il-klijent jippretendi servizz aktar minn dak li huma intitulatgħalih; meta l-klijent ma jkunx jitkellem bil-lingwa Ingliża, barra mill-qorti, bħal, per eżempju, fil-ħabs, l- interpretu ma jkunx disponibbli; fil-każi kriminali, spiss it-traskrizzjoni tax-xhieda ma tkunx disponibbli u l-uffiċjal tal-għajnuna Legali jkollu jinsisti biex jikseb kopja; is-sitwazzjoni skomda li jsib ruħu fiha l-uffiċjal meta klijent jinsisti li jsir appell meta ma jkunx hemm bażi għala dan għandu jsir. Semma wkoll xi suġġerimenti li sarulu, fosthom: ikun hemm għodda aħjar meta ssir l-evalwazzjoni tattalbiet għall-għajnuna Legali; għandha ssir enfasi sewwa dwar is-serjeta talġurament li jkun qed jittieħed meta issir applikazzjoni għal tali Għajnuna; tiġi esplorata l-possibilta li, fejn ikun il-każ, tiġi sottomessa dokumentazzjoni bankarja malapplikazzjoni; f kawżi kriminali ma għandux ikun appuntat avukat tal-għajnuna Legali għas-sempliċi raġuni li l-avukat ta l-akkużat ma ppreżentax ruħu għas-smigħ talkawża; dawk il-persuni li jitolbu l-għajnuna Legali għandhom ikunu infurmati sew li s-servizzi notarili ma humiex bla ħlas; (18) Fis-seduta tat 22 t Ottubru 2012 saru inter alia s-segwenti kummenti: Dott. Vincent Galea LL.D. issuġġerixxa li: issir reviżjoni l fuq fl-ammont ta dħul ta persuna li tapplika għall-għajnuna Legali u li jittieħed inkunsiderazzjoni in-numru ta persuni li jikkontribwixxu u li jiffurmaw il-familja; Il-persuni Legali, jiġifieri kumpaniji, li jkunu waslu fi stat ta falliment, għandhom ikunu intitolati għall-għajnuna Legali; Il-Gvern ikollu d-dritt għal rivalsa meta l-parti assistita bl- Għajnuna Legali iddaħħal introjtu mill-kawża; Persuna li tkun intitolata għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali għandha tingħata l-għajnuna ta nutar u/jew perit meta is-servizz tagħhom ikun meħtieġa jew ikun aċċessorju f kawża li tkun qed titmexxa bl-għajnuna Legali; Għandhom jinżammu records dettaljati ta dak kollu li jirrigwarda l-għajnuna Legali. 248

249 In-numru ta avukati tal-elenku għandu jiżdied u jinstabu l-mezzi biex jiġu attirati avukati li jkollhom ċertu esperjenza filprofessjoni. Is-Sur Peter Sammut P.L. għamel riferenza għall-proposti li kien għamel fil-laqgħa tas-16 ta Lulju 2012, u żied jgħid li Il- means testing għandu jkun aktar strett. Jekk il-massimu preżenti ma jiżdiedx, pero għandu jkun hemm xi tip ta diskrezzjoni għal xi każijiet meritevoli. Ippropona wkoll li jekk ir-remunerazzjoni mħallsa lill-avukati u Prokuraturi Legali ta l-għajnuna Legali ma tiżdietx fil-bidu nett tar- riforma, wieħed għandu jikkunsidra jekk ikunx opportun u ġust li tali awment jingħata fil-każ li n-numru ta każi fejn tingħata l-għajnuna Legali jiżdied sinjifikatament; IV Xi dokumenti uffiċjali tal-gvern ta Malta maħruġa f dawn l-aħħar snin li jikkonċernaw riforma tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali (19) Ikun utli li jissemmew hawn żewġ dokumenti tal-gvern, ippublikati f dawn l-aħħar snin, li ġew f idejn il-kittieb u li jitkellmu fuq riformi fil-benefiċċju tal-għajnuna Legali. L-ewwel dokument ġie ppublikat mid-dipartiment tal-informazzjoni fil-11 ta Jannar Jingħad fih li l-ministru responsabbli għall- Ġustizzja, Dott. Austin Gatt ħabbar li se jieħu diversi miżuri biex issaħħah l-uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali. Wara li rrifera għal diversi problemi li kien hemm fis-sistema, huwa ħabbar li l-proposti għal din ir-riforma kienu approvati mill- Kabinett tal-ministri fl-10 ta Jannar 2000 Ir-riforma tinkludi: Li r-responsabilita tal-uffiċċju tal-avukat tal-għajnuna Legali ma tibqax taħt l-uffiċċju tal-avukat Ġenerali iżda tkun kompetenza tad-dipartiment tal-ġustizzja li se jitwaqqaf aktar tard din is-sena; Li l-avukat tal-għajnuna Legali se jkun responsabbli wkoll għall- Għajnuna Legali quddiem il-qorti tal-maġistrati; Li jkun mahtur Assistant Avukat tal-għajnuna Legali li jissostitwixxi lill-avukat tal-għajnuna Legali kemm billi jattendi b mod regolari l-uffiċċju sabiex jipproċessa talbiet għall- Għajnuna Legali, kif ukoll sabiex jattendi ġurijiet bħala avukat difensur; Li jkunu maħtura 12-il avukat f Malta u 2 f Għawdex ex ufficio u 6 Prokuraturi Legali f Malta u 6 f Għawdex ex ufficio, li minbarra li jkunu maħtura fuq bażi ta rotation fil-qorti Ċivili sabiex jirrapreżentaw persuni assenti u persuni li jkollhom dritt għall-għajnuna Legali mill-istat, iridu wkoll jirrapreżentaw persuni intitolati għall-istess dritt fil-qorti tal-maġistrati. Il-ħlas nominali ta dawn se jiżdied għal Lm500 fis-sena filwaqt li se jibqa d-dritt li jżommu l-ħlasijiet marbuta mal-kawżi Ċivili li 249

250 jkunu qed jagħmlu fil-kapaċita tagħhom ta kuraturi u se jintagħżlu wara sejħa pubblika li se ssir aktar tard dik il-ġimgħa. Il-Ministru Gatt semma li din ir-riforma hija konformi mal- Convention on the International Access to Justice tal-unjoni Ewropea u barra minn hekk se tkun tnaqqas l-ispiża tal-gvern minn total annwali ta Lm74,000 għal madwar Lm20,000, tnaqqis sostanzjali li mhux talli mhux se jnaqqas il-kwalità tas-servizz, iżda se jżid l- effiċjenza u l-accountability minn dawk kollha konċernati. (20) F Jannar 2005 il-ministeru tal-ġustizzja u l-intern ta dak iżżmien ħareġ White Paper intitolata Lejn Ġustizzja Aħjar u Eħfef. Ir-raba parti tagħha kienet titratta dwar reviżjoni tal- Għajnuna Legali. Fiha ssemew diversi problemi fosthom: Li ma hemmx skrutinju tajjeb tal-ħidma li ssir; Li l-avukati nominati jilmentaw li mhumiex imħallsin tajjeb; Li l-kriterji biex wieħed jikkwalifika għall-għoti tal-għajnuna Legali mhuwiex sodisfaċenti għax ikun hemm każijiet fejn, anke jekk ma jikkwalifikawx fuq kriterji strettament finanzjarji, xorta waħda jimmeritaw attenzjoni; Li s-sistema ma tagħżilx bejn avukati speċjalizzati fil-kriminal u dawk li jaħdmu aħjar fiċ-ċivil, għax tippreżumi li l-avukati kollha jaħdmu b abbilta f kull qasam, meta dan mhux minnu. Din il-white Paper ipproponiet: L- Avukat tal-għajnuna Legali jagħti servizz tiegħu ta avukat fil-kamp penali biss u mhux f dak Ċivili. Huwa jkollu dmir li jissorvelja s-servizz mogħti mill-avukati tal-għajnuna Legali fil-kawżi Ċivili; Barra mill-elenku solitu ta Avukati tal-għajnuna Legali, ikun hemm skema li permezz tagħha kull avukat li qiegħed jipprattika l-qorti jista jassumi b sistema ta roster, kawżi indikati għal dan l-iskop mill-avukat tal-għajnuna Legali filkamp Ċivili u Kostituzzjonali, kif ukoll, eċċezzjonalment f dak kriminali, u dan ikun parti minn dmiru mill-fatt biss li huwa avukat (munus publicum). Dan is-servizz jingħata bla ħlas pro bono. B dan il-mod min ma jistax iħallas u jkun involut f kawża li timmerita li tiġi ttrattata minn speċjalista fil-materja, jista jkollu l-każ tiegħu assenjat lil avukat barra mill-elenku. Il-White Paper temmet tgħid li dawn iż-żewġ proposti ma jħassrux iddmir li jkollha l-qorti li tinnomina avukat meta akkużat jidher quddiemha mhux assistit u ma jkunx hemm mod dak il-ħin kif jiġi mqabbad l-avukat tal-għajnuna Legali. 250

251 V Ħarsa ħafifa lejn il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fl-isfond taddrittijiet umani u kif salvagwardat f Konvenzjonijiet u Dokumenti oħra reġjonali u internazzjonali (21) Id-dritt għall-għajnuna Legali huwa stabbilit espleċitament fl- Artiklu 6(3)(c) tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem 30, kif ukoll fl-artiklu 14(3)(d) 31 tal-international Covenant on Ċivil and Political Rights. Il-ġurisprudenza tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal- Bniedem stabbiliet ċerti standards essenzjali li l-għajnuna Legali trid tilħaq biex tkun konformi mad-dispożizzjonijiet tal-konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem. Fil-monografija intitolata European Court of Human Rights Jurisprudence on the Right to Legal Aid 32, fejn hemm sunt tas-sentenzi mogħtija minn dik il-qorti sas-sena 2006 dwar id-dritt għall-għajnuna Legali, jingħad hekk: Overall Scope and Eliġibility for Legal Aid Article 6 of the European Convention on Human Rights (ECHR) guarantees the right to a fair trial in both ċivil and criminal proceedings. This has been interpreted as providing for a general requirement of some measure of equality of arms between the state and the individual or between the parties in the case, and the overall structure of the article, as well as the case law of the Court, stresses the vital connection between the right to legal assistance and the general interest in guaranteeing the right to a fair trial. When faced with a criminal charge, the right to legal assistance is explicitly set out in Article 6 (3) (c). An entitlement to free legal aid in ċivil cases has been slower to emerge. It has been discovered by the Court in cases where the absence of legal support would make any equality of arms illusory, or would effectively deprive an applicant of aċċess to the 30 Kull min ikun akkużat b reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin: (a).; (b)..; (c) li jiddefendi ruħu perunalment jew permezz ta' assistenza legali magħżula minnu stess jew, jekk ma jkollux mezzi biżżejjed li jħallas l-assistenza legali, din għandha tingħata lilu b'xejn meta l-interessi tal-ġustizzja jeħtieġu hekk (3). In the determination of any criminal charge against him, everyone shall be entitled to the following minimum guarantees, in full equality: (a)..;(b)..;(c)..; (d) To be tried in his presence, and to defend himself in person or through legal assistance of his own choosing; to be informed, if he does not have legal assistance, of this right; and to have legal assistance assigned to him, in any case where the interests of justice so require, and without payment by him in any such case if he does not have sufficient means to pay for it; 32 Dwar l-awturi ta din il-monografija ingħatat din l-informazzjoni: This paper was prepared by the staff of the Open Society Justice Initiative and the Public Interest Law Institute. We also wish to gratefully acknowledge important substantive contributions by Vesselina Vandova and Kevin Kitching from INTERIGHTS, Borislav Petranov from the Ford Foundation, and Rachel Brailsford from Justice. It was last reviewed in December

252 proceedings as such, for example, when a case can be filed to a court only if assisted by a lawyer in circumstances when an applicant cannot clearly afford one. Legal aid for those in forms of proceedings other than related to a criminal charge will be available only on the same grounds as set out below in ċivil cases, which are more restrictive than those relating to a crime. The general obligation extends to ċivil rights and obligations, which may exclude some forms of hearing, for example, those relating to refugee claims taħt have been construed as not coming within these criteria. However, legal representation should be available for hearings relating to the deprivation of liberty, such as those required by Article 5 (4) of the ECHR (see further below). Other hearings required by the ECHR may also attract an entitlement to free legal aid. For example, the relative of someone who died while in the custody of the state may be entitled to legal aid to cover a hearing required by Article 2 (the right to life). In cases in which free legal assistance is necessary, Article 6 (3) (c) requires taħt the assistance of the lawyer be effective; formal appointment alone is not sufficient, since the ECHR is intended to guarantee rights taħt are not theoretical or illusory but are practical and effective (22) Jistgħu jissemmew ukoll diversi Rakkomandazzjonijiet u Riżoluzzjonijiet li l-kunsill tal-ewropa ħareġ biex jistimula lill-istati Membri jiżviluppaw aktar il-benefiċċju tal-għajnuna Legali, fosthom ir- Riżoluzzjonijiet (76) 5 u (70) 8, u r-rakkomandazzjonijiet (93) 1 u (2005) 12. L-imsemmija Riżoluzzjoni (78) 8, li titratta fuq Legal Aid and Advice, tisħaq fuq l-istati li jagħmluha possibli għall-persuni li ma jifilħux iħallsu li jkollhom aċċess ukoll għal pariri neċessarji fuq kwistonijiet ta natura Ċivili, kummerċjali, amministrattiva, soċjali jew fiskali li jaffettwaw l-interessi w id-drittijiet tagħhom: Legal advice should be available either free or on payment of a contribution dependent on the resources of the person seeking the advice. (23) Bħala tħejjija għar-rakkomandazzjonijiet li se jkunu proposti, sejrin jiġu ċċitati siltiet mill-monografija intitolata European Standards on Criminal Defence Rights: ECt HR Jurisprudence, li għandhom x jaqsmu mal-benefiċċju tal-għajnuna Legali 33. F din il-monografija, l- istess siltiet jintroduċu aspetti varji ta dan il-benefiċċju u huma segwiti b sommarju tal-ġurisprudenza relattiva tal-qorti Europea tad-drittijiet tal- Bniedem: 33 Din il-monografija giet ppublikata f April tas-sena kurrenti mill-open Society Justice Initiative u tista titniżżel minn fuq is-sit elettroniku: 252

253 The right to legal aid: One of the fundamental procedural rights of all people accused or suspected of crimes, is the right to legal assistance at all stages of the criminal proċess. It is not enough to merely allow a theoretical or illusory right to legal assistance. The right must be practical and effective in the way in which it is applied. Accordingly, people charged with crimes should have aċċess to free legal assistance from the outset of the investigation if they cannot afford to pay for taħt assistance themselves. This ensures taħt indigent suspects and defendants are able to defend their cases effectively before the court and are not denied their right to a fair trial because of their financial circumstances. The right to legal aid is established explicitly in Article 6(3) of the European Convention of Human Rights.... Scope of the right to legal aid: States are not required to provide free legal aid to every person who requests it. Article 6(3)(c) of the ECHR specifically sets out taħt a person has the right to free legal aid if two conditions are met. First, if he does not have sufficient means to pay for legal assistance (the means test ), and second when the interests of justice so require (the merits test ). Applying the financial criterion:if a person does not have sufficient means to pay for his own lawyer, he will satisfy the first condition set forth in Article 6(3) of the ECHR. The ECtHR has not provided a definition of sufficient means. Instead, the ECtHR takes all of the particular circumstances of each case into account when determining if the defendant s financial circumstances should have justified granting legal aid. In the appellate stage, the ECtHR applies the means test in the same way as at other stages of proceedings, with the additional factor of looking at whether the court provided the applicant with a lawyer in the proceedings prior to the appeal and whether his financial situation has improved since then. Applying the interests of justice criterion: The ECtHR has identified three factors taħt should be taken into account when determining if the interests of justice necessitate free legal aid. The three factors are: the seriousness of the offence and the severity of the potential sentence; the complexity of the case; and the social and personal situation of the defendant. All three factors should be considered together, but they do not necessarily need to be cumulative; any one of the three can warrant the need for the provision of free legal aid. In addition to these three factors, in the appellate stage the ECtHR has considered some additional factors: the nature of the proceedings; the capacity of an unrepresented appellant to present a particular legal argument; and the severity of the sentence imposed by the lower courts... On the quality of Legal Aid: Mere appointment of a lawyer is not enough to fulfill the State s obligation to provide effective legal assistance. If the legal aid lawyer fails to provide effective representation, and this is 253

254 manifest or is brought to the State authority s attention, then the State is under an obligation to intervene and rectify the failure. In situations where the failure is objectively manifest, the defendant does not need to actively complain or bring the failure to the State s attention. Absenteeism, silence, failure to undertake basic functions, and acting under a conflict of interest are usually manifest failures warranting State intervention. Mere dissatisfaction with the manner in which the lawyer runs the case, or minor errors or defects in the lawyer s work, are unlikely to lead to a situation in which the State is obliged to intervene... Choice of a legal aid lawyer: People who are given free legal aid do not always get to choose which lawyer is appointed to them. The right to be defended by a lawyer of one s own choosing can be subject to limitations when the interests of justice require. Whilst the wishes of the applicant should not be ignored, the choice of lawyer is ultimately for the State. 24. Pubblikazzjoni oħra tal-open Society Justice Initiative, li hija kitba kompletament iffukata fuq il-benefiċċju tal-għajnuna Legali fil-kamp kriminali, iġġib it-titlu ta : Arrest Rights Brief No. 3: The Right to Legal Aid 34. Biex jingħata ħjiel tal-kontenut interessanti ta din ilpubblikazzjoni sejrin jiġu riprodotti hawn is-segwenti żewġ siltiet, meħuda mill-parti introduttorja. Dawn huma rilevanti għal dan l-istudju għaliex jagħtu idea tajba tad-direzzjoni li tista timmira għaliha r-riforma mixtieqa f pajjiżna tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali: One of the fundamental procedural rights of all people accused or suspected of crimes is the right to legal assistance at all stages of the criminal proċess. But it is not enough to merely allow a theoretical or illusory right to legal assistance. The right must be practical and effective in the way in which it is applied. Accordingly, people charged with crimes should be able to request free legal assistance from the outset of the investigation if they cannot afford to pay for taħt assistance themselves. This ensures taħt indigent suspects and defendants are able to defend their cases effectively before the court and are not denied their right to a fair trial because of their financial circumstances. 35. The right to a fair trial is not reserved for the wealthy. Every person charged with, or accused of, a crime has the right to be treated fairly and equally and defend themselves, regardless of their financial circumstances. One of the most important safeguards for the fairness of criminal proceedings is the right to legal aid. The ability of indigent people, who cannot afford to pay for a lawyer themselves, to aċċess free, timely, and quality legal assistance underpins the equality of arms 34 Din il-monografija giet ppublikata f April tas-sena kurrenti mill-open Society Justice Initiative u tista titniżżel minn fuq is-sit elettroniku: 35 Pagna 4 tal-pubblikazzjoni. 254

255 between defence and prosecution, and is a foundation for other essential fair trial rights. Despite the crucial significance of legal aid, many countries across Europe fail to provide a fair and accessible system to ensure taħt people can aċċess effective legal representation when they cannot afford to pay for it themselves. There is huge variation across countries in the structure, funding, conditions and effectiveness of legal aid systems, and many countries fall short of the minimum regional and international standards for the provision of legal aid. This brief provides the current minimum international legal standards on the right to legal aid. It presents the legal standards from the European Convention on Human Rights and the case law of the European Court of Human Rights, supported by principles and standards from the International Covenant on Ċivil and Political Rights, the UN Human Rights Committee, the UN Principles and Guidelines on Aċċess to Legal Aid in Criminal Justice Systems, and other European and UN bodies. 36 (25) Huwa rilevanti għal dan l-istudju li jingħata ftit tagħrif fuq iddokument importanti li għadu kif issemma, jiġifieri: The UN Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems 37.Dan huwa l-ewwel Dokument internazzjonali dedikat għall- Għajnuna Legali u ġie approvat fl-20 ta Diċembru 2012 mill-assemblea Ġenerali tan-nazzjonijiet Uniti. Id-Dokument jistabbilixxi għall-ewwel darba standards globali għall-għajnuna Legali u jistieden lill-istati Membri li jaddottaw il-miżuri imsemmija fih sabiex jissaħħah ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali u sabiex ikun assikurat li dan il-benefiċċju jingħata b mod verament effettiv lil kull min jimmeritah: Recognizing that legal aid is an essential element of a functioning criminal justice system that is based on the rule of law, a foundation for the enjoyment of other rights, including the right to a fair trial, and an important safeguard taħt ensures fundamental fairness and public trust in the criminal justice process, States should guarantee the right to legal aid in their national legal systems at the highest possible level, including, where applicable, in the constitution. Il-prinċipji u l-linji gwida elenkati fid-dokument ġew spjegati hekk filfact sheet tal-open Society Justice Initiative 38,: 36 Pagna 5 tal-pubblikazzjoni. 37 Din il-monografija tista titniżżel minn fuq is-sit elettroniku: 38 Din il-fact sheet tista titniżżel minn fuq is-sit elettroniku: 255

256 They are also ground-breaking and progressive, in part because of their very existence. Legal aid is a complex matter and is usually dealt with by each country at national level. Over recent years, the European Union has attempted to develop EU-wide standards on legal aid, but the issue has been so controversial taħt nothing has yet been tabled by the Commission. The Principles and Guidelines also go beyond any existing regional or international standards: 1. Generous criteria for legal aid eligibility: Principle 3 encourages states to provide legal aid regardless of the person s means, if the case is particularly urgent or complex, or if the penalty the person faces is very severe. This goes beyond the case law of the European Court of Human Rights, which has only ever required legal aid if the accused cannot pay for it themselves. 2. Paralegals and other legal aid providers: The Principles and Guidelines are the first international instrument taħt recognizes paralegals as legal aid providers. Principle 14 indicates taħt states should recognize and encourage the contribution of lawyers associations, universities, civil society and other groups and institutions in providing legal aid. Guidelines 1, 5, and 13 develop this further, encouraging states to involve other actors in the provision of legal aid, including paralegals and law students. 3. Gender sensitivity: The Guidelines emphasize the role of gender in the legal aid context. For example, Guideline 9 encourages states to incorporate a gender prospective into all policies, laws, procedures, programmes and practices relating to legal aid to ensure gender equality and equal and fair access to justice. It also states that states should take active steps to ensure taħt where possible, female lawyers are available to represent female defendants, accused and victims. 4. Victims and witnesses: Particular attention is paid to the needs and rights of victims and witnesses in criminal matters. Principles 4 and 5 encourage states to provide legal aid to victims of crime and witnesses in appropriate cases. On top of this, Guidelines 7 and 8 state that the views and concerns of victims and witnesses should be presented and considered at appropriate stages of the criminal justice process, acknowledging that they may have an important role to play in a fair criminal justice system. 5. Education and information: The Principles and Guidelines also stress the importance of ensuing that the public is well-informed of their right to legal aid, as well as about the criminal justice system generally. This goes further than any instrument or jurisprudence before it, providing detailed guidance about how the state can best educate its citizens about their rights. Guideline 2 encourages states to make information about the right to legal aid, how to aċċess it, and what it consists of, available in local government offices and educational and religious institutions and through the media, including the internet, or 256

257 other appropriate means, as well as radio and television programmes and regional and local newspapers. The Principles and Guidelines were clearly drafted with a keen sense of the controversies and difficulties in providing legal aid around the world. They attempt to provide valuable detailed guidance about best practices, in some cases stretcħing beyond what any international document has done before. VII Ħarsa ħafifa lejn l-aħħar rapport tas-cepej fejn huwa ttrattat ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali: Evalwazzjoni ta ċerti aspetti tiegħu, kif ipprattikat f Malta (26) F Settembru 2012 ġie ppublikat ir-rapport tal-european Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ) 39. Il-kittieb sejjer jagħti ħarsa lejn dan ir-rapport għaliex l-eżami tiegħu jgħin fl-evalwazzjoni, fi sfond komparattiv, tas-sistema attwali tal-għajnuna Legali f Malta. Ir-Rapport jista jgħin l-identifikażzjoni tad-direzzjoni li għandha tieħu r-riforma talbenefiċċju in kwistjoni f pajjiżna; (27) F paġna 45 tar-rapport hemm statistika dwar l-ammont tan-nefqa li iddiversi Stati jallokaw għall-għajnuna Legali. Jingħad hekk: Legal aid is understood here in a broad sense, including also, for example, the costs of legal aid structures, information policies of court users or mechanisms to support the parties in the proceedings for preventing trials. 7 per inhabitant is spent on average by the public authorities to promote access to justice through the legal aid system. However, it seems more relevant to consider the median value in Europe: 2 per inhabitant. Fil-każ ta Malta, n-nefqa fis-sena 2010, għal kull abitant, kienet żewġ ċenteżmi ta ( 0.02). Biex wieħed ikun jista jevalwa komparattivament din in-nefqa, ser tiġi indikata hawn, in-nefqa li għamlu ċerti pajjiżi fl-istess sena. Dawn il-pajjiżi nefqu hekk: L-Italja: 2.1, Spanja: 5.2, Franza: 5.6, u r-renju Unit: Joħroġ ċar minn dawn il-fiġuri li n-nefqa ta Malta f dan il-kamp hija verament baxxa. Infatti, hemm biss sitt pajjiżi fl- Ewropa li jonqfu anqas minna, skont il-klassifika f paġna 46; (28) F paġna 62, ir-rapport jitkellem dwar it-tipi varji ta Għajnuna Legali li jeżistu fid-diversi pajjiżi. Jissemmew dawn l-erba tipi: 1. [Representation in court + legal advice] in [criminal + other than criminal cases]: This category includes a large share of the states or entities (37 out of 48). Thus, more than three quarters of the states or entities widely grant legal aid to cover the users' needs; 39 Dan ir-rapport ta 444 pagna jista jitnizzel mis-segwenti link elettronika: 257

258 2. [Representation in court + legal advice] in [criminal cases] + [representation in court] in [other than criminal cases]: 2 states (Republic of Moldova, Ukraine); 3. [Representation in court] in [criminal cases] + [Representation in court + legal advice] in [other than criminal cases]. Greece is the only state where more types of legal aid are made available in other matters than in criminal matters; 4. [Representation in court] in [criminal + other than criminal cases]. 6 states grant legal aid only for the representation in court, but both in criminal and non-criminal cases: Azerbaijan, Italy, Malta, Monaco, Poland, San Marino, Switzerland. Anke taħt dan l-aspett, Malta tinsab ma dawk il-pajjiżi li joffru l-anqas firxa wiesgħa ta Għajnuna Legali. Dan għaliex is-sistema tagħna għadha ma inkluditx il-benefiċċju tal-għoti ta pariri Legali (legal advice) fil-kamp Ċivili meta dawn il-pariri Legali ikunu meħtieġa flistadju meta ma hemm l-ebda kawża prospettata jew kawża pendenti quddiem il-qorti. Ukoll fil-kamp kriminali, il-benefiċċju tal-għajnuna Legali ma jestendix għal aċċess għal Għajnuna Legali qabel ma tibda l- interrogazzjoni mill-uffiċjali tal-pulizija ta persuna suspettata li ghamlet rejat 40. (29) F paġna 65, ir-rapport jitkellem dwar liema spejjeż huma koperti bil-benefiċċju tal-għajnuna Legali. Malta tinsab fost 39 Stat li jkopru fil-benefiċċju d-drittijiet tal-qrati. Malta ma tissemiex fost it-30 pajjiż li fis-sistema tagħhom ikopru wkoll l-ispejjeż, fosthom dawk notarili, konnessi mal-esekuzzjoni tad-deċiżjonijiet tal-qrati. Dan hu ta żvantaġġ għall-benefiċjarji maltin, li meta jesegwixxu sentenza jkunu kostretti joħorġu dawn l-ispejjeż minn buthom; (30) F paġna 65 u l-paġni sussegwenti, ir-rapport jitkellem dwar ilkundizzjonijiet li huma neċessarji biex jingħata l-benefiċċju tal- Għajnuna Legali. Id-deċiżjoni dwar dan, fi 22 pajjiż tittieħed mill- Qrati, f 26 pajjiż minn xi awtorita barra l-qrati u f disa pajjiżi iddeċiżjoni tittieħed b mod konġunt. It-tabella 3.7 f paġna 71 tpoġġi lil Malta mal-lista ta pajjiżi fejn id-deċiżjoni dwar l-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali tittieħed minn Authority external to the court. Iżda jidher li dan hu żbaljat, għax f Malta hija l-qorti li finalment tikkonċedi dan il-benefiċċju, għalkemm, kif sejjer jiġi spjegat aktar l isfel 41, l-eżerċizzju tal-qorti f dan is-sens, tista tgħid li dejjem huwa wieħed ta rubber stamping tad-deċiżjoni li jkun ħa qabel l-avukat tal- Għajnuna Legali; (31) Il-Kundizzjonijiet għall-għoti tal-benefiċċju inkwistjoni normalment jiddependu fuq is-sitwazzjoni finanzjarja tal-applikant u/jew fuq il-mertu tal-każ. Ma ssir l-ebda evalwazzjoni tal-mertu tal- 40 Ara paragrafu 45 aktar l isfel ta dan ir-rapport. 41 Ara paragrafu 38 u 39 ta dan ir-rapport. 258

259 każ fil-kamp kriminali, għax hawnhekk dan l-aspett huwa irrilevanti. Min-naħa l-oħra, tali evalwazzjoni hi rilevanti ħafna fil-kamp Ċivili, f ħafna pajjiżi, bħal ma hu f Malta. Dwar il- means testing, ir-rapport, inter alia jgħid: In the great majority of states and entities, the level of resources is examined on a case-by-case basis (namely in Bulgaria, Estonia, Malta, Montenegro, Poland, Switzerland, UK-Northern Ireland). The law can determine the level of legal aid resources to be granted, wholly or partly, (Belgium, France, Norway, the Netherlands, Romania, Spain, UK-Scotland) or define specific methods for assessing or calculating the level of resources (Republic of Moldova, Slovakia, Slovenia) which can, for instance, depend on the minimum living wage in the country or in a given entity (Russian Federation). The level of resources can be assessed by an ad hoc body (often the body entrusted with the decision regarding the merit of the case submitted for legal aid; see paragraph above), the court clerk s office or the court (see paragraph above). The maximum level is determined by the Bar association in Croatia. In Turkey, court users can be granted legal aid upon presentation of a social certificate. The examination of the level of resources can depend on the type of legal aid concerned: in Latvia, for instance, there is an examination of resources only for the purpose of granting legal advice but not for taħt of granting representation in court in criminal cases ; (32) Fil-maġġoranza tal-pajjiżi konċernati, persuna li tkun ingħatat ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali fil-kamp Ċivili, xorta waħda tkun obbligata li tħallas ċerti drittijiet u spejjeż tal-qorti. Dan ma jsirx f Malta, u huwa tajjeb li din is-sistema tibqa tinżamm f pajjiżna. Irrapport, f paġna 73 jispjega hekk: In almost all the states or entities (42), the parties must pay court taxes or fees to initiate non-criminal law proceedings. Even for some criminal law proceedings, in some states or entities parties must pay court taxes or fees: Belgium, Cyprus, Portugal, Serbia, Switzerland, UK-Northern Ireland. In 2010, only 2 member states provided for a free access to all courts: France and Luxembourg ; (33) Ir-Rapport tas-cepej, f paġna 74 jirrimarka hekk, fuq aspett li hu innovattiv għal Malta: One development facilitating access to justice in European states is related to the growth of private legal expense insurance. Citizens can insure themselves for covering the costs of legal advice, the costs related to court proceedings or obtaining the assistance of a lawyer. In 34 states or entities the citizens can take out insurance for the cost of judicial proceedings, representation in court or legal advice. The system of private insurance for legal costs does not exist in

260 European states. In this last group, taxes and fees are requested only in non-criminal matters. Malta tinsab fil-lista ta dawn l-14 -il pajjiż fit-tabella 3.10 f paġna 75. Huwa veru li f Malta, dan it-tip ta assikurazzjoni ftit li xejn jissemma, u għalhekk Malta tpoġġiet fil-lista korretta, iżda min-naħa l-oħra, mhux korrett li jingħad li f Malta, min jingħata l-benefiċċju inkwistjoni, ikun irid iħallas spejjeż tal-qorti; (34) Il-Kapitlu 3 tar-rapport (Access to Justice), li minnu ittieħdu s- siltiet appena ċitati, jagħlaq (ara paġni 81 u 82) bil-parti intitolata: Trends and conclusions. L-Awturi jagħmlu erba osservazzjonijiet li jolqtu il-kwistjoni tal-aċċess għal Qorti. Billi dawn l-osservazzjonijiet jidhru rilevanti għalina wkoll, siltiet minnhom se jiġu ċċitati hawn: The level of fees and taxes linked to judicial proceedings. Payment of court fees is now characteristic of the whole Europe, since France has chosen to abandon the system of free access to courts as from For a majority of European states and entities, and ever more, the court fees constitute a significant financial resource, allowing some to cover a major part of the court operating costs, or even to generate a net profit. Such a system, if accompanied by an effective legal aid system for enabling access to court to litigants who would not have sufficient means otherwise, is part of the current strong trend of public policy aimed at partly balancing the costs of public services borne by the users and the tax payers.. The amount of public legal aid allocated per case and the number of cases eligible for legal aid (limited either by the legal matter or the procedure concerned or by elements attached to the quality or the level of means of the court users). All European states implement public policies aimed at supporting the access to court for the users that otherwise would not have the necessary resources. This applies universally to criminal cases, and a positive trend is observed as regards non-criminal cases: on the whole, the budgets allocated to legal aid in Europe are on the increase (+18 % since the previous exercise). Another positive trend can be highlighted over the last two years, despite the fact taħt in each member state taken separately there are significant differences in the quantitative and qualitative development of the legal aid. With regard to all European states scrutinised, the budget allocated to legal aid per case increased, while at the same time the number of cases concerned decreased. All in all, in the member states there seems to be a tendency to grant more aid to a smaller number of users: to help less frequently but to help better in some way; 260

261 The existing arrangements for facilitating access to court out of public assistance (pro bono systems provided by the bar associations, private insurance covering the costs of proceedings). The practice of facilitating access to justice in Europe through developing the system of private insurance for covering the costs of judicial proceedings seems to be developing; Statistical data on the number of cases concerned by legal aid and on the budgetary amounts allocated to such legal aid. In order to improve the access to justice, it is important that member states of the Council of Europe are in the position to provide accurate information regarding the number of cases concerned by legal aid and the amount of budget allocated to such legal aid. VII Xi rakkomandazzjonijiet immirati għat-titjib tal-benefiċċju tal- Għajnuna Legali f Malta (35) Is-servizz tal-għajnuna Legali għal dawk il-persuni li ma jifilħux iħallsu, m għandu qatt jiġi kkunsidrat bħala karita. Inveċe, dan huwa dritt bbażat fuq id-dinjità ta kull persuna umana, u għalhekk huwa dritt fundamentali tal-bniedem, li l-istati huma obbligati li jirrikonoxxu u jirrispettaw fl-interita tiegħu. Dan l-aspett, ġie sottolinejat fil-parti V ta dan l-istudju 42. Is-servizz jew il-benefiċċju tal-għajnuna Legali, kif jissejjaħ fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, għandu jkun wieħed aċċessibbli, effettiv u sostenibbli, b kontenut prattiku, u għandu jkun amministrat b mod effikaċi u effiċjenti. Barra minn dan, huwa xieraq ukoll li jkun regolarment aġġornat biex ilaħħaq mal-ħtiġiet attwali u rejali tal-persuni li jkollhom bżonnu. Bħala Għajnuna fit-triq biex jintlaħaq dan il-għan, issir riferenza għal dak li diġa ntqal fir-raba parti ta dan ir-rapport (ara paragrafi 7 sa 18 supra) u inoltre se jsiru xi rakkomandazzjonijiet, li fil-fehma umli tal-kittieb, jistgħu jiġu kkunsidrati fl-implimentazzjoni tarriforma li hemm ħsieb li ssir; (36) L-ewwel rakkomandazzjoni li tista ssir hija waħda ovvja għaliex issegwi naturalment mill-kontenut tal-parti VII preċedenti: Huwa tajjeb li jingħata każ tal-aġġornamenti u ta dak kollu li jkun qed jiġri barra minn Malta 42 Ara wkoll f dan ir-rigward, dak li jingħad fid-dokument imsemmi f paragrafu 25 supra, intitulat United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems pubblikat is-sena li għaddiet, li fil-parti rilevanti jgħid hekk: Principle 1. Right to legal aid Recognizing that legal aid is an essential element of a functioning criminal justice system that is based on the rule of law, a foundation for the enjoyment of other rights, including the right to a fair trial, and an important safeguard that ensures fundamental fairness and public trust in the criminal justice process, States should guarantee the right to legal aid in their national legal systems at the highest possible level, including, where applicable, in the constitution. 261

