Bijlage 1 proforma bezwaar Bijenstichting van 22 juli 2010 tegen toelatingsbesluit Merit Turf

Size: px
Start display at page:

Download "Bijlage 1 proforma bezwaar Bijenstichting van 22 juli 2010 tegen toelatingsbesluit Merit Turf"

Transcription

1 Bijlage1 proformabezwaarbijenstichtingvan22juli2010tegentoelatingsbesluitmeritturf

2

3

4 Bijlage2 AntwoordenvanMinisterVerburgopkamervragenvanhetlidThieme(PvdDinzake bestrijdingsmiddeleninhetoppervlaktewater

5 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 124 Vragen van het lid Thieme (PvdD) aan de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Verkeer en Waterstaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater. (Ingezonden 6 augustus 2009) 1 Kent u de berichten «Gehalte Imidacloprid in oppervlaktewater soms x boven de norm» 1 en «Oorzaak bijensterfte is vervuild water» 2? 2 Is het waar dat uit metingen van Rijkswaterstaat blijkt dat er een grootscheepse overschrijding van de normen plaatsvindt? Zo nee, uit welk onderzoek blijkt dat de normen niet op grote schaal worden overschreden? Zo ja, op welke schaal? 3 Kunt u uiteenzetten wat de situatie in 2008 was met betrekking tot het voorkomen in het oppervlaktewater van imidacloprid en andere bestrijdingsmiddelen? Welke normen zijn in dat jaar in welke mate overschreden? 4 Deelt u de mening dat de normen er zijn om gehandhaafd te worden en bent u bereid de handhaving zodanig te verscherpen dat overschrijding van de normen op het gebied van Imidacloprid en soortgelijke middelen niet meer voorkomt? Zo ja, op welke termijn en wijze? Zo nee, waarom niet? 5 Bent u bereid een moratorium op Imidacloprid en soortgelijke middelen in te stellen op basis van de nu vastgestelde overschrijding van de normen? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom niet? 6 Kunt u aangeven hoe vaak proces-verbaal is opgemaakt in de afgelopen drie jaar tegen normoverschrijdingen bij het gebruik van Imidacloprid? Zo ja, kunt u een gedetailleerd overzicht geven van de regio s waar de overtredingen zijn vastgesteld? Zo nee, waarom niet? 7 Bent u bereid een zero-tolerance-beleid te ontwikkelen op het gebied van misbruik van bestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor de leefomgeving? Zo ja, op welke termijn en wijze? Zo nee, waarom niet? 8 Is het waar dat er een toetsing mogelijk is van geautoriseerde gewasbeschermingsmiddelen aan de KRW-doelstellingen 3, en is deze toetsing al toegepast op Imidacloprid? Zo ja, wat waren hiervan de resultaten? Zo nee, waarom niet en wanneer bent u voornemens een dergelijke toetsing uit te voeren? 9 Kunt u inzicht geven in het voorkomen van Imidacloprid en andere bestrijdingsmiddelen in drinkwaterbronnen, en in de mogelijke gezondheidsrisico s die hieraan verbonden zijn? 10 Wie betaalt de kosten van het zuiveren van het oppervlaktewater van Imidacloprid en andere bestrijdingsmiddelen en op welke wijze wordt hierin het principe «de vervuiler betaalt» toegepast? Indien de vervuiler niet betaalt in deze, bent u bereid om dit te veranderen en ervoor te zorgen dat de bevolking niet langer opdraait voor deze vervuiling, bijvoorbeeld door middel van een heffing op bestrijdingsmiddelen? 11 Deelt u de mening dat de bedreiging van de bijen- en vlinderstand mede het gevolg lijkt te zijn van de vervuiling van het oppervlaktewater, en dat daarmee adequate handhaving van normoverschrijdend gedrag van gebruikers van bestrijdingsmiddelen de hoogste prioriteit zou moeten krijgen? Zo nee, waarom niet? 12 Deelt u de mening dat de bedreiging van de bijenstand een serieuze bedreiging van land- en tuinbouwbelangen en van de KVR Z tkkvr124 ISSN Sdu Uitgevers s-gravenhage 2009 Tweede Kamer, vergaderjaar , Aanhangsel 261

6 biodiversiteit met zich meebrengt? Zo nee, waarom niet? 13 Deelt u de mening dat de bedreiging van de bijen- en vlinderstand dusdanig ernstige gevolgen kan hebben dat het gerechtvaardigd en noodzakelijk is het voorzorgprincipe toe te passen; dat wil zeggen, deelt u de mening dat wetenschappelijke onzekerheid over de risico s geen reden is om te wachten met het verbieden van het gebruik van Imidacloprid omdat er substantiële aanwijzingen bestaan dat deze activiteit ernstige effecten kan hebben op het milieu? Zo nee, waarom niet? 1 Persbericht Natuur en Milieu, 5 augustus itemid= AD, 14 juli lsquooorzaak_bijensterfte_is_vervuild_ waterrsquo.html 2 Vewin, Jaarverslag 2008 «Water is ons belang» Publicaties/Jaarverslagen/Jaarverslag%20 Vewin% pdf Antwoord Antwoord van minister Verburg (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), mede namens de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat (ontvangen 25 september 2009) 1 Ja. 2 Uit metingen van de regionale waterbeheerders (waterschappen) in regionale wateren blijkt dat de geldende waterkwaliteitsnorm (MTR) voor imidacloprid de laatste jaren veelvuldig wordt overschreden. In de rijkswateren, in beheer van Rijkswaterstaat (RWS), voldoet imidacloprid wel aan de geldende waterkwaliteitsnorm. De meetgegevens van de waterbeheerders worden onder regie van RWS op het internet ontsloten door middel van de bestrijdingsmiddelenatlas (www.bestrijdingsmiddelenatlas.nl). 3 Nee. De meetgegevens van de waterbeheerders over 2008 zullen pas in de tweede helft van 2009 beschikbaar zijn in gecontroleerde en getoetste vorm. Dit geldt voor zowel imidacloprid als alle andere gewasbeschermingsmiddelen waar door de waterbeheerders onderzoek naar wordt gedaan. 4 Ja. Echter bij overschrijding van de geldende waterkwaliteitsnorm is het nu alleen mogelijk handhavend op te treden indien er een causale relatie tussen de gemeten normoverschrijding en de hieraan gerelateerde agrarische toepassing kan worden aangetoond. In de praktijk is deze causale relatie moeilijk te leggen en kunnen meerdere bronnen en oorzaken de aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewater bepalen. Die bronnen kunnen ook buiten de gewasbescherming liggen. Er wordt geprobeerd op korte termijn de handhaving aan te scherpen, maar daarvoor moet eerst een uitvoeringsinstrument nader worden geoperationaliseerd. Hierdoor kunnen meetgegevens van waterbeheerders beter betrokken worden bij de toelatingsbeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen. Indien kan worden aangetoond dat er een aannemelijk verband bestaat tussen de gemeten normoverschrijding en de toepassing van een gewasbeschermingsmiddel, dan zal eerst worden gekeken of de emissie niet op eenvoudige wijze kan worden teruggedrongen. Als dit terugdringen niet snel genoeg gebeurt, zal op termijn de toepassing verder worden beperkt of verboden door het College voor Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden (Ctgb). Het protocol hoe het Ctgb moet handelen bij gemeten normoverschrijding in waterlichamen wordt aan de hand van probleemstoffen thans ontwikkeld. 5 Nee. Bij het onderzoek naar de ontwikkeling van het adequate instrumentarium om meetgegevens te betrekken bij de toelatingsbeoordeling wordt imidacloprid op dit moment meegenomen als probleemstof, zie antwoord op vraag 4. Ook via het project Schone Bronnen wordt met alle betrokken convenantspartijen op dit moment actief samengewerkt om normoverschrijdingen van probleemstoffen, waaronder imidacloprid, terug te dringen. 6 Voor zover bekend is er in geen enkel geval proces-verbaal opgemaakt tegen een toepasser van imidacloprid vanwege een normoverschrijding. Zie ook het antwoord op vraag 4 over het kunnen aantonen van een causale relatie tussen toepassing en normoverschrijding. 7 Ja. Dit is staand beleid bij de controle op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De bevoegde toezichthouders richten zich bij hun controles reeds primair op het tegengaan van misbruik van gewasbeschermingsmiddelen en betrekken daarin de mate van schadelijkheid voor mens, dier en milieu. 8 Ja. Naar aanleiding van de bevindingen van de tussenevaluatie van de nota Duurzame gewasbescherming zijn door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) nieuwe waterkwaliteitsnormen afgeleid voor onder meer imidacloprid. Deze normafleiding is uitgevoerd conform de methodiek die in Europa wordt toegepast bij het vaststellen van de waterkwaliteitsnormen voor de prioritair (gevaarlijke) stoffen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze «nieuwe» waterkwaliteitsnormen zullen als KRW-doelen wettelijk worden vastgelegd in het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water (Bkmw). Het Bkmw is op dit moment nog niet vastgesteld en ligt ter advies voor aan De Raad van State. Een eerste toetsing van de meetgegevens aan de «nieuwe» waterkwaliteitsnormen voor imidacloprid laat een duidelijke teruggang zien van het aantal normoverschrijdingen ten opzichte van het beeld geschetst onder punt 2. Imidacloprid blijft echter ook bij de toetsing aan de «nieuwe» normen een probleem voor oppervlaktewaterkwaliteit en de KRW-doelen. De fabrikant van imidacloprid is vanwege de normoverschrijdingen, in samenwerking met een aantal waterbeheerders, gestart met een Tweede Kamer, vergaderjaar , Aanhangsel 262