262 f dan il-qasam. Biex is-sistema tagħna tal-għajnuna Legali ma taqax lura, ta min jagħti każ tar-riformi li qed isiru f dan il-kamp il barra minn xtutna u tal-istatistika komparattiva li tinġabar minn istituzzjonijiet bħall-unjoni Ewropea u l-kunsill tal-ewropa. Hemm ħafna materjal disponibbli, bħal ma huma id-dokumenti li ssemmew qabel, fosthom l-imsemmi rapport tas-cepej, ippublikat f Settembru tas-sena li għaddiet. Dan ir-rapport fih minjiera ta informazzjoni komparattiva u għalhekk jista jservi ta ispirazzjoni għal diversi riformi li hemm bżonn li jsiru f Malta bla aktar dewmien, mhux biss f dan ilqasam partikolari tal-għajnuna Legali, iżda wkoll f ħafna oqsma oħra fil-kamp kollu ġudizzjarju. Minn dan ir-rapport biss, wieħed malajr isir konxju tal-fatt li n-nefqa li ssostni il-benefiċċju tal-għajnuna Legali f Malta, hija baxxa wisq meta kkumparata man-nefqa relattiva ta diversi pajjiżi oħra. Din hija indikazzjoni pjuttost ċara li hemm il-bżonn li jiġu allokati aktar riżorsi u fondi għat-titjib tas-servizz Malti. Hemm bżonn ukoll li jiġu eskoġitati sistemi ġodda, li diġa ddaħħlu barra minn Malta, li jservu ta appoġġ għas-servizz tal- Għajnuna Legali, bħal ngħidu aħna s-servizz ta pro bono, fejn avukati jipprovdu s-servizz tagħhom bla ħlas u dan bħala parti mis-sistema tal- Għajnuna Legali. U ċertament, hemm bżonn li f dan il-qasam tibda tinġabar statistika aktar komprensiva milli għandna illum, għax tali statistika, meta tiġi evalwata u interpretata kif imiss, ċertament taf tkun għodda tajba għalliskrutinju ta dak li effettivament ikun qiegħed isseħħ f dan il-kamp. Skrutinju ta tali statistika kompjuti, b rieda tajba, ikunu jistgħu jittieħdu l-miżuri neċessarji f waqthom għat-titjib tas-sistema; (37) Huwa rakkomandat bil-qawwa li l-avukat tal-għajnuna Legali jingħata r- riżorsi (li attwalment hu nieqes minnhom) biex ikun jista jtejjeb b mod sinjifikanti l-operat u servizz li jagħti. Biex jiġu evitati ripetizjonijiet, issir riferenza għal kontenut tal-paragrafi 7, 8, 9, 10 u 11 supra. Ma jistax ikun li l- uffiċċju/kamra tal-avukat tal-għajnuna Legali jibqa mgħammar biss b mejda u ftit siġġijet u xejn iżjed. Ma jistax ikun li dan l-uffiċċju jibqa priv minn kull Għajnuna klerikali u mill-għodda indispensabbli tal-itc. Huwa ssuġġerit li: L-uffiċċju jkun mgħammar bl-għodda kollha neċessarja sabiex ikun jista jitmexxa b mod effiċjenti; L-uffiċċju jkollu staff ta almenu skrivan wieħed li għandu jaħdem taħt id-direzzjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali. Fost id-dmirijiet tiegħu, jistgħu jiġu elenkati s-segwenti: Li jżomm l-uffiċċju dejjem miftuħ fil-ġranet u l-ħinijiet soliti talufficċju; Li jżomm statistika dettaljata 43 tal-operat kollu tal-uffiċċju; Li jwieġeb domandi tal-pubbliku dwar ir-rekwiżiti neċessarji biex persuna tkun trid tissodisfa biex issir eliġibbli li tingħata l- Għajnuna Legali; 43 L-imsemmi rapport tas-cepej jagħti ħjiel tajjeb tat-tip ta statistika li għandha tigi kkusidrata li tinġabar. 262

263 Li jgħin fil-mili tal-formuli (li ser jissemmew aktar l isfel) li jistgħu jiġu introdotti meta ssir it-talba għall-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali; Li għal bżonn jiġi awtorizzat li jagħti l-ġurament lill-applikanti li jissottomettu l-istess formuli, u meta jagħmel dan, jinformahom dwar is-serjeta ta dan il-ġurament u dwar is-sanzjonijiet previsti fil-liġi għal min jagħmel stqarrijiet foloz. L-uffiċċju jkollu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku fuljett 44 li jagħti informazzjoni sħiħa, bi kliem sempliċi, dwar l-aspetti kollha tal-għajnuna legali kemm dik fil-kamp Ċivili u kemm ukoll fil-kamp kriminali; L-uffiċċju jkollu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku formola ta applikazzjoni 45 għall-għajnuna Legali. Din il-formola jkun fiha kwestjonarju dettaljat li jkopri l-aspetti kollha nvoluti fil-means testing rikjest mil-liġi. B hekk, dan l-eżerċizzju essenzjali jkun jista jsir b mod ferm aktar rigoruż u komplet milli jsir illum 46. Il-formola tkun trid tiġi mimlija mill-persuna li tkun qed titlob li tingħata l-għajnuna Legali, tkun trid tiġi kkonfermata bil-ġurament u għal bżonn tkun trid tiġi akkumpanjata minn xi dokumenti li jikkoroboraw il-kontenut tagħha 47 ; Fiha jkun hemm twissija dwar is-sanzjonijiet imposti mill-liġi f każ li ssir xi dikjarazzjoni li ma tkunx veritiera. Ikun fiha twissija 44 Kampjun ta fuljett bħal dan li ġie ppublikat mill-law Society tal-irlanda jista jitniżżel minn din il-link elettronika: 45 Kampjun ta applikazzjoni bħal din tal-legal Aid Board tal-irlanda tista titniżżel minn din illink elettronika: 4b6e7b7b e a/%24FILE/Application%20Form%20LAA3%20English.pdf 46 Ara Paragrafu 13 supra. 47 Biex jingħata eżempju ta dan, wieħed jista jagħmel riferenza għal dak li jsir fil- Lussemburgu fejn fuq il-formola jingħad hekk: When applying for legal aid you must always attach: A copy of your identity card, A certificate giving the members of your household issued by the municipal authorities in your place of residence A document showing the personal monthly income for the last three months (salary, unemployment allowance, GMI, pension, investment income) or a certificate testifying the absence of a regular job issued by the Common Social Security Centre. You should also attach copies of the relevant documents concerning the case for which legal aid is requested. Where appropriate, you should also attach other certificates or documents in support of your application: A property ownership certificate issued by the tax authorities, A certificate relating to the incomes of other members of your household, A certificate relating to family or education allowances, A certificate relating to special allowances for seriously handicapped persons, An assistance certificate, A certificate relating to income from movable or immovable property, A certificate relating to other income, A certificate relating to debts, A copy of the lease or a copy of the transfer/payment of the last rent, A certificate relating to other expenditure. 263

264 wkoll li jekk iċ-ċirkostanzi finanzjarji tal-applikant jitbiddlu għall-aħjar 48 b mod sinjifikattiv, allura ikun obbligu tiegħu li jgħarraf lill-avukat tal- Għajnuna Legali ikun b dan it-tibdil; L-iskrivan ikun fid-dmir li jara li jkun hemm fuq il-website 49 tal-ministeru tal-ġustizzja tagħrif komprensiv u siewi, spjegat bi kliem li jifhmu kulħadd, fuq il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. Il-formula tal-applikazzjoni għandha tkun on line wkoll u din tkun tista titniżżel u anke għal bżonn tkun tista tiġi mimlija u mibgħuta elettronikament ukoll. (38) Huwa rakkomandat li jsiru emendi fil-liġi b mod li jkun l-avukat tal- Għajnuna Legali innifsu li jiddeċiedi jekk applikant għandux jingħata jew le ilbenefiċċju tal-għajnuna Legali, u dan fuq l-inkartament li jkun ħejja l-iskrivan wara l-applikazzjoni għall-għajnuna Legali. B hekk, tiġi simplifikata l-proċedura attwali u ma jibqax il-bżonn tal-intervent u tar-relattiv digriet tal-qorti. Proċedura hekk simplifikata u allura aktar effiċjenti diġa teżisti fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, eżattament fl-artiklu 928C u 928D (e), jiġifieri fejn hemm stabbilita il-proċedura tal-għoti tal-benefiċċju tal-għajnuna Legali fil-każ ta tilwim transkonfini. Mill-esperjenza twila tal-kittieb, jista jingħad li normalment, f każ ta tilwim ordinarju jew domestiku f sede Ċivili, l- intervent tal-qorti jikkonsisti biss f rubber stamping u konferma tar-relazzjoni li jkun issottometta l-avukat tal-għajnuna Legali lill-qorti. Madanakollu, l-qorti għandha jibqagħlha d-dritt li tinnomina hija stess seduta stante avukat biex jagħti l-għajnuna Legali fil-kamp kriminali meta l-imputat jew akkużat ma jkollux avukat biex jassistih. Mill-banda l-oħra, il-qorti għandha dejjem jibqagħlha 50 l- kompetenza li tkun tista tirrevedi d-deċiżjoni tal-avukat tal-għajnuna Legali meta dan jiċħad it-talba għall-għoti tal- benefiċċji tal-għajnuna Legali, f liema każ huwa għandu jagħti r-raġunijiet dettaljati taċ-ċaħda. Għall-bżonn, għandhom jidħlu fil-liġi, r-regoli speċifiċi applikabbli għal proċedura ta kif għandha ssir u titmexxa tali reviżjoni quddiem il-qorti; (39) Jiġi ssuġġerit ukoll li għandu jkun l-avukat tal-għajnuna Legali innifsu li jawtorizza l-ħatra tal-avukat u tal-prokuratur Legali biex jassistu il-parti li tingħata l-benefiċċju tal-għajnuna Legali. Ħatriet bħal dawn bħal issa jsiru mill- Qorti skont l-artiklu 918 tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Pero, anke hawn, l-intervent tal-qorti huwa wieħed ta rubber stamping u dan allura ifisser ħela ta ħin għall-qorti u telf ta żmien ta uffiċjali jiġru bil-karti minn uffiċċju għall-ieħor. Ċertament, anke fejn ikun hemm il-ħtieġa ta sostituzzjoni tal-imsemmija avukat jew prokuratur Legali, skont kif jissemma flistess Artiklu, tali sostituzzjoni huwa rakkomandat li tkun tista ssir direttament mill-avukat tal-għajnuna Legali; 48 Ara f dan is-sens ukoll l-artkolu 928 D (h) tal-kopc fil-każ tal-proċedura ta tilwim transkonfini 49 Kampjun ta website tal -Legal Aid Board tal-irlanda tista titniżżel minn dawn il-links elettroniċi: l_aid.html 50 Ara l-artiklu 917 tal-kopc 264

265 (40) Billi l-assistenza klerikali fuq imsemmija 51 għandu jkollha l-effett li teħles lill-avukat tal-għajnuna Legali minn ħafna xogħol repettitiv, ta laqgħat ma applikanti u kitba ta relazzjonijiet sterjotipati, dan l-avukat sejjer ikollu aktar ħin għad-dispożizzjoni tiegħu x jiddedika għax-xogħol primarju tiegħu, jiġifieri jassisti akkużati li jingħataw il-benefiċċju tal-għajnuna Legali quddiem il-qrati Kriminali senjatament fil-ġurijiet. Għandu jsib il-ħin ukoll biex jissorvelja sew ix-xogħol li jkunu qegħdin jagħmlu l-avukati tal-elenku. Għal dan l-iskop, għandu jkun disponibbli wkoll biex jisma l-ilmenti li l-benefiċċjarji tas-servizz jista jkollhom dwar l-istess servizz li jkunu qed jirċievu mingħand il-persuni Legali assenjati lilhom. Naturalment, jisma wkoll x għandu xi jgħid l-avukat jew prokuratur Legali kkonċernat. Jekk l-ilment ikun jidher li huwa ġustifikat, l- Avukat tal-għajnuna Legali għandu jipprovdi rimedju jew billi jiġbed l- attenzjoni tal-avukat jew tal-prokuratur Legali involut, jew f każijiet aktar serji, jgħaddi l-każ lill-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja sabiex din tiġġestih skont il-liġi; (41) Waqt is-seduti tal-kumitat ġie suġġerit li n-numru tal-avukati tal-elenku hemm lok li jiżdied. Jekk dan is-suġġeriment jintlaqa, għandu jiġi kkunsidrat jekk għandux ikun hemm speċjalizzazzjoni fix-xogħol fis-sens li l-avukati li jiżdiedu jkunu intiżi li jaħdmu biss fil-kamp kriminali. Jekk isir hekk, huwa xieraq li r-remunerazzjoni tagħhom tkun akbar minn dik li hija illum, għaliex dawn m humiex sejrin ikollhom il-kompensazzjoni li ssemmiet qabel 52 u li jużufruwixxu minnha l-avukati tal-elenku li jkunu assenjati fil-kamp Ċivili; (42) Huwa rrakkonmandat li, bi ftehim mal-kamra tal-avukati, tiġi introdotta sistema pro bono fejn numru ta avukati volontarjament jagħtu bla ebda ħlas servizz ta Għajnuna Legali lill-persuni li ma jistgħux iħallsu 53. Sistemi bħal dawn ġew imdaħħla b suċċess f diversi pajjiżi u ma hemm l-ebda raġuni għaliex xi ħaġa simili m għandhiex issir f Malta wkoll, aktar u aktar meta l-istat Malti jissovenzjona tant tajjeb l-edukazzjonita dawk il-persuni li jattendu kors universitarju biex isiru avukati. Bħala fatt hemm ħafna avukati ta kuxjenza li, anke mingħajr ma hemm fis-seħħ l-ebda sistema pro bono uffiċjali, xorta waħda jagħtu servizz bla ħlas, meta jaraw li klijent ma għandux il-mezzi biex iħallashom. Naturalment hemm ħafna avukati oħra li m humiex disposti li jagħmlu ġest filantropiku bħal dan. Ikun allura tajjeb li tiġi organizzata sistema uffiċjali pro bono, biex isservi ta appoġġ għas-servizz tal-għajnuna Legali 51 Ara paragrafu 37 supra. 52 Ara paragrafu 14 supra. 53 Ara wkoll f dan ir-rigward, dak li jingħad fid-dokument imsemmi f paragrafu 25 supra, intitulat United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems, li fil-parti rilevanti jgħid hekk: Principle 14. Partnerships 39. States should recognize and encourage the contribution of lawyers associations, universities, civil society and other groups and institutions in providing legal aid. 40. Where appropriate, public-private and other forms of partnerships should be established to extend the reach of legal aid. 265

266 prinċipali offrut mill-istat. Dan is-servizz pro bono jista jiġi ntrodott u mplimentat b diversi modi. Jingħataw hawn żewġ eżempji biss: Tista tinbena lista ta avukati li jkunu speċjalisti f kampijiet Legali diversi, li volontarjament joffru li jassistu bla ħlas persuni li ma jistgħux iħallsu meta l-avukat tal-għajnuna Legali jkun tal-fehma li l-kawża tagħhom timmerita li tiġi ttrattata minn speċjalista fil-materja. F dan il-każ, L-Avukat tal-għajnuna Legali, minflok ma jassenja Avukat tal-elenku kif soltu jsir, jassenja b sistema ta roster avukat fuq il-lista pro bono; Tista tinbena lista ta avukati li jkunu lesti li jagħtu pariri (legal advice) bla ħlas lil ċerti persuni mibghuta lilhom mill-avukat tal-għajnuna Legali. L- għażla tal-persuni li jsiru jikkwalifikaw għal dan is-servizz pro bono ssir billi huwa jiċċertifika li persuna ġiet means tested u tinstab li kienet eliġibbli għall-għajnuna Legali, iżda ma tikkwalifikax għal tali Għajnuna tal-istat għaliex din bħalissa ma tkoprix każijiet ta pariri Legali biss 54, jiġifieri dawk il-każijiet fejn ma hemmx kawża pendenti jew li trid tiġi intavolata fil-qrati; (43) Waqt is-seduti tal-kumitat ġie ssuġġerit li l-avukat tal-għajnuna Legali u l-avukati u Prokuraturi Legali tal-elenku m għandhomx jibqgħu jagħmlu sehem mill-uffiċċju tal-avukat Ġenerali, li wkoll sal-lum joħroġ ir-remunerazzjoni tagħhom. Fil-verita din ir-riforma kienet ġiet identifikata u approvata mill- Kabinett tal-ministri fl-10 ta Jannar 2000, kif intqal fil-paragrafu 19 supra. Madanakollu, din ir-riforma ma jidhirx li ġiet implimentata u r-raġuni għaliex qatt ma ddahhlet fis-seħħ, ma rriżultax lill-kittieb; (44) Rakkomandazzjoni oħra li l-kittieb jixtieq jagħmel hija li kull min jagħmel sehem mis-servizz tal-għajnuna Legali għandu jingħata taħriġspecjalizzat biex l- għoti tal-istess servizz ikun aktar professjonali u effiċjenti. Ikun jixraq li l- Avukat tal-għajnuna Legali u l-persuni Legali tal-elenku jingħataw taħriġ mhux daqstant fuq materji Legali sostantivi, għax dan suppost li għandu jsir filkonfront ta kull avukat prattikanti, iżda l-aktar fuq ċerti hard u soft skills, bħal per eżempju kif għandhom jaġixxu meta l-klijent tagħhom ikun persuna li tkun gejja minn kultura differenti minn dik storikament Maltija. Eżempju ieħor huwa taħriġ ta kif għandhom jintervistaw (inkluz waqt l-eżami u kontroeżami ta xhiedha) il-minuri u persuni oħra vulnerabbli. Għandu jkun hemm taħriġ ukoll fuq ċerti materji Legali ta natura sostantiva u proċedurali dwar temi Legali li l- avukati li jagħtu s-servizz tal-għajnuna Legali l-aktar li jiltaqgħu magħhom fuq xogħolhom. Taħriġ bħal dan huwa aktar u aktar meħtieġ dwar temi Legali li jkunu ntroduċew kunċetti pjuttost ġodda fis-sistema Legali tagħna, speċjalment dawk il-materji ispirati minn innovazzjonijiet derivanti mill-unjoni Ewropea, bħal ma huma id-dispożizzjonijiet 928 A sa 928 H tal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, dwar l-għajnuna Legali fil-każ ta tilwim transkonfini; (45) Hija l-fehma tal-kittieb li s-servizz attwali tal-għajnuna Legali m huwiex wiesgħa u estiż biżżejjed u li dan għandu jiġi riformat b mod li jsir jibbenefika 54 Ara Paragrafu 28 supra. 266

267 firxa akbar ta persuni. B dan il-għan qegħdin isiru s-segwenti rakkomandazzjonijiet: Kif hu magħruf, huwa d-dover tal-istat li jorganizza is-sistema ġudizzjarja tiegħu b mod li din tkun allinejata u konformi ma dak kollu li tesiġi l- Konvenzjoni Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem u l-insenjamenti tal-qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem. Din l-istess Qorti, kemm -il darba sostniet li bħala regola ġenerali d-dritt tal-għajnuna Legali b xejn japplika matul l-istadji kollha tal-proċeduri kriminali, sa mill-investigazzjonijiet preliminari tal-pulizija, jiġifieri sa qabel l-interrogazzjoni stess talpulizija sad-determinazzjoni finali tal-każ mill-qorti. Infatti fil-każ Averill v. United Kingdom, deċiż fis-6 ta Ġunju 2000: The Court found a violation of Article 6 (3) (c) since the applicant was denied a solicitor during the first 24 hours of his interrogation. The Court stated that the situation in which the accused found himself during that 24-hour period was one where the rights of the defense may well have been irretrievably prejudiced due to the existing domestic law that allowed authorities drawing inferences from the accused s silence. The trial judge did in fact invoke the applicant s silence during the first 24 hours of his detention against him. The Court stated that, as a matter of fairness, access to a lawyer should have been guaranteed to the applicant before his interrogation began. Fid-dawl ta dawn l-insenjamenti huwa rakkomandat li s-sistema tal-għajnuna Legali għandha tkun estiża biex tilħaq persuni bla mezzi suffiċjenti li jkunu qed jissubixxu l-bidu tal-proċeduri kriminali kontrihom, jiġifieri li jkunu jistgħu jagħmlu użu mill-benefiċċju tal- Għajnuna Legali qabel ma tibda l-interrogazzjoni tagħhom mill-uffiċjali tal-pulizija 55. Ġie notat illi fil-kamp kriminali, meta l-każ jasal quddiem il-qrati tal- Maġistrati prattikament ma jsir l-ebda means testing: kull min jippreżenta ruħu mingħajr avukat, anke jekk ikun sinjurun, jista jitlob u jingħata s- servizz tal-għajnuna Legali. Din tidher li hija sistema naqra liberali żżejjed 56. Infatti kien hemm żmien meta s-sistema tal-għajnuna Legali ġiet 55 Ara wkoll f dan ir-rigward, dak li jingħad fid-dokument imsemmi fin-nota preċedent, intitulat United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems,li fil-parti rilevanti jgħid hekk: Principle 3. Legal aid for persons suspected of or charged with a criminal offence States should ensure that anyone who is arrested, detained, suspected of or charged with a criminal offence punishable by a term of imprisonment or the death penalty is entitled to legal aid at all stages of the criminal justice process. Guideline 3. Other rights of persons detained, arrested, suspected or accused of, or charged with a criminal offence States should introduce measures: (a) To promptly inform every person detained, arrested, suspected or accused of, or charged with a criminal offence of his or her right to remain silent; his or her right to consult with counsel or, if eligible, with a legal aid provider at any stage of the proceedings, especially before being interviewed by the authorities; and his or her right to be assisted by an independent counsel or legal aid provider while being interviewed and during other procedural actions; 56 Ara paragrafu 23 et seq. supra. 267

268 sistematikament abbużata 57 u forsi huwa l-każ li jiġi kkunsidrat jekk ilmeans testing għandux ikun pari mis-sistema tal-għajnuna Legali anke quddiem il-qorti tal-maġistrati fil-kompetenza kriminali tagħhom. Jista jiġi kkunsidrat jekk il-benefiċċju tal-għajnuna Legali għandux ikun estiż għall-vittmi tar-reati meta dawn il-vittmi jkunu sofrew offiżi serji fuq il-persuna tagħhom. Dana qed jiġi ssuġġerit għaliex fil-fehma tal-kittieb, mhuwiex sewwa u ġust li dawn il-vittmi, wara li jkunu sofrew tant intortament, ikunu kostretti li jidħlu fi spejjeż Legali meta jeżerċitaw iddrittijiet tagħhom quddiem il-qorti għar-risarċiment tal- ħsara li jkunu soffrew. Ferm aktar liberali hija r-rakkomandazzjoni f dan ir-rigward, li tinstab fiddokument imsemmi f paragrafu 25 supra, intitulat United Nations Principles and Guidelines on Access to Legal Aid in Criminal Justice Systems ippubblikat is-sena li għaddiet, li fil-parti rilevanti jgħid hekk: Principle 4. Legal aid for victims of crime Without prejudice to or inconsistency with the rights of the accused, States should, where appropriate, provide legal aid to victims of crime. Il-Guideline rilevanti telabora hekk: Guideline 7. Legal aid for victims Without prejudice to or inconsistency with the rights of the accused and consistent with the relevant national legislation, States should take adequate measures, where appropriate, to ensure that: (a) Appropriate advice, assistance, care, facilities and support are provided to victims of crime, throughout the criminal justice process, in a manner that prevents repeat victimization and secondary victimization; (b) Child victims receive legal assistance as required, in line with the Guidelines on Justice in Matters involving Child Victims and Witnesses of Crime; (c) Victims receive legal advice on any aspect of their involvement in the criminal justice proċess, including the possibility of taking civil action or making a claim for compensation in separate legal proceedings, whichever is consistent with the relevant national legislation; (d) Victims are promptly informed by the police and other frontline responders (i.e. health, social and child welfare providers) of their right to information, their entitlement to legal aid, assistance and protection and how to access such rights; (e) The views and concerns of victims are presented and considered at 57 Fid-dokument li ġie ppublikat mid-dipartiment tal-informazzjoni fil-11 ta Jannar 2000 (u li saret riferenza għalih fil-paragrafu 19 supra, il-ministru responsabbli għall-ġustizzja, Dott. Austin Gatt semma li fost il-problemi li kien hemm fis-sistema, kien hemm waħda partikolari fejn ċerti avukati kienu qed jidhru fl-awla ma persuni akkużati u jiddikjaraw li ma jistgħux isibu avukat tad-difiża tagħhom. B hekk l-istat kien qed iħallas l-ispiża tagħhom spiża li fl-1998 telgħet għal ftit aktar minn Lm46,000, filwaqt li fl-1999 laħqet madwar Lm 61,

269 appropriate stages of the criminal justice process where their personal interests are affected or where the interests of justice so require; (f) Victim services agencies and non-governmental organizations can provide legal aid to victims; (g) Mechanisms and procedures are established to ensure close cooperation and appropriate referral systems between legal aid providers and other professionals (i.e. health, social and child welfare providers) to obtain a comprehensive understanding of the victim, as well as an assessment of his or her legal, psychological, social, emotional, physical and cognitive situation and needs. L-istess dokumenti tan-nazzjonijiet Uniti jipproponi li tingħata Għajnuna Legali anke lix-xhieda. Qed issir riferenza hawn għall-principle 5 u Guideline 8: Principle 5. Legal aid for witnesses Without prejudice to or inconsistency with the rights of the accused, States should, where appropriate, provide legal aid to witnesses of crime. Guideline 8. Legal aid for witnesses States should take adequate measures, where appropriate, to ensure taħt: (a) Witnesses are promptly informed by the relevant authority of their right to information, their entitlement to assistance and protection and how to access such rights; (b) Appropriate advice, assistance, care facilities and support are provided to witnesses of crime throughout the criminal justice process; (c) Child witnesses receive legal assistance as required, in line with the Guidelines on Justice in Matters involving Child Victims and Witnesses of Crime; (d) All statements or testimony given by the witness at all stages of the criminal justice process are accurately interpreted and translated. 50. States should, where appropriate, provide legal aid to witnesses. 51. The circumstances in which it may be appropriate to provide legal aid to witnesses includes, but is not limited to, situations in which: (i) The witness is at risk of incriminating him or herself; (ii) There is a risk to the safety and well-being of the witness resulting from his or her status as such; (iii) The witness is particularly vulnerable, including as a result of having special needs. Kif għandu jkun, talbiet li jsiru għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali quddiem il-qorti Kriminali jkunu suġġetti għal means testing u l-kriterji applikabbli huma l-istess bħal dawk li japplikaw fil-kamp Ċivili. Dawn ilkriterji ssemmew dettaljatament fil-paragrafu 5 h supra. Għalhekk dak li se jingħad hawn japplika wkoll għall-kamp Ċivili. Fil-qosor ħafna, persuna tista tibbenefika jekk il-qligħ tagħha fis-sena huwa anqas mill-paga minima nazzjonali u jekk hija ma jkollhiex proprjeta li l-valur net tagħha tkun aktar minn 7000, b dan li l-valur tar-residenza prinċipali tagħha ma 269

270 titqiesx fil-means testing. Fil-fehma tal-kittieb, din l-aħħar imsemmija ċifra hemm lok li tiżdied għax apparti raġunijiet oħra, din iċ-ċifra ilha ħafna li ġiet stabbilita u waqt li l-livell tal-għajxien normalment jipprogredixxi, ilvalur tal-flus jonqos minnħabba l-inflazzjoni. Wieħed għandu jikkunsidra jekk il-kriterju l-ieħor tal-paga minima nazzjonali stabbilit mil-liġi biex persuna tikkwalifika għall-għajnuna Legali għandux jiġi mtejjeb biex ikun aktar liberali u generuż, b hekk ikunu jistgħu jibbenefikaw firxa akbar ta persuni. Ċertament, wieħed għandu jagħti każ tan-numru ta tfal jew persuni oħra li jkunu jiddependu għall-għajxien tagħhom fuq l-applikant għal dan il-benefiċċju, għax il-każ ta persuna li trid tgħix hi u tmantni mara u numru ta tfal fuq il-paga minima nazzjonali hu ferm differenti millkaż ta persuna waħedha li tiddependi fuq l-istess paga minima; Il-benefiċċju tal-għajnuna Legali attwali mhux disponibbli għall-persuna li m għandhiex mezzi, meta din tkun trid tieħu parir Legali. F ħafna pajjiżi, l- pożizzjoni m hijiex hekk u ma hemm xejn x jimpedixxi li Malta tipprogredixxi anke dwar dan l-aspett. Ir-Riżoluzzjoni tal-kunsill tal- Ewropa (78) 8, li titratta fuq Legal Aid and Advice, tisħaq fuq l-istati li jagħmluha possibli għall-persuni li ma jifilħux iħallsu li jkollhom aċċess ukoll għal pariri neċessarji fuq kwistonijiet ta natura Ċivili, kummerċjali, amministrattiva, soċjali jew fiskali li jaffettwaw l-interessi w id-drittijiet tagħhom: Legal advice should be available either free or on payment of a contribution dependent on the resources of the person seeking the advice ; Bla dubju jeżistu każijiet ta persuni li ma jkunux eliġibli li jibbenefikaw minn Għajnuna Legali għaliex ikollhom qligħ u /jew proprjeta li jkunu jaqbżu bi ftit il-kriterji stabbiliti fil-liġi attwali għall- means testing. Ta min jikkunsidra jekk persuni li jsibu ruhom f dan l-istat għandhomx jiġu mgħejjuna. F każ affermattiv, emenda fil-liġi tista ssir b tali mod li tiġi krejata faxxa addizzjonali ta kriterji aktar liberali u ġenerużi mill-kriterji Legali bażiċi attwali, b dana li l-persuni li jidħlu f din il-faxxa l-ġdida jkunu eliġibbli għall-benefiċċju tal-għajnuna Legali, iżda jkunu obbligati li jagħmlu kontribuzzjoni ta ammont ta flus li jiġi stabbilit fil-liġi stess; L-aħħar rakkomandazzjoni hija dwar ċerti spejjeż li illum ma humhiex koperti fil-benefiċċju tal-għajnuna Legali li jkun akkordat lill-persuna eliġibbli għall-istess benefiċċju. Huwa suġġerit li ċerti spejjeż anċillari għall-kawża jkunu koperti mill-istat u ma jibqgħux ta piż fuq il-persuna li tingħata l-għajnuna Legali, fosthom is-segwenti spejjeż relatati ma : Perizji neċessarji waqt il-kawża; Il-ħruġ ta mandati kawtelatorji u esekuttivi; Spejjeż u drittijiet notarili li jkunu neċessarji biex isir dak li jkun ġie ordnat fis-sentenza. VIII Konklużjoni (46) Kif ġie muri, il-benefiċċju tal-għajnuna Legali huwa għodda indispensabbli biex ikun assigurat funzjonament tajjeb tas-sistema ġudizzjarja bbażata fuq issaltna tad-dritt. Jekk sistema ġudizzjara ma toffrix dan il-benefiċċju, jew toffrih b mod kajman u inadegwat, sezzjoni tas-soċjetà mill-aktar vulnerabbli issib ruħha prattikament imċaħħda mid-dritt fundamentali u inaljenabbli tagħha għall- 270

271 smigħ xieraq mill-qorti. Ta min jiftakar li madwar disgħin fil-mijja (90%) talkażijiet li jingħataw il-benefiċċju tal-għajnuna Legali jinvolvu kawżi relatati ma problemi tal-familja (ara paragrafu 9 supra). Huwa verament sewwa u xieraq li persuni li jħabbtu wiċċhom ma problemi bħal dawn, kif ukoll persuni oħra li bħalhom ikollhom nuqqas ta mezzi, jingħataw l-aħjar servizz ta Għajnuna Legali li l-istat Malti jkun jista jagħtihom. Għandu jiġi mfakkar li dan ilbenefiċċju ilu jeżisti fil-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għal aktar minn mijja u ħamsin sena, għaliex l-ordinanza IV tas-sena 1854 diġa kienet stabbiliet Avvocati e Procuratori Per Poveri biex jassistu bla ħlas partijiet li jkunu ġew ammessi biex jaġixxu in forma pauperis (ara artiklu 111 tal- Ordinanza IV tas-sena 1854). Kif kien mistenni, mal-medda taż-żmien, dan il-benefiċċju ġie żviluppat aktar u aktar u l-liġi relattiva ġiet emendata bosta drabi. Kien bl-att XXIII tas-sena 1971, li fost emendi oħra, tneħħiet ir-riferenza għal in forma pauperis li ġiet sostitwita, kif kien jixraq li jsir, bil-frażi il-benefiċċju tal-għajnuna Legali. M hemmx dubju li issa wasal iż-żmien li dan l-istitut jiġi rivedut u aġġornat biex verament ikun jista jaqdi l-bżonnijiet reali ta dawk il-persuni li ma jkunux jistgħu iħallsu għal assistenza Legali. Huwa ttamat li dan l-istudju joffri kontribuzzjoni għall-proċess li eventwalment iwassal biex isir tali aġġornament (Imħallef Joseph David Camilleri) 271

272 Appendiċi V Abbozz ta Liġi msejjaħ Att dwar l-għajnuna Legali Dott. Mark Said 272

273 LEGAL AID ACT An Act laying down the procedural rules relating to the administration of the admission to sue or defend with the benefit of legal aid and to legal aid in crossborder disputes, legal aid in the case of illegal third country nationals as well as to legal aid in the case of certain prohibited immigrants. Short Title. 1. The short title of this Act is the Legal Aid Act; 2. For the purposes of this Act: "cross-border dispute" means a dispute where the party applying for legal aid in the context of the Directive is domiciled or is habitually resident, as determined by Article 59 of Council Regulation (EC) No. 44 of 2001, in a Member State other than Malta or where the decision is to be enforced; "the Directive" means the provisions of Council Directive 2002/8/EC of the 27th January, 2003 to improve access to justice in [Previously Articles 928A to 928H] cross-border disputes by establishing minimum common rules relating to legal aid for such disputes; "Member State" means any State referred to in the definition "the Treaty" contained in article 2(1) of the European Union Act, excluding Denmark. ''Minister'' means the Minister responsible for Justice. ''Court'' means: (a) the Civil Court; (b) the Court of Appeal; (c) the Constitutional Court. (d) the Court of Magistrates (Malta) for the Island of Malta; (e) the Court of Magistrates (Gozo) for the Islands of Gozo and Comino. (f) the Immigration Appeals Board under Article 25A(1) of the Immigration Act, Chapter 217 of the Laws of Malta; 3. The Minister responsible for justice shall provide such facilities as are necessary for the proper administration of the benefit of legal aid. [Previously Article 911(5) of Chap. 12]; 4. There shall be an authority, hereinafter referred to as the competent authority, which shall be the principal means whereby the Government shall implement its duties under this Act and shall advise the Minister on the matters as may be necessary for the better carrying out of the provisions of this Act. [New Article]; 5. The functions of the competent authority, shall be discharged by such office, department or authority as may be designated for the purpose by the Minister by notice in the Government Gazette; 273

274 6. The competent authority shall also have the functions, powers and duties assigned to it by or under this Act; 7. Any application for legal aid, whether concerning a local dispute or a crossborder dispute, and including the case of a prohibited immigrant, shall be addressed to the competent authority; 8. Legal aid applications may be addressed to the Authority as designated by the Minister responsible for Justice; 9. The competent authority shall have the following functions:- (a) to take, whether in the case of local disputes, cross-border disputes, or prohibited immigrants, all appropriate measures to assess the financial means of the applicant as provided for in article 11(b) of this Act, saving the provisions of article 27 of this Act, and, when acting as a receiving authority in the case of cross-border cases, to assess the amount of the resources of persons who are financially dependent on the applicant; (b) to act as a receiving or transmitting authority for legal aid applications in the case of cross-border disputes; (c) to assist the applicant in ensuring that the application is accompanied by all the supporting documents known by such applicant to be required to enable the application to be determined; (d) as a transmitting authority, to assist the applicant in providing the translation of the application and of the necessary supporting documents when the application is submitted to the authorities in another Member State; (e) to grant or refuse legal aid, and in the case of cross-border disputes it shall have the power to reach a final decision on applications forwarded to it by transmitting authorities; (f) to consider, when taking a decision on the merits of an application, and without prejudice to paragraph (d) in the case of cross-border cases, the importance of the individual case to the applicant, and it may also take into account the nature of the case when the applicant is claiming damage to his or her reputation but has suffered no material or financial loss, or when the application concerns a claim arising directly out of the applicant s trade or self-employed profession; (g) to keep the applicant informed with the processing of the application, and where the application is totally or partially rejected, to give reasons for the rejection; (h) to decide whether recipients of legal aid must refund in whole or in part the assistance granted if their financial situation has substantially improved or if the decision to grant legal aid had been taken on the basis of inaccurate information given by the recipient and to collect any reimbursement so due; (i) it shall take all necessary steps to ensure that the applicants are adequately represented in court proceedings. 274