7 project in de glastuinbouw om de problemen op te lossen. 9 De Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) hanteert een lijst met gewasbeschermingsmiddelen die een potentieel probleem zijn voor de drinkwaterbereiding uit oppervlaktewater. Op de meest recente lijst uit 2007 staan 17 gewasbeschermingsmiddelen. Imidacloprid wordt door de Vewin niet als probleemstof aangemerkt. De metingen voldoen aan het drinkwatercriterium. 10 De kosten voor het zuiveren van oppervlaktewater dat gebruikt wordt voor drinkwaterbereiding wordt door de drinkwaterbedrijven ten laste van de burger gebracht. Het principe «de vervuiler betaalt» wordt hier niet toegepast. Het ten laste brengen van de vervuiler is problematisch omdat meerdere bronnen en oorzaken aan te wijzen zijn voor het voorkomen van gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewater. Daarnaast wordt het oppervlaktewater waaruit drinkwater wordt bereid ook nog eens belast met gewasbeschermingsmiddelen afkomstig uit het buitenland, waardoor het moeilijk is te differentiëren tussen verschillende «vervuilers». 11 Nee. Ik deel de koppeling die gelegd wordt in uw mening niet. Over de precieze afname van het aantal bijenvolken en de vlinderstand ontbreken betrouwbare gegevens. Ik ga het onderzoek naar bijenziekten en de oorzaken ervan intensiveren. Zie mijn brief aan uw Kamer van 29 mei 2009 (TK XIV, nr. 154). Het uitvoeringsinstrument genoemd in vraag 4 zal adequate beoordeling van toepassingen die normoverschrijding kunnen veroorzaken op korte termijn mogelijk moeten maken. Deze activiteit heeft hoge prioriteit bij de gezamenlijke ministeries. 12 Nee. Zie mijn beantwoording van uw vragen over bijensterfte van 15 juli jl. (nr. 2009Z13985). 13 Nee. Zie mijn beantwoording van uw vragen over bijensterfte van 15 juli jl. (nr. 2009Z13985). Tweede Kamer, vergaderjaar , Aanhangsel 263

8 Bijlage3 Scriptiedrs.T.vanDijk,"Effectsofneonicotinoidpesticidepollutionof Dutchsurfacewateronnontargetspeciesabundance"UniversiteitUtrecht,23juli2010.

9 Effectsofneonicotinoidpesticidepollutionof Dutchsurfacewateronnontargetspeciesabundance TessavanDijk 23July2010 Studentnumber: SustainableDevelopment TrackLanduse,EnvironmentandBiodiversity(SD:LEB) UtrechtUniversity Supervisors: dr.ir.maxg.rietkerk

10 Index Introduction 3 Problemdefinition 4 Objective 4 Researchquestion 4 Hypothesis 5 Effectsonsusceptiblespecies 6 Behaviourofneonicotinoidsintheenvironment 7 Behaviourinwater 7 Behaviourinsoil 7 Contaminationofwildplants 8 Metabolites 9 Metabolitesinplants 9 Metabolitesinsoil 9 NeonicotinoidapplicationintheNetherlands 11 Wherecanhighexposuretoneonicotinoidsbeexpected? 14 Methods 15 Prioritylist 15 Datacollection 15 Combiningspeciesabundanceandimidaclopridconcentrations 17 Preliminarydataanalysis:parameterselection 18 Dataanalysis 19 Results 20 Prioritylist 20 Dataanalysis MTRbasedcategories 20 Dataanalysis Twogroupsofequalsize 21 Dataanalysis Scatterplots 22 Conclusions 26 Discussion 27 References 28 Appendixes 30 AppendixI Alphabeticlistoftoxicitydata+References 30 AppendixII Orderedprioritylist 56 AppendixIII ClassificationbynumberoftimestheMTR 62 AppendixIV Twogroupsofequalsize 64 AppendixV Scatterplots 66 2

11 Introduction Between 1994 and 1996, beekeepers in France noticed greatly increased mortality in honeybees that foraged sunflowers, and discovered that a new pesticide had been introducedasasunflowerseedtreatmentin1994.seeddressingmakessprayingcropswith pesticidesunnecessarybecausetheactivesubstancesarespreadtoallplanttissueswhen theplantgrows.however,thebeekeeperssuspectedthisnewpesticide,gaucho,theactive substanceofwhichisimidacloprid,wastoxicforhoneybees(bonmatinetal.,2005;maxim& VanderSluijs,2007,2010),andseveralstudieshaveprovidedsupportingevidenceforthis link(e.g.cst,2003;yangetal.,2008;maini,2010). Pesticides have to be authorised prior to being brought onto the market, and this authorisationincludestestingtoguaranteethatthechemicalsarenotharmfultopollinators, especiallyhoneybees.buttheeffectsanddosesusedforsprayingandseeddressingdiffer greatly,andthetestsdonotrepresentthis:mostsprayedpesticidesworkforafewhoursto days only, while pesticides applied via seed dressing remain in all parts of the plant throughoutitslifetime(rortaisetal.,2005).theresultofseedtreatmentwithimidacloprid shouldbetheprotectionofcropsfromharmfulinsects,withimidaclopriddisappearingfrom the plants before pollinator activity starts, but instead, relatively high levels have been observed in flowering heads and pollen, and additionally, residues remain in the soil and surfacewater(bonmatinetal.,2005). Theeffectsofneonicotinoidpesticidesonseveralothernontargetspecieshavealsobeen examined. Imidacloprid and two other neonicotinoid pesticides, thiamethoxam and thiacloprid, in doses that may be considered safe, can negatively influence foraging behaviour in the bumblebee Bombus terrestris (Mommaerts et al., 2010). Imidacloprid was found to be generallyhighlytoxic totheonebumblebeespeciesandtwowildbeespeciestestedby ScottDupreeetal.(2009).ThethreespeciesofstinglessbeestestedbyValdovinosNúñezet al. (2009) were also highly vulnerable to nicotinoid pesticides. Spraying with imidacloprid, thiacloprid and methomyl at the recommended doses caused mortality of up to 100% in larvae and adults of three predacious coccinellid species (Katsarou et al., 2009). Using imidacloprid against woodboring insects in trees by applying it to the soil can also harm litterdwellingearthwormsiftheconcentrationinlitteranduppersoilisabout3mg/kgor higher,whichiswellwithinexpectedconcentrations(kreutzweiseretal.,2008). All these species are of great importance for nature and for humanity: bumblebees, wild beesandstinglessbeesarepollinatorsofwildflowersandeconomiccrops,coccinellidshelp avertaphidpests,andearthwormsaredecomposers. As may be clear from the above, many studies examining the effects of neonicotinoid pesticidesonnontargetspecieshavebeencarriedoutsincetheirapplicationbeganin1994. What has not yet been performed, however, is an assessment of the distribution and abundance of these species in the Netherlands, and a comparison with the doses of pesticidesapplied,aswellastheresiduesinthesurfacewaters.suchanassessmentwould give more information on the possible relationship between neonicotinoid pesticide applicationandspeciesmortality. 3

12 Problemdefinition The distribution and abundance of the nontarget species that may be affected by neonicotinoidpesticideuseinthenetherlandshadnotyetbeenassessed,orcomparedto thedosesofpesticidesappliedandtheresiduesinthesurfacewaters.suchanassessment would provide more information on the possible relationship between neonicotinoid pesticideapplicationandspeciesmortality,andthus,wouldgiveanindicationastowhether the application should be allowed to continue, considering the importance of the species concerned. Toemphasisetheimportanceofjustthepollinatingspeciesincludedhere:morethan20,000 different bee species pollinate 80% of the world s plant species. Without them, 80% of plantswouldbecomeextinct(vaissièreetal.,2005). Neonicotinoidpesticides comprisesagroupofseveraldifferentpesticides,butthetermis used here to indicate the four that are most widely used: imidacloprid, thiacloprid, clothianidinandthiamethoxam. Objective Theaimofthisstudywastofindoutwhethertheuseofneonicotinoidpesticidesandtheir residuesinsurfacewaters,affectsthedistributionof,andnumberofindividualsper,non target species in the Netherlands. And if significant differences in the distribution of, and numberofindividualsperspecies,werefound,theaimwasalsotoassesswhethertheyare similar for all species studied, and whether this gives an indication as to the safety of neonicotinoidpesticidesfornontargetspeciesingeneral. Researchquestion Theresearchquestionfocusedoninthisproject,is: Isthereacorrelationbetweentheuseofneonicotinoidpesticides,andtheirresiduesin soilandsurfacewater,andthedistributionofandnumberofindividualspernontarget species,includingbumblebees,earthwormsandladybugs,inthenetherlands? Tobeabletoanswerthisquestion,first,thefollowingsubquestionshadtobeanswered: 1. WhereintheNetherlandsareneonicotinoidpesticidesapplied,andinwhatamounts? 2. WhereintheNetherlandscanneonicotinoidpesticideresiduesbefoundinthesoilor surfacewater,insignificantamounts? 3. Whataretheeffectsofneonicotinoidpesticidesandtheirresiduesonnontargetspecies? 4. For which nontarget species have the effects of neonicotinoid pesticides and their residuesbeenreportedinscientificliterature? 5. Whichnontargetspeciesappeartobemostvulnerabletoneonicotinoidpesticides,and whichappeartobelessvulnerable? 6. Has the distribution and number of different nontarget species changed significantly sincetheapplicationofneonicotinoidpesticidesbegan? 4