275 PART I OF THE ADMISSION TO SUE OR DEFEND WITH THE BENEFIT OF LEGAL AID IN ĊIVIL PROCEEDINGS 10. Benefit of legal aid: (a) The demand for admission to sue or defend with the benefit of legal aid in any court mentioned in article 2 and before any other adjudicating authority where the benefit of legal aid is by law granted, shall be made by application to the Competent Authority; (b) Nevertheless, such demand may also be made orally to the Advocate for Legal Aid; (c) The decision granting the benefit shall apply to all the courts and adjudicating authorities mentioned in sub-article (1); (d) The Advocate for Legal Aid shall render his professional services to persons referred to him by the competent authority as entitled to the benefit of legal aid, and prior to their obtaining such benefit, prepare and file all judicial acts, which may be of an urgent matter. The following procedure shall be followed: (i) the Advocate for Legal Aid, shall file an application in the competent court in his own name requesting thathe be authorised to file specific judicial acts, on behalf of a person or persons claiming the benefit for legal aid as he considers the matter urgent; (ii) the competent court shall, in such an event, allow such request unless there are serious reasons to the contrary; (iii)the Advocate for Legal Aid, after the judicial acts are allowed to be filed, shall then follow the normal procedure leading to the appointment or otherwise of an advocate and legal procurator ex officio as provided in this Act: Provided thatif the Ċivil Court, First Hall, shall subsequently exclude the benefit of legal aid, this shall not produce the nullity of any judicial act filed with such benefit but shall merely terminate for the future the benefit of legal aid given as aforesaid, and the court may order thatthe person deprived of such benefit pay all costs incurred; (e) The Minister responsible for justice shall provide such facilities as are necessary for the proper administration of the benefit of legal aid; (f) There shall be an Advocate for Legal Aid and the expression ''Advocate for Legal Aid'' in this Act or in any other law includes any other lawyer, officer or public officer designated by the Minister responsible for justice to perform, under the guidance of the Competent Authority or the Advocate for Legal Aid, any function pertaining to the Advocate of Legal Aid or to the administration of the benefit of legal aid. 11. Conditions for admission to the benefit of legal aid: No demand as is mentioned in article 10 shall be granted unless the applicant confirms on oath, in the case of an application, before the competent 275

276 authority, and in the case of an oral demand, before the Advocate for Legal Aid: (a) That he believes that he has reasonable grounds for taking or defending, continuing or being a party to proceedings; and (b) That excluding the subject-matter of the proceedings, he does not possess property of any sort, the net value whereof amounts to, or exceeds, six thousand and nine hundred and eighty-eight Euros and twelve cents (6,988.12), or such other sum as the Minister responsible for justice may from time to time by order in the Gazette establish, not including everyday household items that are considered reasonably necessary for the use by applicant and his family, and that his yearly income is not more than the national minimum wage established for persons of eighteen years and over, or such other sum as the Minister responsible for justice may from time to time by order in the Gazette establish: (i) Provided that in calculating the said net asset value, no account shall be taken of the principal residence of applicant or of any other property, immovable or movable, which forms the subject matter of court proceedings, even though such other property is not the subjectmatter of the proceedings in respect of which legal aid is being applied for; (ii) Provided further that in calculating the income, the period of computation shall be the twelve months period prior to the demand for the benefit of legal aid. 12. (a) The provisions of the last preceding article shall not apply to the granting of legal aid to any person for bringing an action for the correction or cancellation of any registration, or for the registration, of any act of birth, marriage or death; (b) Where any such action is disallowed the court shall deprive of such benefit the person admitted to proceed with the benefit of legal aid and, unless it sees good cause to the contrary, order him to pay all costs of the suit. Examination of demand for benefit of legal aid by the competent authority or Advocate for Legal Aid: 13. (a) Where the demand is made by an application, the Civil Court, First Hall, shall refer the application to the competent authority or Advocate for Legal Aid who shall summarily examine the demand and report to the Civil Court, First Hall, whether the applicant has reasonable grounds for taking or defending proceedings, and where the demand is made orally to the Advocate for Legal Aid, he shall proceed directly with such examination and report: Provided that no such examination shall be necessary where the demand for admission to the benefit of legal aid is made by the defendant in first instance or the respondent in second instance, and such defendant or respondent shall always be admitted to defend with such benefit upon taking the oath prescribed in article

277 Examination of counter-claim (b) Where the defendant desires to set up a counter-claim against the plaintiff, the said examination shall be made in regard to such counter-claim. Summoning of witnesses to be examined by Advocate for Legal Aid (c) Where the competent authority or Advocate for Legal Aid deems it necessary to examine witnesses, he shall apply to the Civil Court, First Hall, for such witnesses to be summoned to attend before him. Subpoena issued free of charge (d) The writ of subpoena to such witnesses shall be issued free of charge. Administering of oath to witnesses (e) The competent authority or Advocate for Legal Aid, before taking the evidence of the witnesses, shall administer the oath to them. Where witnesses fail to attend (f) Should any witness, duly summoned, fail to attend, the Civil Court, First Hall, shall, on the report in writing of the competent authority or Advocate for Legal Aid, proceed in the manner provided in article 575 of the Code of Organization and Civil Procedure. Notice of demand to opposite party: 14. Where in any particular case, the character of the examination to be made by the competent authority or Advocate for Legal Aid is such as to require a longer period of time, they shall make an application to the Civil Court, First Hall, and the court may grant such extension of the time as it may deem necessary. 15. If the report of the competent authority or Advocate for Legal Aid is in favour of the applicant, the latter shall be admitted to the benefit applied for; but if the report is unfavourable, it shall be examined by the Civil Court, First Hall, which shall give the parties the opportunity to make their submissions, before it decides on whether to accept the adverse report, or to reject the report and admit the demand. Advocate and legal procurator to be assigned to person with benefit of legal aid: 16. The Civil Court, First Hall, shall assign to the party admitted to proceed with the benefit of legal aid the advocate and the legal procurator whose turn it is according to the rota referred to in articles 89 and 91 of the Code of Organization and Civil Procedure, and it shall be lawful for such party for a good cause, to request the court, through the Advocate for Legal Aid, to substitute the advocate or legal procurator by another advocate or legal procurator from the rota: Provided that if the party is admitted to appeal with the benefit of legal aid from a judgment of first instance, he shall continue to be served by the advocate and legal procurator assigned to him as aforesaid. When party may not be admitted to proceed with the benefit of legal aid: 17. (a) A person shall not be admitted to proceed with the benefit of legal aid: (i) where in the same cause and by the same court a demand made by such party for admission to the juratory caution or any other benefit whatsoever has been disallowed for want of a probabilis causa litigandi 277

278 on the part of the applicant in respect of the action which he intends to prosecute; or (ii) where in regard to the same action such party has already been by the same court refused admission to proceed with the benefit of legal aid for want of a probabilis causa litigandi; (b) The provisions of this article shall apply so long as the circumstances relating to the absence of a probabilis causa litigandi remain the same. Person with benefit of legal aid to be exempt from payment of fees, etc: 18. (a) The person admitted to proceed with the benefit of legal aid shall be exempt from the payment of all fees and from giving security for costs; but the plaintiff, or the defendant setting up a counter-claim, as the case may be, shall give a juratory caution to pay the costs, if able to do so, to the opposite party, in case it shall be so adjudged. Where party proceeding with the benefit of legal aid is cast in costs: (b)where the party proceeding with the benefit of legal aid is cast in costs, it shall in no case be lawful for the registrar to claim from the successful party the fees due to the registry. Where party proceeding with the benefit of legal aid succeeds in his action: 19. If the party admitted to proceed with the benefit of legal aid succeeds in the action, he shall, out of the amount obtained or out of the proceeds of the judicial sale by auction of the movable or immovable property effected in pursuance of the judgment, pay the fees due to the registry, advocate, legal procurator and to the curators and referees, if any, saving his right of reimbursement as against the party who may have been ordered to pay such fees. 20. (a) All acts filed by the party proceeding with the benefit of legal aid shall be null if they are not in accordance with the terms of the admission to such benefit. Advocate may bring action in a manner different from terms of admission. (b) Nevertheless, it shall be lawful for the advocate assigned to the party admitted to proceed with the benefit of legal aid to bring the action in a manner different from the terms of the admission, if he deems it expedient so to do in the interest of such party, provided he shall not substantially alter the claims admitted in the report of the competent authority or Advocate for Legal Aid. Where person may be deprived of benefit: 21. (a) The Civil Court, First Hall, shall deprive of such benefit the person admitted to proceed with the benefit of legal aid if it is shown that he possesses capital or income exceeding that established for the grant of legal aid. 278

279 Person deprived of benefit may be guilty of contempt of court: (b) If it is shown that he knowingly possessed such capital or income at the time the benefit circumstances pendente lite thereby possessing such capital or income in excess of that established for the grant of legal aid and had failed to report the same to the Civil Court, First Hall, then it shall be lawful for the said court to condemn him for contempt of court: Provided that no contempt proceedings shall be taken by the said court if such a person is liable to legal proceedings for perjury, and the said court has ordered that he be forthwith arrested, and that a copy of the acts be transmitted without delay, through the registrar, to the Court of Magistrates in order that proceedings may be taken according to law. (c) The Civil Court, First Hall, shall also deprive the applicant of such benefit if he is proceeding vexatiously. (d) In all cases in which the applicant for the benefit of legal aid has been deprived of such benefit, he shall be liable personally for all the costs of the proceedings to which he would have been liable if the benefit of legal aid had not been granted to him. Penalty for advocate or legal procurator refusing his aid without just cause: 22. If the advocate or legal procurator assigned to the person admitted to the benefit of legal aid, without good cause, refuses to undertake or continue the case, it shall be lawful for the Civil Court, First Hall, to sentence such advocate or legal procurator to pay the expenses necessary for the suit, or order him to undertake or continue the case under pain of interdiction from the exercise of his profession for a period not exceeding one month. Duties of advocate: 23. (a) The advocate or legal procurator assigned to the person admitted to the benefit of legal aid shall: (i) act in the best interest of the person admitted to the benefit of legal aid, and may not demand any form of payment from that party; (ii) appear in court when the case of the person admitted to the benefit of legal aid is called; (iii) make the necessary submissions and file the requisite notes, applications, replies, notices, applications, and other written pleadings as circumstances require. (b) The advocate or legal procurator shall remain responsiblefor a cause assigned to him as aforesaid, until the same has been finally disposed of, even though the period of his appointment may have expired. Companies not entitled to legal aid. Cap Companies registered under the Companies Act shall not be entitled to the benefit of legal aid. [Previously articles 911to 914 and, 916 to 926 of Chap. 279

280 PART II OF LEGAL AID (CROSS-BORDER DISPUTES) Right to legal aid: 25. (a) Legal aid shall be granted to the applicants involved in a cross-border dispute who are, partially or totally, unable to meet the costs of the proceedings as a result of their economic situation; (b) Applicants who have received legal aid in a Member State other than Malta in respect of proceedings before a court in that other Member State shall be entitled to receive legal aid in Malta if recognition or enforcement of the judgement is sought in Malta; (c) Legal aid applies to: (i) pre-litigation advice with the aim of reaching a settlement prior to instituting legal proceedings; (ii) legal assistance and representation in court, even at the appeal stage, with or without the cost of proceedings of the recipient; (iii) the costs of the opposing party had the recipient lost the case and would be so obliged to pay such costs if he were domiciled or habitually resident in the Member State in which the court is sitting; (iv) the enforcement of authentic instruments in another Member State; (v) extra-judicial procedures under the conditions defined in the Directive if there is a legal requirement for the parties to use them or if the parties to the dispute are ordered by the court to have recourse to them. (d) Legal aid shall be granted or refused by the competent authority when the Court is sitting in Malta and by the competent authority of the Member State other than Malta when the Court is sitting outside Malta; (e) Without prejudice to subarticle (d), legal aid applicants may not be prevented from legal aid if they prove that they are unable to pay the cost of the proceedings as a result of differences in the cost of living between the Member State of domicile or habitual residence and of the forum. Appointment of the competent authority: 26. For the purposes of the Directive, the competent authority in Malta is the department or authority referred to in Article 5 of this Act as may be designated for the purpose by the Minister by notice in the Government Gazette, and the Advocate for Legal Aid as defined in article 10(6) of this Act. Functions of the competent authority: 27. It shall be the duty of the competent authority: (a) to act as a receiving or transmitting authority for legal aid applications; (b) to assist the applicant in ensuring thatthe application is accompanied by all the supporting documents known by such applicant to be required to enable the application to be determined; (c) as a transmitting authority, to assist the applicant in providing the translation of the application and of the necessary supporting documents when the application is submitted to the authorities in another Member State; 280

281 (d) as a receiving authority, to assess the economic situation of a person in the light of the provisions of article 11 of this Act, including the amount of the resources of persons who are financially dependent on the applicant; (e) to grant or refuse legal aid; (f) to consider, when taking a decision on the merits of an application, and without prejudice to paragraph (d), the importance of the individual case to the applicant, and may also take into account the nature of the case when the applicant is claiming damage to his or her reputation but has suffered no material or financial loss, or when the application concerns a claim arising directly out of the applicant s trade or self-employed profession; (g) to keep the applicant informed with the processing of the application, and where the application is totally or partially rejected, to give reasons for the rejection; (h) to decide whether recipients of legal aid must refund in whole or in part the assistance granted if their financial situation has substantially improved or if the decision to grant legal aid had been taken on the basis of inaccurate information given by the recipient and to collect any reimbursement so due. Procedure: 28. (a) Legal aid applications by persons who are domiciled or habitually resident in Malta may be submitted either: (i) to the competent authority in Malta hereinafter referred to as "the transmitting authority"; or (ii) to the competent authority of the Member State in which the court is sitting or where the decision is to be enforced, hereinafter referred to as "the receiving authority". (b) Legal aid applications shall be completed in accordance with such forms as may be prescribed by the Minister responsible for justice by Order in the Gazette; (c) The competent authority in Malta may decide to refuse to transmit an application to the receiving authority of another Member State if it is manifestly: (i) unfounded; or (ii) outside the scope of the Directive. When an application for transmission is totally or partially rejected, the reasons for rejection shall be given, and the provisions of article 15 of this Act shall apply. (d) Without prejudice to subarticle (c), when the competent authority in Malta receives a request for legal aid in relation to proceedings which are being heard before a court in a Member State other than Malta, it shall transmit the application to the competent receiving authority in the other Member State within fifteen days of the receipt of the application duly completed in one of the languages of the Member State of the competent receiving authority, and the supporting documents translated, where necessary, into one of those languages; (e) Applicants for legal aid shall be fully informed of the processing of the application; 281

282 (f) Where the competent authority in Malta refuses to grant legal aid, it shall inform the applicant of the reasons for rejection, and the provisions of article 15 of this Act shall apply. Costs: 29. (a) Legal aid granted by the competent authority in Malta when it is acting as a receiving authority shall cover the following costs: (i) interpretation; (ii) translation of documents required by the court or by the competent authority and presented to the recipient, which are necessary for the resolution of the case; (iii) travel costs to be borne by the applicant where the physical presence of the persons concerned with the presentation of the applicant s case is required in court, and the court is satisfied that the persons concerned cannot be heard to the satisfaction of the court by any other means. (b) Legal aid granted by the competent authority in Malta when it is acting as a transmitting authority shall cover the following costs: (i) costs relating to the assistance of a local lawyer or another person entitled to give legal advice, incurred by the competent authority until the application for legal aid has been received in the Member State where the court is sitting; (ii) the translation of the application and of the necessary supporting documents when the application is submitted to the authorities of that Member State where the court is sitting. Other costs: 30. Costs related to the translation of the application and supporting documents incurred by the competent authority following an application for legal aid by a person domiciled or habitually resident in Malta shall be repaid to the competent authority if the application is rejected by the competent authority of the Member State other than Malta where the Court is sitting. 31. Documents transmitted by the competent authority shall be exempt from legislation or other similar formality. PART III ADMINISTRATION OF THE ADMISSION TO DEFEND WITH THE BENEFIT OF LEGAL AID IN CRIMINAL PROCEEDINGS 32. Duty of court to provide for adequate defence of accused. It shall be the duty of the courts of criminal justice to see to the adequate defence of the parties charged or accused; and it shall not be necessary to appoint a curator in cases where the party charged or accused has not attained his majority. 33. (a) The Advocate for Legal Aid shall gratuitously undertake the defence of any accused who has briefed no other advocate or who has been admitted to sue or defend with the benefit of legal aid in any court mentioned in this Act; 282

283 (b) The request for the assistance of the Advocate for Legal Aid or for the benefit of legal aid shall be made either by application to the competent authority or orally to the Advocate for Legal Aid. Article 10(4), (5) and (6) of this Act shall mutatis mutandis apply to the Advocate for Legal Aid; (c) Where any court is informed by the accused that he has been unable to brief any advocate or that he wishes to avail himself of the benefit of legal aid that court shall cause the declaration made by the accused to be registered in the records of the case and shall order that such declaration, together with the details of the accused, be served on the competent authority or Advocate for Legal Aid who within two working days shall file a reply indicating if the request of the accused has been accepted and if so the name of the Advocate for Legal Aid who will be representing the accused: Provided that in the case of summary proceedings before the Court of Magistrates acting as a Court of Criminal Judicature the Court shall appoint the advocate whose turn it is from the panel of advocates mentioned in articles 89 and 91 of the Code of Organization and Civil Procedure to assist the accused in those proceedings as well as in any appeal from any decision given in those proceedings provided that before filing any such appeal he shall consult the Advocate for Legal Aid who may, at any time, decide to take over the appeal; (d) The Advocate for Legal Aid may only decline his aid on any ground which, in the opinion of the court, prima face justifies the refusal of his aid. In such event the Court shall order that the accused be represented by another advocate, who is not himself excusable, to be appointed by the Court on the recommendation of the competent authority or Advocate for Legal Aid from the panel of advocates mentioned in article 91 of the Code of Organization and Civil Procedure provided that the court may in exceptional circumstances to be stated in its decree order any other advocate to take up the defence of the accused; (e) The advocate appointed by the court in the exceptional circumstances referred to in subarticle (d) shall render his services gratuitously. Communication of appointment to advocate concerned: 34. Any appointment made in terms of article 33(4) of this Act, shall be communicated to the advocate concerned by the registrar. The appointment must be accepted or declined in writing; in the latter case, the reasons for the refusal must be stated. Where advocate declines appointment: 35. (a) If the advocate appointed by the court declines to accept the appointment, the court shall examine the reasons of the refusal and, if found sufficient, shall proceed to the appointment of another advocate; otherwise, it shall declare that there are no grounds for the refusal. Penalties: (b) If the advocate persists in his refusal, the court shall, according to circumstances, by way of a disciplinary measure, either admonish him with 283

284 closed doors, or reprimand him in open court, or suspend him from the exercise of his profession for a period not exceeding one month. It shall also be in the power of the court to inflict the said disciplinary penalties cumulatively. [Previously articles 442, 570(1), 572 and 573 of the Criminal Code] PART IV OF LEGAL AID (Prohibited Immigrants) Immigration Appeals Board - Chap. 217: 36. (a) A prohibited immigrant within the definition of Article 5 of the Immigration Act (Chapter 217 of the Laws of Malta), and who, pursuant to a removal order issued against him by the Principal Immigration Officer, enters an appeal therefrom before the Immigration Appeals Board in terms of Article 25A(5) of said Immigration Act (Chapter 217), is entitled to legal aid under the same conditions laid down by Article 11 of this Act; (b) In regulating the application for admission to legal aid under this article, the provisions of articles 7, 10, 13, 14, 15, 16, 17, 20, 21, 22, 23, 28(6), 32, 34 and 35 of this Act shall mutatis mutandis apply. Partial exclusion: 37. For the purposes of Article 36 of this Act, persons seeking asylum or seeking the status of a refugee in Malta or some form of humanitarian protection, are also entitled to legal aid under the same conditions applicable to prohibited immigrants, but illegal immigrants landing on EU shores by boats are excluded from any right given by the same Article. [New Articles to implement EU Directive 8812/08]: ''Return Directive'' Transitory provision. 38. In those cases where persons have already been admitted to sue or defend with the benefit of legal aid in civil proceedings, or to defend with the benefit of legal aid in criminal proceedings, or granted legal aid in cross-border disputes, prior to the coming into force of this Act, the admission to legal aid shall continue to be governed by the relevant provisions under the Code of Organization and Civil Procedure and the Criminal Code. Repealing provision. Chap. 12 and Articles 911 to 914, 916 to 926, 928A to 928H of the Code of Organization and Civil Procedure, and Articles 442, 570(1), 572 and 573 of the Criminal Code, are hereby being repealed. 284

285 Appendiċi VI ABBOZZ ta Liġi dwar Il-Qorti t Għawdex 285

286 ABBOZZ ta Liġi msejjaħ ATT biex ineħħi l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-ġurisdizzjoni superjuri tagħha u sabiex jestendi l-ġurisdizzjoni tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, tal- Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja) u tal-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) għall-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna, sabiex jistabbilixxi Qorti tal-maġistrati waħda li jkollha ġurisdizzjoni ġenerali fuq il-gżejjer kollha Maltin,u sabiex isiru wkoll dispożizzjonijiet anċillari u konsegwenzjali. IL-PRESIDENT bil-parir u l-kunsens tal-kamra tad-deputati, imlaqqgħa f dan il-parlament, u bl-awtorità tal-istess, ħareġ b liġi dan li ġej:- Titlu fil-qosor u bidu fis-seħħ. (1) It-titlu fil-qosor ta dan l-att huwa l-att tal-2012 li jemenda l- Kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili u dan l-att għandu jinqara u jiftiehem ħaġa waħda mal-kodiċi ta Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, hawn iżjed il quddiem imsejjaħ il-kodiċi ; (2) Dan l-att għandu jidħol fis-seħħ f dik id-data li l-ministru responsabbli għall-ġustizzja jista b avviż fil-gazzetta jistabbilixxi, u dati differenti jistgħu jiġu hekk stabbiliti għal dispożizzjonijiet differenti jew għal għanijiet differenti ta dan l-att. ( Sostituzzjoni tal-artiklu 4 tal-kodiċi. 2. L-artiklu 4 tal-kodiċi għandu jiġi sostitwit b dan li ġej:- Qorti inferjuri. 3. Il-Qorti inferjuri hija l-qorti tal-maġistrati.. Sostituzzjoni tal-artiklu 5 tal-kodiċi. 4. L-artiklu 5 tal-kodiċi għandu jiġi sostitwit b dan li ġej:- Ġurisdizzjoni tal-qrati superjuri u tal-qorti inferjuri. 5. (1) Bla ħsara ta fejn il-liġi tgħid xort oħra, il-ġurisdizzjoni tal-qrati superjuri u tal-qorti inferjuri hija ġenerali għal Malta. (2) Il-Qorti Kostituzzjonali għandha żżomm is-seduti tagħha f post jew f postijiet f Malta skont kif il-ministru jista b ordni jiddetermina. (3) Il-Qorti tal-appell, il-prim Awla tal-qorti Ċivili, il-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja), il-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) u l-qorti tal-maġistrati għandhom iżommu s-seduti tagħhom f post jew f postijiet fil-gżira ta Malta u fil-gżira ta Għawdex skont kif il-ministru jista b ordni jiddetermina. 286

287 (4) Il-Qrati msemmija fis-subartiklu (3) għandhom, safejn hu possibbli, iżommu s-seduti tagħhom fil-gżira ta Malta jew fil-gżira ta Għawdex, skont il-każ, fejn il-persuna li kontra tagħha tkun qed titressaq it-talba toqgħod jew għandha d-dar ordinarja tagħha. Emenda għall-artiklu 7 tal-kodiċi. 4. Il-kliem Qrati inferjuri fl-artiklu 7(1) tal-kodiċi għandhom jiġu sostitwiti bil-kliem Qorti inferjuri. Emenda għall-artiklu 27 tal-kodiċi. 5. Il-kelma superjuri fin-nota marġinali tal-artiklu 27 tal-kodiċi għandha titħassar. Żieda tal-artiklu 36 fil-kodiċi. 6. Id-dispożizzjoni li ġejja għandha tiżdied fil-kodiċi minnufih wara l- artiklu 35 tiegħu: Kompetenza tal-qorti Ċivili. 36. (1) Il-Prim Awla tal-qorti Ċivili u l-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) għandhom il-kompetenza li jisimgħu każijiet f Malta u f Għawdex. (2) Il-Prim Awla tal-qorti Ċivili u l-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) għandhom iżommu s-seduti tagħhom f Malta u f Għawdex. (3) Meta l-prim Awla tal-qorti Ċivili u l-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) iżommu s-seduti f Malta, għandhom jiddeċiedu dawk ittalbiet kollha kontra persuni li joqogħdu jew li jkollhom id-dar ordinarja tagħhom fil-gżira ta Malta, kif ukoll dawk il-każijiet kollha oħra espressament assenjati bil-liġi lil dawk is-sezzjonijiet tal-qorti Ċivili. (4) Meta l-prim Awla tal-qorti Ċivili u l-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) iżommu s-seduti f Għawdex, għandhom jiddeċiedu dawk ittalbiet kollha kontra persuni li jgħixu jew li jkollhom id-dar ordinarja tagħhom fil-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna, kif ukoll dawk ilkażijiet kollha oħra espressament assenjati bil-liġi lil dawk issezzjonijiet tal-qorti Ċivili. (5) Każijiet li mhumiex inklużi fil-lista tal-kawżi li jistgħu jinstemgħu mill-prim Awla tal-qorti Ċivili u mill-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) meta jżommu s-seduti tagħhom fil-gżira ta Għawdex għandhom jinstemgħu mill-imsemmija Qrati fil-gżira ta Malta. (6) Il-Qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) għandha wkoll iżżomm is-seduti tagħha f Malta u f Għawdex. 287

288 (7) Għandu jkun leċtu li jiżdiedu l-kliem (Għawdex) f kull skrittura, att ġudizzjarju, digriet tal-qorti, proċess-verbal, formula jew kull dokument ieħor ikun liema jkun li jkun ġie ppreżentat jew li jintuża mill-prim Awla tal-qorti Ċivili, mill-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) jew mill-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) meta dawn id-dokumenti jkollhom x jaqsmu ma atti, talbiet jew proċeduri ippreżentati f dawn it-tliet sezzjonijiet tal-qorti Ċivili meta dawn iżommu s-seduti fil-gżira ta Għawdex. Emenda tal-artiklu 41 tal-kodiċi. 7. L-artiklu 41 tal-kodiċi għandu jiġi emendat kif ġej: (a) is-subartiklu (5) tiegħu għandu jiġi sostitwit b dan li ġej: (5) Hija tisma u tiddeċiedi l-appelli kollha mid-deċiżjonijiet tal-prim Awla tal-qorti Ċivili u tal-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja). ; (b) il-kliem (Malta) u l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza inferjuri tagħha fis-subartiklolu (6) tiegħu għandhom jitħassru; u (ċ) is-subartiklu (7) tiegħu għandu jiġi sostitwit b dan li ġej: (7) Meta l-qorti tal-appell tkun ser tisma appelli: (a) mill-prim Awla tal-qorti Ċivili, meta żżomm is-seduti tagħha f Għawdex; (b) mill-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja), meta żżomm is-seduti tagħha f Għawdex; (ċ) mill-qorti tal-maġistrati, meta żżomm is-seduti tagħha f Għawdex; jew (d) mis-sentenzi jew deċiżjonijiet ta xi bord jew tribunal mogħtija minn dak il-bord jew tribunal meta jżommu s-seduti tagħhom f Għawdex, għandha żżomm is-seduti tagħha fil-bini tal-qrati f Għawdex, u għall-fini ta dawn l-appelli r-reġistru tal-qorti tal- Maġistrati f Għawdex għandu wkoll ikun ir-reġistru tal-qorti tal- Appell. (8) Meta l-qorti Kostituzzjonali tkun ser tisma appelli mill-prim Awla tal- Qorti Ċivili meta din il-qorti tal-aħħar iżżomm is-seduti f Għawdex filkompetenza kostituzzjonali tagħha, il-qorti Kostituzzjonali għandha żżomm is-seduti tagħha fil-bini tal-qrati tal-ġustizzja f Malta, u għall-fini ta dawn l-appelli, ir-reġistru tal-qorti Kostituzzjonali għandu jkun ir-reġistru tal- Qorti Kostituzzjonali f Malta.. Sostituzzjoni tal-artiklu 47 tal-kodiċi. 288

289 8. L-artiklu 47 tal-kodiċi għandu jiġi ssostitwit b dan li ġej: Il-Qorti tal-maġistrati. Għamla u ġurisdizzjoni. 47. (1) Fil-Qorti tal-maġistrati, Maġistrat wieħed għandu jippresiedi, u din il- Qorti għandha, bħala Qorti tal-ewwel grad, tisma u tiddeċiedi t-talbiet kollha ta ammont li ma jaqbiżx il-ħdax-il elf, sitt mija u sitta u erbgħin Ewro u sebgħa u tmenin ċenteżmu ( 11,646.87). (2) Dik il-qorti għandha tiddeċiedi wkoll il-każijiet l-oħra kollha li l-liġi espressament tħalli għaliha. (3) Iżda l-kawżi li fihom jidħlu kwistjonijiet dwar il-proprjetà ta beni immobbli, jew li għandhom x jaqsmu ma servitujiet, piżijiet jew drittijiet oħra mgħaqqdin mal-beni immobbli, inkluża kull talba għal żgumbrament jew tkeċċija minn beni immobbli kemm urbani kif ukoll rurali, mikrija jew okkupati minn persuni li joqogħdu jew li jkollhom dar ordinarja tagħhom fil-limiti tal-ġurisdizzjoni ta dik il-qorti, ma jidħlux filkompetenza tal-qorti tal-maġistrati indipendentement mill-valur tat-talba. (4) Meta l-qorti tal-maġistrati żżomm s-seduti f Malta, għandha tiddeċiedi dwar it-talbiet kollha kontra persuni li joqogħdu jew li jkollhom id-dar ordinarja tagħhom fil-gżira ta Malta, kif ukoll dawk ilkażijiet kollha l-oħra espressament assenjati bil-liġi lil dik il-qorti. (5) Meta l-qorti tal-maġistrati żżomm s-seduti f Għawdex, għandha tiddeċiedi dwar it-talbiet kollha kontra persuni li joqogħdu jew li jkollhom id-dar ordinarja tagħhom fil-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna, kif ukoll dawk il-każijiet kollha l-oħra espressament assenjati bil-liġi lil dik il-qorti. (6) Każijiet li mhumiex inklużi fil-lista tal-kawżi li jistgħu jinstemgħu mill-qorti tal-maġistrati meta żżomm s-seduti tagħha fil-gżira ta Għawdex, għandhom jinstemgħu mill-qorti imsemmija fil-gżira ta Malta. (7) Għandu jkun leċtu li jiżdiedu l-kliem (Għawdex) f kull skrittura, att ġudizzjarju, digriet tal-qorti, proċess-verbal, formula jew kull dokument ieħor ikun liema jkun li jkun ġie ppreżentat jew li jintuża mill-qorti tal- Maġistrati meta dawn id-dokumenti jkollhom x jaqsmu ma atti, talbiet jew proċeduri ippreżentati f dawn it-tliet sezzjonijiet tal-qorti Ċivili meta dawn iżommu s-seduti fil-gżira ta Għawdex.. Emenda tal-artiklu 49 tal-kodiċi. 9. Il-kliem (Malta) jew tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fl-artiklu 49 tal-kodiċi prinċipali għandhom jitħassru. 289

290 Tħassir tal-artikli 50, 53 u 54 tal-kodiċi. 10. L-artikli 50, 53 u 54 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 125 tal-kodiċi. 11. L-artiklu 125 tal-kodiċi għandu jiġi emendat kif ġej:- (a) il-kliem u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri, fis-subartiklu (1) tiegħu għandhom jitħassru; u (b) il-kliem (Malta), u l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha inferjuri fis-subartiklu (2) tiegħu għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 161 tal-kodiċi. 12. Artiklu 161 tal-kodiċi għandu jiġi emendat kif ġej:- (a) il-kliem fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fin-nota marġinali għall-artiklu 161 tiegħu għandhom jiġu sostitwiti bil-kliem fil-qorti tal-maġistrati ; u (b) il-kliem tal-maġistrati f Malta u Għawdex fl-artiklu 161(1) tiegħu għandom jiġu sostitwiti bil-kliem u fil-qorti tal-maġistrati. Emenda tal-artiklu 166A tal-kodiċi. 13. Il-kliem (Malta) jew fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex), skont ilkaż, fl-artiklu 166A(5) tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 167 tal-kodiċi. 14. Il-kliem jew tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 167 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 174 tal-liġi prinċipali 15. Il-kliem tiġi ppreżentata l-iskrittura, u, fil-każ tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex), l-indikazzjoni tal-kompetenza tal-qorti fl-artiklu 174(1)(a) tal-kodiċi għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem tiġi ppreżentata l- iskrittura. Żieda tal-artikli 181Ċ, 181D u 181E fil-kodiċi. 16. Id-dispożizzjonijiet li ġejjin għandhom jiżdiedu fil-kodiċi wara l- artiklu 181B tiegħu: Trasferiment ta atti ġudizzjarji u skritturi bejn il-qrati f Malta u l-qrati f Għawdex. 181Ċ. (1) Kull att ġudizzjarju jew kull skrittura jistgħu jiġu ppreżentati firreġistru tal-prim Awla tal-qorti f Malta, sabiex jintbagħtu mir-reġistratur ta dik il-qorti lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tat-tribunal kompetenti li 290

291 jżomm is-seduti f Għawdex kif ikun indikat fl-att ġudizzjarju jew fliskrittura. (2) Meta dak l-att jew dik l-iskrittura jkollhom jiġu nnotifikati fil-gżira ta Għawdex jew ta Kemmuna, għandu jkun biżżejjed għall-finijiet talliġi li kopja vera tal-att ġudizzjarju jew tal-iskrittura tiġi scanned firreġistru tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, f Malta, u tintbagħat bil-posta elettronika lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tat-tribunal kompetenti f Għawdex kif ikun indikat fl-att ġudizzjaru jew fl-iskrittura. (3) Il-proċedura kif imfissra fis-subartikli (1) u (2) ta hawn fuq tapplika fil-każ fejn att ġudizzjarju jew skrittura jiġu ppreżentati fir-reġistru tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili, f Għawdex, sabiex jintbagħtu lill-qorti Ċivili jew lit-tribunal kompetenti f Malta kif ikun indikat fl-att jew fl-iskrittura. (4) Ir-reġistratur li jirċievi l-kopja scanned kif intqal qabel għandu jiċċertifika li jkun irċeviha billi jibgħat risposta bil-posta elettronika lirreġistratur li jkun bagħat il-kopja vera scanned tal-att ġudizzjarju jew taliskrittura. (5) L-uffiċjal li jagħmel in-notifika tal-kopja scanned tal-att ġudizzjarju jew tal-iskrittura kif imsemmi qabel għandu jikkonsenja lir-reġistratur tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili, f Għawdex, ir-riferta tan-notifika, ikkonfermata kif imiss bil-ġurament quddiem ir-reġistratur stess li għandu jibgħatha lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tribunal kompetenti f Malta kif ikun indikat fl-att ġudizzjarju jew fl-iskrittura u viċiversa. Din ilkonsenja tista ssir ukoll bil-posta elettronika u r-reġistratur li jkun irċieva r-riferita tan-notifika, kif intqal qabel, għandu jiċċertifika li rċiviha billi jibgħat posta elettronika lura lir-reġistratur li jkun bagħatlu r-riferta tannotifika. Trasferiment u esekuzzjoni ta mandati u ordnijiet bejn il-qrati f Malta u l-qrati f Għawdex. 181D. (1) Kull talba għall-ħruġ ta mandat jew mandat ta sekwestru minn Qorti Ċivili jew minn tribunal f Għawdex tista tiġi ppreżentata fir-reġistru tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili, f Malta. (2) Ir-reġistratur tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, f Malta, għandu jibgħat dik it-talba lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew lit-tribunal kompetenti f Għawdex kif ikun indikat fit-talba. (3) Ir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tribunal kompetenti f Għawdex għandu jibgħat dik it-talba lill-qorti Ċivili jew lit-tribunal kompetenti f Għawdex kif ikun indikat fit-talba sabiex tiġi esegwita skont il-liġi. (4) Jekk jingħata digriet mill-qorti Ċivili jew mit-tribunal kompetenti f Għawdex li dak il-mandat jew dak il-mandat ta sekwestru għandu jiġi 291

292 esegwit fil-gżira ta Għawdex jew ta Kemmuna, għandha tintbagħat kopja tiegħu mir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tat-tribunal kompetenti f Għawdex indikati fit-talba lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tat-tribunal kompetenti f Malta minn fejn oriġinat it-talba. Kopja tad-digriet għandha tiġi nnotifikata lill-persuna li tkun qed titlob il-ħruġ ta dak il-mandat jew dak il-mandat ta sekwestru. (5) L-uffiċjal li jesegwixxi n-notifika għandu jikkonsenja lir-reġistratur tal-qorti Ċivili jew tat-tribunal kompetenti f Għawdex kif ikun indikat fit-talba r-referta dwar in-notifika jew l-esekuzzjoni, ikkonfermata kif imiss bil-ġurament quddiem ir-reġistratur stess li għandu jibgħatha lirreġistratur tal-qorti Ċivili jew lit-tribunal kompetenti f Malta minn fejn it-talba tkun oriġinat. (6) Il-proċedura stabbilita fis-subartikli (1) sa (5) hawn qabel għandha tapplika meta att ġudizzjarju jiġi preżentat fir-reġistru ta Qorti Ċivili kompetenti jew tribunal f Għawdex biex jintbagħat lil Qorti Ċivili kompetenti jew tribunal f Malta. Trasferiment ta każijiet bejn Qrati u tribunali. 181E. (1) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta dan il-kodiċi jew ta kull liġi oħra, meta Qorti jew tribunal li jżommu s-seduti tagħhom f Malta jew f Għawdex jiddikjaraw li każ li jkun ġie ppreżentat quddiem Qorti ħażina jew tribunal ħażin, il-qorti jew it-tribunal li tagħti dik id-deċizjoni għandha tordna li dak il-każ għandu jiġi trasmess lill-qorti jew littribunal kompetenti ħalli dak il-każ jitkompla jinstema quddiem il-qorti jew it-tribunal kompetenti sew jekk dik il-qorti jew dak it-tribunal iżommu s-seduti tagħhom fl-istess gżira jew f oħra differenti. (2) Għall-finijiet ta dan l-artiklu, Qorti tfisser Qorti ta ġurisdizzjoni Ċivili. Il-Qrati ta ġurisdizzjoni Ċivili huma dawn li ġejjin: (a) (b) (c) (d) (e) (f) il-qorti Kostituzzjonali; il-qorti tal-appell; il-prim Awla tal-qorti Ċivili; il-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja); il-qorti tal-maġistrati (Malta); u il-qorti ta Reviżjoni tal-atti Notarili. (3) Għall-finijiet ta dan l-artiklu, tribunal tfisser dawn li ġejjin: (a) (b) (c) (d) (e) it-tribunal għal Talbiet Żgħar; it-tribunal għal Talbiet tal-konsumaturi; il-bord li Jirregola l-kera; il-bord dwar il-kontroll tal-kiri tar-raba ; il-bord ta Arbitraġġ dwar l-artijiet. 292