13 Hypothesis Thereisacorrelationbetweentheuseofneonicotinoidpesticides,andtheirresiduesinsoil andsurfacewater,andthedistributionofandnumberofindividualspernontargetspecies, in the Netherlands: where neonicotinoid pesticides are used, and/or there are significant amounts of residues in the soil and surface water, several nontarget species are less abundant. 5

14 Effectsonsusceptiblespecies Inthemid1990s,neonicotinoidswerepesticidesbelongingtoanewclassofcompounds, whichhadanewmodeofaction.aftermarketintroductioninthemidnineteennineties, neonicsusehasrapidlygrowntobecomethemostwidelyusedclassofinsecticidesworld widewitha1.5billioneuroglobalmarketshare(25%oftheworldinsecticidemarket).the major application (765 MEuro/yr) is seed treatment. Largescale worldwide use started around Neonics are nowadays registered in more than 120 countries. (Jeschke and Nauen,2008;Jeschkeetal.,inpress).Neonicotinoidsseemedpromisingaspesticideswhich canbeappliedtopicallyandinrelativelysmallamounts,havehighselectivityagainstnon targetorganisms(iwaya&kagabu,1998)andmaynotthreatenhumanhealth:becausethey workbyinterveningstimulitransmissioninneuronalpathwaysthatarespecificallyabundant in insects, they are much more poisonous to insects than to warmblooded animals (Bonmatinetal.,2005). Chloronicotinylpesticidesderivetheirtoxicitybyactingagonisticallyon,andblockingof,the postsynaptic nicotinic acetylcholine receptors (nachrs), which means that normal nerve impulsesbecomeimpaired.theremayinfactbetwodifferentbindingsitesforimidacloprid ininsects:oneattheagonistbindingsite,whichgeneratesanelectricalimpulse,andoneat ablockingsite,whichpreventsionsfrompermeating.thisalsomeansthepesticidesprevent speciesfromfeedingonplantsbyparalyzingsuckingaction,whichcausesstarvationinthe insectsaffected,althoughthisisreversibleatlowerconcentrations,contrarytotheneuronal disordersymptomsoccurringathigherconcentrations(iwaya&kagabu,1998). Inastudyonratsandplanthoppers,selectivityratiosofimidaclopridbetweenthemammals andtheinsectswereestablishedas10,000to33,000times,whichisexceptionallyhigh.the reasonforthisisthatthebindingsiteswhicharepresentininsects nachrsareabsentin mammals(iwaya&kagabu,1998). Neonicotinoidsarethusmosttoxictoinsects,andthisalsogoesforaquaticinsects;moreso thantootheraquaticinvertebrates(overmyeretal.,2005),crustaceansandfish(tišleretal., 2009).Thetoxicitytoinsectscanbeillustratedusingthehoneybeeasanindicatorspecies: theld50forhoneybeesofimidaclopridis3.7nanogramimidaclopridperhoneybee.table1 shows the toxicity for honeybees of the systemic insecticides thiametoxam, fipronil, clotianidineandimidaclopridcomparedtoclassicinsecticides. In 2009 a scientific report in commission of Buglife 1 (UK) was published The impact of neonicotinoidinsecticidesonbumblebees,honeybeesandothernontargetinvertebrates (Kindemba,2009).Itconcludedthatsignificantnegativeimpactsofimidaclopridonbeesand othernontargetinvertebrateoccuratlevelspredictedtobepresentintheukcountryside and recommended precautionary suspension of all existing approvals for products containing neonicotinoids and fipronil for outdoor use. Italy has actually banned all seed treatmentapplicationsofneonicotinoids. 2 1 A UK based nature conservation NGO devoted to the conservation of all invertebrates. 2 6

15 Pesticide utilisation LD50 (ng/honeybee) Toxicityindex relativetoddt DDT Dinocide insecticide Amitraz Apivar insecticide/acaricide Coumaphos Perizin insecticide/acaricide Taufluvalinate Apistan insecticide/acaricide Methiocarb Mesurol insecticide Carbofuran Curater insecticide cyhalothrin Karate insecticide Deltamethrine Decis insecticide Thiamethoxam Cruise insecticide Fipronil Regent Insecticide Clothianidine Poncho Insecticide Imidacloprid Gaucho Insecticide Table1.ToxicityofinsecticidestohoneybeescomparedtoDDT.Medianlethaldose(LD 50 )forhoneybeesare giveninnanogramperhoneybee.thefinalcolumnexpressesthetoxicityrelativetoddt.(source:bonmatin, 2009) As was described above, starvation is a sublethal effect of neonicotinoids at lower concentrations.othersublethaleffectsincluderegressioninmatingandoviposition(iwaya & Kagabu, 1998), and greater susceptibility to parasites and infections such as Nosema Ceranae (Alaux et al., 2010). At concentrations that may be considered safe, sublethal effectsinbumblebeeshavebeenreportedtoincludenegativelyaffectedforagingbehaviour, resultingindecreasedpollination,lowerreproductionandeventuallymortalityoftheentire colonyonaccountofalackoffood(mommaertsetal.,2010).asublethaldoseaslowas0.1 nanogram imidacloprid per honeybee is enough to disturb the navigation of honeybees, whichleadstoweakeningimpactsonthecolony,suchaslossofforagersandthuslessfood supplied to the colony per unit of time (CST, 2003). This implies that concentrations of severalpartsperbillioninthedietofsocialinsectscanalreadyharmthemoncolonylevel. Desneux et al. (2007) have emphasised the importance of the investigation of sublethal effectsonbeneficialarthropods,inparticular,aspartoftheanalysisofpesticideimpact.the sublethaleffectsmentionedbythemincludetheimpairmentofolfactorymemory,affected mobility, reduced learning, and a decrease in dancing, which, as it is a signal, leads to reducedforagingactivity(desneuxetal.,2007). 7

16 Behaviourofneonicotinoidsintheenvironment Over the last two decades, the worldwide production and utilisation of pesticides have greatly increased. An important thing to realise it that only a small part of the pesticide dosesusedreachesitsintendedtarget,whilethemajorpartofitendsupintheenvironment outside the field, where it can cause difficulties through its toxicity to nontarget species, andaccumulationcanoccur(tišler2009),especiallyifapesticideispersistent. Neonicotinoids are thought by some to be safer than other pesticides, since they are not particularlytoxictomammalsyetarestrongpesticides,whichallowsfortheirapplicationat relativelylowrates.butbecauseneonicotinoidsareusedmoreandmore,bothinagriculture and for home use, the chance of their polluting water is still present despite the low applicationrates.this pollutioncanoccurbymeansofaccidentalspilling,spraydrift,and runoff,especiallyifthesiteofapplicationisirrigatedornaturalrainoccurswithintwodays ofapplication(overmyeretal.,2005). Behaviourinwater The solubility of imidacloprid in water is relatively high: 0.51 g/l, and its octanolwater partitioning coefficient is quite low: Log K ow = 0.57 (Gupta et al., 2002). Imidacloprid is generally persistent in water, and not easily biodegradable (Tišler et al., 2009). Indeed, Overmyer et al. (2005) found no significant differences in imidacloprid concentration in waterovera48hourexperiment,androberts&hutson(1999)reportedthatitislikelyto remaininthewatercolumninaquaticsystems,andhasanaerobicsedimentandwaterdt 50 of 30 to 162 days (time for 50% decline of the initial pesticide concentration, or halflife time). TheinfluenceofpHandformulationonthepersistenceofimidaclopridinwaterhavealso beenstudied,anditwasfoundthatahigherph,meaningalkalineconditions,increaseshalf life time and thus persistence. Consistently, the lowest halflife time was found for the lowest ph value studied. The formulation of the pesticide also had a significant effect on persistence:thepowderformulationgaucho70wswasmorepersistentinwaterthanthe liquid formulation Confidor 200 SL (Sarkar et al., 1999). At ph values corresponding to environmentalconditions,imidaclopridisstabletohydrolysis,butitcanberapidlydegraded photolytically(tišleretal.,2009). Behaviourinsoil Soil is a sink for the greater part of the pesticides applied in agriculture. Residues can be transportedthroughthesoil,andleachingisthemaintransportationprocesswhichleadsto pollutionofthegroundwaterwithpesticides.thisisaglobalproblemsincegroundwateris usedasdrinkingwaterandforirrigationinmanycountries.pesticideleachingstudiesare important for determining a pesticide s capacity to pollute ground water, especially if the pesticideinquestionishighlysolubleinwater(guptaetal.,2002),likeimidacloprid.dataon thepersistenceofimidaclopridinsoilareratherinconsistent,however.someauthorshave reportedthatitisrelativelyimmobileinsoilandthatleachingbelowthetopmostlayerand into the groundwater is not likely to occur, while other authors have claimed the exact opposite(tišleretal.,2009). 8

17 Degradationofimidaclopridinsoilisdecreasediforganicamendment,organicmaterialused to improve soil quality, is added (Rouchaud et al., 1996). The lack of leaching that some authors have described, and this decrease in degradation upon addition of organic amendment, may well be due to the sorptiondesorption characteristics of the chemicals. Sorption of imidacloprid, as well as its metabolites, increases when soil organic carbon contentincreases(coxetal.,1997). Peterson(2007)hasreportedthatafteraninitialrapiddeclineinimidaclopridinthetestplot soil, after two months a lagging phase occurs, with about 10% of initial imidacloprid still remaininginthesoilaftersixmonths.theconcentrationwasnotinfluencedbythepresence ofvegetation,althoughmobilityintolowersoillayerswaslowerifvegetationwaspresent, whichwasprobablybecauseoftheeffectofvegetationonsoilmoisture(peterson,2007). Contaminationofwildplants Imidaclopridcanalsobereleasedintotheenvironmentwhendressedseedsaredrilledinto thesoilbypneumaticseeddrills.120to240gofimidaclopridwasfoundper1goffilter paperusedina240secondseeddrillingtest.imidaclopridwasalsofoundon spontaneous vegetation,consistingofflowersandgrass,whichgrewnearthefieldswerethesowingtest wascarriedout.thiswasthecaseonthedayofsowing,butresiduesalsoremainedpresent onthespontaneousvegetationuntilatleastfourdaysaftersowing.theresiduelevelonthe flowerswashigherthanthatonthegrass(greattietal.,2006). Ifnomeasuresaretakentopreventit,seeddrillscancontaminateareasadjacenttoarable land with imidacloprid, and theycan remainpolluted for a time period depending on the durationofthesowingtime.inthisway,pollinatorscanbeexposedtothepesticideevenif thecropstheywereappliedonarenotfloweringplants.testingalsoshowedthatdespite carefulcleaningofthepneumaticdrills,itwasnotpossibletoremoveallimidaclopridfrom them.thismeansthatmoreareascouldbepollutedeveniftheseedsbeingdrilledwerenot dressed.additionally,pneumaticdrillscausealotofdust,which,whenboundtopesticide molecules,couldcausewinddispersionofthepesticides,leadingtoevenlesscontrolofthe pollution(greattietal.,2006). 9

18 Metabolites Imidaclopridchemistryisfoundedonnitromethylenederivatives,theactivityorstabilityof whichareimprovedbythreeprocesses,eachofwhichincreasesactivityapproximatelyten fold:changingtheheterocyclicringtoanimidazolidinering;modifyingthenitromethylene moietytonitroimino;andintroducingapyridylmoietywhichwaspartofthestructureof nicotine(iwaya&kagabu,1998). Thedegradationprocessesofimidaclopridarerelatedtotheprocessesdescribedabove.The mainmetabolitesofimidaclopridresultfromhydroxylizationoftheimidazolidinering,inthe caseof1[(6chloro3pyridinyl)methyl]5hydroxy4,5dihydronnitro1himidazol2amine, ordehydrogenationoftheimidazolidinering,inthecaseof1[(6chloro3pyridinyl)methyl] Nnitro1Himidazol2amine,orcorrespondto6chloronicotinicacid.6chloronicotinicacid hasbeenfoundtobemoretoxictohoneybeesthanimidaclopriditself.in 14 Ctests,only 0.1%ofallrecovered 14 Cwasfoundasthenitrosoderivativeofimidacloprid,1[(6chloro3 pyridinyl)methyl]4,5dihydronnitroso1himidazol2amine(rouchaudetal.,1996). Mostofthedegradationprocessesofimidaclopridarecommon,atleastquantitatively,in plants,animals,soilandwater(iwaya&kagabu,1998). Metabolitesinplants In plants, the most important metabolic processes are: hydroxylation of the imidazolidine ringfollowedbyremovalorconjugationofwatertoformtheolefinmetabolite,whichisalso moretoxictohoneybeesthanimidacloprid;reductionofthenitrogroup,resultinginthe nitrosoiminecompound,andlossofthenitrogroup,resultingintheguanidinemetabolies; oxidative cleavage of the methylene bridge, resulting in 6chloronicotinic acid and compoundsrelatedtoit;andopeningoftheimidazolidineringthrougheliminationofthe ethylenebridge,resultinginringopenedguanidinemetaboliteswhichalsodegradefurther into6chloronicotinicacidandrelatedcompounds(iwaya&kagabu,1998). Metabolitesinsoil Themainmetabolitesofimidaclopridwhichhavebeenidentifiedinsoil,include1[(6chloro 3pyridinyl)methyl]2imidazolidinone (imidaclopridurea), 6chloronicotinic acid, and 6 hydroxynicotinicacid(rouchaudetal.,1996), whichultimatelydegradestoco 2 (Scholz& Spiteller, 1992). Metabolites which have been observed in plant cells, do not tend to accumulateinsoil; 14 Ctestinghasshownthattheirtotalamountcorrespondedtolessthan 4%oftotalradioactivityrecoveredaftersoilbiodegradationofimidacloprid(Rouchaudetal., 1996). In paddy soil, when conditions were anaerobic, imidacloprid was found to be readily decomposed, resulting in guanidine as the main metabolite. Also, mineralisation to CO 2 generally occurred in a 14 Ctest using light sandy soil, approximately 40% of the total radioactivityoftheparentcompoundwasgivenoffasco 2,and54%ofitwasfixedinthesoil within 20 cm of the soil surface, while the lower layers contained hardly any. This seems logical, because the compounds resulting from degradation tend to be polar, and can be stronglyabsorbedbysoilcomponents(iwaya&kagabu,1998).co 2 alsoformedthemain productofsoilbiodegradationofimidacloprid(rouchaudetal.,1996). 10

19 Guanidine metabolites have shown higher sorption in soil than the imidacloprid parent compound, while the urea metabolite showed lower sorption. This indicates that the functional groups of the imidazol ring of the molecule contribute to binding mechanisms. Desorptionwasfoundtobehystereticinallcases,whileitispossiblethatlowerdesorption inthemoresorptivesystemmeansthathysteresisiscausedbyirreversiblebindingofthe moleculestosoilsurfaces(coxetal.,1997). NeonicotinoidapplicationintheNetherlands The total area used for growing arable crops in the Netherlands was 555,000 ha in Potatoes make out the largest part of the total production value, and 993,750 tons were exportedin2009.thearablelandisusedasfollows: Edible,starchandseedpotatoes:156,000ha Wintercorn:129,000ha Sugarbeets:73,000ha Summerbarley:40,000ha Onionsforsowing:20,000ha Othervegetables:32,000ha ThetotalareaofgreenhousesintheNetherlandsis9,640ha,ofwhich4,830haareusedfor growing vegetables, 2,870 ha for cut flowers, and 1,940 ha for potted plants. The total amount of fresh greenhouse vegetables exported by the Netherlands in 2009 was 1,245 millionkilograms,andthemarketshareofthenetherlandsintheeuropeanunion sflowers and potted plants export was 70%. Also, 23,560 ha are used for growing bulbs, and the marketshareintheeubulbsexportwaseven93%(ltonederland,2010). The largest amounts of imidacloprid per hectare are allowed for the following horti and agriculturalproducts(ctgb,2010): Flowerbulbsandflowersgrownfrombulbs(plungingofbulb) Dosage:210g/ha Gladiola(treatmentofplantorplungingofbulb) Dosage:210g/ha Lilies(flowerbulbsandflowersgrownfrombulbs,openair) Dosage:210g/ha Floriculturecrops,covered(notintheopenair) Dosage:>200g/haperseason Chicoryintheopenair Dosage:175g/ha Seedpotatoes Dosage:175g/ha Figure 1, on the next page, shows how the different types of horti and agriculture are distributedinthenetherlands.notethatthelegendsarenotexactlythesameforallmaps. Figure2showslocationswheretheMTRnormformaximumallowablerisklevel,13ng/l, wasexceededintheyears (amorerecentmapisnotavailable). 11

20 The MTR norm is an ecotoxicological standard for general environmental quality and the minimumqualitylevelthatisdesirableforallsurfacewatersinthenetherlands.themtr value for a substance is the environmental concentration of that substance, at which the speciesinanecosystemaresafefromeffectscausedbythesubstance.themtrshouldhave beenrealisedin2000(bestrijdingsmiddelenatlas,2010),butinstead,asbecomesclearfrom Figure2,concentrationsinthesurfacewaterhaveincreased. Figure 1. Maps showing where arable farming, bulb growing, cultivation of vegetables in greenhouses and openair cultivation of vegetables are concentrated in the Netherlands. 100 NGE = 140,000 in production value.source:leiwageningenuniversity 12

GMP-Z Annex 15: Kwalificatie en validatie

GMP-Z Annex 15: Kwalificatie en validatie -Z Annex 15: Kwalificatie en validatie item Gewijzigd richtsnoer -Z Toelichting Principle 1. This Annex describes the principles of qualification and validation which are applicable to the manufacture

More information

The information in this report is confidential. So keep this report in a safe place!