293 (4) Meta f att ġudizzjarju jew fi skrittura li jkun ġie ppreżentat, l-isem ta Qorti jew ta tribunal ma jkunx ġie indikat korrettement, dik il-qorti jew tribunal jistgħu ex officio jew wara talba minn xi parti, jawtorizzaw ilkorrezzjoni mitluba. Dik il-korrezzjoni m għandux ikollha effett Legali negattiv fuq, jew li jtawwal, il-proċeduri jew fuq il-partijiet involuti fihom. (5) Jekk, iżda, il-qorti jew it-tribunal li tirċevih ma tikkunsidrax lilha nnifisha bħala l-qorti jew it-tribunal kompetenti li tisma l-każ, irreġistratur għandu jirreferi dak il-każ lill-qorti tal-appell fil-kompetenza inferjuri tagħha li għandha, jekk ikun hemm bżonn wara li tisma l- partijiet, tiddeċiedi liema Qorti jew tribunal ikun kompetenti biex jisma dak il-każ. (6) Id-deċiżjoni tal-qorti tal-appell mogħtija skont is-subartiklu (5) t hawn fuq għandha tkun finali u l-qorti jew tribunal identifikat mill- Qorti tal-appell bħala l-qorti jew it-tribunal kompetenti biex tisma l-każ għandha tagħmel hekk bla ebda dewmien ulterjuri. (7) Il-Qorti tal-appell għandha tibgħat l-inkartament lill-qorti jew tribunal kompetenti. Qabel ma tagħmel dan, ir-reġistratur għandu, fejn ikun hemm assenjazzjoni tal-każ lill-qorti jew tribunal differenti, jivverifika li d-drittijiet dovuti jkunu tħallsu. Jekk dan ma jkunx il-każ, irreġistratur għandu jitlob lill-parti kkonċernata li tħallas id-differenza fiddrittijiet. F każ li jkunu tħallsu drittijiet aktar milli jmiss, ir-reġistratur għandu jirrifondi d-drittijiet mħallsa żejda. Imbagħad ir-reġistratur għandu jibgħat l-inkartament lill-qorti jew it-tribunal kompetenti kif identifikat mill-qorti tal-appell skont is-subartiklu (4) t hawn fuq.. Tħassir tal-artikli 189 u 190 tal-kodiċi. 17. L-artikli 189 u 190 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 213 tal-kodiċi. 18. Il-kliem (Malta) u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 213 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 228 tal-kodiċi. 19. Il-kliem (Malta), jew tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) bħala Qorti tal-ewwel grad fil-kompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 228(2) tal- Kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 247 tal-kodiċi. 20. L-artiklu 247 tal-kodiċi għandu jiġi ssostwit b dan li ġej:- Introduzzjoni ta atti tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, sede kostituzzjonali, li żżomm is-seduti f Għawdex fir-registru tal-qorti Kostituzzjonali. 293

294 247. (1) Fil-każ ta appelli mis-sentenzi tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, sede kostiuzzjonali, meta żżomm is-seduti f Għawdex, l-introduzzjoni tal-atti ssir billi uffiċjal tal-qorti li tkun, jibgħat dawn l-atti lir-reġistratur tal- Qorti Kostituzzjonali f Malta. (2) Għall-finijiet tas-subartiklu (1), ir-reġistratur għandu, fl-istess ġurnata li fiha jkun sar l-appell, jgħarraf bil-miktub lill-uffiċjal tal-qorti Kostituzzjonali li jkun, b dak l-appell. (3) Fil-każ ta appelli li jsiru kontra sentenza tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, sede kostituzzjonali, meta żżomm is-seduta f Għawdex, ittrasmissjoni tal-atti titqies li tkun saret bil-kunsinna tal-atti indirizzati lirreġistratur lill-uffiċċju tal-posta, ir-rabat, Għawdex. L-atti jistgħu jiġu nnotifikati b mod ieħor mir-reġistratur tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, f Għawdex, lir-reġistratur tal-qorti Kostituzzjonali f Malta. Emenda tal-artiklu 311 tal-kodiċi. 21. Dan is-subartiklu għandu jiżdied wara l-artiklu 311 tal-kodiċi:- (4) Ir-reġistratur għandu jikkonforma mad-dispożizzjonijiet tal-artiklu 181C meta jibgħat ir-rapport tal-esperti minn Qorti f gżira waħda għal Qorti oħra f gżira oħra. Emenda tal-artiklu 416 tal-kodiċi. 22. Il-kliem jew fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 416(1) tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 437 tal-kodiċi. 23. Il-kliem jew, skont il-każ, il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 437 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 461 tal-kodiċi. 24. Il-kliem jew il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri, skont il-każ fl-artiklu 461 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 462 tal-kodiċi. 25. Il-kliem jew il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 462 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Tħassir tal-artiklu 489 tal-kodiċi. 26. L-artiklu 489 tal-kodiċi għandu jitħassar. Emenda tal-artiklu 571 tal-kodiċi. 27. Il-kliem (Malta), u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 571 tiegħu għandhom jitħassru. 294

295 Emenda tal-artiklu 606 tal-kodiċi. 28. Il-kliem (Malta) u (Għawdex) fl-artiklu 606(3) tal-kodiċi għandhom jiġu ssostitwiti rispettivament bil-kliem meta żżomm isseduta f Malta u meta żżomm is-seduta f Għawdex. Emenda tal-artiklu 611 tal-kodiċi. 29. L-artiklu 611 tal-kodiċi għandu jiġi emendat kif ġej:- (a) il-kliem (Malta), jew quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 611(1) tiegħu għandhom jitħassru; u (b) il-kliem tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fl-artiklu 611(2) tal- Kodiċi għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem li jkun għal dak iż-żmien qed jippresiedi l-qorti tal-maġistrati meta din żżomm is-seduti tagħha f Għawdex. Emenda tal-artiklu 613 tal-kodiċi. 30. Il-kliem jew tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 613 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 696 tal-kodiċi. 31. Il-kliem u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 696(1) tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 702 tal-kodiċi. 32. Il-kliem (Malta) u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 702(1) tiegħu għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 708 tal-kodiċi. 33. Il-kliem (Malta) jew quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha inferjuri fl-artikli 708 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 712 tal-kodiċi. 34. Il-kliem jew quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 712(1) tal-kodiċi għandhom jitħassru. Tħassir tal-artiklu 763 tal-kodiċi. 35. L-artiklu 763 tal-kodiċi għandu jitħassar. Emenda tal-artiklu 770 tal-kodiċi. 36. Għandhom jiżdied dan il-kliem li ġejjin fit-tarf tal-artiklu 770 tal- Kodiċi: jew fejn fil-kawża jidħlu kwistjonijiet dwar il-proprjetà ta beni immobbli, jew li għandhom x jaqsmu ma servitujiet, piżijiet jew drittijiet oħra mgħaqqdin mal-beni immobbli, inkluża kull talba għal żgumbrament 295

296 jew tkeċċija minn beni immobbli kemm urbani kif ukoll rurali, mikrija jew okkupati, li jinsabu fi gżira waħda partikolari. Emenda tal-artiklu 786 tal-kodiċi. 37. Ik-kelma (Għawdex) fl-artiklu 786(3) tal-kodiċi għandha tiġi sostitwita bil-kliem meta żżomm is-seduti f Għawdex. Emenda tal-artiklu 837 tal-kodiċi. 38. Il-kliem (Malta) jew mill-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 837(1) għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 848 tal-kodiċi. 39. Il-kliem (Malta) jew fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 848 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 859 tal-kodiċi. 40. Il-kliem (Malta) jew il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filkompetenza inferjuri tagħha fl-artiklu 859 tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 929 tal-kodiċi. 41. Il-kliem jew fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fl-artiklu 929 tal-kodiċi għandhom jiġu mħassra. Emenda tal-artiklu 940 tal-kodiċi. 42. Il-kliem (Malta) u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha inferjuri fl-artiklu 940 tiegħu għandhom jitħassru. Emenda tal-artiklu 943 tal-kodiċi. 43. Il-kliem u fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha superjuri fil-proviso tal-artiklu 943(3) tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emenda tal-iskeda A tal-kodiċi. 44. L-Iskeda A tal-kodiċi għandha tiġi emendata kif ġej:- (a) il-kliem Qorti tal-maġistrati f Malta u f Għawdex fit-titli ta Tariffi A, B u D ta Skeda A tiegħu għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem Qorti tal-maġistrati ; (b) il-kliem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-ġurisdizzjoni tagħha superjuri fil-paragrafu 39 ta Tariffa E tal-iskeda A tiegħu għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem il-prim Awla tal-qorti Ċivili, meta żżomm isseduti f Għawdex ; u 296

297 (ċ) il-kliem (Malta), jew quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filġurisdizzjoni tagħha inferjuri fil-paragrafu 43 ta Tariffa E ta Skeda A tiegħu għandhom jitħassru. Emenda tal-iskeda B tal-kodiċi. 45. Il-kliem (Malta) Qorti tal-maġistrati (Ghawedex) fi Formola 31 ta Skeda B tal-kodiċi għandhom jitħassru. Emendi konsegwenzjali. 46. L-emendi konsegwenzjali li ġejjin għandhom isiru fil-liġijiet li ġejjin: (a) f tarf tal-artiklu 16(1) tal-ordinanza li Tirregola t-tiġdid tal-kiri ta Bini, Kap. 69, għandu jiżdied dan li ġej: Il-ġurisdizzjoni tal-bord tal-kera hija ġenerali għal Malta. Il-Bord għandu jżomm seduti f Malta u f Għawdex. ; (b) l-att dwar it-tiġdid ta Kiri ta Raba, Kap. 199, għandu jiġi emendat kif ġej: (i) dan li ġej għandu jiżdied f tarf l-artiklu 5(1) tiegħu: Il-ġurisdizzjoni tal-bord tal-kera hija ġenerali għal Malta. Il-Bord għandu jżomm seduti f Malta u f Għawdex. ; (ii) l-artiklu 7 tiegħu għandu jiġi ssostitwit b dan li ġej: Reġistru tal-bord u gżejjer li fihom isiru s-seduti. 7. (1) Fil-każ ta xi proċeduri li għandhom x jaqsmu ma art li tinsab fil-gżira ta Malta, il-bord għandu jżomm isseduti f Malta u r-reġistru tal-prim Awla tal-qorti Ċivili, f Malta għandu jkun ir-reġistru tal-bord. (2) Fil-każ ta xi proċeduri li għandhom x jaqsmu ma art li tinsab fil-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna, il-bord għandu jżomm is-seduti f Għawdex u r-reġistru tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili f Għawdex għandu jkun irreġistru tal-bord. ; (c) dan il-proviso li ġej għandu jiżdied f tarf tal-proviso għall-artiklu 1 tal-att li Jbiddel l-isem tal-qrati Inferjuri, Kap. 340: Iżda wkoll il-qorti tal-maġistrati (Malta) u l-qorti tal- Maġistrati (Għawdex) għandhom ikunu magħrufa bħala l- Qorti tal-maġistrati meta dik il-qorti tpoġġi filġurisdizzjoni Ċivili tagħha. ; 297

298 (d) l-ordni 9 tal-ordni dwar it-twaqqif ta Sezzjoni tal-qrati Ċivili, L.S , għandu jiġi mħassar; (e) ir-regolamenti dwar Il-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja), Il- Prim Awla tal-qorti Ċivili u Il-Qorti tal-maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-familja), L.S , għandhom jiġu emendati kif ġej: (i) it-titlu tar-regolamenti dwar Il-Qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja), Il-Prim Awla tal-qorti Ċivili u Il-Qorti tal-maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-familja), L.S , għandu jiġi ssostitwit b dan li ġej: Regolamenti dwar Proċeduri dwar Separazzjoni u Divorzju ; (ii) ir-regolament 1 tagħhom għandu jiġi ssostitwit b dan li ġej: Titlu It-titlu ta dawn ir-regolamenti hu r-regolamenti dwar Proċeduri dwar Separazzjoni u Divorzju. ; (iii) il-kliem il-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) u l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-familja) fir-regolament 2 tagħhom għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem il-qorti Ċivili (Sezzjoni tal- Familja) u l-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) ; (iv) il-kliem mill-qorti Ċivili (Diviżjoni tal-familja) jew mill- Qorti tal-maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Diviżjoni tal-familja) skont il-każ, kull wieħed minn dawn il- Qrati, hawn iżjed il quddiem f dawn ir-regolamenti msejħa ''il - Qorti'', fir-regolament 4(1) tagħhom għandhom jiġu sostitwiti bil-kliem mill-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja) ; (v) il-kliem fis-sezzjoni tal-familja tal-qorti Ċivili jew tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) firregolament 6(a) tagħhom għandhom jiġu ssostitwiti bil-kliem fil- Qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja) ; (vi) ir-regolament 9 tal-iskeda tar-regolamenti għandu jiġi mħassar. (f) il-paragrafi 6(3)(a) sa (g) tar-regolamenti dwar il-proċedura Ċivili (Regolament tar-reġistri, Arkivji u Funzjonijiet tad-direttur Ġenerali tal-qrati u ta Uffiċjali Eżekuttivi tal-qorti Oħra), L.S , għandhom jiġu ssostitwiti b dan li ġej: (a) il-qorti tal-appell, fil-kompetenza superjuri u inferjuri tagħha; 298

299 (b) il-qorti Ċivili; (ċ) il-qorti tal-maġistrati; (d) il-bord li Jirregola l-kera; (e) il-bord dwar Tiġdid ta Kiri ta Raba ; (f) Uffiċjali Reviżuri maħturin skont l-att dwar l-elezzjonijiet Ġenerali; (g) it-tribunal għal Talbiet Żgħar; u (h) kull Qorti oħra jew tribunal ieħor, li l-atti ġudizzjarji, skritturi u dokumenti oħra tagħhom għandhom, skont kull liġi, jiġu ppreżentati fir-reġistru tal-qrati Ċivili u Tribunali, Għawdex. ; (g) kull fejn issir riferenza f xi liġi għall-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza superjuri tagħha, dik ir-referenza għandha, għall-għanijiet u finijiet kollha tal-liġi, tinftiehem bħala referenza għas-sezzjoni kompetenti tal-qorti Ċivili; (h) kull fejn issir riferenza f xi liġi għall-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza inferjuri tagħha, dik ir-referenza għandha, għall-għanijiet u finijiet kollha tal-liġi, tinftiehem bħala referenza għall-qorti tal-maġistrati meta żżomm is-seduti f Għawdex; (i) kull fejn issir riferenza f xi liġi għall-qorti tal-maġistrati (Malta) jew għal Qorti tal-maġistrati (Għawdex) b dan illi dik irriferenza issir lill-qorti tal-maġistrati bħala Qorti ta ġurisdizzjoni Ċivili u mhux bħala Qorti ta ġurisdizzjoni kriminali, dik irreferenza għandha, għall-għanijiet u finijiet kollha tal-liġi, tinftiehem bħala referenza għall-qorti tal-maġistrati. Setgħa ta għemil ta regolamenti. 47. Il-Ministru responsabbli għall-ġustizzja jista, minn żmien għal żmien, jagħmel regolamenti għat-tħaddim aħjar tad-dispożizzjonijiet ta dan l-att u, bla ebda ħsara għall-ġeneralità ta dak li ngħad hawn fuq, dawn l-imsemmija regolamenti jistgħu jipprovdu: (a) għat-trasferiment ta każijiet pendenti jew li kienu pendenti quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza superjuri tagħha lill-qorti oħra; (b) għas-smigħ ta appelli minn sentenzi tal-qorti tal-maġistrati (Għawdex) li jkunu pendenti fid-data li jiġi fis-seħħ dan l-att; (ċ) għall-għemil u għall-implimentazzjoni ta kull miżura transitorja, anċillari jew konsegwenzjali li fl-opinjoni tal-ministru tkun meħtieġa għat-tħaddim xieraq tal-għanijiet ta dan l-att. Dispożizzjoni ta riserva. 48. (1) Kull skrittura, att ġudizzjarju, dokument, proċedura jew proċeduri oħra li ġew ippreżentati, mibdija jew immexxija quddiem (a) il-qorti tal- Maġistrati (Għawdex) meta tkun qed iżżomm seduti fil-kompetenza 299

300 superjuri tagħha; (b) il-qorti tal-maġistrati (Malta); u l-qorti tal- Maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza tagħha inferjuri qabel il-bidu fisseħħ ta din il-liġi li kienu validi fiż-żmien meta dawk l-iskritturi, atti, dokumenti u proċeduri ġew ippreżentati, mibdija jew immexxija għandhom ikomplu jkunu validi wara l-bidu fis-seħħ ta dan l-att. (2) Id-dispożizzjonijiet tas-subartiklu (1) ta dan l-artiklu għandhom japplikaw ukoll għal kull digriet, sentenza, ordni jew deċiżjoni oħra mogħtija mill-qrati msemmija u għall-esekuzzjoni ta dak id-digriet, sentenza, ordni jew deċiżjoni. (3) Id-dispożizzjonijiet tal-kodiċi kif emendat b dan l-att għandhom japplikaw għal kull proċedura li hemm pendenti quddiem (a) il-qorti tal- Maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri); (b) il-qorti tal- Maġistrati (Malta); u l-qorti tal-maġistrati (Għawdex) u li jkunu għadhom pendenti u ma sarux res judicata fid-data tal-bidu fis-seħħ ta dan l-att. (4) Mingħajr ħsara għas-subartiklu (5), il-każijiet kollha li hemm pendenti quddiem il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza superjuri tagħha għandhom, mal-bidu fis-seħħ ta dan l-att, jitkomplew quddiem il-prim Awla tal-qorti Ċivili, f seduti li jinżammu f Għawdex. (5) Il-Qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza superjuri tagħha għandha, minkejja d-dispożizzjonijiet ta dan l-att, tibqa l-qorti kompetenti biex tittratta dawk il-kawżi li kienet qed tittratta qabel il-bidu fis-seħħ ta dan l-att u li kienu ġew differiti għal sottomissjonijiet finali bil-fomm jew bil-miktub jew għas-sentenza qabel il-bidu fis-seħħ ta dan l-att. Il-Qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-kompetenza superjuri tagħha għandha tkompli tisma dawn il-kawżi sa meta jiġu deċiżi b mod definittiv minn dik il-qorti, u appelli minn deċiżjonijiet ta din il-qorti għandhom jiġu regolati bl-istess mod bħall-appelli minn deċiżjonijiet tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili. (6) Il-kawżi kollha pendenti fil-qorti tal-maġistrati (Malta) filkompetenza tagħha inferjuri għandhom, fid-dħul fis-seħħ ta dan l-att, ikomplu quddiem il-qorti tal-maġistrati meta din iżżomm is-seduti tagħha f Malta. (7) Il-kawżi kollha pendenti fil-qorti tal-maġistrati (Għawdex) filġurisdizzjoni tagħha inferjuri għandhom, fid-dħul fis-seħħ ta dan l-att, ikomplu quddiem il-qorti tal-maġistrati meta din iżżomm is-seduti tagħha f Għawdex. Għanijiet u Raġunijiet 300

301 L-għanijiet u r-raġunijiet ta dan l-abbozz ta Liġi huma li jagħtu effett lillmozzjoni numru 222 dwar proċeduri ġudizzjarji f Għawdex, approvata mill- Kamra tad-deputati fit-12 ta Diċembru 2011, li biha il-qorti tal-maġistrati (Għawdex) fil-ġurisdizzjoni superjuri tagħha qed titneħħa u l-ġurisdizzjoni tal- Prim Awla tal-qorti Ċivili, tal-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja) u tal-qorti Ċivili (Sezzjoni ta Ġurisdizzjoni Volontarja) qed tiġi estiża għall-gżejjer ta Għawdex u Kemmuna. Il-Qorti tal-appell fil-ġurisdizzjoni superjuri tagħha qed tingħata s-setgħa li tisma appelli minn deċiżjonijiet tal-prim Awla tal-qorti Ċivili u mill-qorti Ċivili (Sezzjoni tal-familja) meta dawn iż-żewġ sezzjonijiet l- aħħar imsemmija tal-qorti Ċivili jżommu s-seduti tagħhom f Għawdex. Il-Qorti tal-maġistrati qed titwaqqaf bħala Qorti waħda b ġurisdizzjoni ġenerali fuq ilgżejjer Maltin u se tkompli żżomm s-seduti tagħha kemm fil-gżira ta Malta kif ukoll fil-gżira ta Għawdex. Fl-aħħar nett, l-abbozz jiffaċilita t-trasferiment ta kawżi bejn Qrati u tribunali, sew jekk qegħdin fl-istess gżira sew jekk le, u t- trasferiment ta atti ġudizzjarji, skritturi u dokumenti oħra bejn il-qrati u t- tribunali f Malta u l-qrati u t-tribunali f Għawdex u viċiversa. 301

302 A Bill entitled An Act to abolish the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction and to extend the jurisdiction of the Civil Court, First Hall, the Civil Court (Family Section) and the Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) to the Islands of Gozo and Comino, to establish one Court of Magistrates having general jurisdiction over all the islands in Malta, and to make ancillary and consequential provisions thereto. BE IT ENACTED by the President, by and with the advice and consent of the House of Representatives in this present Parliament assembled, and by the authority of the same as follows:- Short title and commencement. 1. (1) This Act may be cited as the Code of Organization and Civil Procedure (Amendment) Act, 2012 and this Act shall be read and construed as one with the Code of Organization and Civil Procedure, hereinafter referred to as the Code. (2) This Act shall come into force on such a date as the Minister responsible for justice may by notice in the Gazette appoint, and different dates may be so appointed for different provisions or different purposes of this Act. (3) A notice under subarticle (2) may make such transitional provisions as appear to the Minister to be necessary or expedient in connection with the provisions thereby brought into force. Substitution of article 4 of the Code. 2. Article 4 of the Code shall be substituted by the following:- Inferior court. 4. The inferior court is the Court of Magistrates. Substitution of article 5 of the Code. 3. Article 5 of the Code shall be substituted by the following:- Jurisdiction of superior courts and inferior court. 5. (1) Save as otherwise provided by law, the jurisdiction of the superior courts and the inferior court is general for Malta. (2) The Constitutional Court shall hold its sittings in such place or places in Malta as the Minister may by order in the Gazette determine. 302

303 (3) The Court of Appeal, the Civil Court, First Hall, the Civil Court (Family Section), the Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) and the Court of Magistrates shall hold their sittings in such place or places in the island of Malta and in the island of Gozo as the Minister may by order in the Gazette determine. (4) The courts mentioned in sub-article (3) shall, as far as practicable, hold their sittings in the island of Malta or in the island of Gozo, as the case may be, where the person against whom the claim is made has his ordinary abode or residence. Amendment of article 7 of the Code. 4. The words inferior courts in article 7(1) of the Code shall be substituted by the words inferior court. Amendment of article 27 of the Code. 5. The word superior in the marginal note to article 27 of the Code shall be deleted. Addition of article 36 in the Code. 6. The following provision shall be added to the Code after article 35 thereof: Competence of the Civil Court. 36. (1) The Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) shall be competent to hear cases in Malta and in Gozo. (2) The Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) shall hold sittings both in Malta and in Gozo. (3) When the Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) hold sittings in Malta, they shall take cognizance of all claims against persons residing or having their ordinary abode in the Island of Malta, and of all other causes expressly assigned by law to such sections of the Civil Court. (4) When the Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) holds sittings in Gozo, they shall take cognizance of all claims against persons residing or having their ordinary abode in the Islands of Gozo and Comino, and of all other causes expressly assigned by law to such sections of the Civil Court. (5) Causes which are not included in the list of causes which may be heard by the Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section), when holding their sittings in the island of Gozo, shall be heard by the said courts sitting in the island of Malta. 303

304 (6) The Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) shall also sit in Malta and in Gozo. (7) It shall be lawful to add the words (Gozo) in any written pleading, judicial act, court decree, proces-verbal, form or any other document whatsoever filed or used by the Civil Court, First Hall, the Civil Court (Family Section) or the Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) when such documents relate to acts, claims or proceedings instituted in the said three sections of the Civil Court when holding sittings in the island of Gozo.. Amendment of article 41 of the Code. 7. Article 41 of the Code shall be amended as follows: (a) subarticle (5) thereof shall be substituted by the following: (5) It shall hear and determine all appeals from decisions of the Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) ; (b) the words (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in subarticle (6) thereof shall be deleted; and (c) subarticle (7) thereof shall be substituted by the following: (7) Where the Court of Appeal is to hear appeals from: (a) the Civil Court, First Hall, when it holds its sittings in Gozo; (b) the Civil Court (Family Section), when it holds its sittings in Gozo; (c) the Court of Magistrates, when it holds its sittings in Gozo; or (d) judgments or decisions of any board or tribunal delivered by such board or tribunal when sitting in Gozo, it shall hold its sitting in the building of the Courts in Gozo, and for the purpose of such appeals the registry of the Court of Magistrates in Gozo shall also be the Registry of the Court of Appeal. (8) Where the Constitutional Court is to hear appeals from the Civil Court, First Hall, when the latter court sits in Gozo in its constitutional competence, the Constitutional Court shall hold its sitting in the building of the Courts of Justice in Malta, and for the purpose of such appeals, the Registry of the Constitutional Court shall be the Registry of the Constitutional Court in Malta.. Substitution of article 47 of the Code. 8. Article 47 of the Code shall be substituted by the following: 304

305 Court of Magistrates. Constitution and jurisdiction. 47. (1) A magistrate shall sit in the Court of Magistrates, and such court shall, as a court of first instance, hear and determine all claims of an amount not exceeding eleven thousand and six hundred and forty-six Euro and eighty-seven cents (11,646.87). (2) Such court shall also take cognizance of all other causes expressly assigned to it by law. (3) Nevertheless, causes involving questions of ownership of immovable property, or relating to easements, burdens or other rights annexed to such property, including any claim for the ejectment or eviction from immovable property, whether urban or rural, tenanted or occupied by persons residing or having their ordinary abode within the limits of the jurisdiction of such court, shall not fall within the competence of the Court of Magistrates independently of the value of the claim. (4) When the Court of Magistrates holds sittings in Malta, it shall take cognizance of all claims against persons residing or having their ordinary abode in the Island of Malta, and of all other causes expressly assigned by law to such court. (5) When the Court of Magistrates holds sittings in Gozo, it shall take cognizance of all claims against persons residing or having their ordinary abode in the Islands of Gozo and Comino, and of all other causes expressly assigned by law to such court. (6) Causes which are not included in the list of causes which may be heard by the Court of Magistrates, when holding its sittings in the island of Gozo shall be heard by the said court sitting in the island of Malta. (7) It shall be lawful to add the words (Gozo) in any written pleading, judicial act, court decree, proċess-verbal, form or any other document whatsoever filed or used by the Court of Magistrates when such documents relate to acts, claims or proceedings instituted in the said court when holding sittings in the island of Gozo.. Amendment of article 49 of the Code. 9. The words (Malta) or from the Court of Magistrates (Gozo) in article 49 of the Code shall be deleted. Deletion of articles 50, 53 and 54 of the Code. 10. Articles 50, 53 and 54 of the Code shall be deleted. Amendment of article 125 of the Code. 11. Article 125 of the Code shall be amended as follows: 305

306 (a) the words and in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in subarticle (1) thereof shall be deleted; and (b) the words (Malta), and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in subarticle (2) thereof shall be deleted. Amendment of article 161 of the Code. 12. Article 161 of the Code shall be amended as follows: (a) the words in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in the marginal note to article 161 thereof shall be substituted by the words in the Court of Magistrates. and (b) the words the Court of Magistrates in Malta and in Gozo in article 161(1) thereof shall be substituted by the words the Court of Magistrates. Amendment of article 166A of the Code. 13. The words (Malta) or the Court of Magistrates (Gozo), as the case may be, in article 166A(5) of the Code shall be deleted. Amendment of article 167 of the Code. 14. The words or the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 167 of the Code shall be deleted. Amendment of article 174 of the Code. 15. The words is filed, and, in the case of the Court of Magistrates (Gozo), an indication of the jurisdiction of the court; in article 174(1)(a) of the Code shall be substituted by the words is filed. Addition of articles 181C, 181D and 181E to the Code. 16. The following provisions shall be added to the Code after article 181B thereof: Transfer of judicial acts and written pleadings between Courts in Malta and Courts in Gozo. 181C. (1) A judicial act or a written pleading may be filed in the registry of the Civil Court, First Hall, in Malta, for onwards transmission by the registrar of thatcourt to the registrar of the competent civil court or tribunal sitting in Gozo indicated in the judicial act or written pleading. (2) Where such an act or pleading is to be served in the Island of Gozo or Comino, it shall be sufficient for all purposes of law for a true copy of a judicial act or written pleading to be scanned in the registry of the Civil Court, First Hall, in Malta, and ed to the registrar of the competent Civil court or tribunal in Gozo indicated in the judicial act or written pleading. 306

307 (3) The procedure laid down in sub-articles (1) and (2) above also applies when a judicial act or a written pleading is filed in the registry of the Civil Court, First Hall, in Gozo, for onward transmission to the competent civil court or tribunal in Malta indicated in the judicial act or written pleading. (4) The registrar receiving the scanned copy as aforesaid shall acknowledge its receipt by return to the registrar sending the scanned true copy of the judicial act or written pleading. (5) The officer effecting service of the scanned copy of a judicial act or written pleading as aforesaid shall deliver to the registrar of the Civil Court, First Hall, in Gozo the certificate of service, duly confirmed on oath before the registrar himself who shall transmit it to the registrar of the competent civil court or tribunal in Malta indicated in the judicial act or written pleading and viceversa. Such delivery may also be made by electronic mail and the registrar receiving the certificate of service as aforesaid shall acknowledge its receipt by return to the registrar sending the certificate of service. Transfer and execution of warrants and orders between courts in Malta and courts in Gozo. 181D. (1) A request for the issue of a warrant or garnishee order by a civil court or tribunal in Gozo may be filed in the registry of the civil Court, First Hall, in Malta. (2) The registrar of the Civil Court, First Hall, in Malta, shall transmit such a request to the registrar of the competent civil court or tribunal in Gozo indicated in the request. (3) The registrar of the competent civil court or tribunal in Gozo shall forward such a request to the competent civil court or tribunal in Gozo indicated in the request to deal with it in terms of law. (4) If the competent civil court or tribunal in Gozo decrees that such warrant or order is to be executed in the Island of Gozo or Comino, a copy thereof shall be transmitted by the registrar of the competent civil court or tribunal in Gozo indicated in the request to the registrar of the competent civil court or tribunal in Malta from where the request originated. A copy of the decree shall be served on the person requesting the issue of such warrant or order. (5) The officer effecting execution shall deliver to the registrar of the competent civil court or tribunal in Gozo indicated in the request the certificate of service or execution, duly confirmed on oath before the 307

308 registrar himself who shall transmit it to the registrar of the competent court or tribunal in Malta from where the request originated. (6) The procedure laid down in sub-articles (1) to (5) above shall also apply when a judicial act is filed in the registry of a competent civil court or tribunal in Gozo for onward transmission to the competent civil court or tribunal in Malta. Transfer of cases between courts and tribunals. 181E. (1) Notwithstanding the provisions of this Code or of any other law, when a case is declared to have been filed wrongly on the basis of lack of competence ratione valoris or ratione materiae before a court or tribunal by any court or tribunal sitting in Malta or Gozo, the court or tribunal delivering such decision shall order that such case be transferred to the competent court or tribunal so that such a case may continue to be heard and determined before the competent court or tribunal, whether such court or tribunal sits in the same or a different island. In such case the case is not thrown out by the court or tribunal seized of the case but transferred to the competent court or tribunal. (2) For the purposes of this article, court means any court of civil jurisdiction. The courts of civil jurisdiction are the following: (a) the Constitutional Court; (b) the Court of Appeal; (c) the Civil Court, First Hall; (d) the Civil Court (Family Section); (e) the Court of Magistrates; and (f) the Court of Revision of Notarial Acts. (3) For the purposes of this article, tribunal means the following: (a) the Small Claims Tribunal; (b) the Consumer Claims Tribunal; (c) the Rent Regulation Board; (d) the Rural Leases Control Board; (e) the Land Arbitration Board. (4) Where the name of the court or a tribunal in which a judicial act or written pleading is filed is not indicated correctly, the said court or tribunal may ex officio or upon the request of any of the parties authorise the required correction. Such correction shall not have any delaying or legally adverse effect on the proceedings or on the parties thereto. (5) If, however, the receiving court or tribunal does not consider itself to be the competent court or tribunal to hear the case, the registrar shall refer such case to the Court of Appeal sitting in its inferior jurisdiction which 308

309 shall, if need be after hearing the parties, decide which of the courts or tribunals is competent to hear such case. (6) The decision of the Court of Appeal delivered in terms of subarticle (5) above shall be final and the court or tribunal which has been identified by the Court of Appeal as being the competent court or tribunal to hear the case shall do so without any further delay. (7) The Court of Appeal shall forward the records of the proceedings to the competent court or tribunal. Prior to doing so, the registrar shall, where there is an assignment to a different court or tribunal to hear the case, verify that the proper fees have been paid. Should this not be the case, the registrar shall request the party concerned to pay any difference in such fees. Should the fees have been paid in excess the registrar shall refund the fees paid in excess. The registrar shall then forward the record of the proceedings to the competent court or tribunal as identified by the Court of Appeal in terms of subarticle (4) aforesaid.. Deletion of articles 189 and 190 of the Code. 17. Articles 189 and 190 of the Code shall be deleted. Amendment of article 213 of the Code. 18. The words (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 213 of the Code shall be deleted. Amendment to article 228 of the Code. 19. The words (Malta), or of the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction as a court of first instance in article 228(2) of the Code shall be deleted. Substitution of article 247 of the Code. 20. Article 247 of the Code shall be substituted by the following:- Lodging of record of the Civil Court, First Hall, sitting in its constitutional competence in Gozo to the registry of the Constitutional Court (1) In regard to appeals from judgments of the Civil Court, First Hall, sitting in its constitutional competence in Gozo, the lodging of the record shall be effected by the transmission thereof by any officer of the said court to the registrar of the Constitutional Court in Malta. (2) For the purposes of sub-article (1) the registrar shall, on the same day on which an appeal is entered, notify in writing the entering of such appeal to the officer of the Constitutional Court concerned. (3) In respect of appeals entered against a judgment of the Civil Court, First Hall, sitting in its constitutional competence in Gozo, the transmission of the record shall be deemed to have been effected by the 309

310 delivery of the record addressed to the registrar, to the Post Office, in Victoria, Gozo. Alternatively, the record may also be delivered by hand or a scanned version of thatrecord may also be notified by the registrar of the Civil Court, First Hall, in Gozo to the registrar of the Constitutional Court in Malta. Amendment of article 311 of the Code. 21. The following sub-article shall be added to article 311 of the Code: (4) In transmitting the experts report from one court in one island to another court in another island, the registrar shall comply with the provisions of article 181C.. Amendment of article 416 of the Code. 22. The words or in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 416(1) of the Code shall be deleted. Amendment of article 437 of the Code. 23. The words or the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction, as the case may be in article 437 of the Code shall be deleted. Amendment of article 461 of the Code. 24. The words or in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction, as the case may be, in article 461 of the Code shall be deleted. Amendment of article 462 of the Code. 25. The words or in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 462 of the Code shall be deleted. Deletion of article 489 of the Code. 26. Article 489 of the Code shall be deleted. Amendment of article 571 of the Code. 27. The words (Malta), and in the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction, in article 571 of the Code shall be deleted. Amendment of article 606 of the Code. 28. The word (Malta) and (Gozo) in article 606(3) of the Code shall be respectively substituted by the words when sitting in Malta and when sitting in Gozo. Amendment of article 611 of the Code. 29. Article 611 of the Code shall be amended as follows: (a) the words (Malta), or before the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction" in article 611(1) thereof shall be deleted; and 310