The information in this report is confidential. So keep this report in a safe place! Bram Voorbeeld About this Bridge 360 report 2 CONTENT About this Bridge 360 report... 2 Introduction to the Bridge 360... 3 About the Bridge 360 Profile...4 Bridge Behaviour Profile-Directing...6 Bridge

More information

Cost overruns in Dutch transportation infrastructure projects

Cost overruns in Dutch transportation infrastructure projects Cost overruns in Dutch transportation infrastructure projects Chantal C. Cantarelli Delft University of Technology c.c.cantarelli@tudelft.nl Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk 19

More information

Co-evolution of Author IDs and Research Information Infrastructure in the Netherlands

Co-evolution of Author IDs and Research Information Infrastructure in the Netherlands Co-evolution of Author IDs and Research Information Infrastructure in the Netherlands Clifford Tatum, SURF Market - L'identité du publiant à l'épreuve du numérique Enjeux et perspectives pour l'identification

More information

A Comparative Case Study on the Relationship between EU Unity and its Effectiveness in Multilateral Negotiations

A Comparative Case Study on the Relationship between EU Unity and its Effectiveness in Multilateral Negotiations Is the Sum More than its Parts? A Comparative Case Study on the Relationship between EU Unity and its Effectiveness in Multilateral Negotiations PhD thesis by: Louise van Schaik, July 2010 Promoter/ PhD

More information

MAYORGAME (BURGEMEESTERGAME)

MAYORGAME (BURGEMEESTERGAME) GATE Pilot Safety MAYORGAME (BURGEMEESTERGAME) Twan Boerenkamp Who is it about? Local council Beleidsteam = GBT or Regional Beleidsteam = RBT Mayor = Chairman Advisors now = Voorlichting? Official context

More information

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 5 22 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.8, 3.9, 3.10, 4.1, 4.4 en 4.5 SQL Aantekeningen 3 Meer Queries.

More information

Evaluation Manual for the Authorisation of plant protection products and biocides

Evaluation Manual for the Authorisation of plant protection products and biocides Evaluation Manual for the Authorisation of plant protection products and biocides NL part Biocides version 1.1; January 2013 Authors: Lonne Gerritsen, PhD Lay-out: Jiske de Wolf Board for the Authorisation

More information

Risk-Based Monitoring

Risk-Based Monitoring Risk-Based Monitoring Evolutions in monitoring approaches Voorkomen is beter dan genezen! Roelf Zondag 1 wat is Risk-Based Monitoring? en waarom doen we het? en doen we het al? en wat is lastig hieraan?

More information

Research Report. Ingelien Poutsma Marnienke van der Maal Sabina Idler

Research Report. Ingelien Poutsma Marnienke van der Maal Sabina Idler Research Report Ingelien Poutsma Marnienke van der Maal Sabina Idler Research report ABSTRACT This research investigates what the ideal bank for adolescents (10 16 years) looks like. The research was initiated

More information

IMPLEMENTATIE PAL4 DEMENTIE BIJ CLIENTEN VAN ZORGORGANISATIE BEWEGING 3.0

IMPLEMENTATIE PAL4 DEMENTIE BIJ CLIENTEN VAN ZORGORGANISATIE BEWEGING 3.0 IMPLEMENTATIE PAL4 DEMENTIE BIJ CLIENTEN VAN ZORGORGANISATIE BEWEGING 3.0 ONDERZOEK NAAR IN HOEVERRE PAL4 ONDERSTEUNING KAN BIEDEN AAN DE ONVERVULDE BEHOEFTEN VAN MENSEN MET DEMENTIE EN HUN MANTELZORGERS

More information

Load Balancing Lync 2013. Jaap Wesselius

Load Balancing Lync 2013. Jaap Wesselius Load Balancing Lync 2013 Jaap Wesselius Agenda Introductie Interne Load Balancing Externe Load Balancing Reverse Proxy Samenvatting & Best Practices Introductie Load Balancing Lync 2013 Waarom Load Balancing?

More information

IP-NBM. Copyright Capgemini 2012. All Rights Reserved

IP-NBM. Copyright Capgemini 2012. All Rights Reserved IP-NBM 1 De bescheidenheid van een schaker 2 Maar wat betekent dat nu 3 De drie elementen richting onsterfelijkheid Genomics Artifical Intelligence (nano)robotics 4 De impact van automatisering en robotisering

More information

CO-BRANDING RICHTLIJNEN

CO-BRANDING RICHTLIJNEN A minimum margin surrounding the logo keeps CO-BRANDING RICHTLIJNEN 22 Last mei revised, 2013 30 April 2013 The preferred version of the co-branding logo is white on a Magenta background. Depending on

More information

Peer Assessment. Measuring & Monitoring Team Performances. Ir. Vincent Brugemann and Robert-Vincent de Koning Bsc. Challenge the future

Peer Assessment. Measuring & Monitoring Team Performances. Ir. Vincent Brugemann and Robert-Vincent de Koning Bsc. Challenge the future Peer Assessment Measuring & Monitoring Team Performances Ir. Vincent Brugemann and Robert-Vincent de Koning Bsc Delft University of Technology Challenge the future Presentation for TBM staff About Peer

More information

Inhoud. Xclusief Verzekeringen 4. Xclusief Auto 7. Xclusief Wonen 8. Xclusief Jacht 11. Xclusief Evenementen 12. Contact 15

Inhoud. Xclusief Verzekeringen 4. Xclusief Auto 7. Xclusief Wonen 8. Xclusief Jacht 11. Xclusief Evenementen 12. Contact 15 Inhoud Xclusief Verzekeringen 4 Xclusief Auto 7 Xclusief Wonen 8 Xclusief Jacht 11 Xclusief Evenementen 12 Contact 15 Xclusief Verzekeringen Hebt u exclusief bezit? Dan komt de productlijn Xclusief Verzekeringen

More information

Assuring the Cloud. Hans Bootsma Deloitte Risk Services hbootsma@deloitte.nl +31 (0)6 1098 0182

Assuring the Cloud. Hans Bootsma Deloitte Risk Services hbootsma@deloitte.nl +31 (0)6 1098 0182 Assuring the Cloud Hans Bootsma Deloitte Risk Services hbootsma@deloitte.nl +31 (0)6 1098 0182 Need for Assurance in Cloud Computing Demand Fast go to market Support innovation Lower costs Access everywhere

More information

Is het nodig risico s te beheersen op basis van een aanname..

Is het nodig risico s te beheersen op basis van een aanname.. Is het nodig risico s te beheersen op basis van een aanname.. De mens en IT in de Zorg Ngi 19 april 2011 René van Koppen Agenda Er zijn geen feiten, slechts interpretaties. Nietzsche Geen enkele interpretatie

More information

Suriname Tourist visa Application

Suriname Tourist visa Application Suriname Tourist visa Application Please enter your contact information Name: Email: Tel: Mobile: The latest date you need your passport returned in time for your travel: Suriname tourist visa checklist

More information

Maximizer Synergy. info@adafi.be BE 0415.642.030. Houwaartstraat 200/1 BE 3270 Scherpenheuvel. Tel: +32 495 300612 Fax: +32 13 777372

Maximizer Synergy. info@adafi.be BE 0415.642.030. Houwaartstraat 200/1 BE 3270 Scherpenheuvel. Tel: +32 495 300612 Fax: +32 13 777372 Maximizer Synergy Adafi Software is een samenwerking gestart met Advoco Solutions, een Maximizer Business Partner uit Groot Brittannië. Advoco Solutions heeft een technologie ontwikkeld, genaamd Synergy,

More information

Dierenwelzijn in Nederland & Europa

Dierenwelzijn in Nederland & Europa Dierenwelzijn in Nederland & Europa Gluren bij de buren: Dierenwelzijn in internationaal verband 12 maart 2014 - Hans Spoolder Op dierenwelzijnsgebied behoort Nederland tot de koplopers Van belang is dat

More information

ABN AMRO Bank N.V. The Royal Bank of Scotland N.V. ABN AMRO Holding N.V. RBS Holdings N.V. ABN AMRO Bank N.V.

ABN AMRO Bank N.V. The Royal Bank of Scotland N.V. ABN AMRO Holding N.V. RBS Holdings N.V. ABN AMRO Bank N.V. Op 6 februari 2010 is de naam ABN AMRO Bank N.V. (geregistreerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 33002587) gewijzigd in The Royal Bank of Scotland N.V. Op 1 april 2010 is de naam van ABN AMRO Holding

More information

Engineering Natural Lighting Experiences

Engineering Natural Lighting Experiences Engineering Natural Lighting Experiences Elke den Ouden & Emile Aarts Earth from outer space is beautiful Andre Kuipers during his ISS Expedition 31/32, 2011-2012 Earth in a sun eclipse Nothern polar region

More information

U.S. Environmental Protection Agency 1. Tom Moriarty Office of Pesticide Programs U. S. Environmental Protection Agency.

U.S. Environmental Protection Agency 1. Tom Moriarty Office of Pesticide Programs U. S. Environmental Protection Agency. U.S. Environmental Protection Agency 1 Tom Moriarty Office of Pesticide Programs U. S. Environmental Protection Agency. 1 U.S. Environmental Protection Agency 2 Bee Health Multiple federal reports have

More information

HOW LONG DO HONEY- BE ES^^^;^;

HOW LONG DO HONEY- BE ES^^^;^; HOW LONG DO HONEY- BE ES^^^;^;, CARRY GERMINABLE POLLEN -. ON THEM? t% 'ttn 3/ ~,'f",.-l -' INSTITUUT VOOR DE VEREDELING VAN TUINBOUWGEWASSEN WAGENINGEN (NEDERLAND) Euphytim (962): 53-56 HOW LONG DO HONEY-BEES

More information

If farming becomes surviving! Ton Duffhues Specialist Agriculture and society ZLTO Director Atelier Waarden van het Land 4 juni 2014, Wageningen

If farming becomes surviving! Ton Duffhues Specialist Agriculture and society ZLTO Director Atelier Waarden van het Land 4 juni 2014, Wageningen If farming becomes surviving! Ton Duffhues Specialist Agriculture and society ZLTO Director Atelier Waarden van het Land 4 juni 2014, Wageningen About myself Study - Cultural and social Anthropology, specialised

More information

Use of trademarks with a reputation as Adwords by competitors: Permissible comparative advertising or impermissible coat-tail riding / dilution?

Use of trademarks with a reputation as Adwords by competitors: Permissible comparative advertising or impermissible coat-tail riding / dilution? Use of trademarks with a reputation as Adwords by competitors: Permissible comparative advertising or impermissible coat-tail riding / dilution? On Thursday March 24, 2011 The Trademark Law Institute (TLI)

More information

IT-waardeketen management op basis van eeuwenoude supply chain kennis

IT-waardeketen management op basis van eeuwenoude supply chain kennis IT-waardeketen management op basis van eeuwenoude supply chain kennis Hans van Aken / November 28, 2012 Copyright 2012 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject

More information

Self-test SQL Workshop

Self-test SQL Workshop Self-test SQL Workshop Document: e0087test.fm 07/04/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTION TO THE SELF-TEST SQL WORKSHOP Instructions The

More information

(Optioneel: We will include the review report and the financial statements reviewed by us in an overall report that will be conveyed to you.

(Optioneel: We will include the review report and the financial statements reviewed by us in an overall report that will be conveyed to you. 1.2 Example of an Engagement Letter for a Review Engagement N.B.: Dit voorbeeld van een opdrachtbevestiging voor een beoordelingsopdracht is gebaseerd op de tekst uit Standaard 2400, Opdrachten tot het

More information

Individual project 2010: Kick- off. 13 April 2010

Individual project 2010: Kick- off. 13 April 2010 Individual project 2010: Kick- off 13 April 2010 Agenda Purpose of individual project What will be expected of you Support The assignment Client Assignment Deliverables & deadlines Project planning Beoordeling

More information

Dutch Mortgage Market Pricing On the NMa report. Marco Haan University of Groningen November 18, 2011

Dutch Mortgage Market Pricing On the NMa report. Marco Haan University of Groningen November 18, 2011 Dutch Mortgage Market Pricing On the NMa report Marco Haan University of Groningen November 18, 2011 Introductory remarks My comments are complementary: I do not focus so much on this market as such, more

More information

SEMICARBAZIDE IN BABY FOOD

SEMICARBAZIDE IN BABY FOOD SEMICARBAZIDE IN BABY FOOD Report nr. ND03V003/03 Dr. ir. K. Bouma drs. J. de Vries VOEDSEL EN WAREN AUTORITEIT Keuringsdienst van Waren Regionale dienst Noord Postbus 465 9700 AL Groningen tel.nr. 050

More information

user checks! improve your design significantly"

user checks! improve your design significantly user checks! improve your design significantly" Workshop by Userneeds - Anouschka Scholten Assisted by ArjanneAnouk Interact Arjanne de Wolf AmsterdamUX Meet up - June 3, 2015 Make people s lives better.

More information

Voorbeeld. Preview. Disability Care. Certification scheme >

Voorbeeld. Preview. Disability Care. Certification scheme > Certification scheme > Disability Care Version 2008 Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst

More information

If you have any questions during your application process, please call 1-800-799-6560 to speak with a customer service representative.

If you have any questions during your application process, please call 1-800-799-6560 to speak with a customer service representative. Dear Valued Client, Thank you for choosing CVSC for your passport and travel visa need. The following visa application kit provides information ensuring that your visa application is smoothly processed.

More information

RIPE NCC Update. Axel Pawlik. APNIC 16, 22 August, Seoul. http://www.ripe.net

RIPE NCC Update. Axel Pawlik. APNIC 16, 22 August, Seoul. http://www.ripe.net RIPE NCC Update 1 Droogte Dried in Nederland in the Netherlands en record and lage record low water positions waterstanden (links) In de ochtenduren van 17 augustus bereikte de waterstand in de Rijn een

More information

Safety problems with the use of medical equipment/devices

Safety problems with the use of medical equipment/devices Safety problems with the use of medical equipment/devices Christiaan Rademakers 25 juni 2009 Abstract In the past decennia medical technology has rapidly developed. Nowadays it plays an important role

More information

Verticale tuin maken van een pallet

Verticale tuin maken van een pallet Daar krijg je dan je groendakmaterialen geleverd op een pallet. Waar moet je naar toe met zo'n pallet. Retour brengen? Gebruiken in de open haard? Maar je kunt creatiever zijn met pallets. Zo kun je er

More information

Lean Six Sigma Assessment Tool

Lean Six Sigma Assessment Tool Lean Six Sigma Assessment Tool January 2009 Version 1.1 page 1 of 14 Lean Six Sigma Assessment Bert van Eekhout, www.vaneekhoutconsulting.nl 1. Participant Profile Please complete the following background

More information

GMP-Z Hoofdstuk 4 Documentatie. Inleiding

GMP-Z Hoofdstuk 4 Documentatie. Inleiding -Z Hoofdstuk 4 Documentatie Inleiding Het hoofdstuk Documentatie uit de -richtsnoeren is in zijn algemeenheid goed toepasbaar in de ziekenhuisapotheek. Verschil met de industriële is dat de bereidingen

More information

VR technologies create an alternative reality in

VR technologies create an alternative reality in Dossier: REPAR: Design through exploration Getting started with Virtual Reality As a designer you might be familiar with various forms of concept representations, such as (animated) sketches, storyboards

More information

Principles of Fund Governance BNP Paribas Investment Partners Funds (Nederland) N.V.

Principles of Fund Governance BNP Paribas Investment Partners Funds (Nederland) N.V. Principles of Fund Governance BNP Paribas Investment Partners Funds (Nederland) N.V. Versie november 2012 Inleiding Het doel van de Principles of Fund Governance (verder Principles ) is het geven van nadere

More information

Tackling Europe s bee decline The role veterinarians can play. Federation of Veterinarians of Europe

Tackling Europe s bee decline The role veterinarians can play. Federation of Veterinarians of Europe Tackling Europe s bee decline The role veterinarians can play Federation of Veterinarians of Europe Bees : minute animals, massive importance Bees have a lot of responsibility on their tiny striped backs.

More information

Better Training for Safer Food Initiative

Better Training for Safer Food Initiative Better Training for Safer Food Initiative Insects and ABP Christophe Keppens Neil Leach Health and Consumers Why insects in feed? Challenges in animal production Demand side: Exploding demand food of animal

More information

Netezza S's. Robert Hartevelt 31 October 2012. 2012 IBM Corporation. 2012 IBM Corporation. 2012 IBM Corporation

Netezza S's. Robert Hartevelt 31 October 2012. 2012 IBM Corporation. 2012 IBM Corporation. 2012 IBM Corporation Netezza S's Robert Hartevelt 31 October 2012 Netezza S's Introduction to Netezza 10 minutes Q&A Speed & Smart 30 minutes NL Customer experiences Simplicity & Scalable Netezza S's Introduction to Netezza

More information

The Chinese market for environmental and water technology. Kansendossier China

The Chinese market for environmental and water technology. Kansendossier China The Chinese market for environmental and water technology Kansendossier China Kansendossier The Chinese market for environmental and water Technology Datum 2 5 2013 Agentschap NL is een agentschap van

More information

Voorbeeld PROOF/ÉPREUVE. Preview. Conformity assessment Requirements for bodies providing audit and certification of management systems.