311 (b) the words of the Court of Magistrates (Gozo) in article 611(2) of the Code shall be substituted by the words for the time being presiding over the Court of Magistrates when it holds its sittings in Gozo. Amendment of article 613 of the Code. 30. The words or of the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 613 of the Code shall be deleted. Amendment of article 696 of the Code. 31. The words and in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 696(1) of the Code shall be deleted. Amendment of article 702 of Code. 32. The words (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 702(1) of the Code shall be deleted. Amendment of article 708 of the Code. 33. The words (Malta), or before the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction, in article 708 of the Code shall be deleted. Amendment of article 712 of the Code. 34. The words or in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 712(1) of the Code shall be deleted. Deletion of article 763 of the Code. 35. Article 763 of the Code shall be deleted. Amendment of article 770 of the Code. 36. The following words or where the cause involves questions of ownership of immovable property, or relating to easements, burdens or other rights annexed to such property, including any claim for the ejectment or eviction from immovable property, whether urban or rural, tenanted or occupied, which are situated in one particular island. shall be added at the end of article 770 of the Code. Amendment of article 786 of the Code. 37. The word (Gozo) in article 786(3) of the Code shall be substituted by the words when it is sitting in Gozo. Amendment to article 837 of the Code. 38. The words (Malta), or the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 837(1) shall be deleted. Amendment of article 848 of the Code. 39. The words (Malta) or by the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 848 of the Code shall be deleted. 311

312 Amendment of article 859 of the Code. 40. The words (Malta) or before the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 859 of the Code shall be deleted. Amendment of article 929 of the Code. 41. The words or in the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in article 929 of the Code shall be deleted. Amendment of article 940 of the Code. 42. The words (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in article 940 of the Code shall be deleted. Amendment of article 943 of the Code. 43. The words or to the Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in the proviso to article 943(3) of the Code shall be deleted. Amendment of Schedule A of the Code. 44. Schedule A of the Code shall be amended as follows:- (a) the words Courts of Magistrates in Malta and Gozo in the title of Tariffs A, B and D of Schedule A thereof shall be substituted by the words Court of Magistrates ; (b) the words Court of Magistrates (Gozo) in its superior jurisdiction in paragraph 39 of Tariff E of the Schedule A thereof shall be substituted by the words Civil Court, First Hall, when holding its sittings in Gozo ; and (d) the words (Malta), or before the Court of Magistrates (Gozo) in its inferior jurisdiction in paragraph 43 of Tariff E of Schedule A thereof shall be deleted. Amendment of Schedule B of the Code. 45. The words (Malta) Court of Magistrates (Gozo) in Form 31 of Schedule B of the Code shall be deleted. Consequential amendments. 46. The following consequential amendments shall be made to the following laws: (d) the following shall be added at the end of article 16(1) of the Reletting of Urban Property (Regulation) Ordinance, Cap. 69: The jurisdiction of the Rent Board is general for Malta. The Board shall hold its sittings in Malta and in Gozo. (e) the Agricultural Leases (Reletting) Act, Cap. 199, shall be amended as follows: 312

313 (iii) the following shall be added at the end of article 5(1) thereof: The jurisdiction of the Board is general for Malta. The Board shall hold its sittings in Malta and in Gozo. ; (iv) article 7 thereof shall be substituted by the following: Registry of the Board and islands where sittings are to take place. 7. (1) In regard to any proceedings which concern land situated in the Island of Malta, the Board shall hold its sittings in Malta and the registry of the Civil Court, First Hall, in Malta shall be the Registry of the Board. (2) In regard to any proceedings which concern land situated in the Island of Gozo or Comino, the Board shall hold its sittings in Gozo and the registry of the Civil Court, First Hall, in Gozo shall be the Registry of the Board. ; (d) the following proviso shall be added after the proviso to article 1 of the Inferior Courts (Re-Designation) Act, Cap. 340: Provided further that the Court of Magistrates (Malta) and the Court of Magistrates (Gozo) shall be styled as the Court of Magistrates when this courts sits in its ċivil jurisdiction. ; (e) order 9 of the Ċivil Court (Establishment of Sections) Order, S.L , shall be deleted; (f) the Civil Court (Family Section), the First Hall of the Civil Court and the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction) (Family Section) Regulations, SL12.20, shall be amended as follows: (i) the title of the Civil Court (Family Section), the First Hall of the Civil Court and the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction) (Family Section) Regulations, S.L , shall be substituted by the following: Separation and Divorce (Proceedings) Regulations (ii) regulation 1 thereof shall be substituted by the following: Citation The title of these regulations is the Separation and Divorce (Proceedings) Regulations. 313

314 (iii) the words The Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) and the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction) (Family Section) in regulation 2 thereof shall be substituted by the words the Civil Court (Family Section) and the Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) (iv) the words Civil Court (Family Division), the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction) (Family Division) as the case may be, each of such courts hereinafter in this regulation called the Court in regulation 4(1) thereof shall be substituted by the words Civil Court (Family Section) (v) the words Family Section of the Civil Court or of the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction) in regulation 6(a) thereof shall be substituted by the words Civil Court (Family Section) (vi) regulation 9 of the Schedule thereof shall be deleted; (g) paragraphs 6(3)(a) to (g) of the Civil Procedure (Regulation of Registries, Archives and Functions of Director General (Courts) And Other Court Executive Officers) Regulations, SL 12.21, shall be substituted by the following: (a) The Court of Appeal, in its superior and inferior competence; (b) The Civil Court; (c) the Court of Magistrates; (d) the Rent Regulation Board; (e) the Rural Leases Control Board; (f) Revising Officers appointed under the General Elections Act; (g) the Small Claims Tribunal; and (h) any other court or tribunal, the judicial acts, written pleadings and other documents whereof shall, in terms of any law, be filed in the Registry of the Civil Courts and Tribunals, Gozo. (h) wherever a reference is made in any law to the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior competence, that reference shall for all intents and purposes of law be construed as a reference to the competent section of the Civil Court; (i) wherever a reference is made in any law to the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its inferior competence, that reference shall for all intents and purposes of law be construed as a reference to the Court of Magistrates when holding its sittings in Gozo. 314

315 (j) wherever a reference is made in any law to the Court of Magistrates (Malta) or to the Court of Magistrates (Gozo), provided thatsuch reference is made to the Court of Magistrates as a court of Civil jurisdiction and not as a court of criminal jurisdiction, thatreference shall for all intents and purposes of law be construed as a reference to the Court of Magistrates. Power to make regulations. 47. The Minister responsible for justice may, from time to time, make regulations for the better implementation of the provisions of this Act and, without prejudice to the generality of the foregoing, these regulations may provide for the following: (a) for the transfer of cases pending or formerly pending before the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction to another court; (b) for the hearing of appeals from judgments of the Court of Magistrates (Gozo) which are pending on the date of coming into force of this Act; (c) for the making and implementing any transitory, ancillary or consequential measure thatmay in the opinion of the Minister be required for the purpose of the proper implementation of the purposes of this Act. Saving provision. 48. (1) Any written pleading, judicial act, document, proceedings or other procedures which have hitherto be filed, instituted or followed before (a) the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction; (b) the Court of Magistrates (Malta); and (c) the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its inferior jurisdiction, prior to the entry into force of this Act which were valid at the time when such pleadings, acts, documents and procedures were filed, instituted or followed shall continue to be valid after the entry into force of this Act. (2) The provisions of sub-article (1) of this article shall apply also to any decree, judgment, order or other decision delivered by the said courts and to the enforcement of such decree, judgment, order and decision. (3) The provisions of the Code as amended by this Act shall apply to any procedures pending before (a) the Court of Magistrates (Gozo) (Superior Jurisdiction); (b) the Court of Magistrates (Malta); and (c) the Court of Magistrates (Gozo) and which on the date of entry into force of this Act are still pending and have not become res judicata. 315

316 (4) Subject to subarticle (5), all causes pending before the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction shall, on the entry into force of this Act, be continued before the Civil Court, First Hall, sitting in Gozo. (5) The Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction shall, notwithstanding the provisions of this Act, remain competent to deal with those causes of which it was seized before the coming into force of this Act and which where put off for final oral or written submissions or for judgment before the entry into force of this Act. The Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction shall continue to take cognizance of such causes until they are definitively decided by thatcourt and appeals from decisions of this court shall be regulated in the same manner as appeals from decisions of the Civil Court, First Hall. (6) All causes pending before the Court of Magistrates (Malta) sitting in its inferior jurisdiction shall, on the entry into force of this Act, be continued before the Court of Magistrates holding its sittings in Malta. (7) All causes pending before the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its inferior jurisdiction shall, on the entry into force of this Act, be continued before the Court of Magistrates holding its sittings in Gozo. Objects and Reasons The objects and reasons of this Bill is to give effect to motion no. 222 on judicial proceedings in Gozo approved by the House of Representatives on 12 th December 2011 whereby the Court of Magistrates (Gozo) sitting in its superior jurisdiction is being abolished and the jurisdiction of the Civil Court, First Hall, the Civil Court (Family Section) and the Civil Court (Voluntary Jurisdiction Section) is being extended to the Islands of Gozo and Comino. The Court of Appeal sitting in its superior jurisdiction is being empowered to hold its sittings in Gozo in order to hear appeals lodged from decisions of the Civil Court, First Hall, and the Civil Court (Family Section) when both the latter two sections of the Civil Court hold their sittings in Gozo. The Court of Magistrates is established as one court with general jurisdiction over all islands in Malta and continuing to hold sittings both in the Island of Malta and in the Island of Gozo. Finally, the Bill facilitates the transfer of cases between courts and tribunal, whether on the same island or otherwise, and the transfer of judicial acts, written pleadings and other documents between the courts and tribunals in Malta to the courts and tribunals in Gozo and viceversa. 316

317 317

318 Appendiċi VII Rapport tal-kummissjoni dwar l-esperti 318

319 RAPPORT TAL-KUMMISSJONI DWAR IL-ĦATRA TA ESPERTI TAL-QORTI CONTENTS 1. PROJECT BRIEF 1.1 Terms of Reference 1.2 The Commission 1.3 Methodology 2. CONSULTATIONS 2.4 Malta Union of Professional Psychologists 2.5 Department of Correctional Services 2.6 Malta Association of Social Workers (MASW) 2.7 Association of Court Experts 2.8 Chamber of Architects 2.9 Dr. Anna Mallia 2.10 Malta National Laboratory Co. Ltd (MNL) 2.11 Maltese Psychological Association 2.12 Emanuel Mallia and Associates 2.13 Institute of Forensic Studies 2.14 Mortuary Services 2.15 Salient Points 3. RECOMMENDATIONS ATTACHMENT A Letter of Appointment B Terms of Reference C Code of Organisation & Civil Procedure Cap. 12 D Advertisement 319

320 DOCUMENT A B C D E F G Specialities and Areas of Expertise thatmay be required in Civil and Criminal Cases Proposed Tariffs Measures to reduce reference to Court Experts Proposed Amendments to the Code of Organisation and Civil Procedures Recommended amendments to the relevant sections of the Criminal Code relating to the appointment of Court Experts Establishing procedures for the nomination of Foreign Experts when these are so required Establishment of a Board to keep a register of Court Experts and to have other related functions ANNEX A B C D E F G H I J Institute of Forensic Studies Statute of Institute of Forensic Studies Association of Court Experts; Statute and Bye-Laws From Professor Alfred J. Vella Memorandum Association of Court Experts Rapport tal-kamra tal-periti dwar il-ħidma tal-esperti Ġudizzjarji fil- Qorti The Malta National Laboratory Dipartiment tas-servizzi Korrettivi Servizz ta Probation Maltese Association of Social Workers Appointment of Psychologists as Court Experts 320

321 1.0 Project Brief The Commission on the Appointment of Court Experts was set up by the Minister of Justice and Local Govemment by letter dated 28 August 2001 (ATTACHMENT A). Its main purpose was to investigate and report on several matters relating to the appointment of Court Experts as detailed in the Terms of Reference and on any other areas or matters it feels are important, and to make recommendations thereon. 1.1 Terms of Reference Whereas both the Criminal Code (Chapter 9) and the Code of Organisation & Civil Procedure (Chapter 12) provide for the appointment of experts to assist the Courts by carrying out the functions assigned to them by the said Codes; Whereas the present method of appointment of experts requires review with a view of: a) establishing which areas of competence require the appointment of experts in both the Civil and the Criminal Courts and in doing so determine in which areas it is imperative that local expertise be developed; b) determining what qualifications are required for each area of competence for a person to be deemed an expert and who should certify such qualifications; c) establishing how panels of experts can be made more open to qualified persons who may wish to offer their services whilst ensuring that persons not so qualified are not included in the panel; d) suggesting methods on how the panels of experts to be nominated by the Minister of Justice are, as far as possible, not subject to the absolute discretion of the Minister; e) establishing procedures for the nominations of foreign experts when these are so required; f) establishing procedures for the independent monitoring of the work undertaken by the experts and for the removal of experts from panels. Whereas it is also required to review the method of operation of experts with a view of: a) possibly reducing the instances where a reference to experts is required without, however, in any way prejudicing the interests of justice; b) increasing the efficiency of experts by reducing the time between their appointment and the delivery of their report; 321

322 c) reviewing the fees paid to experts and suggesting fixed tariffs in both the civil and criminal field Which, as far as possible, justly remunerate the expert and minimise discretion; d) introduce methods of accountability in order to assess the work produced by experts and devise evolution criteria; e) suggest procedures meant to ensure that appointed experts have equal access to nominations whilst ensuring thatexperts who do not deliver as required by the Court are duly penalised. The Commission was set up to investigate and report on all the above matters as well as any other areas or matters it felt important on the said subject and consequently gave its recommendations. Relevant excerpts from the Code of Organisation and Civil Procedure and from the Criminal Code, (ATTACHMENT B), were also presented with the terms of reference for the perusal of the Commission. Examination of such legal provisions along with the practices and procedures currently operative at the Courts of Justice, and the various suggestions by interested persons and associations formed the basis for discussions and final recommendations. 1.2 The Commission Mr. John Gatt Permanent Secretary, Ministry of Justice & Local Government Chairperson Mr. Justice David Scicluna - nominated by the Chief Justice Magistrate Consuelo Scerri Herrera nominated by the Chief Justice Dr. Joseph Giglio nominated by the Minister of Justice & Local Govemment Dr. Joseph Micallef Stafrace nominated by the Minister of Justice & Local Government Mr. John Rizzo Assistant Commissioner - representing the Commissioner of Police; Supt. Pierre Calleja substituted Mr. John Rizzo upon the appointment of the latter to Commissioner of Police Dr. Stephen Tonna Lowell nominated by the Attorney General Dr. Donatella Frendo Dimech nominated by the Attomey General Dr. Victor Zammit - Director Legal Services - representing the Director General, Law Courts Dr. Francesco Depasquale nominated by the Chamber of Advocates Mr. Saviour Azzopardi - Assistant Director Secretary 1.3 Methodology The Commission held twenty-eight meetings during which it held consultations with the various associations and other persons who were interested in the 322

323 subject matter. It also interviewed persons whom it considered resourceful for its conclusions. Select groups and individual members held a number of other sessions in the preparation of topic papers. The Commission held its first meeting on 19 October 2001 and others as shown hereunder: except for the recess periods in April and August. 14 December December January January January February February February February March March March March April May May May May June June June June July July

324 2.0 Consultations 2.1 The fulcrum of the Commission s work was the wide experience of Commission Members in the matter related to Court Experts coupled with thatof interested parties and their suggestions. To reach one of its objectives of basing its report on as wide a consultation process as possible, the Commission invited organisations and interested persons to come forward and pronounce and discuss their ideas on the matter. To this effect an advert was published on the local media (Annex C). The persons who expressed their interest were the following: Mr Natalino Agius Motor Damage Assessor and Valuer Prof Alfred J. Vella, on behalf of (o.b.o.) Association of Court Experts Dr Ramona Frendo, o.b.o. Emmanuel Mallia & Associates (Advocates) Arch. Guido J. Vella Dr Bridget Ellul Chairperson Board of the Institute of Forensic Studies University of Malta Arch. Joseph P. Dimech, o.b.o. J.P. Dimech & Associates (Architects & Civil Engineers) Arch. Paul Camilleri President Chamber of Architects Mr Manuel Mangani Secretary, Maltese Association of Social Workers Mr George M. Mangion, o.b.o Pannell Kerr Forster, Malta, (Certified Public Accountants & Auditors) Arch. David P. Pace Dr Anna Mallia Ms Bella Hili, o.b.o. Ocean Finance Consultants Ltd. Ms Miriam Sevasta, o.b.o. Probation Services of the Department of Correctional Services Dr Martin Balzan Secretary, The Medical Association of Malta Ms Clarissa Sammut Scerri, P.R.O. Maltese Psychological Association Dr Paul Bartolo, Malta Union of Professional Psychologists Inspector John Ellul, Forensic Science Laboratory, Police General HQ Mr Josef N Grech and Mr Mario Mifsud from Malta National Laboratory Co.Ltd The Commission also interviewed Mr Francis Galea Director Criminal Courts and Criminal Tribunals, who for a number of years had been directly involved in the Taxation of Experts reports. 2.2 Members of the Commission were entrusted, either in sub-groups or individually to prepare papers on specific matters deriving from the terms of reference. These topic papers were later on discussed, amended and adopted collectively by the Commission, keeping also in view the suggestions and comments that emerged from the consultations. 2.3 Salient points emanating from the reports and formal consultations held with the Commission. 324

325 The proposals listed hereunder do not necessarily imply acceptance and approval by the Commission, but were referred to when the Commission worked on its own recommendations Malta Union of Professional Psychologists (MUPP) Report presented by Dr. Paul A Bartolo Ph.D. (Lond) Psychological issues are to be dealt with by qualified psychologists In the absence of appropriate legislation, in agreement with the MUPP, Management and Personnel Office has established the criteria for Educational and Clinical Psychologists. In January 2001 the MUPP and the Maltese Psychologists Association had agreed on a draft bill of the Psychologists and Profession Act, including the conditions required for qualifications as for a Warrant; The Commission is invited to urge Government to pass this law as soon as possible Since psychology is a Wide discipline, it is suggested that the inquiring Magistrate indicate clearly the issues involved for the incumbent psychologist expert to decide whether he/she is competent enough for the assignment Appointment of psychologists as Court Experts should be spread evenly on all qualified psychologists due to pressure of work Department of Correctional Services Probation Services Report presented by Ms. Miriam Sevasta Senior Probation Officer The functions of the Probation Officer in the judicial system include Supervision of Probation Orders, Suspended Sentences, preparation of Presentence Inquiry Reports and Social Inquiry Reports Recommendations / Comments: Reports are to be presented on the date appointed by the Court (eliminating possibilities of invalidation); Some members of Judiciary request the probation officer to supervise the person upon Whom a report would have been drawn, however, tantamount to a probation order without specific conditions being imposed thus impeding the Probation Officer from exercising any control on the accused ; The time lag between the reporting period and the pronouncement of the Sentence in some instances runs into months whilst there is no obligation on the Probation Officer to supervise the accused in the absence of a Probation Order; Reports are sometimes requested by the defence; in fact it is suggested that this be done against payment by the defence to the Department; 325

326 Reports are to be requested in genuine cases not to shift responsibility on the Probation Officer; Probation Officers lack protection it was suggested that the Presiding Magistrate or Judge requires the address of the reporting Probation Officer, the official (departmental) address would be sufficient; Distinction is to be made between types of Reports thus avoiding the collection of certain details thatare not required; Undue waiting time in the Courts Corridors rendering the Officers Idle; Some members of the Judiciary are not utlising the probation services to the benefit of the accused Conditional discharge being granted instead of a Probation Order accompanied by supervision; When a probation order is proclaimed, the Adjudicator should check Whether a Probation Officer has already been appointed in the same case to avoid having more than one Probation Officer following the same case Maltese Association of Social Workers (MASW) Report presented by Christina Borg Chairperson - 17 January Qualification is the most appropriate benchmark to ensure thata person is qualified to act as a court expert in social work The Social Workers Professional Act is in the Pipeline. It is envisaged that a register of social workers be kept by the Social Workers Board Until passage of this Act in Parliament, it is recommended that only members of the Association be appointed Court Experts because only these members are bound by a Code of Ethics Only social workers not previously involved in a particular case are to be appointed as Court Experts on that particular case Court Experts are to be given clear terms of reference and realistic time frames within which to present their report Concern was shown at the inefficient court system when it comes to giving evidence in court (mainly cancellation of proceedings) Payment Procedures: MASW has reservations on the practice of clients themselves paying for the services when generally they cannot afford it; The method of payment has to be reviewed MASW 326

327 suggests a method whereby the court appoints an established agency to prepare reports for clients who cannot afford to pay the fees (means-tests are to be used) Association of Court Experts Report by Prof Alfred J. Vella and Prof M. Therese Camilleri Podesta Target date for submission of Report a specific time period for submission of forensic report has to be established. An eight-week period is suggested; allow formally for an extension in cases of necessity Method of submission of Report at the moment, the submission of a report requires several visits to the courts; a signed report submitted under oath to the Court Registrar should involve only one visit to the courts; court experts should be asked to attend judicial proceedings only if cross-examination is required Giving evidence during trial by jury lacks of facilities at the Law Courts precludes expert witnesses from doing any useful work during waiting time; experts could be summoned on the mobile phone 30 to 45 minutes before they are truly required Tariffs the association is against a system of flat tariffs, at least, for certain categories of Court work; the tariff should be calculated on the basis of 3 tier formula (1 : 1.5 : 2) according to which payment would be established; reimbursement of expenses should be separate from the professional fee Other matters: there is a need to vet rigorously the personal and professional qualifications of people who are entrusted with serving the courts, as experts; proper screening is to be made by a special committee appointed for this purpose; such Committee is to review its position from time to time Chamber of Architects Report presented by Architect David Pace 327

328 General The term perit tekniku to be substituted by espert ġudizzjarju Concern was shown about the waste of time usually experienced by court experts; this is leading to refusal on the part of persons to be appointed court experts; if more persons were willing to accept court appointments, then distribution of work would be on a greater number of people resulting in greater efficiency. Other matters Space: adequate place where court experts could examine plans is needed lockers are required where one could keep court files and other documents Appointment: should be clear and limited to needs Sittings: a programme assignment of sittings should be determined prior to assignment being given Notifications: it often happens thata court expert is informed of his appointment much before he is formally notified Records of the proceedings (Proċessi): in cases where it is not practical to photocopy large documents, it becomes necessary that the court experts withdraw the whole file; here it is being suggested that excerpts are prepared in time for the next sitting following such nomination Police Stations (Għases): there are instances when court experts encounter difficulty in communicating with the duty inspector Court Halls: it is recommended that court experts be given controlled access to electronic case lists system so that they could register their progress electronically without having to attend at the Law Courts Taxation: uniformity in taxation is called for; perhaps this could be attained if this is done by a dedicated court official or an ad hoc unit Register: (i) a register of court experts should be kept indicating the expertise and experience of experts; (ii) short courses are to be organised for prospective court experts and are to be organised in collaboration with the Ministry of Justice and the Chamber of Architects. 328

329 2.9.0 Dr. Anna Mallia - Points from discussion held on 21 December There is a need for an official register of court experts (as in fact is already required by law) Determination of qualifications is necessary Malta National Laboratory Co. Ltd. (MNL) - Points from discussion held on 21 December Tariffs for the services rendered by MNL do not exist; Presentation of reports at Court was time consuming; Ethical conduct is required; MNL would like to be nominated as a juridical person instead of having physical persons nominated Maltese Psychological Association Points from discussion held on 14 December 2001, Dr. Angela Abela President, Ms. Clarissa Sammut Scerri PRO No register of psychologists exists; it is the Court that decides on appointments; Lawyers are allowed to call psychologists as experts (ex parte) for defence purposes to obtain custody of children; Minimum requirements for recognition are important at present M.Sc. (Psych.); Draft legislation to regulate psychologists is in the pipeline Emmanuel Mallia and Associates Points raised by Dr. Ramona Frendo New doctors do not know the procedure to be followed when compiling a report for the courts; Therefore there is a dire need for training in basic legal procedures relating to reports (perizji) Institute of Forensic Studies Points from discussion held on 30 December 2001 with Dr. B. Ellul and Ms. S. Scicluna The Institute was set up by Legal Notice 27 of 1996 with the aims of: 329

330 Teaching and conducting research in Forensic Sciences and Criminology; Acting as a resource centre for the provision of court experts and expertise in the various fields of its activity to the courts; Acting as an advisory body to the Government on matters pertaining to Criminal Justice; No resources are available to carry out the above functions Comments raised by Dr B Ellul, Chairperson, Mortuary Services The method of appointment of court experts needs to be reviewed while it is felt necessary thata more detailed decree is required; Hospital staff is not formally appointed but are required to give evidence in court; The law requires three experts even though they are hard to find; no additional professionals are being trained at present; Equipment for court use is not being maintained by the Health Services Salient Points The present procedure for presenting the reports is very cumbersome; Court experts lack protection; Some photographs are presented to the Inquiring Magistrate separately, it is therefore difficult to make cross-references; Court experts fees are quite reasonable except when they are called to the Courts of Justice in Malta (Lm1.50 per day). 330

331 3.0 Recommendations From an examination of the minutes held in every sitting it transpires that the following matters were raised and proposed, thus the Commission is putting forward the following recommendations: Recommendations 1. The Commission, in line with its terms of reference, has listed the areas of expertise that may be required in both Civil and Criminal cases. This can be evidenced from document Specialities and Areas of Expertise (Doc A). 2. The Court decree nominating a court expert should be specific, clear, detailed and served on the expert as soon as possible, so thatthe court-nominated expert will not perform his duties outside his nomination. The report will relate solely to the terms of reference of the decree. 2.1 The Commission is of the opinion that Court nominations should only concern physical persons and not judicial persons as was suggested by various bodies. 3. Amendments to the Criminal Code and the Code of Organisation and Civil Procedure should be introduced so thatpresentation of reports by experts to be taxed and subsequent collection should be centralized within an office possibly with an officer in charge for Civil matters and one for Criminal matters. 4. In criminal matters the court expert would be able to appear before this office, have his report taxed and confirmed immediately, before such officer who will be appointed as a commissioner of oaths so thatthe same expert would not be required to confirm his report again before the Court or Inquiring Magistrate who nominated the expert. Thus this report will then be passed on to the relevant Court. The witness should not be summoned to testify in court unless a cross examination is warranted. This is precisely in line with Section 550 (1) of the Criminal (Cap. 9). Before the Court of Magistrate as a Court of Criminal Judicature or Court of Inquiry, the report would be able to be presented by the Court Registrar just as happens in the case of presenting a proces verbal in the acts of proceedings. This would reduce waste of time and red tape for the expert Witness and also the necessary signature of the police officer and the member of the judiciary signing on the relative voucher. 5. The Government should provide a mechanism for the Court to have records/database of expertise available through foreign laboratories. 6. The problems regarding lack of experts in certain fields, was highlighted on a number of meetings. This matter should be given priority especially those fields regarding data examination, calligraphy, counterfeit documents, fingerprints, cyber crime, forensic accountancy, toxicology and forensic dentistry. The Government should encourage and help the Institute of Forensic 331

332 Studies to be able to work better and obtain better results in recruiting potential people who are interested in any of the above specifically for foreign training and if need be, commit them to government service for a period of time. 7. The Commission recommends that the government should create an adequate mechanism so that existing police officers employed with the Forensic Science Laboratory (FSL) would be released from their duties under the police force and thus be able to serve as independent Witnesses to the Courts and this in line with recent judgments given by the Constitutional Courts of Malta Furthermore, the Commission strongly recommends that the appropriate government organs give immediate attention to the restructuring and strengthening of the Malta National Laboratory particularly in regard of the definite transfer of personnel from the FSL and for the provision of adequate apparatus. 8. A provision in the Criminal Code should be introduced regarding the collection of taxed expenses carried out in a Magisterial Inquiry. It was suggested that in the case of a conviction, the Court in its discretion, should be able to order the accused to pay for the expenses incurred in the inquiries in its final judgment. In view of this the Commission suggests that the existing Section 533 of the Criminal Code (Cap. 9) be amended to include expenses incurred in course of the inquiry relating to the in genere and consequently the existing term shall shall be substituted by the word may. 9. The Commission notes with pleasure that one of the proposals that it was going to suggest in particular that an inquiry should not be carried out if the punishment of that crime does not exceed 3 years imprisonment has already been introduced by means of Section 130 (a) (i) of Act III of Agreement was reached in that certain tariffs currently applied should be reviewed to better reflect the extent of the work involved. Vide new tariffs suggested in document Proposed Tariff (Doc B). The Commission suggests that revision of expenses should be made by the Board according to exigencies. 11. It was suggested that in Civil matters, fees of experts should never exceed the value of the property under contestation or its merits. 12. The Commission recommends new measures to be taken to reduce reference to experts and new procedures were suggested in cases relating to water and electricity meter tampering and clip-on fraud, document Measures to Reduce reference to Court Experts (Doc C). 13. Special attention was given in a number of sittings so that Sec 650(b) of the Criminal Code (Cap. 9) should include the appointment of legal experts. It should read special, legal, technical and other skills so required. 332

333 14. A number of amendments to the relevant sections of the COCP relating to the appointment of court experts were suggested, document, Proposed Amendments to COCP (Doc D). 15. A number of amendments to the relevant sections of the Criminal Code relating to the appointment of court experts were suggested. A list of the relevant amendments is presented in document, Recommended amendments to the Criminal Code (Doc E). 16. The Commission also proposed its recommendation regarding the appointment of foreign experts as per document Procedures for nomination of Foreign Experts (DOC F). 17. The Commission suggested the setting up of a Board having its own constitution and rules of procedure as suggested in the attached document, Establishment of Board to keep register of Court Experts (Doc G). This Board would establish procedure for the independent monitoring of the work undertaken by the experts and for the removal of an expert from the register if such fails to pursue the Court s decree. The Board shall have the following duties: 16.1 to make and keep a register of court experts. This should be accessible to the Members of the Judiciary; in fact the Board would have to liaise with Judiciary regularly to this end 16.2 to seek advice in the drawing of the register from the Chamber of Professional Bodies in the case when the recognition and acceptance of a professional person is involved, in all other matters of technical nominations regard will be given to work experience and reference 16.3 to see that no person shall be appointed as a court expert if he has more than twenty five reports pending at the same time, except in those cases when the court thinks otherwise or when the parties otherwise agree. The final decision of a nomination shall rest with the judiciary 16.4 to provide on line service showing appointment of court experts 18. Since the Commission is suggesting the setting up of an independent Board with its own constitution, the Minister of Justice will no longer be responsible for the appointment of official experts as provided for in Article 650 (2) of the Criminal Code (Cap. 9). Thus the Commission recommends that Section 650 (2) will be repealed from the existing Code and in so doing this will uphold the existence of the independence of the Judiciary from the Executive consequently preserving the separation of powers. 19. Commission suggests that the Training Academy recently set up under the auspices of the Ministry of Justice should provide adequate training for 333

334 prospective court experts dealing with court procedure and subsequent presentation of report. 334

335 LIST OF ATTACHMENTS Attachment A Attachment B - Letter by Minister of Justice and Local Government setting up the Commission on the Appointment of Court Experts. - Terms of Reference Attachment C - Code of Organisation and Civil Procedures (CAP. 12) (relevant sections) 335

336 336

337 COMMISSION ON THE APPOINTMENT OF COURT EXPERTS Terms of Reference Whereas both the Criminal Code (Chapter 9) and the Code of Organisation & Civil Procedure (Chapter 12) provide for the appointment of experts to assist the Courts by carrying out the functions assigned to them by the said Codes; Whereas both the Criminal Code and the Code of Organisation and Civil Procedure provide for the method of appointment of experts providing that the appointment may be either by the Court motu propio or by the Court from lists ofexperts compiled by the Minister responsible for Justice; Whereas the present method of appointment of experts requires review with a view of: a) establishing which areas of competence require the appointment of experts in both the Civil and the Criminal Courts and in doing so determine in which areas it is imperative that local expertise be developed; b) determining what qualifications are required for each area of competence for a person to be deemed an expert and who should certify such qualifications; c) establishing how panels of experts can be made more open to qualified persons who may wish to offer their services whilst ensuring that persons not so qualified are not included in the panel; d) suggesting methods on how the panels of experts to be nominated by the Minister ofjustice are, as far as possible, not subject to the absolute discretion ofthe Minister; e) establishing procedures for the nomination of foreign experts when these are so required; f) establishing procedures for the independent monitoring of the work undertaken by experts and for the removal of experts from panels. Whereas it is also required to review the method of operation of experts with a view of: a) possibly reducing the instances where a reference to experts is required without, however, in any way prejudicing the interests of justice; b) increasing the efficiency of experts by reducing the time between their appointment and the delivery oftheir report; 337

338 c) reviewing the fees paid to experts and suggesting fixed tariffs in both the civil and criminal field which, as far as possible, justly remunerate the expert and minimize discretion; d) introduce methods of accountability in order to assess the work produced by experts and devise evolution criteria; e) suggest procedures meant to ensure that appointed experts have equal access to nominations whist ensuring that experts who do not deliver as required by the Court are duly penalised. The Commission is being tasked to investigate and report on all the above matters as well as any other areas or matters it feels are important on the said subject and to make its recommendations thereon. The report of the Commission should be submitted by the 31 st March

339 339

340 340

341 LIST OF DOCUMENTS Document A Document B Document C Document D Document E Document F Document G - Specialities and Areas of Expertise - Proposed Tariffs - Measures to Reduce reference to Court Experts - Proposed Amendments to Code of Organisation and Civil Procedures - Recommended Amendments to the Criminal Code - Procedures for Nomination of Foreign Experts - Establishment of Board to keep register of Court Experts 341

342 DOC A The specialities and Areas of Expertise that may be required in Civil and Criminal Cases The specialities that require mention for a registrar to be kept in connection for court experts are the following: 1. Medical Specialities (a) Anaesthetics and Intensive Care Medicine (b) Dermatology and Venereology (c) General / Internal Medicine (d) Gynaecology (e) Histology (f) Maxillo-facial Surgery (g) Medico-legal forensics (h) Occupational Medicine (i) Ophthalmology (j) Orthodontics (k) Orthopaedics (l) Paediatrics (m) Pathology (n) Plastic Surgery (o) Psychiatry (P) Surgery (q) Toxicology (r) Veterinary services There is no local person trained in the field of Oral and Maxillo-facial Surgery / Forensic Dentistry. This speciality is of great importance since it is relevant both in civil matters e.g. victims of traffic accidents and criminal matters e. g. discovery of unidentified dead bodies. 2. Scientific Specialities (a) Archeologists (b) Architects (c) Arson experts (d) Art appreciation and Restoration experts (e) Calligraphy (f) Data Engineers (g) Electronics (h) Engineers Electrical / Chemical / Civil / Mechanical (i) Explosives (j) Industrial Chemists (k) Marine Biologists 342

343 (l) Telecommunications Engineers 3. Legal 4. Traffic 5. Technical (a) Carpentry (b) Electrical / Plumbing (c) Goldsmiths / Silversmiths / Gemologists (d) Mechanical (e) Panel-beating (f) Spray-painting 6. Computers (a) Computer forensic (b) Counterfeit examination (c) Questioned document examination 7. Financial (a) Accounting (b) Auditing (c) Computer Analysts / Programmers / Data Security (d) Taxation 8. Education (a) Psychology (i) Child (ii) Drug and alcohol abuse (iii) Educational (b) Sociology 9. Forensic (a) Ballistics (b) Video and Photography Technology (c) DNA (d) Fibre tappings (e) Fingerprint experts (f) Haematology (g) Paint examination (h) Pyrotechniques (i) Scene of the Crime Officers (j) Serology (blood and other corporal fluids) 343

344 10. Others This above list is not exhaustive although extensive. It is furthermore observed that presently the Local Courts are facing problems in particular fields of speciality namely: 1. Arson (only one expert available) 2. Calligraphy (only one expert available) 3. Explosive and Pyrotechniques (only one expert available) 4. Fingerprint expert (no independent expert is available) 5. Forensic Dentistry (no real expert is available) 6. Toxicology (only one expert available) That primary importance should be given to these specialities. 344

345 DOC B PROPOSED TARIFF A. FEES PAYABLE TO COURT EXPERTS AND REFEREES 1a For travelling expenses between islands 1b Travel within Islands 2 For valuation one per centum (1%) on the amount of the subject matter of the reference Provided that the above mentioned fee shall include the remuneration for drawing up the report, holding sittings, and for attendance in court and elsewhere where necessary including expenses. Provided further that if there is more than one amount of the subject matter of the reference, all such amounts shall be added together and the total obtained shall be considered as one amount for the purpose of this paragraph. 3 For inspecting explosive material, conducting any tests thereon and for drawing up and submitting the report. 4. For inspecting electrical and mechanical equipment or other machinery, for conducting any tests, thereon and for drawing up and submitting the relative report 5. For any technical assistance given to a Magistrate at the scene of the Inquest. 6. (a) For carrying out a histological examination, and for drawing up and submitting the relative report. (b) Special preparation (technical). 7. For conducting any tests to establish whether any document is forged, for drawing up and submitting the relative report. 8. For conducting any tests on a firearm and other ballistic Actual travel cost between islands against receipts Lm5 Minimum Lm15, Maximum Lm1000 Report is assessed on number of hours declared by the expert to finalise his report Lm15 per hour Lm15 first hour, and Lm10 per hour for subsequent hours. Lm15 Lm60 Add Lm15 Lm40 Lm10 per hour as declared by expert 345