Voorbeeld PROOF/ÉPREUVE. Preview. Conformity assessment Requirements for bodies providing audit and certification of management systems. TECHNICAL SPECIFICATION ISO/IEC TS 17021-3 First edition Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst

More information

Citrix Access Gateway: Implementing Enterprise Edition Feature 9.0

Citrix Access Gateway: Implementing Enterprise Edition Feature 9.0 coursemonstercom/uk Citrix Access Gateway: Implementing Enterprise Edition Feature 90 View training dates» Overview Nederlands Deze cursus behandelt informatie die beheerders en andere IT-professionals

More information

Voorbeeld. Preview. Dit document is een voorbeeld van NEN / This document is a preview by NEN

Voorbeeld. Preview. Dit document is een voorbeeld van NEN / This document is a preview by NEN Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst voor netwerkgebruik met NEN is afgesloten. This

More information

Univé customer survey: Pay-As-You-Drive (PAYD) insurance

Univé customer survey: Pay-As-You-Drive (PAYD) insurance Univé customer survey: Pay-As-You-Drive (PAYD) insurance Univé customer survey: Pay-As-You-Drive (PAYD) insurance Ben Lewis-Evans, Anne den Heijer, Chris Dijksterhuis, Dick de Waard, Karel Brookhuis, &

More information

PoliticalMashup. Make implicit structure and information explicit. Content

PoliticalMashup. Make implicit structure and information explicit. Content 1 2 Content Connecting promises and actions of politicians and how the society reacts on them Maarten Marx Universiteit van Amsterdam Overview project Zooming in on one cultural heritage dataset A few

More information

employager 1.0 design challenge

employager 1.0 design challenge employager 1.0 design challenge a voyage to employ(ment) EMPLOYAGER 1.0 On the initiative of the City of Eindhoven, the Red Bluejay Foundation organizes a new design challenge around people with a distance

More information

verklaring (E) 101/Application for (E) 101 certificate

verklaring (E) 101/Application for (E) 101 certificate Aanvraag/Application Verzekeringen verklaring (E) 101/Application for (E) 101 certificate Met dit formulier vraagt u een verklaring aan waarmee uw werknemers kunnen aantonen dat zij in Nederland sociaal

More information

ruimtelijk ontwikkelingsbeleid

ruimtelijk ontwikkelingsbeleid 38 S a n d e r O u d e E l b e r i n k Digitale bestemmingsplannen 3D MODELLING OF TOPOGRAPHIC Geo-informatie OBJECTS en BY FUSING 2D MAPS AND LIDAR DATA ruimtelijk ontwikkelingsbeleid in Nederland INTRODUCTION

More information

Uw partner in system management oplossingen

Uw partner in system management oplossingen Uw partner in system management oplossingen User Centric IT Bring your Own - Corporate Owned Onderzoek Forrester Welke applicatie gebruik je het meest op mobiele devices? Email 76% SMS 67% IM / Chat 48%

More information

Examen Software Engineering 2010-2011 05/09/2011

Examen Software Engineering 2010-2011 05/09/2011 Belangrijk: Schrijf je antwoorden kort en bondig in de daartoe voorziene velden. Elke theorie-vraag staat op 2 punten (totaal op 24). De oefening staan in totaal op 16 punten. Het geheel staat op 40 punten.

More information

Aquatic effect assessment for plant protection products

Aquatic effect assessment for plant protection products Alterra is part of the international expertise organisation Wageningen UR (University & Research centre). Our mission is To explore the potential of nature to improve the quality of life. Within Wageningen

More information

Daan & Rembrandt Research Wendelien Daan By Willemijn Jongbloed Group D October 2009

Daan & Rembrandt Research Wendelien Daan By Willemijn Jongbloed Group D October 2009 Daan & Rembrandt Research Wendelien Daan By Willemijn Jongbloed Group D October 2009 Doing Dutch Often, the work of many Dutch artist; photographers, designers, and painters is easy to recognize among

More information

POWER OF ATTORNEY FOR EXTRAORDINARY SHAREHOLDERS MEETING OF OCTOBER 5, 2011

POWER OF ATTORNEY FOR EXTRAORDINARY SHAREHOLDERS MEETING OF OCTOBER 5, 2011 RealDolmen Naamloze vennootschap/public Limited Company A. Vaucampslaan 42, 1654 Huizingen RPR/Legal entities register /BTW-VAT no. BE 0429.037.235 Brussel/Brussels VOLMACHT VOOR DE BUITENEWONE ALEMENE

More information

Health Council of the Netherlands Mobile phones and cancer

Health Council of the Netherlands Mobile phones and cancer Health Council of the Netherlands Mobile phones and cancer Part 1: Epidemiology of tumours in the head Gezondheidsraad H e a l t h C o u n c i l o f t h e N e t h e r l a n d s Aan de staatssecretaris

More information

Market Intelligence & Research Services. CRM Trends Overview. MarketCap International BV Januari 2011

Market Intelligence & Research Services. CRM Trends Overview. MarketCap International BV Januari 2011 Market Intelligence & Research Services CRM Trends Overview MarketCap International BV Januari 2011 Index 1. CRM Trends generiek 2. CRM & IT 3. CRM in Nederland 2011 2 Index 1. CRM Trends generiek 2. CRM

More information

DO BUSINESS WITH 1.000 FINANCIALS

DO BUSINESS WITH 1.000 FINANCIALS 2015 // unlock the power of technology DO BUSINESS WITH 1.000 FINANCIALS Show you r worth as an IT partner a t the 4th Financial Systems fair www.financialsystems.n l THURSDAY 21 MAY 2015 - NBC CONFERENCE

More information

Information technology specialist (systems integration) Informatietechnologie specialist (systeemintegratie) Professional activities/tasks

Information technology specialist (systems integration) Informatietechnologie specialist (systeemintegratie) Professional activities/tasks Information technology specialist (systems integration) Informatietechnologie specialist (systeemintegratie) Professional activities/tasks Design and produce complex ICT systems by integrating hardware

More information

Virtualisatie. voor desktop en beginners. Gert Schepens Slides & Notities op gertschepens.be

Virtualisatie. voor desktop en beginners. Gert Schepens Slides & Notities op gertschepens.be Virtualisatie voor desktop en beginners Gert Schepens Slides & Notities op gertschepens.be Op deze teksten is de Creative Commons Naamsvermelding- Niet-commercieel-Gelijk delen 2.0 van toepassing. Wat

More information

Making Leaders Successful Every Day

Making Leaders Successful Every Day Making Leaders Successful Every Day Smart Governments Embrace And Enable Digital Disruption In The Age of the Citizen Forrester Research Jennifer Belissent Principal Analyst March 27, 2014 Those who don

More information

Do we need the ISO 55000? The added value of the ISO 55000 standard series for road infrastructure asset management

Do we need the ISO 55000? The added value of the ISO 55000 standard series for road infrastructure asset management Do we need the ISO 55000? The added value of the ISO 55000 standard series for road infrastructure asset management MSc Thesis Robert Ruiter 13/04/2015 Master Thesis 13-April-2015 R.J. Ruiter University

More information

Data Driven Strategy. BlinkLane Consul.ng Amsterdam, 10 december 2013. Ralph Hofman Arent van t Spijker

Data Driven Strategy. BlinkLane Consul.ng Amsterdam, 10 december 2013. Ralph Hofman Arent van t Spijker Data Driven Strategy BlinkLane Consul.ng Amsterdam, 10 december 2013 Ralph Hofman Arent van t Spijker 1 Data Driven Strategy 08.00 08.05 Welkom 08:05 08.20 Data Driven Strategy 08.20 08.30 Het Business

More information

Storage in Microsoft Azure Wat moet ik daarmee? Bert Wolters @bertwolters

Storage in Microsoft Azure Wat moet ik daarmee? Bert Wolters @bertwolters Storage in Microsoft Azure Wat moet ik daarmee? Bert Wolters @bertwolters Welk deel van het platform hebben we nu behandeld? Agenda Recap: Storage Account Nieuw! Premium Storage Nieuw! Native backup voor

More information

2a. Opleidingsspecifieke bijlage bij de OER 2014-2015. European Public Administration

2a. Opleidingsspecifieke bijlage bij de OER 2014-2015. European Public Administration 2a. Opleidingsspecifieke bijlage bij de OER 2014-2015 voor de Bachelor of Science opleiding European Public Administration 1. Objectives (TER art. 3.1 and subject 1 NVAO accreditation system) 1a Profile

More information

THE EMOTIONAL VALUE OF PAID FOR MAGAZINES. Intomart GfK 2013 Emotionele Waarde Betaald vs. Gratis Tijdschrift April 2013 1

THE EMOTIONAL VALUE OF PAID FOR MAGAZINES. Intomart GfK 2013 Emotionele Waarde Betaald vs. Gratis Tijdschrift April 2013 1 THE EMOTIONAL VALUE OF PAID FOR MAGAZINES Intomart GfK 2013 Emotionele Waarde Betaald vs. Gratis Tijdschrift April 2013 1 CONTENT 1. CONCLUSIONS 2. RESULTS Reading behaviour Appreciation Engagement Advertising

More information

Spread. B&R Beurs. March 2010

Spread. B&R Beurs. March 2010 B&R Beurs March 2010 Spread Find out about the latest investment proposals of B&R's investment groups. Check the agenda, and the upcoming activities we organized for you! B&R Beurs Website: www.bnrbeurs.nl

More information

NEW PROGRAMMED ITEMS

NEW PROGRAMMED ITEMS NEW PROGRAMMED ITEMS Inhoudstabel (content table) 1 SV TODO... 3 2 14W26 PlanetPM... 3 3 14W20 Planet PM... 3 4 13W45... 5 4.1 JV send upload mail on Monday - JV... 5 4.2 ACADtools short names... 5 5 13W43...

More information

Voorbeeld. Preview GUIDE 32. Calibration in analytical chemistry and use of certified reference materials

Voorbeeld. Preview GUIDE 32. Calibration in analytical chemistry and use of certified reference materials A GUIDE 32 Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst voor netwerkgebruik met NEN is afgesloten.

More information

IC Rating NPSP Composieten BV. 9 juni 2010 Variopool

IC Rating NPSP Composieten BV. 9 juni 2010 Variopool IC Rating NPSP Composieten BV 9 juni 2010 Variopool AGENDA: The future of NPSP Future IC Rating TM NPSP Composieten BV 2 Bottom line 3 Bottom line 4 Definition of Intangibles The factors not shown in the

More information

VIDEO CREATIVE IN A DIGITAL WORLD Digital analytics afternoon. Hugo.schurink@millwardbrown.com emmy.brand@millwardbrown.com

VIDEO CREATIVE IN A DIGITAL WORLD Digital analytics afternoon. Hugo.schurink@millwardbrown.com emmy.brand@millwardbrown.com VIDEO CREATIVE IN A DIGITAL WORLD Digital analytics afternoon Hugo.schurink@millwardbrown.com emmy.brand@millwardbrown.com AdReaction Video: 42 countries 13,000+ Multiscreen Users 2 3 Screentime is enormous

More information

COOLS COOLS. Cools is nominated for the Brains Award! www.brainseindhoven.nl/nl/top_10/&id=507. www.cools-tools.nl. Coen Danckmer Voordouw

COOLS COOLS. Cools is nominated for the Brains Award! www.brainseindhoven.nl/nl/top_10/&id=507. www.cools-tools.nl. Coen Danckmer Voordouw Name Nationality Department Email Address Website Coen Danckmer Voordouw Dutch / Nederlands Man and Activity info@danckmer.nl www.danckmer.nl Project: Image: Photographer: Other images: COOLS CoenDVoordouw

More information

Informatiebeveiliging volgens ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging volgens ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging volgens ISO/IEC 27001:2013 Dave Hagenaars, directeur BSI Group Nederland Copyright 2012 BSI. All rights reserved. Inhoud Wie zijn wij? Waarom informatiebeveiliging? Wat is de relevantie

More information

2. We should be pleased to receive your price quotation for ten copies of Y.

2. We should be pleased to receive your price quotation for ten copies of Y. 27 4 ASKING FOR INFORMATION 1 Specimen Dear Mr Hennesy Referring to our phone conversation of Monday 25 September, I would like to ask for some additional guidelines. I have two questions to start with.

More information

Police and gendarmerie reform in Belgium: from force to service

Police and gendarmerie reform in Belgium: from force to service Police and gendarmerie reform in Belgium: from force to service 1 RIJKSWACHT Summary part 1 : the concept failure of the traditional methods the answer : community policing part 2 : the conditions for

More information

Preview INTERNATIONAL STANDARD. Ergonomics - System of auditory and visual danger and information signals IS0

Preview INTERNATIONAL STANDARD. Ergonomics - System of auditory and visual danger and information signals IS0 INTERNATIONAL STANDARD IS0 11429 First edition 1996-I 2-l 5 Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst

More information

total dutch speak Dutch instantly no books no writing absolute confi dence

total dutch speak Dutch instantly no books no writing absolute confi dence total dutch speak Dutch instantly no books no writing absolute confi dence d To find out more, please get in touch with us. For general enquiries and for information on Michel Thomas: Call: 020 7873 6400

More information

Voorbeeld. Preview ISO 16232-10 INTERNATIONAL STANDARD. Road vehicles Cleanliness of components of fluid circuits Part 10: Expression of results

Voorbeeld. Preview ISO 16232-10 INTERNATIONAL STANDARD. Road vehicles Cleanliness of components of fluid circuits Part 10: Expression of results INTERNATIONAL STANDARD ISO 16232-10 First edition 2007-06-01 Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst

More information

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 93

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 93 16 (2015) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 93 A. TITEL Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Internationaal Strafhof betreffende afspraken voor de

More information

Voorbeeld. Preview. Dit document is een voorbeeld van NEN / This document is a preview by NEN. Nederlandse praktijkrichtlijn

Voorbeeld. Preview. Dit document is een voorbeeld van NEN / This document is a preview by NEN. Nederlandse praktijkrichtlijn Nederlandse praktijkrichtlijn Information technology - Guidelines for the management of IT Security - Part 3: Techniques for the management of IT Security (ISO/IEC TR 13335-3:1998,IDT) NPR-ISO/IEC TR 13335-3

More information

Voorbeeld. Preview ISO 14518 INTERNATIONAL STANDARD. Cranes Requirements for test loads

Voorbeeld. Preview ISO 14518 INTERNATIONAL STANDARD. Cranes Requirements for test loads INTERNATIONAL STANDARD ISO 14518 First edition 2005-02-01 Cranes Requirements for test loads Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan

More information

Career Guide. Career Guide. Faculty of Spatial Sciences

Career Guide. Career Guide. Faculty of Spatial Sciences Career Guide Faculty of Spatial Sciences Start thinking about your future today! How can the university and the faculty help you prepare for the labour market? Find out what steps you can take to be more

More information

LAND/COUNTRY:UNITED STATES

LAND/COUNTRY:UNITED STATES Deel I: Gegevens betreffende de zending LAND/COUNTRY:UNITED STATES Veterinair certificaat voor EU/Veterinary certificate to EU I.1. Verzender/Consignor Naam/Name Adres/Address I.2. I.2.a. I.3. Bevoegde

More information

MIMOA. UID MIMOA Demo 0.8 Version: UID_v0.83.vsd. Versie: UID_v0.83.vsd. UID MIMOA Launch. Matthijs Collard 1. Elements 2. Elements 2 3.

MIMOA. UID MIMOA Demo 0.8 Version: UID_v0.83.vsd. Versie: UID_v0.83.vsd. UID MIMOA Launch. Matthijs Collard 1. Elements 2. Elements 2 3. UID Demo 0.8 Version: UID_v0.83.vsd Elements 2 Elements 2 3 Elements 3 4 Homepage 5 Marker Managing 6 Marker Managing continued 7 Full size map Detail page 8 Project Detail page demo 0.8 9 Contactpage

More information

Welkom in de wereld van EDI en de zakelijke kansen op langer termijn

Welkom in de wereld van EDI en de zakelijke kansen op langer termijn Welkom in de wereld van EDI en de zakelijke kansen op langer termijn Sectorsessie mode 23 maart 2016 ISRID VAN GEUNS IS WORKS IS BOUTIQUES Let s get connected! Triumph Without EDI Triumph Let s get connected

More information

Presentation about Worknets on the Bridge-IT conference. Barcelona, March 2011

Presentation about Worknets on the Bridge-IT conference. Barcelona, March 2011 Presentation about Worknets on the Bridge-IT conference Barcelona, March 2011 Networks (Gaining new relations) Worknets (Making relations beneficial) to help organizations work together for common good

More information

Strategic Innovation Program Customized Processed Food. Dr. Ronald Visschers (TNO) & Dr. Charon Zondervan (FBR-WUR)

Strategic Innovation Program Customized Processed Food. Dr. Ronald Visschers (TNO) & Dr. Charon Zondervan (FBR-WUR) & Strategic Innovation Program Customized Processed Food Dr. Ronald Visschers (TNO) & Dr. Charon Zondervan (FBR-WUR) & 2 Strategic Innovation Programs To strengthen collaboration Customized Processed Food

More information

Requirements Lifecycle Management succes in de breedte. Plenaire sessie SPIder 25 april 2006 Tinus Vellekoop

Requirements Lifecycle Management succes in de breedte. Plenaire sessie SPIder 25 april 2006 Tinus Vellekoop Requirements Lifecycle Management succes in de breedte Plenaire sessie SPIder 25 april 2006 Tinus Vellekoop Focus op de breedte Samenwerking business en IT Deelnemers development RLcM en het voortbrengingsproces

More information

Uitwerkingen hoofdstuk 7 Basisboek Engels

Uitwerkingen hoofdstuk 7 Basisboek Engels Uitwerkingen hoofdstuk 7 Basisboek Engels Oefening 1 1. incoming call 2. mobile (phone) / cellphone 3. direct dial number 4. international access / dialling code 5. area code 6. to hang up, to ring off

More information

a predictive distribution model for GRAPHODERUS BILINEATUS in the netherlands (coleoptera: dytiscidae)

a predictive distribution model for GRAPHODERUS BILINEATUS in the netherlands (coleoptera: dytiscidae) a predictive distribution model for GRAPHODERUS BILINEATUS in the netherlands (coleoptera: dytiscidae) Henk Sierdsema & Jan Cuppen In 2004 and 2005 the distribution and habitat of the dytiscid water beetle

More information

IJkdijk: June 24 2007 04:33:06

IJkdijk: June 24 2007 04:33:06 IJkdijk: June 24 2007 04:33:06 IJkdijk tens of thousends kilometers of dike, next generation internet, Grid & business Robert Meijer De IJkdijk: De samenhang tussen tienduizenden kilometers dijkproblemen,

More information

CMMI version 1.3. How agile is CMMI?

CMMI version 1.3. How agile is CMMI? CMMI version 1.3 How agile is CMMI? A small poll Who uses CMMI without Agile? Who uses Agile without CMMI? Who combines both? Who is interested in SCAMPI? 2 Agenda Big Picture of CMMI changes Details for

More information

TRACTATENBLAD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. 36 (1974) Nr. 1. JAARGANG 1975 Nr. 15

TRACTATENBLAD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. 36 (1974) Nr. 1. JAARGANG 1975 Nr. 15 36 (1974) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1975 Nr. 15 A. TITEL Briefwisseling houdende een overeenkomst tussen de Nederlandse Regering en de Verenigde Naties inzake een

More information

Asking what. a person looks like some persons look like

Asking what. a person looks like some persons look like 1 Asking what people are wearing: What are you wearing? = Wat heb jij aan? I m / I am wearing jeans (or a dress or ) = Ik heb jeans aan. What is he / she wearing? = Wat heeft hij / zij aan? He / she s

More information