346 references, for drawing up and submitting the relative report. 9. Lifters Lm Static Lifter Lm For conducting a comparative Lm40 study of fingerprints or footprints, for drawing up and submitting the relative report 12. Transcription fees for every 200 Lm0.50 words or part thereof 13. Destruction of drugs Lm10 Lm15 depending on amount 14. Medico-Legal examination Lm15 per hour as declared by expert 15. Reports on IT fraud/data Security Lm15 per hour + Lm10 for subsequent hours; maximum Lm Inquiries re : Arsons, legal, Lm15 per hour + Lm10 for medical, scientific subsequent hours 17. Inquiries re: Traffic Accidents, Lm15 per hour + Lm10 for depending on Injuries sustained (or subsequent hours fatality) 18. Sketch (Skizz) Lm Odontology Lm30 Lm Psychiatry Lm30 Lm Radiology Lm30 Lm50 + photography 22. Toxicology Per analysis 23. Dermatology 24. Gynecology 25. Plastic Surgery 26. Accountancy 28. Any other examination 346

347 B. EXPENSES INCURRED BY COURT EXPERTS 1. Photographs (Colour) Lm1.50 each 2. Photographs Lm1.50 (Black & White) 3. Lifters Lm Static Lifters Lm Coltex/Microsil (cast) Lm Plastering (cast) Lm Gunshot residue kit Lm Explosive residue kit Lm Protective clothing comprising Lm5.00 of J.S. shoe covers, gloves, dust mask 10. Body bags Lm Chemical tests / documentnurhydine Lm5.00 or super glue fuming 12. Tapings Lm Handling of packaging Lm Other expenses (per page) Lm

348 C. GENERAL TARIFFS Preliminary: Decree Inquiry: After 8.00 a.m. Lm10 (incl. Transport) After 8.00p.m./Sundays and Public Holidays Lm15 Evidence: Correspondence Lm2 per letter D. OTHER TARIFFS (Civil) Sittings (when expert is not called to testify) Scetch (skizz) Transport Plans: traffic accidents (minimum per report) Murders Other accidents Lm5 each Lm3 Lm5 Lm30 348

349 E. TYPE OF EXAMINATIONS VISUAL A) Macro Descriptive Scene of crime Collection and safe-keeping Photography B) Micro Descriptive Photography First Lm2.50 cach Lm2.00 each 101 Lm0.50 each First Lm1.50 each 11 Lm1.25 each First Lm1.50 each Lm1.25 each ANALYTICAL A). Wet Chemistry (Includes both Quantitative and Qualitative Examinations) General Chemical Analysis First Lm5.00 each Lm2_00 each Lm1.00 each Lm0.50 each B). Mechanical 1. Microscopy 5 tests = 1 analysis 2. Scanning Electron Microscope (SEM) 5 tests = 1 analysis 3. Gas Chromatography/Mass Spectrometry (GC/MS) 4. Fourier Transfonn Infra Red (FTIR) 5. Glass Refractive Index Measurement (GRIM) Drug Analysis Standard Tariffs 1. Visual & Colour Tests First Lm5.00 each 2. Thin Layer Chromatography(TLC) Lm2.00 each 3. Gas Chromatography (GC) 51 Lm1.00 each 4. High Performance Liquid Chromatography (HPLC) each Lm Fourier Transfer Infra Red (FTIR) 6. Mass Spectrometry (MS) 349

350 Gun Shot Residue (GSR) Analysis 2/3 - Component Analysis (Every 5 particles analysed manually = 1 analysis) Document Analysis Examination of Hand-written or Printed Material (Standard tariffs apply) 1. Visual Comparision/Microscopic 2. Video Spectral Comparator (VSC) 3. Electrostatic Document Analyser (ESDA) 4. Ink Analysis a) Thin Layer Chromatography (TLC) b) Gas Chromatography/Mass Spectrometry (GC/MS) c) Scanning Electron Microscope (SEM) Paint Analysis (Standard tariffs apply) 1. Visual Comparison/Microscopic 2. Chemical Analysis 3. Scanning Elcctron Microscopc (SEM) Glass Analysis (Standard tariffs apply) 1. Density Calibration 2. Glass Refractive lndex Measurement (GRIM) (Every 5 tests 1 Analysis) 3. Scanning Electron Microscope (SEM) Explosives Analysis (Standard tariffs apply) 1. Visual/Colour Test 2. Thin Layer Chromatography (TLC) 3. Gas Chromatography (GC) 4. High Performance Liquid Chromatography (HPLC) 5. Fourier Transfer Infra Red (FTIR) 6. Mass Spectometry (MS) Serology Analysis (Standard tariffs apply) 1. Blood Taking 2. Blood Presence 3. Human Specificty 4. Blood Grouping 5. Semen Presence 6. Semen Grouping 350

351 7. Microscopical Tests 8. Cytological Tests 9. Saliva Presence 10. Saliva Grouping F. FORESEEN MEDICAL EXAMINATIONS 1. Autopsy Sudden Death Lm40 Accidental Death Lm50 Murder Lm80 2. Histology Lm40 3. Levee du Corp Lm20 G. FORESEEN ANALYSIS & FIELDS OF EXPERTISE Fingerprints 1. Powder+Lifter Lm2 each 2. Chemical Lm5 per document examined 21 and Lm3 per document examined 3. Mechanical Lm20 4. Comparisons First Lm5 each Lm3 each 21 and Lm2.50 each Marks 1. Powder + Lifter Lm2 each 2. Chemical Lm5 per document examined 20 and Lm3 per document examined 3. Comparisons First Lm5 each Lm3 each 21 and Lm2.50 each Scene of crime Collection & Safe Keeping Description Photography Court Attendance/Verbal Submissions First Lm2.50 each Lm2 each 101 and Lm0.50 each First 1.50 each 11 and Lm1.25 each Lm2 each (Post ad hoc decree) Lm10 - Lm25 351

352 Destruction Rates of access apply Lm10-Lm15 depending on amount Translators Arabic/French/Italian & Other languages Lm4 per sheet (A4/1.5 space/font 12) Technical Translations Lm5 per sheet (A4/l.5space/Font 12) Maltese/ English Lm3 per sheet (A4/l.5space/Font12) Technical Translation Lm4 per sheet (A4/1.5space/Font 12) Oral Translations Lm10 per hour or part thereof 352

353 (Doc C) Measures to reduce reference to Court Experts One of the crimes that generates a large number of magisterial inquiries and consequently a huge public expense is that of theft of electricity and water. The position today is that when a tampered electricity or water meter is discovered by the competent authorities, the magistrate on duty is called and a magisterial inquiry is held. This naturally entails appointing of courts experts, waiting for their report and waiting for the court s conclusions before the Executive Police are in a position to prosecute the person responsible before the Courts. The Commission will hereby make its suggestions for the relative laws to be amended in order: (i) to do away with the need of a magisterial inquiry in these cases, thus eliminating a huge public expense as well as enabling the Executive Police to prosecute without delay in cases which merit prosecution; (ii) to minimise the prosecutions before the Court of Magistrates as much as possible. When a person is today charged with this crime before the Court of Magistrates, he/she is charged with aggravated theft and voluntary damage to property, namely Sections 261 et seq. And Section 325 of the Criminal Code. This means that the discretion to prosecute is entirely in the hands of the Executive Police. Consequently the discretion to waive proceedings is also entirely in their hands. In practice, notwithstanding such discretion, in most cases the Executive Police do not prosecute when told by EneMalta representatives that the outstanding debts had been paid. However, this situation is not covered by law. The Commission is suggesting the following: When an electricity or water meter is discovered to have been tampered with, representatives of Enemalta or Water Services Corporation are to remove such meter, thereby replacing it with a new one if the need arises. They should then investigate the case, possibly with the help of the police. In the eventuality of criminal proceedings against any person, photographs of the tampered meter will be materially presented in Court and the actual meter will be formally or materially presented. Thus, in the case that the photographs are in any way contested, reference to the actual meter can be made. This procedure will eliminate the need of a magisterial inquiry and the consequent appointment of experts. AD hoc provisions dealing theft of electricity and water as well as voluntary (and in voluntary) damage to electricity and water meters should be introduced in the Enemalta Act (Chpt. 272) and the Water Services Corporation Act (Chpt. 355). The provisions should be very similar, if not identical, to those currently found in the Criminal Code. A provision to the effect that criminal proceedings may only 353

354 be instituted with the consent of the Director of Enemalta or of the Chairperson of the Water Services Corporation as the case may be should be introduced in these Acts. Moreover, a provision similar to Section 63A of the Customs Ordinance (Chpt. 37) should be introduced, thereby giving the Director or Chairperson the power to negotiate an out of court Settlement. 354

355 (Doc D) Recommended Amendments to relevant sections of the Code of Organisation and Civil Procedures relating to the appointment of Court Experts. Subsidiary Legislation Court Practice and Procedure Rules Appointment of legal referees shall be restricted. 12. (1) The appointment of legal referees shall be restricted to special and particular cases where a real necessity arises because the cause requires specialized knowledge in a particular field of law. On any such appointment the court shall indicate clearly and precisely in the decree the reasons and justification for such an appointment. (2) In cases where such legal referees are appointed, evidence shall be produced by means of a sworn statement to be made before the same legal referee and the provision of rule 11(3)(b) and (5) shall apply for the production of evidence before such legal referees. The court shall in each case order the legal referee to report to it on such dates as indicated by the court, so that the court shall be in a position to ascertain that its orders have been compiled with. The court shall fix a date for the definitive filing of the report. It is suggested that this section be completely removed from the Court Practice and Procedure Rules, so as to avoid duplicity with the COCP and have certain provisions included in the COCP namely Section

356 (Doc E) Recommended amendments to relevant sections of the Criminal Code relating to the appointment of Court Experts. Introduction In view of the judgement by the Court of Criminal Appeal in the names ll- Pulizija vs Helga D Alessandro omissis [ ] (copy attached), as well as subsequent judgments by the same Court confirming this judgment, 58 (1) we propose a few amendments to the sections of the Criminal Code dealing with Experts. In the above-mentioned judgments, the Court of Criminal Appeal stated categorically that the Court of Magistrates cannot delegate the hearing of witnesses to a perit Legali. According to Section 650 of the Criminal Code a perit Legali" should only be appointed where for the examination of any person or thing special knowledge or skill is required. In these cases it is presumed that the magistrate does have the knowledge or skill required in such cases, namely that of hearing the evidence, evaluating it according to articles 637, 638 and 639 of the said Code, and applying the law to the facts that result. Once the legislator states specifically that no expert shall be appointed solely for the purpose of examining witnesses on oath and taking down their depositions in writing and establishing the relevant facts in the course of magisterial inquiry, the same argument applies multo magis to the Court of Magistrates as a Court of Criminal Judicature. Proposals are also being made in view of comments made by various experts to the Commission as well as in view of other case-law that will be mentioned in the course of this report. Book Second, Part III, Title I, Sub-Title II of the Criminal Code Section 650(1) In all cases where for the examination of any person or thing special knowledge or skill is required, a reference to experts shall be ordered. Three alternatives were considered, namely: 58 ll-pulizija vs Joseph Bartolo [ ] and ll-pulizija vs Bartolomeo Micallef et." [ ] 356

357 In all cases where for the examination of any person or thing special, legal technical or other knowledge or skill is required a reference to experts shall be ordered. Or A second paragraph to this subsection, which will read as follows, shall be added: The special knowledge may include legal knowledge. Or A proviso to this subsection, which will read as follows, shall be added: Provided that the court may refer any matter it deems necessary to a legal expert. The first alternative is the best preferred by the Commission. Section 650(2) The experts shall be chosen by the court. This subsection should remain unchanged. Section 650(2) proviso Provided that the Minister responsible /or justice may appoint one or more persons as official experts for the purpose of reporting on matters requiring special technical knowledge and, upon the appointment of any such persons, the court shall choose the experts from among such persons: This notwithstanding it shall be lawful for the court, when the offcial experts are precluded from serving or for other special reasons to be stated in the order, to appoint another expert or experts in addition to or in substitution for those appointed by the Minister responsible for justice. It is being proposed that this proviso be totally repealed due to the appointment of the Board that is being suggested by this Commission. Section 650(3) For the purposes of section 533, the fees of the official experts for services rendered in any particular case shall be taxed by the registrar in the same manner provided for the taxation of the fees due to other experts. 357

358 Notwithstanding that there seems to be no apparent problem with this subsection, recent and not so recent case-law has established that the accused cannot be sentenced by the court to the payment of costs incurred in the employment of such (Section 533, Chpt. 9) if the expert/s carried out his duties in the course of the in genere. It is being suggested that amendments be introduced in the Code (not necessarily to this particular provision) so as to rectify this situation. Section 650(4) As a rule the experts shall be appointed in an uneven number. It is being proposed that the scope of this subsection be discussed. Section 650(5) The court shall, whenever it is expedient, give to the experts the necessary directions, and allow them a time within which to make their report. The Court of Magistrates, whether sitting as a court of criminal judicature or as a court of inquiry, may moreover empower the expert of the experts, if more than one expert have been appointed, to receive documents and to examine witnesses on oath in the presence of the accused and, in any such case, the court shall not require further evidence in respect of the documents so produced or further examine the witnesses so examined, unless the court deems it necessary or unless the accused makes a request to that effect. Where more than one expert have been appointed, the court shall designate the expert who is empowered to administer the oath. In the first part of this subsection, the words whenever it is expedient, shall be deleted: The court shall, give to the experts the necessary directions, and allow them a time within which to make their report. However, in view of the above-mentioned judgment, Il-Pulizija vs Helga D Allessandro omissis [ ], the second paragraph should be altered. It must be decided whether this paragraph be limited to the Court of Magistrates as a Court of Criminal Inquiry or whether it should be removed in its entirety. Section 650(6) The Court's decision to appoint experts shall be reduced to writing and shall be served on the experts so appointed. The gist of this subsection is to remain. However, it is being proposed that the law should specifically state that experts are not to commence their tasks prior to being duly notified by the court. The new section will read as follows: 358

359 The court s decision to appoint experts shall be reduced to writing and shall be served on the experts so appointed. The parameters of the appointment shall be specified and the experts shall commence their task as soon as they are duly notified. Provided that the expert shall not. in carrying out his duties. in any way exceed the parameters of his appointment. Section 651(1) & (2) (1) The experts may be challenged only on the same grounds on which a judge may be challenged. (2) The challenge shall be made in the manner and within the terms laid down in the Code of Organisation and Civil Procedure for the challenge of experts in civil causes. These subsections should remain unchanged. Section 652 The experts shall be summoned in the manner provided for the summoning of witnesses. They shall swear to have performed faithfully and honestly the duties assigned to them. It is being proposed that, in view of difficulties being encountered by the experts as witnessed by the Commission, this section be totally revamped. Section 653(1) & (2) (1) On terminating the work and the experiments which their profession or art may suggest, the experts shall make their report, either orally or in writing, according to the directions of the court. (2) The report shall in every cases state the facts and the circumstances on which the conclusions of the experts are based. These subsections should remain unchanged Section 653(3), proviso & (4) (1) If in the course of their work, the experts shall obtain from any person information or circumstances of fact, such person shall be mentioned in the report, and shall be examined in court in the same manner as any other witness." Provided that the above provision of this subsection shall not apply in regard to any person whom the experts will have examined on oath under 359

360 subsection (5) of section 650, saving, however, the re-examination of any such person by the court as provided for in the said subsection. (2) In matters within the jurisdiction of the Court of Magistrates, any such person may be examined on oath by the court, even in the course of the work of the experts. In view of the above-mentioned judgment, these two subsections as well as the proviso need to be re-written. Section 653(5) If the report is made orally, it shall be reduced into writing by the registrar or by the person acting in his stead. This subsection should remain unchanged. Section 654 In cases within the jurisdiction of the Court of Magistrates as court of criminal judicature, the expert may be called upon by the court to be present at the hearing of the cause in order to advise the court, provided thatthe advice is given in the presence of the accused. This section should remain unchanged Section 655 The parties, the court, and, in cases within the jurisdiction of the Criminal Court, the jurors, may require the experts to give further elucidations on their report as well as on any other point which they may consider useful in order to make the opinion of the experts clearer. This section should remain unchanged. Section 656 Those who are to judge are not bound to abide by the conclusions of the experts against their own conviction. This section should remain unchanged. Section 657 The provisions of subsections (4) and (5) of section 452 shall apply to experts. This section should remain unchanged. 360

361 (Doc F) Establishing Procedures for the nomination of Foreign Experts when these are so required Recent experience in criminal cases has shown that there is still the absence of expertise in some fields of forensic analysis, particularly those concerning DNA profiling which the Commission feels it is still in its infancy here in Malta. DNA analysis is of the essence in this time and age when it comes to the investigation of crime. In Malta, it is only very recently that the police awareness to this important forensic analysis is being instilled. Traditionally, we used to rely on other forensic analysis such as fingerprint comparisons and most often the conventional and non-forensic confession by suspects. It is however interesting to note that the concept of genetic fingerprinting is culturally and structurally evolving in our country. It could be that we have identified the importance of it when the conventional evidence is absent. As a matter of fact it was only recently that we instituted criminal proceedings based solely on DNA evidence. But this is not where it stops. Any Benefits from this modern forensic analysis will render high cost particularly when considering that such profiling is being conducted abroad. The procedural problems encountered when proceeding abroad with such analysis are not scarce. In fact these are somewhat complex. For instance, the selection and nomination of an individual expert in the field as well as the chain of custody is of the essence. The current process to identify forensic institutions The selection of the services and the experts in the field has so far always been upon suggestions from either the prosecution or from other experts. These are normally established through personal contacts with the local forensic experts. Over the years we have always requested the foreign institutions to identify a person who will be solely responsible for the coun appointment. Once identified, foreign experts are brought to the notice of the Inquiring Magistrate and the latter will decide on whether to appoint or otherwise this expert/s. If the Magistrate decides to appoint the expert, then the exhibits have to be transported to the laboratory concerned. The problem of the conveyance of the exhibits will follow. The current procedure adopted is that of appointing courier who will eventually convey the items to the laboratory concerned and hand them over to the appointed expert. In this regard we have always been satisfied with the quality of service. 361

362 However the burden to have a watertight scenario has always been placed on individuals within the criminal justice system who feel that they have to intervene due to the lack of standard procedures. For instance specific issues raised are those concerning: The chain of custody; Method of storage; Method of hand over; Method of packaging and transportation. Experience has driven us to take the initiative and address these problems. In fact we have now adopted security measures in order to improve the procedure. These include the introduction of: Tamper proof evidence tape; Methods of safe sealing; Documentation and registration of exhibits; Submission of exhibits form and others. One must point out however, that these procedures have only been introduced through personal or departmental initiatives and not upon any policy placed by authorities. CHAIN OF CUSTODY There must be a form which must accompany each individual exhibit. This must be duly signed by the person receiving the exhibit. An exhibit which is not accompanied by the chain of custody form must not be accepted by the recipient. This is a standard procedure which has long been adopted by our European counterparts. RECEIPT The current procedure adopted in the submission of exhibits to the court leaves the experts empty handed and with nothing to show that they have submitted the exhibits. Therefore, it is of utmost importance to introduce procedures whereby the court officials will sign a receipt upon reception of court exhibits. As regard the packaging of exhibits with adequate labelling, these can be easily introduced however this introduction must be followed by a regularised standard procedure in order to have all the stake holders adhering to the regulations and not having different experts adopting or using different procedures. MATERIAL & EQUIPMENT More or less, the court has always rested on whatever is or was used by the police experts without ever questioning the type of material used for the 362

363 preservation of exhibits. However new material such as evidence tape, has not only been accepted but also demanded by the courts. FOREIGN EXPERTS The criteria used for the appointment of foreign experts should not be different from that adopted for local experts. We have to accept the issue that any forensic lab has its trained technicians and each individual within the laboratory has a particular role. Therefore for certain types of analysis it is not possible to appoint an individual and expect that he/she will be responsible for the entire analytic process. Although the appointment must be specific in the sense that the person appointed has to be responsible for the exhibit under analysis and to supervise the analytic process, an appointment specifying the lead expert and assistants should be made if the requested analysis require the services of other technicians within the lab. Suggestions 1. That a number of foreign laboratories be identified and approved by the board. 2. That a number of experts/technicians working Within these laboratories be likewise identified and accepted by the board. 3. That a process of nomination be established by the board to identify a set of standard procedures for the best administration in the handling of forensic evidence. 4. That a proper standard exhibits packaging material as well as a hand over procedure be identified and approved by the board in order to ensure that the chain of custody is maintained irrespective of whether the exhibit is being handed over from one expert to another locally or abroad. 5. The above dispositions shall be the responsibility of the Board and endorsed by a Court s decree. 363

364 (Doc G) Establishment of a Board to keep a register of Court Experts and to have other related functions. 1. One of the major difficulties faced by Commission related to the extent, if at all, that the absolute discretion of the Judiciary in appointing experts should be controlled. 2. Presently, the situation in the criminal field is thatexperts are appointed at the absolute discretion of the Magistrate conducting the inquiry The proviso to Section 650(2) of Chapter 9, in view of its use of the word may and due to the fact that apparently the Minister responsible for justice has never exercised the discretion granted to him in virtue of the said proviso, is essentially nothing more than a dead letter. 3. The term apparently has been underlined in that, despite efforts by the Commission to determine whether such a list has ever been drawn up, its endeavors proved futile. Indeed, the conclusion reached was that even if such a list did exist, its existence was completely superfluous, precisely because nobody was aware of its existence, let alone its contents. 4. The issue therefore had to be evaluated from two aspects. Firstly one had to understand and acknowledge that in appointing its own experts, members of the Judiciary should have as much discretion as possible. Secondly, one also had to appreciate that all those who wish to serve as experts are given access to nominations and moreover, that steps are taken in respect of those persons who are not so competent, irrespective of the trust the judiciary may have in that particular expert. 5. The Commission is, thus, proposing that an adequate balance may be struck between these two aspects to the issue by transferring the powers regarding the appointment of experts to a special commission, hereinafter referred to as the Board, whilst at the same time leaving the members of the Judiciary with a certain amount of discretion in respect of the persons who may be appointed as experts. The Board 1. Composition lt is proposed that the Commission shall be made up of three members. One of these members shall be appointed by the Judiciary, one member shall be appointed by the Minister for Justice, and one further member by the Chamber of Advocates. 2. Tenure 364

365 It is being proposed that the composition of this Board should be reviewed every two years. 3. Functions Primarily the Board shall be the sole body that shall be empowered to establish who may be appointed as a Court expert. In other words, all those persons who wish to serve as Court experts, shall have to submit an application to the Board. The Board, after duly vetting the said application, shall proceed to either accept or refuse same. Those persons whose application would have been accepted shall be included in the Registry/List of persons from amongst whom the Judiciary may appoint an expert. It is being suggested that any appointment made of persons not included in such a Registry/List shall be deemed, for all intents and purposes, null and void. Clearly, the Board shall have to take all necessary steps in order to inform the Judiciary of the persons included in the said list, including any updates or deletions from same. Moreover, in vetting an application made by any interested person, the Board shall proceed to accept such only ifit is satisfied that the applicant: (a) holds professional, technical or other qualifications, including vast experience which provides sufficient evidence for competence in the claimed area of expertise; (b) possesses proper personal qualities that inspire confidence and are compatible with their prospective role as Court expert. Furthermore the Board shall be further empowered to monitor and remove approved persons from the said Registry/List. In other words the Board shall have the residual power to review the performance of the approved court experts. Secondly, the members of the Judiciary shall be required to liaise with the said Board in its requests for information regarding the amount of nominations and pending nominations given to particular expert. To this effect the Board may make recommendations to the Judiciary or a member thereof in respect of any matter related to its modus operandi in the nominations of experts, although the Judiciary shall in no way be bound by such a recommendation. The Commission maintains and hopes that the said Board shall help to achieve some of the goals set forth in the terms of reference. 365

366 The terms of reference also include a request to review the instances where a reference to experts is reduced without, however, in any way prejudicing the interests of justice. In the criminal field the Commission has identified three instances where a reference to experts may be dispensed with. To this effect reference is made to Section 546 of the Criminal Code which essentially lays down that an inquiry (inquest) has to take place upon the receipt of a report, information or complaint in respect of any offences for which it shall be necessary to proceed to an inquiry (kumpilazzjoni i.e. offences which bring with them more than 6 months imprisonment). It is felt that instances which burden the courts and invariably involve the need to appoint an exert relate to theft of water, electricity and telephony. The Commission is suggesting that in these instances the situation should be revamped and to this effect it is suggesting the following: (1) theft of water and electricity and so-called clip-on telephony fraud are created as ad hoc offences in the respective legislations dealing with the provision of these services; (2) These type of offences would still be punishable with more than 6 months imprisonment and jurisdiction to hear same would fall within the jurisdiction of the Court of Magistrates (Malta) as a Court of Criminal Judicature, thereby avoiding the need for an inquest to take place and the consequential appointment of experts in the course of such an inquest; (3) The relative legislation would also provide for the possibility of an administrative remedy prior to any Court action; provisions being included being similar to those contained in the VAT legislation and the Customs Ordinance. Such an administrative remedy would cater for the possibility of the alleged defaulter paying for any damages caused, thereby avoiding Court proceedings; (4) Only in the event that no consensus is reached to come to a settlement as above- discussed would Court action be instituted; (5) Only once Court action has been instituted, would the need to appoint an expert possibly arise; (6) In the meantime and pending the decision as to whether Court action is going to be taken the corporation concerned (i.e. Water services, Enemalta or Maltacom) would have to retain the object allegedly tampered with. To this effect and in order to safeguard the interests of the alleged defaulter in case he is ever charged in court, the said object would be photographed and sealed in the presence of the person concerned. Such photographs may be taken by the Corporation officials themselves, provided they are taken in the presence of the person concerned and provided the latter is himself given the right to take photographs himself. 366

367 Moreover, the alleged defaulter and registered consumer must have a direct say in the sealing process, possibly by being required to sign over the relative seals. This would ensure that if the object is eventually exhibited in Court, the accused would be in a position to verify that the object has not been tampered with whilst in the custody of the Corporation concerned. Another proposal the Commission would like to put forward in this respect, is that legislative measures ought to be introduced whereby the Courts may ex lege not appoint experts if both the prosecution and defense are not contesting facts in respect of which an expert s would be required. It is submitted that to a certain extent this practice has been accepted by our Courts. Thus, if a person is accused of falsifying the signature on a cheque and the accused is not contesting such a fact, then the appointment of an expert is usually dispensed with. However, this is merely a practice and this is why the Commission is suggesting that such a practice should be given the force of law. 367

368 LIST OF ANNEXES Annex A Annex B Annex C Annex D Annex E Annex F Annex G Annex H Annex I Annex J Institute of Forensic Studies Statute of the Institute of Forensic Studies Association of Court Experts," Statute and Bye-Laws From Professor Alfred J Vella Memorandum; Association of Court Experts Rapport tal-kamra tal-periti dwar il-ħidma tal-esperti Ġudizjarji fil-qorti The Malta National Laboratory Dipartimenti tas-servizzi Korrettivi, Servizz ta ' Probation Maltese Association of Social Workers Annex J Appointment of Psychologists as Court Experts 368

369 Annex A Appendix VIII to Council Minutes 7/99-00 Institute of Forensic Studies 1. The Institute of Forensic Studies is hereby established as an inter-faculty institution within the University of Malta. 2. The aims of the Institute shall be: a. The teaching and the conducting of research in Forensic Sciences (including Forensic Medicine), Criminology, related social policy issues, and similar areas of study; b. To act as a resource centre for the provision of experts and expertise in the various fields of its activity to the Courts of Justice, such services being where feasible extended to such institutions, private organisations and individuals as the Board may from time to time detennine; and, c. To act as an advisory body to the Govemment on matters pertaining to criminal justice. 3. The Institute shall be governed by a Board that will consist of the following: i. Chairperson: Rector or his delegate; ii. Vice-Chairperson: Director of the Institute; iii. A person appointed by the Council of the University; iv. A person appointed by the Senate of the University; v. Up to two representatives of the academic staff lecturing in the Institue; vi. Up to two representatives of the students registered with the Institute; vii. One representative from the Faculty Board of Medicine; viii. One representative from the Faculty Board of Law; ix. One representative from the Ministry responsible for Justice; and x. A retired Magistrate or Judge appointed by Council. The Registrar or his delegate shall act as Secretary to the Board. 4. All members of the Board, other than those appointed ex-officio, shall be appointed for a period of four years. A retiring member will be eligible for re-appointment. 369

370 5. The function of the Board shall be: a. to govern the affairs of the Institute, subject to the provisions of these statutes and of such regulations, policies or directions as may from time to time be approved by the Council and the Senate; b. to decide the policy of the Institute, and to supervise its activities and administration, and without prejudice to the generality of the foregoing, the Board may: i. approve business plans and annual estimates of revenue and expenditure of the Institute for consideration and approval by the Council; ii. with the written concurrence of the Rector enter into agreements With third parties for funding of the Institute or of particular activities; iii. publish an annual calendar of activities; iv. enrol the Institute in associations of institutions sharing the aims and interests; v. propose Regulations and Bye-Laws to the Senate; vi. vii. viii. 6. The institute shall have a Director and Staff: require from staff members of the Institute the production of reports on academic matters, including the curricula of courses of study, qualifications for admission to courses, examinations and ċertificates of attendance or qualifications; recommend to the Council the creation or abolition of academic and non-academic posts in the Institute; propose for approval to the Senate, Board of Studies and Examiners for degree and diploma courses. a. the Director shall be appointed from among the academic staff by the Council of the University normally for a period of four years; and, b. the staff of the Institutes shall be appointed by the University according to usual practice. 7. The duties of the Vice Chairperson / Director shall be to: a. Promote the development and implementation of the Institute s curricular and research programmes; b. Develop and implement the strategic plan of the Institute; c. Administer the Institute in full consultation with its members; d. Promote students academic and personal welfare; 370

371 e. Monitor the running of tests and examinations in the Institute; f. Encourage and facilitate co-operation with other universities and outside institutions; g. Call and chair (in lieu of the Rector) meetings of the Institute Board and ensures that follow-up action is taken; h. Follow consultation with the Institute s staff and make recommendations for an adequate staff complement; i. Ensure and facilitate the further development and training of academic and non-academic staff; j. Discuss regularly with staff their duties and ways of improving their performance; k. Participate at any meeting of the University congruent with the post; l. Represent the institute during official functions of the University; m. Draw up annual Institute reports; n. Prepare annual estimates of income and expenditure; o. Monitor the performance of the non-academic staff attached to the Institute; p. Authorise the Institute s procurement of equipment; q. Perform other duties which may be assigned by the University from time to time. 8. The Director of Finance of the University shall be the Treasurer of the Institute. 371

372 372

373 373

374 Annex C ASSOCIATION OF COURT EXPERTS STATUTE AND BYE-LAWS 1. INSTITUTIONS AND AIMS 1.1 The Association of Court Experts Malta, hereinafter The Association, was established as a non-profit making organisation by the approved resolution taken by the participants at the specific meeting called for the purpose and signed by the members attending the meeting. This has taken place at the Malta Federation of Professional Bodies, Medisle Village, Alamein Road, St. Andrews on the 12 th June, The Association is an autonomous professional institution with the general aim of bringing together experts in the various fields that contribute substantially towards the administration of Justice by the Courts of Malta and Gozo. One major aim is to maintain the full independence of experts in fulfilling their assignments, encourage and promote vital team-work where necessary, and develop their prestigious and responsible role, in an ethical manner. The Association shall in regards be committed to the provisions of this statute. 1.2 The Association shall at all times safeguard the professional independence of its members and aim at acknowledging levels of expertise in recognition of their social responsibility. A code of professional conduct is commendable. 1.3 The Association shall endeavour to ensure that its members maintain the highest possible standards for the collection and preservation of evidence in order that it be reliable, accurate and credible, Such expert testimony is expected to be of the highest calibre and capable of withstanding exacting scrutiny. 1.4 The Association may choose to become affiliated with international organisations of the same character, which may contribute towards the furtherance of the aims of the Association. 374

375 2. SPECIFIC AIMS 3.SECRETARIAT 4. MEMBERSHIP 1.5 The Association is to seek and maintain official recognition as the sole body representing its membership. 2.1 to bring together Court Experts so that the general aims be attained; 2.2 to compile a register of practicing experts in the service of the Courts and to regularly revise such register; 2.3 to organise as it deems fit such general or sectional groupings to improve the quality and level of expert testimony and to discuss any particular matter affecting any groupings; 2.4 to effectively contribute towards the improvements that may be necessary in the administration of justice; 2.5 to levy such funds from among its members as may be required for the proper running of the association. 3.1 The Secretariat will be located as the council may from time to time determine. A change in the location is to be duly notified as soon as possible to all subscribed members. 4.1 Membership is open to persons who have served as court experts, and/or those persons in possession of specialist qualifications in any field of study and who have been practising in any particular area of activity for a number of years as the council may determine. 4.2 Members shall be such persons who have earned a recognised qualification in the speciality they practise and/or years of experience in the respective field of practice as the council may determine. 4.3 Every member shall pay a membership fee as determined by council and approved at a General Meeting. Fees shall be due initially at the first General Meeting and as approved at the same meeting. Fees should later fall due on the first day of January every year. 4.4 Applications for membership shall be addressed to the Secretary, and are to indicate the personal data together with the qualifications acquired in the field of professional practice and years of experience in the area of practice. 4.5 All applications received shall be produced by the Secretary for approval at the earliest Council Meeting. 4.6 When any application for membership is rejected by the Council the applicant may appeal to the general meeting. The appeal will 375

376 then be taken up at the first scheduled or Extraordinary General Meeting. 4.7 Members shall not be responsible for liabilities incurred by the Association. 4.8 All members shall have vested voting rights. 5. GOVERNING BODY 5.1 The affairs of the Association shall be managed by the Council. The Council may exercise such powers as the Association so empowers it by statute and which by law or by statutes are not entrusted to it except through a General Meeting. 5.2 All due records of all financial transactions shall be kept and endorse as Council may from time to time determine. 5.3 Any member of Council may have access to the financial records at any time and register with Council any observations or certification within a reasonable time. 5.4 Every fully subscribed member shall be duly provided with a copy of this statute, and every member is obliged to ensure its possession. No member shall be absolved from not observing the provisions of this statute or of any of the alterations that may from time to time be made. 5.5 Any member whose membership is to be terminated shall be entitled to the reason for the termination. Such member shall have the right to defend his/her case at a pre-determined sitting of Council called for the purpose. Such member shall have the right to be assisted in the defence and produce witnesses as necessary. 5.6 If Council is unanimously satisfied that no further hearings are deemed necessary, Council may decide the issue by a majority of votes of its members present. 5.7 Any member whose membership is terminated on a decision of the Council may appeal against the decision to the General Meeting. Such an appeal shall be deliberated at the first scheduled or Extraordinary General Meeting. 6. COUNCIL OF THE ASSOCIATION 6.1 Council shall consist of seven (7) members. 6.2 The Officers of the Council shall be a President/Chairperson, Vice president, a Secretary and a Treasurer. 6.3 Officers and members of the Council shall hold office in an honorary capacity and shall not be personally responsible for any liability of the Association. 6.4 The above mentioned officers and the other members of Council shall in the first instance be elected at the first General Meeting called for the purpose, and subsequently by postal ballot from among fully subscribed members. 6.5 All the members of Council shall hold office for two years. The 376

377 President can only hold office for two consecutive terms. Any of the out-going members of Council may seek re-election. 6.6 The President may only be removed from office by majority vote taken at an ad hoc General Meeting. 7. ELECTION OF COUNCIL 7.1 All members are eligible for election to the Council both as officers or as members. 7.2 The President shall be elected by a direct vote cast by the members, after a due proposal, and secondment, and on registration of acceptance of the proposed member. 7.3 The remaining officers and members of the Council shall be elected by a direct vote, and must be duly proposed and seconded, and their acceptance of nomination must be registered. The Office of Vice-President, Secretary and Treasurer shall be assigned at the first Council Meeting following election. 7.4 The Secretary shall not less than thirty days prior to the holding of each Biennial General Meeting inform members that nominations for vacant positions of Council will be received. 7.5 Nominations of candidates for elections shall in the first instance be received in writing. The Council shall appoint an Electoral Commission appointed by Council from amongst members not being members of Council, and who are not standing for election. 7.6 Nominations of candidates for elections to fill the six vacancies on council shall be in writing and shall be received by the Electoral Commission, formed of three members appointed by the Biennial General Meeting, within two weeks of the date of call for nominations by the Secretary. 7.7 Nomination forms shall be sent to the Electoral Commission by post addressed as indicated on the nomination forms. The forms shall be signed by two fully subscribed members. The nominated member shall sign a declaration of the willingness to stand for election and give a brief account of his activities related to the Association. 7.8 Nominations for Council officers and members other than the President shall be received concurrently. 7.9 Elections shall be held within two weeks from the closing date for nominations Every fully subscribed member is entitled to receive and to cast a non-transferable vote against each and every candidate standing for election Every ballot paper shall carry the signature of at least two of the electoral 7.12 The Electoral Commission shall give due notice to all members of the date, time and place determined by them for the sorting and counting of votes at which all members are entitled to attend. 377

378 7.13 Voting papers shall be in such form as the Council may determine but must at all times show the number of vacancies and positions to be filled. The names of the candidates and those of the members nominating them must also be indicated. Voting instructions should also be shown as may be necessary All voting papers must be received by the Electoral Commission not less than fourteen day before the Biennial General Meeting, in default of which they shall be treated as invalid Candidates who receive the highest number of votes shall be elected. The result of the ballot shall be circulated to members before the Biennial General Meeting, by the Electoral Commission In the event of an equality of votes for the position of President or member on Council, one or more secret ballots at which only such candidates shall compete, shall be taken at the General Meeting. Only fully subscribed members attending the meeting shall be entitle to vote The newly elected Council shall assume office following the official declaration of the results by the Electoral Commission, and shall hold its first meeting not later than 10 day after being elected The position of any member of Council shall be declared vacant if: (a) the member submits a formal letter of resignation; (b) a member is absent from the meetings of the Council for six months Without due justification acceptable to Council; (c) a member ceases as member of the Association; (d) a member is removed in terms of the provisions of this Statute Association may remove from office any member of the Council before the expiration of his period of office only if a formal motion is presented and notified to members. Removal from office shall only be effected if the motion is carried by a two thirds majority of members voting at a General Meeting When a vacancy on Council occurs is between elections, the candidates who obtained the highest number of votes among the non-elected candidates in the previous ballot shall be declared elected to the Council If a vacancy from amongst the officers of the Council occurs, the Council may elect one of its own members to fill the vacancy, and the provisions of the above section (7.20) shall also apply If the vacancy cannot be filled in accordance with the above provisions (7.20 and 7.21) a fresh ballot shall be called provided that the Biennial General Meeting does not fall due within three months from the date of the occurrence of the vacancy. 378

379 7.23 Any member of Council elected in terms of the above provisions (7.20, 7.21 and 7.22) shall hold office until the election of the next council. 8. PROCEEDINGS OF THE COUNCIL 8.1 The President of the Council shall convene the Council within two weeks of his election and shall direct the Secretary to call the meeting with a proposed agenda. 8.2 The meeting shall meet at least quarterly, and at any time as it deems fit. Two or more members of Council may request the President to call an unscheduled meeting provided they submit in writing to the Secretary the reason for their request. The President shall call the requested meeting within two weeks from the receipt of the request. 8.3 All decisions taken by Council shall be carried by a majority of votes of all the members present. In the event of an equality of votes, the person chairing the meeting shall have a second or casting vote. 8.4 The quorum for the transaction of business of the Council shall be not less than four officers and members of Council. 8.5 The President or in his absence the Vice President shall preside over all meetings of Council. If at any time either of these officers are absent, the other members of Council may choose one of themselves to chair that meeting. 8.6 Any resolution or decision taken by Council shall in all instance be valid provided Council has been convened in terms of this statute. 8.7 The Council shall keep accurate and proper minutes of every meeting to be drawn by the Secretary, be duly approved by Council, and signed by the Chairperson and Secretary at the time they are approved. 8.8 The Council may delegate any of its own members or any member/s of the Association to conduct on its behalf its business so delegated. 8.9 Any member or members so delegated shall in the exercise of their duties regarding their assignment conform to any directives approved by Council for the purpose. Whenever such members are so entrusted they shall have the same voting rights as if they were officers or members of Council, but solely regarding their specified assignment No resolution or decision taken by any group within the Association shall become valid unless it is ratified by Council Council may as it deems fit nominate members to specialist committees and a member of Council to chair and liaise with such committee The Council shall be empowered to appoint and person/s as co- 379

380 9. GENERAL MEETINGS opted member/s of Council for any purpose and duration as deemed necessary. Co-opted member/s shall be required to attend Council meetings and shall have full voting rights solely in relation to matters relating to the matter requiring their co-option. 9.1 Every fully subscribed member shall be vested with the right of a single non-transferable vote. 9.2 The Association shall hold a statutory annual General Meeting. The venue for such meeting shall be held at such place and time as Council may determine. The holding of such a meeting shall be duly notified to all subscribed members not less than two weeks before it falls due. 9.3 In exceptional circumstances, the statutory annual General Meeting may be held after the lapse of one year, but not later than the lapse of 13 months. 9.4 Council may whenever it deems necessary call an Extraordinary General Meeting by giving due notice to all members two weeks before the date set for the meeting. An agenda for the meeting has to be notified accordingly. 9.5 The Council shall at the request in writing by not less than ten of the members of the Association convene within one month and Extraordinary General Meeting called for the purpose. 9.6 The formal request in writing shall state the objective/s for such a meeting and shall be duly signed by all requistioners and placed with the Secretary of Council who is to acknowledge the receipt of the request. 9.7 Notice of any Extraordinary General Meeting shall be sent in writing to all the members two weeks before the date set for the meeting. In exceptional circumstances, notice of such meetings shall be given through the public media. When by decision of Council urgent circumstances arise, an Extraordinary General Meeting may be called. In such instances, a three days notice shall be sufficient. 9.8 Failure of receipt of any such notice by any member shall not invalidate any or all of the proceedings at the meeting. 9.9 Every notice of a General meeting, circulated or published, shall indicate the date, place and the time of the meeting, as well as the agenda for the meeting Any member wishing to propose a motion for scheduled General Meeting must notify the Secretary in writing of such a motion not less than ten days before the date set for the meeting. Any such motion has to be proposed by a mover and a seconder both being fully subscribed members of the Association. 10. PROCEEDINGS AT GENERAL MEETING 380

381 10.1 No business shall be transacted at and General Meeting unless a quorum is present. The quorum for any General Meeting is twenty five per cent 25% of as fully subscribed members If within thirty minutes of the time appointed for a General Meeting a quorum is not formed the meeting shall be dissolved and another date is decided upon by Council If at the subsequent General Meeting a quorum is not formed within thirty minutes, the President may decide to proceed with the business of the meeting The President shall preside over all General Meetings as the chairperson but in his absence the Vice President must assume the chair If, in the exceptional circumstances, neither the President nor the Vice President are present to chair the meeting any other member of Council may be elected as chairperson for the meeting, provided a quorum has been formed The chairperson at any regularly convened meeting may adjourn the meeting to a subsequent date at a time and place approved at the meeting. Only the business that would lawfully have been transacted at the meeting from which the adjournment took place may be transacted at the adjourned meeting Any adjourned meeting shall, unless special circumstances detennine otherwise, be duly notified to members within a reasonable time. It shall not be necessary to give a notice of the business to be transacted at any adjoumed meeting A resolution put to the vote at any General Meeting shall (subject as hereinafter provided) be decided by a show of hands. A secret vote may be demanded in any resolution (other than a resolution for adjournment) be any two members in person. The chairperson shall proceed forthwith to direct the manner in which such vote is taken. The meeting shall elect three tellers from among the members present at the meeting. The chairperson shall declare the result of any secret vote, which shall be recorded in the minutes of that meeting. 11. VOTES OF MEMBERS 11.1 At any General Meeting or any postal ballot regulated by this statute, every fully subscribed member vested with voting rights shall have a single non-transferable vote At any General Meeting, the chairperson shall, in the case of equality of votes, be entitled to a casting vote Any objection as to the validity of any vote or votes shall be raised only at the particular meeting and before any result of the 381

382 voting is declared by the chairperson. The chairperson s decision at the time shall be final and conclusive. 12. ACCOUNTS AND INVESTMENTS 13. NOTICES 12.1 The Council may hold and invest any monies belonging to the Association as Council may from time to time determine The Council shall ensure that proper books of accounts are kept by the Treasurer. Such accounts shall show: (a) all sums of money received and expended; (b) all receipts issued and those received for monies expended; (c) proper records of assets and liabilities; (d) clear records of sales and purchases; (e) all correspondence relating to any transaction involving the financial affairs of the Association. The Council may from time to time establish the limit of particular expenditure effected by the Treasurer. Formal approval of the Council is required for expenditure exceeding the established limit The Council shall at the Annual General Meeting present audited account for the period of its administration The Council shall, at an appropriate time, appoint a professionally certified public auditor to audit the accounts in time before the Annual General Meeting. 12.5The books of accounts of the Association shall at all times be open to inspection by any fully subscribed member after a Written request is made to the Council Any two members may be written request to the Council require the presence of the appointed auditor to attend the Annual General Meeting when the audited accounts are to be approved All notices or documents may be served by the Association on any member personally or by mail directed to the address registered with the Association The Council may, as may be required, issues public notices in the media. 14. LEGAL AND JUDICIAL REPRESENTATION 14.1 In administrative matters, the President and the Secretary jointly shall have the legal and judicial representation of the Association and they may sue and be sued on behalf of the Association; provided that for all financial matters, the President and the Treasurer jointly shall have the legal and judicial representation of 382

383 the Association and they may sue and be sued on behalf of the Association. 15. DISSOLUTION AND DISTRIBUTION OF ASSETS 15.1 The Association may be dissolved only upon an unanimous resolution taken by the Council and approved by two thirds of the members present and voting at the Extra Ordinary General Meeting called for the purpose All assets of the Association held at the time of the dissolution shall be passed to charitable organisation approved at the same meeting. 383

384 Annex D From Professor Alfred J Vella I write this note in response to your request to put in writing some points that emerged during discussion in a recent meeting I had, on behalf of the Association of Court Experts, with your commission, Please note that I have agreed this document with Professor M. Therese Camilleri Podesta who is Secretary of the Association. We discern certain procedural problems that, if addressed, can significantly improve the work conditions of court experts and thus possibly serve to entice more competent persons towards serving the system, thus ultimately enhancing the local judicial process. (1) Target date for submission of report. It is agreed that a time period for submission of a forensic report that is not excessively long has to be established and this in the interests of justice. Demanding a report in two weeks, as sometimes happens (but infrequently), conduces towards slipshod work and should be resisted (except by experts who are blessed with plenty of free time). For most cases, a report can probably be submitted within eight weeks. A significantly longer period may required for more complicated cases. Occasionally, for example, key witnesses of fact are hospitalized and cannot be interviewed for several weeks. Thus, it is desirable to increase somewhat the current period for submission and to allow, formally, for the extension of the limit in cases of necessity. (2) Method of submission of report At the moment, the submission of a report requires several visits to the court house as indicated below: (a) A visit to Mr. F. Galea s office during which the repon is deposited for registration and a tariff is entered on the payment voucher; (b) A second visit to Mr. Galea s office to collect report and associated payment voucher; (c) A visit to the magistrate s private office (or court room) in order to submit the report under oath and to obtain the magistrate s signature on the voucher: this can be a fruitful visit but not always, depending on whether the magistrate is available and willing to accept the report at that time (and in that place); (d) A visit to the Accounts Office for submission of payment voucher. In addition to these four (or more) separate visits, other attendances may be necessary in connection with any given report when this becomes part of a court 384

385 case (e.g. in a kumpilazzjoni'). Even here, the situation appears to admit considerable improvement. The court expert is called to the witness stand and in the majority of cases the only action that is required of her/him is acknowledgement of authorship of report. It appears that a signed report and a previous submission on oath of same are not sufficient at local law! When one considers that additional (and certainly necessary) attendances of experts for cross-examination by defence lawyers are also generally involved, it becomes easily clear why the system has to be made more client-friendly towards the expert. We are of the opinion that a signed report submitted under oath to the Court Registrar or some other designated officer should make possible a single-stop operation during which the document is formally transferred from expert to judicial system. This operation should also include acceptance by the court system of the payment voucher. Incidentally, a dated receipt should be supplied to the expert, as proof of submission of report and voucher and experts should not continue to rely on the goodwill of persons working in the system. We are also of the opinion that a court expert should not be required to attend the court room simply to acknowledge, under oath (for a second time), ownership of a signed report forming part of the process. A court expert should be asked to attend to judicial proceedings only if cross-examination is required. (3) Giving evidence during trial by jury We understand that a certain waiting time has to be suffered by witnesses (be they expert or otherwise) in anticipation to giving evidence during trial by jury. The lack of facilities at the law courts (e.g. of a waiting room equipped with a few tables and chairs) precludes expert witnesses from doing any useful work during waiting time and instead force complete sterility on this time which, as a result, stretches longer. Not infrequently, one is called to testify and having spent hours in the corridor waiting for his or her turn is then brusquely informed to attend again on the next day or after the lunch break. We understand that attorney-general s lawyers derive no pleasure from this infliction on professional colleagues but we fail to see why, in the era of the mobile phone, experts are not summoned via this communication mode, say 30 or 45 minutes before they are actually and truly required. A competent prosecutor can easily estimate, half an hour ahead of time, that a particular testimony will be required. This procedure will give those experts, who would have received prior notice to remain on call on some particular day, enough time to arrive at the courts without causing undue delay to the proceedings. (4) Matters connected to the tariff 385

386 I understand that some three to four years ago there was a move towards a new system of tariffs for court experts. The Ministry of Justice had produced a document outlining the revised drafts tariffs which document appears to have remained in abeyance. The Association had responded formally to the document by memo which was discussed among association council members. A copy of this memorandum is attached to this letter: this memo has to be read in conjunction with the Ministry s document. At a meeting with the Minister on the matter, we had informed him that we were against a system of flat tariffs, at least, for certain categories of court work. This was on the basis that the nature of work involved in certain situations warranted a more flexible approach. At an association council meeting, we had agreed that for this type of work (only), the tariff should be valorised on the basis of a formula that was normally supported on three tiers: payment would be established according to the tier level which matched most closely the burden of the assignment. The expert would agree the match with the court official responsible for raising the tariff. During this meeting, council members had approved a document that outlines the philosophy of such formula-payment which I am reproducing below (with slight modification) for your infonnation. Tariff proposals We agree that tariffs payable to court forensic experts should be simple to compute in order that such Work will not be a severe burden on the limited human resources base at the law courts. However, even the simplest computational devices should ideally be formalised on the basis of some manifest formula which serves to rationalise the quantum of the tariff in a transparent manner. Basis of Formula 1. Separate the reimbursement of expenses from the professional fee; where appropriate, VAT will be raised (as in cturent practice). Typical expenses would include: typing fees and travelling expenses; use of specialised materials( e.g. disposable protective clothing; use of test kits). Payment for visiting and examining the scene of the crime/accident ( aċċess ) could be absorbed in the professional fee. 2. For estimating the professional fee and only if the nature of the work demands it, establish a 3-tier system which will be used for assessing the level of remuneration for assignments involving different degrees of involvement and effort on the part of the expert thus: Tier 1 (lowest fee); Tier 2 (intennediate fee); Tier 3 (highest fee) A structure based on the values: LM x (Tier 1); LM 1.5 x (Tier 2); and LM 2 x (Tier 3) may be appropriate although certain unusually difficult assignments may involve commensurate compensation which is substantially higher than LM 2x. Such situations will be dealt with, on an ad hoc basis (as is also current practice) 386

387 We still endorse this position regarding court tariffs. (5) Other matters Finally, I would also like to record our concern regarding the need to vet with rigour the personal and professional qualifications of people who are entrusted with serving the courts as experts. We feel that a more formal mechanism should be established which ensures that persons who Want to be considered for appointment as experts are properly screened by a special committee appointed for the purpose. The committee shall establish whether such persons possess: (a) proper personal qualities that inspire confidence and are compatible with their prospective role as court expert (e.g. clean police conduct; positive personal references from reputable sources known to the judiciary etc.) and (b) professional, technical or other qualifications which provide evidence for competence in the claimed area of expertise. The committee would be required to review its position regarding approved court experts from time to time. 387

388 Annex E Memorandum Submitted by the Association of Court Experts to the Ministry of Justice on the Draft Tariff of Court Fees payable to Experts and Referees serving the Criminal Courts of Justice 1) This Memorandum is being submitted in a spirit of collaboration while bearing in mind that as procedures in some areas will help to reduce the law s delay, the service given by experts is given fair and due acknowledgement. 2) Some of these recommendations may call for minor amendments to the provision of the Law of Criminal Procedure. The Association is confident that Justice can thus be better served by directly or indirectly raising the standards of expert evidence. The Association strongly believes that the service requested by the Courts from a Professional should be evaluated according to the following three categories: a) Witness of fact: any person, including Professionals should be granted outof-pocket expenses whenever they are summoned and attend court. As such the person is considered as a member of the general public; b) Professional Witness: any person who gives evidence based on the possesses professional knowledge relating to the matter at hand, which was acquired in the course of professional practice, even though the witness is not a court appointed Expert; c) Expert Witness: any person so appointed by the Court in virtue of recognized qualifications, skills and experience, and from Whom the Court demands an opinion on the evidence at hand. 3) Professional and expert reports required or demanded by the Courts should be acceptable as swom evidence, Without the need of their being attested to in open court. These reports are to be made available by the Court both to the prosecution and to the defence. The witness may then be summoned if either of the parties so request. Such a procedure is bound to be a cost-saving and also should expedite procedures besides causing less frustration for all the parties involved. a) As a corollary, it is to be stressed that serious efforts should be made for better organisation of appointed hearings especially when expert evidence is to be presented. Whenever a case is adjounied only the witnesses who are actually required to present their evidence should be summoned; b) Attendance and the giving of evidence by professional and expert witnesses at trials by jury must carry a fee set on a per diem basis. Appointed summons by the Court should be adhered to unless special circumstances determine otherwise; c) Provision should be made for the acknowledgement and related remuneration whenever a Professional is required to assist the Police even when a prosecution; 388

389 4) Translation: no distinction should be made between languages. When the translation is one of a technical nature the assistance given to the translator by a competent technical person should be financially acknowledged. 5) Valuation: while a minimum should be set the maximum must always be related to the quantification of the subject matter. The appropriate fee is to include the fee for the report and court attendance, but does not include the expenses incurred for the carrying out the reference. Attendance and additional sittings of the court, or additional inspections approved by the court shall carry a separate fee. 6) Inspecting explosive material: justifiable consideration should be seriously taken into account in compensation for the level of danger and the risks inherent in the case. Whenever tests need to be carried out the additional burden of risk must be separately compensated. Such fees include that due for the submission of the relative report/s. 7) Inspecting electrical and mechanical equipment: the general principles set in 6) above apply, but it is accepted that the risks involved are generally less. 8) Technical assistance to magistrates (without written report): the fee should be calculated per hour, and an additional fee is justified whenever technical equipment is used. 9) Histological examination and report: a standard fee per case should be set irrespective of the number of sections examined. (a percentage deduction may be made if the preparation of the section/s is carried out in a Government laboratory). 10) Levee du corps with report: this should carry a standard fee, together with an hourly remuneration for time spent on the scene beyond one hour. The fee paid must be doubled when the work entailed is to be carried out of standard work hours. 11) Additional information: Written submissions should be taxed at twice the fee for verbal submissions, with the addition of a fee for attendance at court. 12) Tests in a laboratory: the wide range of tests that may be indicated and the use of the available advanced equipment cannot be lumped into one or two categories. The forensic scientist needs to proceed with his investigation stepwise, that he may correctly arrive at the solution of the problem. The time factor and level of expertise are a very integral part of such investigation. It is felt that the relative fees should be based on the arbitrio bani viri. (When such tests are carried out in a govemment laboratory a percentage deduction may be made.) 13) Report of forensic reference: a minimum fee to be established but the actual fee should be agreed to depending on the nature of the reference. 389

390 14) Identification of the corps to the pathologist/s, perfonnance of autopsy, drawing out of repon and death certificate: a set fee per case to be established, but allowance should be made for exceptional cases. Attendance at court should carry an additional fee. Exhumation by its own very exceptional occurrence, is to be considered separately bearing in mind the special circumstances and risks. Attendance at the autopsy by forensic science experts to assist the pathologists and to withdraw specimens for analysis to be rated per hour. 15) Dissecting a corpse": the fee paid to the mortuary attendant/technician to prepare the corpse for autopsy and subsequent disposal, as well as for assistance during the autopsy. Two such attendants are required at each autopsy. 16) Medical examination by a medical practitioner/specialist at the specific request of the court: the due fee must take into proper account of the number of sessions that may have to be held before the report may be completed. 17) Interpreters: the fee per hour should be inclusive of waiting time. 18) Forged documents: the basic fee for each document might be standardised and additional compensation made when special tests need to be carried out. 19) Ballistics: the fee should be assigned for the examination and testing of the firearm with additional compensation for the examination of ammunition, bullets and cartridges including the submission of the report. Attendance at the scene or at the autopsy is to carry a separate fee charged per hour. 20&21) Photography: a fee per hour should be paid to a private photographer taking into account the use of the necessary equipment and time and materials for the production of the photographs. The cost per photograph should be based on current commercial rates. Relevant photographs are to be made available to court experts with the court s approval. 22) Taking of fingerprints Etc: no remarks 23) Fingerprints, footprints, etc. (comparative examination and reports): account should be taken whenever extra materials and techniques are required, such as the making of mould and photo or video recording. 24) Transcription: the fee should carry an extra consideration if the transcript is typed. 25) Reference to referee: a fee per hour should be paid per sitting. 390

391 26) Transportation of putretied corpse: the fee is to be paid to each of a minimum of two attendants. 27) Inspection in faciem loci: the fee should be set per hour of attendance and taxed doubly out of normal working hours. All other additional work and transport to be taxed separately. 28) Opinion of a technical or legal nature: the complexities of such cases is not reflected in the range of fees that may be taxed and as proposed. 29) Not acceptable- a fee for attendance should equally be paid. 30) Drawing up of sketch: the word sketch is to be understood literally and excludes a drawing or an architect s plan. 31) Correspondence: the fee should not be less than the set fee for the leading profession. 32) Destruction of drugs: the fee should be set per exhibit. 33) To be set in terms of para 12 above. 34) Not acceptable the relative remarks set above are to apply. 35) Any other fees: no maximum limit should be set, and if necessary an arbiter other than the Registrar may be established. 36) Remarks are offered. 37) No remarks are offered provided this does not include valuation of stolen items. 38) No remarks with the provision of para 37 above. 39) This should be amended in terms of the various submissions set in the preceding paragraphs. 391

392 Annex F RAPPORT TAL-KAMRA TAL-PERITI DWAR IL-ĦIDMA TAL-ESPERTI ĠUDIZJARJI FIL-QORTI 1. Kamra tal-periti qiegħda tippreżenta clan ir-rapport bħala kontribut tagħha għal proċess konsultaltiv illi qiegħda tmexxi 1-Kummissjoni għall-ħatra ta Esperti Ġudizjarji. 2. L-ewwel nett qiegħed jiġi rilevat illi skont l-att XIV tal-1996, Artiklu 18 (2) ħadd ma jista jsejjaħ lilu nnifsu perit sakemm ma jkollux il-kwalifiki skont dana l-att, u għalhekk forsi issa huwa l-każ illi tiġi applikata it-terminoloġija korretta w il-kliem perit tekniku ma jibqgħux jintużaw u minflokom jintużaw il-kliem espert tekniku jew espert ġudizjarju. 3. It-tieni nett għandu jiġi apprezzat illi, għad-differenza tal-esperti Legali illi (filmaġġoranza assoluta tagħhom) għandhom l-uffiċċju fil-belt Valletta jew jipprattikaw kuljum fil-qorti, l-esperti tekniċi (u mhux biss il-periti) jidħlu fil-belt Valletta apposta sabiex jaqdu d-doveri tagħhom fil-qorti. Fil-fatt ħafna Periti jirrifjutaw Xogħol ta esperti Ġudizjarji għaliex isibuha ta xkiel u skumdità illi joqogħdu jidħlu fil-qorti jistennew siegħat sħaħ biex jew seduti ma jsirux inkella ma jsir kważi xejn fihom. 4. L-istess jgħodd ukoll sa ċertu punt, fil-każ meta espert jintalab jirrapporta dwar l- andament tal-perizja li jkollu f idejh. 5. Biex titjieb s-sistema, wieħed jispera li jinħareġ bħala rizultat tax-xogħol ta dina I- Kummissjoni, jistà jkun hemm numru akbar ta esperti li jaċċettaw perizji, u dana jwassal sabiex ir-rapporti tekniċi jitlestew fi żmien qasir, għaliex ix- xogħol jinfirex fuq numru akbar ta esperti. 6. Li jsegwu issa huma xi aspetti illi l-kamra qiegħda toffri l-kummenti u s- suġġerimenti tagħha: 6.1 SPAZJU Li hemm nuqqas kbir ta spazju adegwat fejn jistgħu isiru l-perizji huwa magħruf minn kulħadd. M hix kwistjoni biss ta dekor iżda ta ħtieġa ta spazju fejn, almenu żgur fil-każ tal-periti, ikun hemm dokumenti bħal pjanti u disinnji illi jkunu jridu jinfetħu biex jiġu eżaminati u diskussi. Żgur illi fuq xi bank filkurituri mhuwiex il-lok fejn isiru il-perizji. ls-sitwazzjoni qiegħda tiġi aggravata billi ċerti awli qegħdin jinżammu imsakkra anke ma jkunux qegħdin jinstemgħu kawżi fihom. Għandu jinstab spazju adegwat fejn l-esperti jistgħu iżommu seduti fil-kwiet u mingħajr xkiel. Spazju ieħor bżonnjuż huwa lockers fejn l-espert jistà jħalli proċessi, dokumenti w oġġetti oħra bħal per eżempju l- brief case '. Minħabba li m hemmx dawn il-faċilitajiet, l-esperti ġieli jitgħabbew b piż żejjed bla bżonn,. Jistà jkun hemm ukoll ir-riskju għas-sigurtà peress li l-periti jkollhom joqogħdu 392

393 jġorru il-proċessi magħhom fil-karozza sakemm jaqdu xogħol ieħor professjonali kemm qabel kif ukoll wara s-seduti. Fl-antik kien hemm kasserrizzi tal-esperti tekniċi fil-qorti. Jekk illum instab spazju mnejn wieħed jieħu Pepsi għandu jinstab spazju għal dawna l-kasserizzi, u b hekk jiġi minimizzat ukoll il-ġiri bla bżonn ta proċessi. 6.2 INKARIGU L-inkarigu tal-espert tekniku għandu jkun preċiż u limitat kemm jistà ħalli ma jkunx hemm telf ta ħin fil-ġbir tal-provi. Huwa fatt illi I-aktar il jintilef żmien huwa fis-seduti u ġbir ta provi. Ġieli jkun il-każ illi aċċess u xi żewġ seduti jkunu biżżejjed sabiex l-espert ikun edott mil-fatti w ikun f posizzjoni illi jirrelata fuq il-materja teknika. Illum, bl-assistenti Ġudizjarji, il-massa tal-provi u xhieda tinġabar quddiemhom. L-espert jista jew jattendi għal xi seduta/i fejn jkun meħtieġ li jsaqsi u jisma xi xhieda mportanti, jew inkella, wara l-provi jinġabru, il-proċess jiġi rimess lill-espert biex jaqdi l-inkarigu tiegħu, kif diġa qiegħed isir f xi Awli. 6.3 SEDUTI Qiegħed jiġi ssuġġerit illi meta jkun hemm bżonn ta nomina ta espert tekniku, tiddaħħal sistema ta ffissar minn qabel tas-seduti, bħalma jsir fl-arbitraġġi ilpartijiet jintalbu jiddikjaraw kemm ikollom bżonn ta seduti biex jeżawrixxu l- provi tagħhom w l-espert jiffissa n-numru rikjest ta seduti. Dan jista jsir billi l- espert jintalab jattendi fl-awla meta jkun ser jingħata l-inkarigu (u dan jista jservi wkoll biex l-espert jkun jista javza lill-qorti mill-ewwel f każ li jkollu jirrinunzja) u hemmhekk jiġi ffissat il-programm ta seduti. B hekk il-qorti jkollha idea tat-tul tal-perizja mill-ewwel u jiġu evitati differimenti bla bżonn. F każ ta ħtieġa ta aktar seduti/aċċessi, isiru r-rikorsi opportuni. Għandu jsir kull sforz sabiex is-sistema preżenti tas-seduti tiġi razzjonalizzata u jinqata d- dewmien minħabba nuqqas ta attendenza ta xhieda, partijiet jew difensuri. 6.4 NOTIFIKI Hemm bżonn ta titjib immens fis-sistema tan-notifikar lill-esperti. Espert ġieli jsir jaf bin-nomina ferm qabel ma tasallu n-notifika. Mil-banda l-oħra, jekk ħadd mill-partijiet ma jinkariga ruħu biex javżah, mhux darba jew tnejn illi jgħaddu żewġ differimenti mid-data tan-nomina, qabel mal-espert isir jaf blinkarigu tiegħu. Is-suġġeriment magħmul fuq (seduti) jgħin biex jinqata dan id-dewmien, (dejjem jekk in-notifika biex l-espert jattendi għat-tfassil talprogramm ta seduti tasallu malajr). Ma dan wieħed għandu jsemmi wkoll dewmien fit-taħrik ta xhieda illi ta spiss jitfa il-programm ta ġbir tal-provi lura sew. 6.5 PROĊESSI Minħabba illi mad-dokumenti esebiti ġieli jkun hemm ritratti u/jew pjanti kbar li ma jkunx possibbli illi jiġu ikkuppjati, ikun meħtieġ illi l-espert tekniku jirtira 393

394 l-proċess oriġinali. Hawnhekk jista jinħoloq ftit tad-dewmien sakemm isir spoll ġdid qabel ma jista jiġi rtirat il-proċess. Qiegħed jiġi ssuġġerit illi, fissistema proposta fuq (seduti) bejn id-deċiżjoni tal-qorti biex taħtar espert tekniku u l-udjenza li jmiss meta jkun ser jitfassal il-programm, l-ispoll jitlesta ħalli l-espert jirtira seduta stante jew li spoll inkella l-proċess, skont il-każ. 6.6 GĦASES Din tolqot partikolarment perizji fl-awli Inferjuri u tal-kriminal, fejn ġieli qiegħed ikun diffiċli illi l-espert tekniku jikkomunika mal-ispettur responsabbli fl-għassa sabiex il-perizji jimxu. Mezz effettiv jista jkun I-użu tal- . Fluffiċċju tal-għasses għandu jkun hemm uffiċjal responsabbli għalkomunikazzjoni mal-espert tekniku jekk l-ispettur ma jkunx jista jżomm kuntatt effettiv huwa stess. 6.7 AWLA Huwa essenzjali illi l-ġudikant ikun infurmat bil-mod kif tkun miexja s-seduta. Pero dan ma għandux ifisser illi l-espert tekniku għandu joqgħod jattendi fl- Awla kull darba ħalli jirrapporta b dak li jkun qed isir. Qiegħed jiġi suġġerit illi l-esperti tekniċi jingħataw il-facilità ta l-aċċess għall-lista tal-kawżi b mod elettroniku sabiex ikunu jistgħu idaħħlu it-rapport tagħhom dwar kull perizja, u b hekk il-ġudikant ikun aġġornat bil-progress jew meno tal-perizja. L-espert għandu jattendi biss b każ ta konferma ta rapport, eskussjoni jew ċirkostanza partikolari illi teħtieg il-presenza tiegħu. B hekk jinqata wkoll ħafna telf ta żmien għall-esperti. Hemm metodi sabiex l-aċċess ikun kontrollat u limitat għall-użu imsemmi u ma jkunx hemm riskju ta sigurtà għall-computer tal- Awla. 6.8 INTAXXAR Qiegħed jiġi suġġerit illi l-intaxxar tad-dritt tal-esperti tekniċi jiġi intaxxat minn uffiċjali tal-qorti b inkarigu specifiku minflok illi jithalla għad-deputat tal- Awla. Dana mhux għaliex id-deputati m humiex kapaċi jintaxxaw iżda sabiex tiġi assikurata l-uniformita fl-intaxxar. Din s-sistema kienet tintuża sa ftit tazżmien ilu. Huwa rakkomandabbli ukoll illi l-espert tintbgħatlu kopja tat-taxxa sabiex ikun jaf id-dritt tiegħu kemm hu qabel ma jersqu għal ħlas il-partijiet. 6.9 REGISTRU Għandu jinżamm reġistru tal-periti illi għandhom l-esperjenza u/jew huma lesti illi jieħdu perizji, anke possibilment bil-qasam ta speċjailzzazzjoni li jista jkun intiż fih il-perit. B hekk il-ġudikant ikun iggwidat aħjar fl-għażla tiegħu tal- Perit bħala espert tekniku. Qiegħed jiġi suġġerit illi jiġu organizzati korsijiet qosra minn żmien għall-ieħor, b kollaborazzjoni bejn il-ministeru u -Kamra tal- Periti, sabiex il-periti li jkunu mħajjra jaċċettaw perizji jkunu ppreparati aħjar sa mill-bidu nett, kif għandhom jaqdu l-inkarigu tagħhom. Ir-Reġistru jiġi 394

395 aġġornat regolarment, wara li ssir s-sejħa fil-gazzetta tal-gvern skont irregolamenti. 7. Dawn huma uħud mill-punti illi l-kamra tħoss illi huma mportanti illi jiġu kkunsidrati u, fejn hemm bżonn, isir it-tibdil meħtieġ sabiex is-sistema titjieb għallaħjar amministrazzjoni tal-ġustizzja. Għal dan il-kamra, bħal dejjem, toffri l-għajnuna tagħha kollha kif u fejn meħtieġ. 8. Nispera illi l-kontenut ta dan ir-rapport ikun utli għall-kummissjoni fix-xogħol tiegħu. Kopja ta dan ir-rapport qiegħed jintbagħat lill-president tal-kamra tal- Periti. 395

396 Annex G The Malta National Laboratory 1. Corporate values are more than just a set of grand statements. They play an important role in setting the stage for successful business practice, high calibre output and future direction. 2. Established in 1999, the Malta National Laboratory is an autonomous scientific facility committed to satisfy the requirements of its clients. Equipped with state of the art equipment and a highly qualified staff, the National Laboratory provides quality analytical services, consultancy and training. 3. Lying at the hub of the Mediterranean basin, 93km south of Sicily and 288 km north of Africa, Malta enjoys a unique strategic geographical position that renders it ideal as a central business base. The Island s developed infrastructure, its easy accessibility from major European cities and the cultural background of its people allows the business community the opportunity to develop strategic business alliances both locally and internationally. It is in this context that the Malta National Laboratory seeks to be an active and credible provider of scientific services with strong European and international strategic links. 4. OUR MISSION To be an autonomous scientific facility capable of serving the needs of industry and public interests in a customer oriented and commercial manner in compliance with international standards. Impartiality, Confidentiality and Confidence are the corner stones for the growth of our organisation and the fidelity of our clients. 5. FUNCTIONAL DESIGN The National Laboratory has four main divisions namely Chemical, Biological, Engineering (Mechanical) and Forensic Science. Areas of activity include the analysis of food and Water, environmental and pharmaceutical testing, pesticide residue and trace metal analysis, microbiological analysis, material and mechanical testing, drugs, serology, ballistic residue analysis and document analysis. Building and construction product testing is to be made available in the near future. The equipment of the National Laboratory has been purchased and financed by the European Union through the Third Financial Protocol. Most of the 396

397 equipment is installed and commissioned and more investment in both premises and equipment is planned for the current year. It is envisaged that the total investment made in equipment by the end of the year 2001 will be in the order of approximately two million Maltese Liri. The National Laboratory has also secured new premises covering an area of 4000m2 in a central industrial area and will be occupying this new site by the end of The new premises will also contain in-house training facilities and meeting rooms to develop the training and consultancy arms of the corporate business profile. Over the next five years, the National Laboratory intends to widen its testing capabilities and serve other markets to the north and south of its geographical position. A strategic partner is to be identified for this purpose with the aim of interacting synergistically with the National Laboratory to the benefit of both organisations. 6. ORGANISATION AND MANAGEMENT The National Laboratory has a thin horizontal organisation structure so taħt communication is efficient, decisions and actions are easily transmissible throughout the organisation and activities and results can be easily monitored and directed. The National Laboratory currently employs a staff complement of fifteen persons, the majority of which are professional with academic qualifications from both local and foreign Universities. This, together with a working background based in industry provides a team that is young, dynamic and innovative in disposition. It is envisaged that the staff complement will increase to twenty persons over the coming two years in line with increasing testing demands. 7. CORPORATE VISION The credibility of the National Laboratory is based on international recognition by means of accreditation, the ability to trace analysis back to international standards and on the ability to undertake careful, unbiased work of the highest quality. The Malta National Laboratory has initiated the process of implementing ISO Standards to achieve accreditation by the end of This standard is an internationally recognised requirement for the competence of testing and calibration laboratories. The operational rationale guiding the operations of the National Laboratory is modelled on the pursuit of excellence, innovation, efficiency and productivity. 397

398 What this means, in practical terms, is that through the exercise of its duties, the National Laboratory shall provide a quality product with added value for its customers with autonomy, competence and customer confidentiality being foremost in priority. 398

399 LABORATORY FACILITIES INDUCTIVELY COUPLED PLASMA OE SPECTROPHOTOMETER INDUCTIVELY COUPLED PLASMA MASS SPECTROPHOTOMETER ATOMIC ABSORPTION SPECTROPHOTOMETER ULTRAVIOLET AND FOURIER TRANSFORM INFRARED SPECTROSCOPY HIGH PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY WITH PHOTO DIODE ARRAY, UV/VIS AND FLUORESCENCE DETECTORS HIGH PERFORMANCE ION CHROMATOGRAPHY GAS LIQUID CHROMATOGRAPHY WITH NPD, ITD, ECD AND FID DETECTORS GAS LIQUID CHROMATOGRAPHY - MASS SPECTROMETERS ENZYME LINKED IMMUNO-ASSAY EQUIPMENT TOTAL ORGANIC CARBON ANALYSER AUTOMATED FOOD ANALYSIS EQUIPMENT WATER AND ENVIRONMENTAL ANALYSIS AUTOMATED PESTICIDE RESIDUE ANALYSIS MICROBIOLOGICAL ANALYSIS PHARMACEUTICAL TESTING EQUIPMENT PAINT TESTING EQUIPMENT SCANNING ELECTRON MICROSCOPY COMPARATIVE MICROSCOPY ISOELECTRIC FOCUSING AND ELECTROPHORESIS EQUIPMENT MECHANICAL TESTING FACILITIES LABORATORY INFORMATION MANAGEMENT SYSTEM. 399

400 Annex H Dipartiment tas-servizzi Korrettivi Servizz ta Probation 1. B referenza għall-laqgħa li saret nhar l-14 ta Diċembru 2001 mal-kummissjoni hawn fuq imsemmija ġie mitlub mill-istess Kummissjoni sabiex jinkiteb rapport dwar ilħidma tal-uffiċjal tal-probation fi ħdan is-sistema Ġudizzjarja. Ta min ifakkar li l- Uffiċjal tal-probation għandu diversi rwoli fi ħdan is-sistema Ġudizzjarja, fost dawn insibu superviżjoni tal-ordnijiet tal-probation, Sentenzi Sospizi, u Rapporti (Pre Sentence Inquiry Reports, Social Inquiry Reports). F dan ir-rapport qed jiġu indikati sitwazzjonijiet li mill-esperjenza tagħna bħala Uffiċjali tal-probation jista jkun hemm lok ta kambjament. 2. Rapporti (Pre-Sentence Inquiry Report u Social Inquiry Report) għandhom jiġu ppreżentati fid-data li tkun ġiet iffissata mill-qorti. Ikun hemm drabi fejn id-data tiġi differita għal diversi drabi, dan joħloq tul fil-preżentazzjoni tar-rapport. Barra dan irrapport jista jiġi invalidat minħabba xi kambjamenti li jkunu seħħew fil-konfront talakkużat. Eż: problemi ta droga, ta xogħol. 3. Ikun hemm ukoll membri tal-ġudikatura li jitolbu li l-individwu li jkun sar rapport fuqu jibqa jiġi segwiet mill-uffiċjal tal-probation. Din tiġi qisha bħala Ordni ta Probation. Wieħed irid jifhem li f każijiet bħal dawn m hemmx kundizzjonijiet imposti fuq l- akkużat u b hekk l-uffiċjal ma tkunx fil-posizzjoni li teżerċita kontroll fuq l-akkużat. 4. Każ ieħor fejn jidħlu r-rapporti hu d-dewmien ta sentenza fuq l-istess rapport. Kien hemm każijiet fejn l-uffiċjal ġie imsejjaħ sabiex jagħti x-xhieda tiegħu xhur jew anke sena wara li jkun ġie ppreżentat ir-rapport. Hawnhekk niġbdu l-attenzjoni li mhux dmir tal-uffiċjal li ssegwi l-akkużat tul dan il-perjodu speċjalment jekk ma jkunx hemm Ordni ta Probation. 5. Bħala Uffiċjali tal-probabtion parti mix-xogħol tagħna hu li nħejju rapporti għall-qorti, dawn ir-rapporti jintalbu kemm mill-maġistrat/mħallef jew mid-difiża. Jista jiġi suġġerit li fejn ir-rapport jintalab mid-difiża dan ikun suġġett għal ħlas lid-dipartiment tal-probation. 6. Rapporti għandhom jintalbu f każijiet ġenwieni, dan minħabba li jkun hemm każijiet fejn l-avukati jkunu jafu li hemm każ ta ħabs fejn tidħol piena. Minħabba f hekk l- Uffiċjal tal-probation jidher li jrid jibagħtu l-ħabs. Wieħed irid jieħu inkunsiderazzjoni li bħala Uffiċjal tal-probation m għandux protezzjoni. 6.1 Għanda wkoll issir distinzjoni bejn Pre-Sentence Inquiry Report, Social Inquiry Report, jew rapporti oħra dwar l-andament u l-progress tal-individwu. Kien hemm każijiet fejn Uffiċjal ġie mitlub jagħmel rapport u meta ġie ppreżentat irrapport ġie mgħarraf li ma kienx PSIR/SIR iżda rapport qasir fis-sens li mhux daqshekk dettaljat. 400

401 6.2 Ikun hemm ukoll membri tal-ġudikatura li f każ ta xhieda jew preżentazzjoni ta rapporti jitolbu informazzjoni personali per eżempju indirizz. Dan jista jkun ta periklu minħabba li kien hemm każijiet fejn l-akkużat kien preżenti fl-awla u sar jaf fejn joqghod l-uffiċjal. F dan il-każ għandu jingħata l-indirizz taxxogħol. Ngħidu li din diġa qegħda tiġi ezerċitata minn uħud mill-membri talġudikatura. 6.3 Dewmien fil-kurituri tal-qorti. Nfakkru Ii l-uffiċjal tal-probation għandu xogħol amministrattiv eżempju xogħol ta kitba, Barra minn hekk l-uffiċjal ikollu appuntamenti mal-klijenti li jsiru fl-uffiċċju tal-probation. Mhux l- ewwel darba li l-uffiċjal jagħmel nofs ta nhar il-qorti u minħabba f hekk ikollu jħassar l-appuntamenti li jkun għamel. Dwar dan jista jsir ftehim maddeputat reġistratur ikkonċernat. 6.4 Is-servizzi tagħna mhux qed jiġu utilizzati minn kulħadd fis-sens li hemm akkużati li mhux jibbenefikaw minn dawn is-servizzi. Dan minħabba li għad hemm gudikanti li ma jagħmlux użu mis-servizzi offruti mill-uffiċċju e.ż.: każijiet fejn hemm lok li tingħata ordni ta probation u minflok tingħata conditional discharge fejn m hemmx supervizjoni. 6.5 lmportanti wkoll li fejn tingħata ordni ta probation il-gudikant jara jekk diġa hemmx Uffiċjal li qed isegwi l-każ dan sabiex nevitaw li jkun hemm aktar minn Uffiċjal wieħed isegwi l-istess individwu. F dawn il-każijiet l-uffiċjal maħtur jagħmel rikors sabiex issegwi l-individwu iżda mhux l-ewwel darba li t-talba tiġi miċħuda. 7. Dawn huma s-suġġerimenti ppreżentati mill-uffiċċju tal-probation li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-kummissjoni. 401

402 Annex I MALTESE ASSOCIATION OF SOCIAL WORKERS Following our meeting with you on the 14 th December 2001 here follows the salient points that we discussed. Appointment of Court Experts 1) Qualification is currently the most appropriate benchmark to ensure that a person is qualified to act as a court expert in the social work field. A qualified social worker is a graduate with a three-year pan-time diploma or a four-year full-time degree (BA Hons) that also includes a specific amount of fieldwork practice in social work under supervision. 2) The Social Work Professional Act is in the pipeline by which a register of social workers will be kept by the Social Board that will be set up by the same Act. Such a register will show who the qualified social workers are and their area of expertise or specialisation. Until this legislation is enacted, the Association of Social Workers recommends that only members of the Association be appointed as Court Experts, the reason being that only such members are bound by a professional Code of Social Work Ethics (copy attached). The Code of Ethics that is being referred to was adopted by the Association in one of its first Annual General Meetings and highlights the Social Worker s ethical responsibility towards clients, colleagues and to the Social Work Profession itself. Any proven misconduct can be sanctioned by the Association, and later by mechanisms provided for by the ACT. 3) In the appointment of Court Experts it is of utmost importance that only social workers who have not been involved in the actual case are called to do the assessments, reports etc. This will allow the client to have a fairer hearing. 4) TERMS OF REFERENCE MASW is recommending that a court expert is given clear terms of reference as to her or his role in the court process At present certain time frames set for, for example assessments of a family situation, are unrealistic and can only lead to rushed and harmful conclusions. It is also important that what is required from the court expert is made clear, with details given of for example What type of assessment is required, whether recommendations are expected etc. 5) GIVING EVIDENCE AS AN EXPERT MASW would like to highlight its concern at the amount of time and money that is lost because of the inefficient court system. Generally a court expert who needs to give evidence in court has to attend a number of times simply because proceedings are cancelled. This definitely not cost effective. 402

403 6) PAYMENT The question arises of who should pay for the court fees when it comes to social Work assessments etc. MASW has reservations about clients paying for services themselves as most cannot afford the fees. A related issue is the question of the fee itself and how is the amount to be paid to the court expert established and by whom. An arrangement that would resolve most of these issues would be for the Court to appoint public agencies or departments such as the Department of Family Welfare, Agenzija Appoġġ, Sedqa etc for the court reports, particularly for those clients who cannot pay such fees (as would have been shown by a means test exercise). 403

404 CODE OF PROFESSIONAL ETHICS 1) OBJECTIVES Social work is a professional activity. The code of ethics is intended to serve as a guide to the everyday conduct of Social Workers and as a basis for the adjudication of issues in ethics when the conduct of social workers is alleged to have deviated from the standards of ethical behaviour for social workers in professional relationships with other individuals and professions, and with the community and society as a whole. The Maltese Association of Social Workers subscribes to the following principles as basic to the practice of the profession and obliges members to observe them. 2) PRINCIPLES OF PROFESSIONAL ETHICS 2.1 Every human being has a unique value, irrespective of origin, status, sex, sexual orientation, beliefs, or contribution to society. 2.2 Each individual has the ultimate right for self-determination to the degree that it does not impinge upon the self-determination of others, or any other right. 2.3 Professional Social Workers are to actively influence social conditions or policies to achieve the maximum benefits for all members of society. 2.4 The Professional Social Worker has the responsibility to devote objective and disciplined knowledge and skill to aid individuals, groups, and communities in the prevention and solution of personal-societal conflicts and their consequences. 2.5 The Professional Social Worker has a primary obligation to the objective of service, which must take precedence over self-interest, personal aims and views. 3) STANDARDS OF ETHICAL CONDUCT 3.1 Relative to Client Primacy of Client s interest The Social Worker s Primary responsibility is to the client. 3.2 Confidentiality and Privacy 3.21 The Social Worker is to respect the privacy of the client The Social Worker is to hold in confidence all information obtained in the course of professional service No information is to be released without prior knowledge and informed consent of the client except where the client or others may be seriously jeopardised. 404

405 3.24 Any client information shared shall be related only to the professional service function Any other information obtained from other sources is not to be released without the consent of the informant except to prevent harm to third persons. 4) Fees When setting fees the Social worker is to ensure that they are fair, reasonable, considerate, and commensurate with the service performed and with due regard for the client s ability to pay. 5) RELATIVE TO PROFESSION 5.1 Conduct The Social Worker is expected to maintain high standards of personal conduct in her/his capacity and identify as a social worker. 5.2 Competence and Professional Development The Social Worker is to strive to be proficient in professional practice and work for its advancement. 5.3 Scholarship and Research. The Social Worker engaged in study and research should be guided by scientific and ethical principles. 5.4 The Social Worker, both on a personal basis and as member of the Association, is to defend the profession against unjust criticism and work to increase awareness about the necessity of professional practice. 6) RELATIVE TO COLLEAGUES 6.1 Respect, Fairness and Courtesy. The Social Worker is to treat colleagues with respect, courtesy, fairness, and good faith. 6.2 Dealing with Colleagues Clients. The Social Worker has the responsibility relate to the clients of colleagues with full professional consideration. 6.3 The Social Worker shall bring any violations of clients interest or professional ethics and standards to the attention of the appropriate bodies and defend colleagues against unjust actions. 7) RELATIVE TO OWN ORGANISATION AND OTHERS The Association should promote the practice among Social Workers to: 405

406 7.1 Responsibility execute the stated aims and functions of the Agency, contributing to the development of sound policies, procedures and practice in order to obtain the best possible standards of services. 7.2 After the appropriate channels have been exhausted, the Social Worker is to initiate appropriate appeals to higher authorities or the wider community. 7.3 Ensure periodic and professional accounting of client and organization problems and self-performance. 406

407 Annex J Re: Appointment of Psychologists as Court Experts 1. Please refer to our meeting of 21th December 2001 re above. Our response has been delayed, as I informed you over the phone, because of the sudden passing away of our President, Mr. Alfred Zammit Montebello. 2. We fully share the concern of the Commission on the need to ensure that psychological issues are dealt by properly qualified psychologists. There is as yet no legislation in Malta on the warranting of psychologists. However, the Commission may make use of the provisions of the agreement, dated 16th May 1996, between the Malta Union of Professional Psychologists and the MPO which established the "Psychologists Class" in government employment. That agreement established the following criteria for Educational and Clinical Psychologists: a. For Educational Psychologists: an honours degree in psychology or a recognised equivalent qualification (e.g. B.A./B.Sc. (Hons Psych)); a professional Master s degree in educational psychology or a recognized equivalent qualification; a permanent teachers warrant and at least two years teaching experience. b. For Clinical Psychologists: an honours degree in psychology or a recognised equivalent qualification (e.g. B.A./B.Sc.(Hons. Psych)); a professional Master s degree in clinical psychology or a recognized equivalent qualification; at two years, supervised experience in a clinical setting. 3. In addition, in January 2001, the Malta Union of Professional Psychologists and the Maltese Psychological Association had agreed on a Draft Bill of the Psychologists Profession Act 2000 (which the Minister of Social Policy had promised to pass through parliament), which reaffirmed the above criteria and added a Grandparent clause (see Enc. 1, copy of agreement) for those that were trained at least five years previous to the 1996 agreement. The commission may wish to urge the government to pass the law as the best way to ensure that those who call themselves psychologists have the appropriate warrant. 4. As requested we are also passing on the names of those of our members (7) who are willing to act as court experts (see Enc. 2/ii). Since the number of psychologists in Malta is still quite small, and most are in full-time employment, while the demand for psychological services has grown, there are relatively few who are willing to take up court expert work. 407

408 5. With regards to procedures: Our members would like to highlight the fact that psychology is a wide discipline. It would therefore be helpful for those to whom a case is referred, to be provided with an indication of the issues involved so the psychologist can decide if it is within his or her competence and expertise. 6. Secondly, because most psychologists are employed full-time, and engage in part-time private practice, they would appreciate not being pressured to take up cases, even if they are within their expertise, if they happen to be overloaded with other work at the time. Copy of article 3 of A bill entitled Psychologists (Profession) Act 2000 which was agreed by MUPP & MPA in January 2000, on conditions required for a warrant to use the title Psychologist. Conditions required to qualify for a warrant. 7. No person may call himself or herself a Psychologist unless he or she is the holder of a warrant issued under section 4 of this Act. 8. A person shall not qualify for a warrant unless the applicant- (a) is a citizen of Malta; (b) is of good conduct; (c) is of full legal capacity; (d) shall satisfy the Board that he is in possession of a psychology degree of the University of Malta at both the graduate and post-graduate levels or equivalent qualifications relating to the profession of psychologist as at the relevant time is recognized by the Board to be sufficient for the purposes of this sub-paragraph; and (e) for a period of not less than two years after obtaining the qualifications he has trained in the practice of the profession under the supervision of a warranted psychologist. 9. Also eligible for the warrant are those persons who are not in possession of the above qualifications but who will be granted a warrant under the following Grandparent Clause as a one-time concession granted to applicants within six months of the enactment of the Psychologists Bill: a) Either their training made them eligible for a warrant license to practice in the country where they trained. b) Or they satisfy all of the following 4 (four) conditions: Have at least a Master s degree in psychology, which includes professional training; Have been working as a psychologist for at least five years prior to 6 th May, 1996; Show evidence of continuing professional training; Lectured on a regular basis in psychology in a university and or held a post as a psychologist in a government department or agency as certified by the 408

409 respective head of the relevant department or agency for at least five years prior to 6 th May

410 Appendiċi VIII ADMINISTRATIVE CODE The text of the First Draft of the Administrative Code is available at: Professur Kevin Aquilina 410

411 TYPOLOGY OF MALTESE LAWS This paper attempts to categorise Maltese Law by subject-matter. It provides a typology of the chapters of the Laws of Malta according to broadly classified topics which, potentially, might be developed into Codes or consolidated laws on the subjects therein listed. At the moment of writing ( ) there are 501 chapters of the Laws of Malta. TYPOLOGY OF MALTESE LAW ADMINISTRATIVE LAW Statute Law Revision Act Fees Ordinance Chapter 35 Land Acquisition (Public Purposes) Ordinance Chapter 88 Attorney General and Counsel for the Republic (Constitution of Office) Ordinance Chapter 90 George Cross (Restriction of Use) Ordinance Chapter 115 Malta Treasury Bills Act Chapter 133 Special Development Areas Act Chapter 149 Petroleum (Production) Act Chapter 156 Accountant General Ordinance Chapter 160 Comptroller of Customs Ordinance Chapter 163 Commissioner of Land Ordinance Chapter 168 Financial Administration and Audit Act - Chapter 174 Judges and Magistrates (Salaries) Act Chapter 175 Emergency Powers Act Chapter 178 Existing Laws (Reprinting) Act Chapter 185 President of Malta and other Officers (Salaries) Act Chapter 186 Maltese Citizenship Act Chapter 188 United Kingdom Lands Vesting Act Chapter 193 Saving Bonds Act Chapter 222 Premium Bonds Act Chapter 223 Land (Compulsory Eviction) Act Chapter 228 Interpretation Act Chapter 249 Identity Card Act Chapter 258 Employment Commission Act Chapter 267 Disposal of Government Land Act Chapter 268 Monte di Pieta Act Chapter 269 Inquiries Act Chapter 273 Use of Certain Words (Regulation) Act Chapter 277 Financial Year Act Chapter 282 Commissioners for Justice Act Chapter 291 Ministers (Delegation of Functions) Act Chapter 324 National Archives Act Chapter 339 Ombudsman Act Chapter 385 Auditor General and the National Audit Office Act Chapter 396 Reversion of Certain Lands Act Chapter 432 Data Protection Chapter 440 Administration of Lands Act Chapter

412 Internal Audit and Financial Investigations Act Chapter 461 Freedom of Information Chapter 496 Public Administration Act Chapter 497 Administrative Justice Act Chapter 490 AGRICULTURAL AND FISHERIES LAWS Carrier Pigeons Ordinance Chapter 30 Public Gardens (Closing) Ordinance Chapter 34 Potato (Cultivation) Ordinance Chapter 64 Agricultural Returns Ordinance Chapter 84 Agricultural Produce (Export) Ordinance Chapter 85 Animals (Control of Importation) Ordinance Chapter 86 Cattle Breeding Ordinance Chapter 97 Tunny Fishery (Shares) Act Chapter 129 Imported Store Cattle (Weighing) Act Chapter 143 Agricultural and Fishing ~Industries (Financial Assistance) Act Chapter 146 Animal Food and Feeding Stuffs Act Chapter 183 Fertile Soil (Preservation) Act Chapter 236 Dogs Act Chapter 312 Fisheries Conservation and Management Act Chapter 425 Pesticides Control Act Chapter 430 Plant Quarantine Act Chapter 433 Wine Act Chapter 436 Animal Welfare Act Chapter 439 Producer Organisations Act Chapter 447 ALTERNATIVE DISPUTE RESOLUTION LAWS Arbitration Act Chapter 387 Mediation Act Chapter 474 BUSINESS PROMOTION LAWS Encouragement of New Industries Act Chapter 53 Aid to Industries Ordinance Chapter 159 Business Promotion Act Chapter 325 Local Manufactures (Promotion) Act Chapter 336 Small Enterprises (Loan Guarantee) Act Chapter 397 Insurance Business Act Chapter 403 Malta Crafts Council Act Chapter 421 Malta Enterprise Act Chapter 463 CIVIL LAWS Marriage Legacies Law Chapter 3 Promises of Marriage Law Chapter 5 Civil Code Chapter

413 Old Privileges and Hypothecs (Registration and Renewal) Ordinance Chapter 27 Maintenance Orders (Facilities for Enforcement) Ordinance Chapter 48 British Judgments (Reciprocal Enforcement) Act Chapter 52 Notarial Profession and Notarial Archives Act Chapter 55 Public Registry Act Chapter 56 Reletting of Urban Property (Regulation) Ordinance Chapter 69 Marriage Legacies (Gozo) (Administration and Election) Ordinance Chapter 109 Developed Land (Valuation) Ordinance Chapter 110 Rent Restriction (Dwelling Houses) Ordinance Chapter 116 Housing Act Chapter 125 Entailed Property (Disentailment) Act Chapter 130 Housing Decontrol Ordinance Chapter 158 Agricultural Leases (Reletting) Act Chapter 199 Disentailment of Property (Extension to Fiefs) Act Chapter 212 Maintenance Orders (Reciprocal Enforcement) Act Chapter 242 Immovable Property (Acquisition by Non-Residents) Act Chapter 246 Marriage Act Chapter 255 Manoel Island (Special Provision) Act Chapter 259 Land Registration Act Chapter 296 Partition of Inheritances Act Chapter 308 Home Ownership (Encouragement) Act Chapter 328 Trusts and Trustees Act Chapter 331 Housing (Extension) Act Chapter 360 Condominium Act Chapter 398 Notarial Acts (Temporary Provisions) Act Chapter 408 Child Abduction and Custody Act Chapter 410 Foster Care Act Chapter 491 Adoption Administration Act Chapter 495 CIVIL PROTECTION Soċjetà Maltija tas-salib l-ahmar Malta Red Cross Society Act Chapter 359 Civil Protection Act Chapter 411 CIVIL SOCIETY AND NON-GOVERNMENTAL ORGANISATIONS LAW Public Collections Chapter 279 Malta Council for Economic and Social Development Act Chapter 431 Voluntary Organisations Act Chapter 492 COMMERCIAL LAWS Commercial Code Chapter 13 Coal Owners (Protection) Ordinance Chapter 43 Trading Stamps Schemes (Restriction) Act Chapter

414 Trade Descriptions Act Chapter 313 Doorstep Contracts Act Chapter 317 Consumer Affairs Act Chapter 378 Competition Act Chapter 379 Companies Act Chapter 386 Product Safety Act Chapter 427 Trading Licences Act Chapter 441 Services (Internal Market) Act Chapter 500 COMMUNICATIONS LAWS Radiocommunications Act Chapter 49 Postal Services Act Chapter 254 Electronic Communications (regulation) Act Chapter 399 Malta Communications Authority Act Chapter 418 Electronic Commerce Chapter 426 CRIMINAL LAWS Sanctuary (Abolition) Law Chapter 2 Criminal Code Chapter 9 Punishments (Interpretation) Ordinance Chapter 23 Explosives Ordinance Chapter 33 White Phosphorous Matches (Prohibition) Ordinance Chapter 38 Official Secrets Act Chapter 50 White Slave Traffic (Suppression) Ordinance Chapter 63 Public Meetings Ordinance Chapter 68 Seditious Propaganda (Prohibition) Ordinance Chapter 71 Conduct Certificates Ordinance Chapter 77 Dangerous Drugs Ordinance Chapter 101 Donated Supplies (Prohibition of Sale) Act Chapter 145 Immigration Act Chapter 217 Extradition Act Chapter 274 Juvenile Court Act Chapter 287 Permanent Commission against Corruption Chapter 326 Prevention of Money Laundering Act Chapter 373 Professional Secrecy Act Chapter 377 Probation Act Chapter 446 Arms Act Chapter 480 Domestic Violence Act Chapter 481 ECCLESIATICAL LAWS Ecclesiastical Courts (Constitution and Jurisdiction) Law Chapter 1 Ecclesiastical Offices or Benefices (Appointment by Foreign Power) Ordinance Chapter 6 Bishop of Gozo (Extension of Privileges) Ordinance Chapter 15 Anglican Church (Property) Ordinance Chapter

415 Mortmain Act Chapter 201 Ecclesiastical Entities (Properties) Act Chapter 358 EDUCATIONAL LAWS Education Act Chapter 327 Mutual Recognition of Qualifications Act Chapter 451 ELECTORAL LAWS Electoral Polling Ordinance Chapter 102 Referenda Act Chapter 237 General Elections Act Chapter 354 European Parliament Elections Act Chapter 467 EMPLOYMENT LAWS Port Workers Ordinance Chapter 171 Disabled Persons (Employment) Act Chapter 210 Public Transport (Regulation of Employment) Act Chapter 214 Employment and Training Services Act Chapter 343 Employment and Industrial Relations Act Chapter 452 Members of Parliament (Public Employment) Act Chapter 472 ENVIRONMENTAL, CULTURAL HERITAGE AND DEVELOPMENT PLANNING LAWS Porte des Bombes Area (Preservation) Act Chapter 74 Portes des Bombes Area (Exemption) Act Chapter 119 Sand (Preservation) Act Chapter 127 Clean Air Act Chapter 200 Litter Act Chapter 206 National Museums and Monuments (Comprehensive Admission Tickets) Act Chapter 298 Filfla Nature Reserve Act Chapter 323 Development Planning Act Chapter 356 Environment Protection Act Chapter 435 Cultural Heritage Act Chapter 445 EQUAL OPPORTUNITIES Equal Opportunities (Persons with Disability) Act Chapter 413 Equality for Men and Women Act Chapter 456 FINANCIAL SERVICES LAWS Central Bank of Malta Chapter 204 Malta Membership of the International Monetary Fund Act Chapter

416 External Transactions Act Chapter 233 Barclays Bank (Transfer of Business) Act Chapter 257 Membership of International Financial Organisations Act Chapter 235 Malta Government Savings Bank (Winding Up) Act Chapter 307 Malta Financial Services Authority Act Chapter 330 Multilateral Investment Guarantee Agency Act Chapter 335 Financial Markets Act Chapter 345 Malta Membership of the European Bank for Reconstruction and Development Act Chapter 347 Investment Services Act Chapter 370 Banking Act Chapter 371 Financial Institutions Act Chapter 376 Special Funds (Regulation) Act Chapter 450 Prevention of Financial Markets Abuse Act Chapter 476 Set-off and Netting on Insolvency Act Chapter 459 Securitisation Act Chapter 484 Insurance Intermediaries Act Chapter 487 FISCAL LAWS Customs Ordinance Chapter 37 Spirits Ordinance Chapter 41 Revenue (Safeguard) Act Chapter 62 Commissioner of Inland Revenue (Constitution of Office) Act Chapter 121 Income Tax Act Chapter 123 Import Duties Act Chapter 337 Duty on Documents and Transfers Act Chapter 364 Income Tax Management Act Chapter 372 Bunkering (Fuels) Tax Act Chapter 381 Excise Duty Act Chapter 382 Customs and Excise Tax Act Chapter 395 Commercial Banks (Special Tax) Act Chapter 402 Value Added Tax Chapter 406 Eco-Contribution Act Chapter 473 GAMING LAWS Public Lotto Ordinance Chapter 70 Racecourse Betting Ordinance Chapter 78 Director of Public Lotto (Constitution of Office) Chapter 122 Director of Public Lotto (Powers and Functions) Act Chapter 137 Gaming Act Chapter 400 Lotteries and Other Games Act Chapter 438 HEALTH LAWS Burials Ordinance Chapter 17 Addolorata Cemetery Ordinance Chapter

417 Medical and Kindred Professions Ordinance Chapter 31 Prevention of Disease Ordinance Chapter 36 Lepers Ordinance Chapter 45 Department of Health (Constitution) Ordinance Chapter 94 Insanitary Areas Ordinance Chapter 103 Venereal Diseases (Treatment) Act Chapter 124 Sanitary Inspectors (Change of Designation) Act Chapter 153 Notification of Cancer Act Chapter 154 Hospital for Mental Diseases (Change of Designation) Act Chapter 205 Mental Health Act Chapter 262 Control of Tattooing Act Chapter 270 Tobacco (Smoking Control) Act Chapter 315 Food Safety Act Chapter 449 Medicines Act Chapter 458 Health Care Professions Act Chapter 464 Public Health Act Chapter 465 Human Blood and Transplants Act Chapter 483 INTELLECTUAL PROPERTY LAWS Intellectual Property Rights (Cross-Border Measures) Chapter 414 Copyright Act Chapter 415 Trademarks Act Chapter 416 Patents and Designs Act Chapter 417 Enforcement of Intellectual Property Rights (Regulation) Act Chapter 488 LAWS ESTABLISHING OR REGULATING PUBLIC CORPORATIONS Housing Authority Act Chapter 261 Enemalta Act Chapter 272 Water Services Corporation Chapter 355 Malta Statistics Authority Act Chapter 422 Malta Resources Authority Act Chapter 423 Occupational Health and Safety Authority Act Chapter 424 LAWS IMPLEMENTING BUDGET MEASURES Budget Measures Implementation Act Chapter 457 Budget Measures Implementation (2004) Act Chapter 469 Budget Measures Implementation (2005) Act Chapter 475 Budget Measures Implementation (2007) Act Chapter 489 Budget Measures Implementation Act Chapter 494 Budget Measures Implementation (2009) Act Chapter 498 Budget Measures Implementation (2010) Act Chapter 501 LAWS OF GENERAL APPLICATION Affirmations Act Chapter

418 Interpretation Act Chapter 249 Ġieħ ir-repubblika Act Chapter 251 National Holidays and other Public Holidays Act Chapter 253 Malta Summer Time Act Chapter 230 European Convention Act Chapter 319 Local Councils Act Chapter 363 European Union Act Chapter 460 Euro Adoption Act Chapter 485 LAWS OF ORGANISATION AND ĊIVIL PROCEDURE Code of Organization and Civil Procedure Chapter 12 Investment of Certain Monies Ordinance Chapter 26 Judicial Proceedings (Regulation of Reports) Act Chapter 60 Commissioner for Oaths Chapter 79 Witnesses (Fees) Ordinance Chapter 108 Commission for the Administration of Justice Act Chapter 369 Small Claims Tribunal Act Chapter 380 Legal Procedures (Ratification of Conventions) Act Chapter 443 LAWS REGULATING PROFESSIONALS Accountancy Profession Act Chapter 281 Engineering Profession Act Chapter 321 Auctioneers Act Chapter 342 Periti Act Chapter 390 Social Work Professions Act Chapter 468 Psychology Profession Act Chapter 471 LOANS Local Loans (Registered Stock and Securities) Ordinance Chapter 161 Development Local Loan Ordinance Chapter 162 Development Loans (United Kingdom Government) Act Chapter 185 Italian Government Loan Act Chapter 208 Development Loan Act Chapter 213 Development Loan Act Chapter 229 Local Loan Act Chapter 329 Local Loan Act Chapter 338 Local Loan Act Chapter 346 Local Loan Act Chapter 349 Local Loan Act Chapter 357 Local Loan Act Chapter 361 Local Loan Act Chapter 366 Local Loan Act Chapter 384 Local Loan Act Chapter 388 Local and other Loans Act Chapter 393 Local Loan Act Chapter

419 Local Loan Act Chapter 407 MARITIME LAWS Prisoners on Board Merchant Ships Ordinance Chapter 21 Cargo Clearance and Transport Act Chapter 203 Merchant Shipping Act Chapter 234 Malta Freeports Act Chapter 334 Oil Pollution (Liability and Compensation) Act Chapter 351 Ports and Shipping Act Chapter 352 Oil Pollution (Liability and Compensation) Act Chapter 412 MEDIA LAWS Press Act Chapter 248 Broadcasting Act Chapter 350 Malta Film Commission Act Chapter 478 MILITARY LAWS Exportation of Certain Articles (Prohibition) Ordinance Chapter 24 Armed Forces of Malta Act Chapter 220 POLICE LAWS Code of Police Laws Chapter 10 Police Licences Act Chapter 128 Police Act Chapter 164 PUBLIC INTERNATIONAL LAWS Consular Conventions Act Chapter 144 Geneva Conventions (Appeals by Protected Persons) Act Chapter 176 Diplomatic Immunities and Privileges Act Chapter 191 Continental Shelf Act Chapter 194 Emblem and Name of UNESCO (Restriction of Use) Act Chapter 198 Territorial Waters and Contiguous Zone Act Chapter 226 Foreign Interference Act Chapter 300 Ratification of Treaties Act Chapter 304 Malta-Libya Treaty of Friendship and Co-operation (Ratification) Act Chapter 311 International Convention for the Safety of Life at Sea (Ratification) Act Chapter 314 Malta-Libya Continental Shelf Delimitation (Ratification) Act Chapter 316 Law of the Sea (Ratification) Act Chapter 362 National Interest (Enabling Powers) Act Chapter 365 Ratification of Chemical Weapons Convention Act Chapter 392 Refugees Act Chapter

420 Ratification of Treaties (Saint Angelo) Act Chapter 429 International Criminal Court Act Chapter 453 Fishing Waters (Designation) and Extended Maritime Jurisdiction Act Chapter 479 Rome Convention on Contractual Obligations (Ratification) Act Chapter 482 Malta-USA Ship-Boarding Agreements (Ratification) Act Chapter 493 SOCIAL SECURITY LAWS Widows and Orphans Pensions Act Chapter 58 Pensions Ordinance Chapter 93 Members of Parliament Pensions Act Chapter 280 Social Security Act Chapter 318 SPORTS Prevention of Corruption (Players) Act Chapter 263 Sports Act Chapter 455 STANDARDS Malta Standards Authority Act Chapter 419 Metrology Act Chapter 454 TOURISM LAWS Ministry of Tourism Chapter 274 Malta Travel and Tourism Services Act Chapter 409 TRANSPORT LAWS Petroleum (Importation, Storage and Sale) Ordinance Chapter 25 Traffic Regulation Ordinance Chapter 65 Traffic (Visibility) Ordinance Chapter 67 Aircraft (Application of Laws) Ordinance Chapter 80 Motor Vehicles Insurance (Third Party Risks) Ordinance Chapter 104 Carriage of Goods by Sea Act Chapter 140 Civil Aviation (Air Operators Certificates) Act Chapter 218 Civil Aviation Act Chapter 232 Carriage of Goods by Sea (Regulation) Act Chapter 283 Malta Transport Authority Act Chapter 332 Eurocontrol Act Chapter 333 Civil Aviation (Security) Act Chapter 353 Motor Vehicles Registration and Licensing Act Chapter 368 Airports and Civil Aviation (Security) Act Chapter 405 Code of Conduct for Computerised Reservations Systems Act Chapter 434 International Carriage of Goods by Road Act Chapter 486 Authority for Transport in Malta Act Chapter

421 UNCLASSIFIED MISCELLANEOUS LAWS Code of Police Laws Chapter 10 Goldsmiths and Silversmiths Ordinance Chapter 46 Passports Ordinance Chapter 61 Boatmen s fees Act Chapter 73 Utilities and Services (Regulation of Certain Works) Act Chapter 81 Methylated Spirits Ordinance Chapter 89 Public Libraries Ordinance Chapter 92 Inflation of Prices (Prevention) Ordinance Chapter 98 Tobacco Growing (Control of) Ordinance Chapter 106 House of Representatives (Privileges and Powers) Ordinance Chapter 113 Supplies and Services Act Chapter 117 Census Act Chapter 118 Malta Government Savings Bank Ordinance Chapter 167 Conservatorio Vincenzo Bugeja Arts and Crafts Ordinance Chapter 173 Judicial Proceedings (Use of English Language) Act Chapter 189 Prisons Act Chapter 260 Electro-Magnetic Recording of Proceedings Act Chapter 284 Building (Price Control) Act Chapter 288 Inferior Courts (Re-designation) Act Chapter 340 European Communities (Establishment of Delegation) Act Chapter 344 Private Guards and Local Wardens Act Chapter 389 Security Services Act Chapter 391 Co-operative Societies Act Chapter 442 Commissioner for Children Act Chapter 462 Dockyard and Shipbuilding Yard (Restructuring) Act Chapter 466 Maltese Language Act Chapter

422 LAWS OF MALTA WHICH CAN BE REPEALED OR CONSOLIDATED IN OTHER LAWS A Typology of Legislation not Yet in Force Maltese Laws which have not been brought into force come in two types: (a) Legislation which has been incorporated in the Laws of Malta (but not brought into force); and (b) Legislation contained in Amending Acts. This legislation, when brought into force, will amend the Laws of Malta. The information provided in this Appendix does not cover amending acts as per paragraph (b) above whilst the legislation provided in this Appendix which has not been brought into force in terms of paragraph (a) above is not a comprehensive list but by way of illustration. The Law Commission would have the necessary information. B Laws Suggested for Repeal (Transitory Provisions might be Required) Acts of Parliament (Application) (Powers of Court of Magistrates) Ordinance Chapter 11 Public Weighers Ordinance Chapter 42 Lighting Control Ordinance Chapter 95 Personal Injuries (Emergency Provisions) Ordinance Chapter 111 Emergency Compensation Board (Transitional Provisions) Act Chapter 126 Distribution of German Enemy Property Ordinance Chapter 132 Distribution of German Enemy Property Ordinance Chapter 139 Enemy Property Act Chapter 179 Existing Laws (reprint) Act Chapter 180 Animal Food and Feeding Stuffs Act Chapter 183 Bearer Accounts Levy Act Chapter 219. Bearer accounts have been abolished. It is good to check with the Central Bank of Malta whether this law is still needed. Employers Liability (Compulsory Insurance) Act Chapter 241 Marine Pollution (Prevention and Control) Act Chapter 271